కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్నః - చితివర్ణనం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
అ॒పా-న్త్వేమ᳚న్-థ్సాదయామ్య॒పా-న్త్వోద్మ᳚న్-థ్సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॒ భస్మ᳚న్-థ్సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॒ జ్యోతి॑షి సాదయామ్య॒పా-న్త్వా-ఽయ॑నే సాదయామ్యర్ణ॒వే సద॑నే సీద సము॒ద్రే సద॑నే సీద సలి॒లే సద॑నే సీదా॒పా-ఙ్క్షయే॑ సీదా॒పాగ్ం సధి॑షి సీదా॒పా-న్త్వా॒ సద॑నే సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॑ స॒ధస్థే॑ సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॒ పురీ॑షే సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॒ యోనౌ॑ సాదయామ్య॒పా-న్త్వా॒ పాథ॑సి సాదయామి గాయ॒త్రీ ఛన్ద॑-స్త్రి॒ష్టు-ప్ఛన్దో॒ జగ॑తీ॒ ఛన్దో॑-ఽను॒ష్టు-ప్ఛన్దః॑ ప॒ఙ్క్తిశ్ఛన్దః॑ ॥ 1 ॥
(యోనౌ॒ - పఞ్చ॑దశ చ) (అ. 1)
అ॒య-మ్పు॒రో భువ॒స్తస్య॑ ప్రా॒ణో భౌ॑వాయ॒నో వ॑స॒న్తః ప్రా॑ణాయ॒నో గా॑య॒త్రీ వా॑స॒న్తీ గా॑యత్రి॒యై గా॑య॒త్ర-ఙ్గా॑య॒త్రాదు॑పా॒గ్ం॒ శురు॑పా॒గ్ం॒ శోస్త్రి॒వృ-త్త్రి॒వృతో॑ రథన్త॒రగ్ం ర॑థన్త॒రా-ద్వసి॑ష్ఠ॒ ఋషిః॑ ప్ర॒జాప॑తి గృహీతయా॒ త్వయా᳚ ప్రా॒ణ-ఙ్గృ॑హ్ణామి ప్ర॒జాభ్యో॒-ఽయ-న్ద॑క్షి॒ణా వి॒శ్వక॑ర్మా॒ తస్య॒ మనో॑ వైశ్వకర్మ॒ణ-ఙ్గ్రీ॒ష్మో మా॑న॒సస్త్రి॒ష్టుగ్గ్రై॒ష్మీ త్రి॒ష్టుభ॑ ఐ॒డమై॒డా-ద॑న్తర్యా॒మో᳚ ఽన్తర్యా॒మా-త్ప॑ఞ్చద॒శః ప॑ఞ్చద॒శా-ద్బృ॒హ-ద్బృ॑హ॒తో భ॒రద్వా॑జ॒ ఋషిః॑ ప్ర॒జాప॑తి గృహీతయా॒ త్వయా॒ మనో॑ [త్వయా॒ మనః॑, గృ॒హ్ణా॒మి॒ ప్ర॒జాభ్యో॒-ఽయ-] 2
గృహ్ణామి ప్ర॒జాభ్యో॒-ఽయ-మ్ప॒శ్చా-ద్వి॒శ్వవ్య॑చా॒స్తస్య॒ చక్షు॑ర్వైశ్వవ్యచ॒సం-వఁ॒ర్॒షాణి॑ చాక్షు॒షాణి॒ జగ॑తీ వా॒ర్॒షీ జగ॑త్యా॒ ఋక్ష॑మ॒మృక్ష॑మాచ్ఛు॒క్ర-శ్శు॒క్రా-థ్స॑ప్తద॒శ-స్స॑ప్తద॒శా-ద్వై॑రూ॒పం-వైఁ॑రూ॒పా-ద్వి॒శ్వామి॑త్ర॒ ఋషిః॑ ప్ర॒జాప॑తి గృహీతయా॒ త్వయా॒ చక్షు॑ర్గృహ్ణామి ప్ర॒జాభ్య॑ ఇ॒దము॑త్త॒రా-థ్సువ॒స్తస్య॒ శ్రోత్రగ్ం॑ సౌ॒వగ్ం శ॒రచ్ఛ్రౌ॒త్ర్య॑ను॒ష్టుప్-ఛా॑ర॒ద్య॑ను॒ష్టుభః॑ స్వా॒రగ్గ్ స్వా॒రాన్మ॒న్థీ మ॒న్థిన॑ ఏకవి॒గ్ం॒శ ఏ॑కవి॒గ్ం॒శా-ద్వై॑రా॒జం-వైఁ॑రా॒జాజ్జ॒మద॑గ్ని॒ర్॒ ఋషిః॑ ప్ర॒జాప॑తి గృహీతయా॒ [గృహీతయా, త్వయా॒] 3
త్వయా॒ శ్రోత్ర॑-ఙ్గృహ్ణామి ప్ర॒జాభ్య॑ ఇ॒యము॒పరి॑ మ॒తిస్తస్యై॒ వామ్మా॒తీ హే॑మ॒న్తో వా᳚చ్యాయ॒నః ప॒ఙ్క్తిర్హై॑మ॒న్తీ ప॒క్త్యై-న్ని॒ధన॑వన్ని॒ధన॑వత ఆగ్రయ॒ణ ఆ᳚గ్రయ॒ణా-త్త్రి॑ణవత్రయస్త్రి॒గ్ం॒శౌ త్రి॑ణవత్రయస్త్రి॒గ్ం॒శాభ్యాగ్ం॑ శాక్వరరైవ॒తే శా᳚క్వరరైవ॒తాభ్యాం᳚-విఁ॒శ్వక॒ర్మర్షిః॑ ప్ర॒జాప॑తి గృహీతయా॒ త్వయా॒ వాచ॑-ఙ్గృహ్ణామి ప్ర॒జాభ్యః॑ ॥ 4 ॥
(త్వయా॒ మనో॑-జ॒మద॑గ్ని॒ర్॒ఋషిః॑ ప్ర॒జాప॑తిగృహీతయా-త్రి॒గ్ం॒శచ్చ॑) (అ. 2)
ప్రాచీ॑ ది॒శాం-వఁ॑స॒న్త ఋ॑తూ॒నామ॒గ్నిర్దే॒వతా॒ బ్రహ్మ॒ ద్రవి॑ణ-న్త్రి॒వృ-థ్స్తోమ॒-స్స ఉ॑ పఞ్చద॒శవ॑ర్తని॒-స్త్ర్యవి॒ర్వయః॑ కృ॒తమయా॑నా-మ్పురోవా॒తో వాత॒-స్సాన॑గ॒ ఋషి॑ర్దక్షి॒ణా ది॒శా-ఙ్గ్రీ॒ష్మ ఋ॑తూ॒నామిన్ద్రో॑ దే॒వతా᳚ క్ష॒త్ర-న్ద్రవి॑ణ-మ్పఞ్చద॒శ-స్స్తోమ॒-స్స ఉ॑ సప్తద॒శ వ॑ర్తని-ర్ది॑త్య॒వాడ్-వయ॒స్త్రేతా-ఽయా॑నా-న్దక్షిణాద్వా॒తో వాతః॑ సనా॒తన॒ ఋషిః॑ ప్ర॒తీచీ॑ ది॒శాం-వఁ॒ర్॒షా ఋ॑తూ॒నాం-విఁశ్వే॑ దే॒వా దే॒వతా॒ వి- [దే॒వతా॒ విట్, ద్రవి॑ణగ్ం] 5
-డ్ద్రవి॑ణగ్ం సప్తద॒శ స్తోమ॒-స్స ఉ॑ వేకవి॒గ్ం॒ శవ॑ర్తని-స్త్రివ॒థ్సో వయో᳚ ద్వాప॒రో-ఽయా॑నా-మ్పశ్చాద్వా॒తో వాతో॑-ఽహ॒భూన॒ ఋషి॒రుదీ॑చీ ది॒శాగ్ం శ॒రద్-ఋ॑తూ॒నా-మ్మి॒త్రావరు॑ణౌ దే॒వతా॑ పు॒ష్ట-న్ద్రవి॑ణమేకవి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమ॒-స్స ఉ॑ త్రిణ॒వవ॑ర్తని-స్తుర్య॒వా-డ్వయ॑ ఆస్క॒న్దో ఽయా॑నాముత్తరా-ద్వా॒తో వాతః॑ ప్ర॒త్న ఋషి॑రూ॒ర్ధ్వా ది॒శాగ్ం హే॑మన్తశిశి॒రావృ॑తూ॒నా-మ్బృహ॒స్పతి॑ర్దే॒వతా॒ వర్చో॒ ద్రవి॑ణ-న్త్రిణ॒వ స్తోమ॒-స్స ఉ॑ త్రయస్త్రి॒గ్ం॒శవ॑ర్తనిః పష్ఠ॒వాద్వయో॑ ఽభి॒భూరయా॑నాం-విఁష్వగ్వా॒తో వాతః॑ సుప॒ర్ణ ఋషిః॑ పి॒తరః॑ పితామ॒హాః పరే-ఽవ॑రే॒ తే నః॑ పాన్తు॒ తే నో॑-ఽవన్త్వ॒స్మి-న్బ్రహ్మ॑న్న॒స్మిన్ క్ష॒త్రే᳚-ఽస్యా-మా॒శిష్య॒స్యా-మ్పు॑రో॒ధాయా॑మ॒స్మిన్ కర్మ॑న్న॒స్యా-న్దే॒వహూ᳚త్యామ్ ॥ 6 ॥
(విట్ - ప॑ష్ఠ॒వా-ద్వయో॒ - ఽష్టావిగ్ం॑శతిశ్చ) (అ. 3)
ధ్రు॒వక్షి॑తి -ర్ధ్రు॒వయో॑ని-ర్ధ్రు॒వా-ఽసి॑ ధ్రు॒వాం-యోఁని॒మా సీ॑ద సా॒ద్ధ్యా । ఉఖ్య॑స్య కే॒తు-మ్ప్ర॑థ॒మ-మ్పు॒రస్తా॑ద॒శ్వినా᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ స్వే దక్షే॒ దక్ష॑పితే॒హ సీ॑ద దేవ॒త్రా పృ॑థి॒వీ బృ॑హ॒తీ రరా॑ణా । స్వా॒స॒స్థా త॒నువా॒ సం-విఁ॑శస్వ పి॒తేవై॑ధి సూ॒నవ॒ ఆ సు॒శేవా॒-ఽశ్వినా᳚ద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ కు॒లా॒యినీ॒ వసు॑మతీ వయో॒ధా ర॒యి-న్నో॑ వర్ధ బహు॒లగ్ం సు॒వీర᳚మ్ । 7
అపామ॑తి-న్దుర్మ॒తి-మ్బాధ॑మానా రా॒యస్పోషే॑ య॒జ్ఞప॑తిమా॒భజ॑న్తీ॒ సువ॑ర్ధేహి॒ యజ॑మానాయ॒ పోష॑మ॒శ్వినా᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ అ॒గ్నేః పురీ॑షమసి దేవ॒యానీ॒ తా-న్త్వా॒ విశ్వే॑ అ॒భి గృ॑ణన్తు దే॒వాః । స్తోమ॑పృష్ఠా ఘృ॒తవ॑తీ॒హ సీ॑ద ప్ర॒జావ॑ద॒స్మే ద్రవి॒ణా ఽఽయ॑జస్వా॒శ్వినా᳚ ఽద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ ది॒వో మూ॒ర్ధా-ఽసి॑ పృథి॒వ్యా నాభి॑ర్వి॒ష్టమ్భ॑నీ ది॒శామధి॑పత్నీ॒ భువ॑నానామ్ । 8
ఊ॒ర్మిర్ద్ర॒ఫ్సో అ॒పామ॑సి వి॒శ్వక॑ర్మా త॒ ఋషి॑ర॒శ్వినా᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ స॒జూర్-ఋ॒తుభిః॑ స॒జూర్వి॒ధాభిః॑ స॒జూర్వసు॑భి-స్స॒జూ రు॒ద్రై-స్స॒జూరా॑ది॒త్యై-స్స॒జూర్విశ్వై᳚ర్దే॒వై-స్స॒జూర్దే॒వై-స్స॒జూర్దే॒వైర్వ॑యో-నా॒ధైర॒గ్నయే᳚ త్వా వైశ్వాన॒రాయా॒శ్వినా᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యూ సా॑దయతామి॒హ త్వా᳚ ॥ ప్రా॒ణ-మ్మే॑ పాహ్యపా॒న-మ్మే॑ పాహి వ్యా॒న-మ్మే॑ పాహి॒ చక్షు॑ర్మ ఉ॒ర్వ్యా వి భా॑హి॒ శ్రోత్ర॑-మ్మే శ్లోకయా॒ప-స్పి॒న్వౌష॑ధీర్జిన్వ ద్వి॒పా-త్పా॑హి॒ చతు॑ష్పాదవ ది॒వో వృష్టి॒మేర॑య ॥ 9 ॥
(సు॒వీరం॒ - భువ॑నానా - ము॒ర్వ్యా - స॒ప్తద॑శ చ) (అ. 4)
త్ర్యవి॒ర్వయ॑స్త్రి॒ష్టు-ప్ఛన్దో॑ దిత్య॒వా-డ్వయో॑ వి॒రాట్ ఛన్దః॒ పఞ్చా॑వి॒ర్వయో॑ గాయ॒త్రీ ఛన్ద॑స్త్రివ॒థ్సో వయ॑ ఉ॒ష్ణిహా॒ ఛన్ద॑ స్తుర్య॒వా-డ్వయో॑-ఽను॒ష్టు-ప్ఛన్దః॑ పష్ఠ॒వా-ద్వయో॑ బృహ॒తీ ఛన్ద॑ ఉ॒క్షా వయః॑ స॒తోబృ॑హతీ॒ ఛన్ద॑ ఋష॒భో వయః॑ క॒కుచ్ఛన్దో॑ ధే॒నుర్వయో॒ జగ॑తీ॒ ఛన్దో॑-ఽన॒డ్వాన్. వయః॑ ప॒ఙ్క్తి శ్ఛన్దో॑ బ॒స్తో వయో॑ వివ॒ల-ఞ్ఛన్దో॑ వృ॒ష్ణిర్వయో॑ విశా॒ల-ఞ్ఛన్దః॒ పురు॑షో॒ వయ॑ స్త॒న్ద్ర-ఞ్ఛన్దో᳚ వ్యా॒ఘ్రో వయో-ఽనా॑ధృష్ట॒-ఞ్ఛన్దః॑ సి॒గ్ం॒హో వయ॑ శ్ఛ॒ది శ్ఛన్దో॑ విష్ట॒భోం-వఁయో-ఽధి॑పతి॒ శ్ఛన్దః॑ క్ష॒త్రం-వఁయో॒ మయ॑న్ద॒-ఞ్ఛన్దో॑ వి॒శ్వక॑ర్మా॒ వయః॑ పరమే॒ష్ఠీ ఛన్దో॑ మూ॒ర్ధా వయః॑ ప్ర॒జాప॑తి॒ శ్ఛన్దః॑ ॥ 10 ॥
(పురు॑షో॒ వయః॒ - ష-డ్విగ్ం॑శతిశ్చ) (అ. 5)
ఇన్ద్రా᳚గ్నీ॒ అవ్య॑థమానా॒మిష్ట॑కా-న్దృగ్ంహతం-యుఁ॒వమ్ । పృ॒ష్ఠేన॒ ద్యావా॑పృథి॒వీ అ॒న్తరి॑క్ష-ఞ్చ॒ వి బా॑ధతామ్ ॥ వి॒శ్వక॑ర్మా త్వా సాదయత్వ॒న్తరి॑క్షస్య పృ॒ష్ఠే వ్యచ॑స్వతీ॒-మ్ప్రథ॑స్వతీ॒-మ్భాస్వ॑తీగ్ం సూరి॒మతీ॒మా యా ద్యా-మ్భాస్యా పృ॑థి॒వీమోర్వ॑న్తరి॑క్ష-మ॒న్తరి॑క్షం-యఁచ్ఛా॒న్తరి॑క్ష-న్దృగ్ంహా॒న్తరి॑క్ష॒-మ్మా హిగ్ం॑సీ॒ ర్విశ్వ॑స్మై ప్రా॒ణాయా॑పా॒నాయ॑ వ్యా॒నాయో॑దా॒నాయ॑ ప్రతి॒ష్ఠాయై॑ చ॒రిత్రా॑య వా॒యుస్త్వా॒-ఽభి పా॑తు మ॒హ్యా స్వ॒స్త్యా ఛ॒ర్దిషా॒ [ఛ॒ర్దిషా᳚, శన్త॑మేన॒ తయా॑] 11
శన్త॑మేన॒ తయా॑ దే॒వ॑తయా-ఽఙ్గిర॒స్వ-ద్ధ్రు॒వా సీ॑ద ॥ రాజ్ఞ్య॑సి॒ ప్రాచీ॒ దిగ్-వి॒రాడ॑సి దక్షి॒ణా ది-ఖ్స॒మ్రాడ॑సి ప్ర॒తీచీ॒ దిఖ్-స్వ॒రాడ॒స్యుదీ॑చీ॒ దిగధి॑పత్న్యసి బృహ॒తీ దిగాయు॑ర్మే పాహి ప్రా॒ణ-మ్మే॑ పాహ్యపా॒న-మ్మే॑ పాహి వ్యా॒న-మ్మే॑ పాహి॒ చక్షు॑ర్మే పాహి॒ శ్రోత్ర॑-మ్మే పాహి॒ మనో॑ మే జిన్వ॒ వాచ॑-మ్మే పిన్వా॒ ఽఽత్మాన॑-మ్మే పాహి॒ జ్యోతి॑ర్మే యచ్ఛ ॥ 12 ॥
(ఛ॒ర్దిషా॑ - పిన్వ॒ - షట్చ॑) (అ. 6)
మా ఛన్దః॑ ప్ర॒మా ఛన్దః॑ ప్రతి॒మా ఛన్దో᳚-ఽస్రీ॒వి శ్ఛన్దః॑ ప॒ఙ్క్తి శ్ఛన్ద॑ ఉ॒ష్ణిహా॒ ఛన్దో॑ బృహ॒తీ ఛన్దో॑-ఽను॒ష్టు-ప్ఛన్దో॑ వి॒రాట్ ఛన్దో॑ గాయ॒త్రీ ఛన్ద॑-స్త్రి॒ష్టు-ప్ఛన్దో॒ జగ॑తీ॒ ఛన్దః॑ పృథి॒వీ ఛన్దో॒ ఽన్తరి॑క్ష॒-ఞ్ఛన్దో॒ ద్యౌ శ్ఛన్ద॒-స్సమా॒ శ్ఛన్దో॒ నక్ష॑త్రాణి॒ ఛన్దో॒ మన॒ శ్ఛన్దో॒ వాక్ ఛన్దః॑ కృ॒షి శ్ఛన్దో॒ హిర॑ణ్య॒-ఞ్ఛన్దో॒ గౌ శ్ఛన్దో॒ ఽజా ఛన్దో ఽశ్వ॒ శ్ఛన్దః॑ ॥ అ॒గ్నిర్దే॒వతా॒ [అ॒గ్నిర్దే॒వతా᳚, వాతో॑ దే॒వతా॒] 13
వాతో॑ దే॒వతా॒ సూర్యో॑ దే॒వతా॑ చ॒న్ద్రమా॑ దే॒వతా॒ వస॑వో దే॒వతా॑ రు॒ద్రా దే॒వతా॑ ఽఽది॒త్యా దే॒వతా॒ విశ్వే॑ దే॒వా దే॒వతా॑ మ॒రుతో॑ దే॒వతా॒ బృహ॒స్పతి॑ ర్దే॒వతేన్ద్రో॑ దే॒వతా॒ వరు॑ణో దే॒వతా॑ మూ॒ర్ధా-ఽసి॒ రా-డ్ధ్రు॒వా-ఽసి॑ ధ॒రుణా॑ య॒న్త్ర్య॑సి॒ యమి॑త్రీ॒షే త్వో॒ర్జే త్వా॑ కృ॒ష్యై త్వా॒ క్షేమా॑య త్వా॒ యన్త్రీ॒ రా-డ్ధ్రు॒వా-ఽసి॒ ధర॑ణీ ధ॒ర్త్ర్య॑సి॒ ధరి॒త్ర్యాయు॑షే త్వా॒ వర్చ॑సే॒ త్వౌజ॑సే త్వా॒ బలా॑య త్వా ॥ 14 ॥
(దే॒వతా - ఽఽయు॑షే త్వా॒ - షట్ చ॑ ) (అ. 7)
ఆ॒శుస్త్రి॒వృ-ద్భా॒న్తః ప॑ఞ్చద॒శో వ్యో॑మ సప్తద॒శః ప్రతూ᳚ర్తిరష్టాద॒శ స్తపో॑ నవద॒శో॑ ఽభివ॒ర్త-స్స॑వి॒గ్ం॒శో ధ॒రుణ॑ ఏకవి॒గ్ం॒శో వర్చో᳚ ద్వావి॒గ్ం॒శ-స్స॒మ్భర॑ణస్త్రయోవి॒గ్ం॒శో యోని॑శ్చతుర్వి॒గ్ం॒శో గర్భాః᳚ పఞ్చవి॒గ్ం॒శ ఓజ॑స్త్రిణ॒వః క్రతు॑రేకత్రి॒గ్ం॒శః ప్ర॑తి॒ష్ఠా త్ర॑యస్త్రి॒గ్ం॒శో బ్ర॒ద్ధ్నస్య॑ వి॒ష్టప॑-ఞ్చతుస్త్రి॒గ్ం॒శో నాకః॑ షట్త్రి॒గ్ం॒శో వి॑వ॒ర్తో᳚-ఽష్టాచత్వారి॒గ్ం॒శో ధ॒ర్త్రశ్చ॑తుష్టో॒మః ॥ 15 ॥
(ఆ॒శుః - స॒ప్తత్రిగ్ం॑శత్) (అ. 8)
అ॒గ్నేర్భా॒గో॑-ఽసి దీ॒క్షాయా॒ ఆధి॑పత్య॒-మ్బ్రహ్మ॑ స్పృ॒త-న్త్రి॒వృ-థ్స్తోమ॒ ఇన్ద్ర॑స్య భా॒గో॑-ఽసి॒ విష్ణో॒రాధి॑పత్య-ఙ్క్ష॒త్రగ్గ్ స్పృ॒త-మ్ప॑ఞ్చద॒శ-స్స్తోమో॑ నృ॒చక్ష॑సా-మ్భా॒గో॑-ఽసి ధా॒తురాధి॑పత్య-ఞ్జ॒నిత్రగ్గ్॑ స్పృ॒తగ్ం స॑ప్తద॒శ-స్స్తోమో॑ మి॒త్రస్య॑ భా॒గో॑-ఽసి॒ వరు॑ణ॒స్యా-ఽఽధి॑పత్య-న్ది॒వో వృ॒ష్టిర్వాతా᳚-స్స్పృ॒తా ఏ॑కవి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమో-ఽది॑త్యై భా॒గో॑-ఽసి పూ॒ష్ణ ఆధి॑పత్య॒మోజః॑ స్పృ॒త-న్త్రి॑ణ॒వ-స్స్తోమో॒ వసూ॑నా-మ్భా॒గో॑-ఽసి [ ] 16
రు॒ద్రాణా॒మాధి॑పత్య॒-ఞ్చతు॑ష్పా-థ్స్పృ॒త-ఞ్చ॑తుర్వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమ॑ ఆది॒త్యానా᳚-మ్భా॒గో॑-ఽసి మ॒రుతా॒మాధి॑పత్య॒-ఙ్గర్భా᳚-స్స్పృ॒తాః ప॑ఞ్చవి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమో॑ దే॒వస్య॑ సవి॒తుర్భా॒గో॑-ఽసి॒ బృహ॒స్పతే॒రాధి॑పత్యగ్ం స॒మీచీ॒ర్దిశః॑ స్పృ॒తాశ్చ॑తుష్టో॒మ-స్స్తోమో॒ యావా॑నా-మ్భా॒గో᳚-ఽస్యయా॑వానా॒మాధి॑పత్య-మ్ప్ర॒జా-స్స్పృ॒తా-శ్చ॑తు-శ్చత్వారి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమ॑ ఋభూ॒ణా-మ్భా॒గో॑-ఽసి॒ విశ్వే॑షా-న్దే॒వానా॒మాధి॑పత్య-మ్భూ॒త-న్నిశా᳚న్తగ్గ్ స్పృ॒త-న్త్ర॑యస్త్రి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమః॑ ॥ 17 ॥
(వసూ॑నా-మ్భా॒గో॑-ఽసి॒ - షట్చ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
ఏక॑యా-ఽస్తువత ప్ర॒జా అ॑ధీయన్త ప్ర॒జాప॑తి॒రధి॑పతిరాసీ-త్తి॒సృభి॑రస్తువత॒ బ్రహ్మా॑సృజ్యత॒ బ్రహ్మ॑ణ॒స్పతి॒-రధి॑పతిరాసీ-త్ప॒ఞ్చభి॑రస్తువత భూ॒తాన్య॑సృజ్యన్త భూ॒తానా॒-మ్పతి॒రధి॑పతిరాసీ-థ్స॒ప్తభి॑రస్తువత సప్త॒ర్॒షయో॑-ఽసృజ్యన్త ధా॒తా-ధి॑పతిరాసీ-న్న॒వభి॑రస్తువత పి॒తరో॑-ఽసృజ్య॒న్తా-ఽది॑తి॒రధి॑పత్న్యాసీ-దేకాద॒శభి॑-రస్తువత॒ర్తవో॑-ఽ సృజ్యన్తా- ఽఽర్త॒వో-ఽధి॑పతి-రాసీ-త్త్రయోద॒శభి॑-రస్తువత॒ మాసా॑ అసృజ్యన్త సంవఁథ్స॒రో-ఽధి॑పతి- [-ఽధి॑పతిః, ఆ॒సీ॒-త్ప॒ఞ్చ॒ద॒శభి॑రస్తువత] 18
-రాసీ-త్పఞ్చద॒శభి॑రస్తువత క్ష॒త్రమ॑సృజ్య॒తేన్ద్రో ఽధి॑పతిరాసీ-థ్సప్తద॒శభి॑రస్తువత ప॒శవో॑-ఽసృజ్యన్త॒ బృహ॒స్పతి॒రధి॑పతి-రాసీన్నవద॒శభి॑-రస్తువత శూద్రా॒ర్యావ॑సృజ్యేతామహోరా॒త్రే అధి॑పత్నీ ఆస్తా॒మేక॑విగ్ం శత్యా-ఽస్తువ॒తైక॑శఫాః ప॒శవో॑-ఽసృజ్యన్త॒ వరు॒ణో ఽధి॑పతిరాసీ॒-త్త్రయో॑విగ్ంశత్యా-ఽస్తువత క్షు॒ద్రాః ప॒శవో॑-ఽసృజ్యన్త పూ॒షా ఽధి॑పతిరాసీ॒-త్పఞ్చ॑విగ్ంశత్యా ఽస్తువతా-ఽఽర॒ణ్యాః ప॒శవో॑-ఽసృజ్యన్త వా॒యురధి॑పతిరాసీ-థ్స॒ప్తవిగ్ం॑శత్యా-ఽస్తువత॒ ద్యావా॑పృథి॒వీ వ్యై॑- [ద్యావా॑పృథి॒వీ వి, ఈ॒తాం॒-వఁస॑వో రు॒ద్రా] 19
-తాం॒-వఁస॑వో రు॒ద్రా ఆ॑ది॒త్యా అను॒ వ్యా॑య॒-న్తేషా॒మాధి॑పత్యమాసీ॒-న్నవ॑విగ్ం శత్యా-ఽస్తువత॒ వన॒స్పత॑యో-ఽసృజ్యన్త॒ సోమో ఽధి॑పతిరాసీ॒-దేక॑త్రిగ్ంశతా ఽస్తువత ప్ర॒జా అ॑సృజ్యన్త॒ యావా॑నా॒-ఞ్చాయా॑వానా॒-ఞ్చా-ఽఽధి॑పత్యమాసీ॒-త్త్రయ॑స్త్రిగ్ంశతా ఽస్తువత భూ॒తాన్య॑శామ్య-న్ప్ర॒జాప॑తిః పరమే॒ష్ఠ్యధి॑పతిరాసీత్ ॥ 20 ॥
(సం॒వఁ॒థ్స॒రో-ఽధి॑పతి॒- ర్వి - పఞ్చ॑త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
ఇ॒యమే॒వ సా యా ప్ర॑థ॒మా వ్యౌచ్ఛ॑ద॒న్తర॒స్యా-ఞ్చ॑రతి॒ ప్రవి॑ష్టా । వ॒ధూర్జ॑జాన నవ॒గజ్జని॑త్రీ॒ త్రయ॑ ఏనా-మ్మహి॒మానః॑ సచన్తే ॥ ఛన్ద॑స్వతీ ఉ॒షసా॒ పేపి॑శానే సమా॒నం-యోఁని॒మను॑ స॒ఞ్చర॑న్తీ । సూర్య॑పత్నీ॒ వి చ॑రతః ప్రజాన॒తీ కే॒తు-ఙ్కృ॑ణ్వా॒నే అ॒జర॒ భూరి॑రేతసా ॥ ఋ॒తస్య॒ పన్థా॒మను॑ తి॒స్ర ఆ-ఽగు॒స్త్రయో॑ ఘ॒ర్మాసో॒ అను॒ జ్యోతి॒షా-ఽఽగుః॑ । ప్ర॒జామేకా॒ రక్ష॒త్యూర్జ॒మేకా᳚ [ ] 21
వ్ర॒తమేకా॑ రక్షతి దేవయూ॒నామ్ ॥ చ॒తు॒ష్టో॒మో అ॑భవ॒ద్యా తు॒రీయా॑ య॒జ్ఞస్య॑ ప॒క్షావృ॑షయో॒ భవ॑న్తీ । గా॒య॒త్రీ-న్త్రి॒ష్టుభ॒-ఞ్జ॑గతీమను॒ష్టుభ॑-మ్బృ॒హద॒ర్కం-యుఁ॑ఞ్జా॒నా-స్సువ॒రా-ఽభ॑రన్ని॒దమ్ ॥ ప॒ఞ్చభి॑ర్ధా॒తా వి ద॑ధావి॒దం-యఁ-త్తాసా॒గ్॒ స్వసౄ॑రజనయ॒-త్పఞ్చ॑పఞ్చ । తాసా॑ము యన్తి ప్రయ॒వేణ॒ పఞ్చ॒ నానా॑ రూ॒పాణి॒ క్రత॑వో॒ వసా॑నాః ॥ త్రి॒గ్ం॒శ-థ్స్వసా॑ర॒ ఉప॑యన్తి నిష్కృ॒తగ్ం స॑మా॒న-ఙ్కే॒తు-మ్ప్ర॑తిము॒ఞ్చమా॑నాః । 22
ఋ॒తూగ్స్త॑న్వతే క॒వయః॑ ప్రజాన॒తీర్మద్ధ్యే॑ఛన్దసః॒ పరి॑ యన్తి॒ భాస్వ॑తీః ॥ జ్యోతి॑ష్మతీ॒ ప్రతి॑ ముఞ్చతే॒ నభో॒ రాత్రీ॑ దే॒వీ సూర్య॑స్య వ్ర॒తాని॑ । వి ప॑శ్యన్తి ప॒శవో॒ జాయ॑మానా॒ నానా॑రూపా మా॒తుర॒స్యా ఉ॒పస్థే᳚ ॥ ఏ॒కా॒ష్ట॒కా తప॑సా॒ తప్య॑మానా జ॒జాన॒ గర్భ॑-మ్మహి॒మాన॒మిన్ద్ర᳚మ్ । తేన॒ దస్యూ॒న్ వ్య॑సహన్త దే॒వా హ॒న్తా-ఽసు॑రాణా-మభవ॒చ్ఛచీ॑భిః ॥ అనా॑నుజామను॒జా-మ్మామ॑కర్త స॒త్యం-వఁద॒న్త్యన్వి॑చ్ఛ ఏ॒తత్ । భూ॒యాస॑- [భూ॒యాస᳚మ్, అ॒స్య॒ సు॒మ॒తౌ యథా॑] 23
మస్య సుమ॒తౌ యథా॑ యూ॒యమ॒న్యా వో॑ అ॒న్యామతి॒ మా ప్ర యు॑క్త ॥ అభూ॒న్మమ॑ సుమ॒తౌ వి॒శ్వవే॑దా॒ ఆష్ట॑ ప్రతి॒ష్ఠామవి॑ద॒ద్ధి గా॒ధమ్ । భూ॒యాస॑మస్య సుమ॒తౌ యథా॑ యూ॒యమ॒న్యా వో॑ అ॒న్యామతి॒ మా ప్రయు॑క్త ॥ పఞ్చ॒ వ్యు॑ష్టీ॒రను॒ పఞ్చ॒ దోహా॒ గా-మ్పఞ్చ॑నామ్నీమృ॒తవో-ఽను॒ పఞ్చ॑ । పఞ్చ॒ దిశః॑ పఞ్చద॒శేన॑ కౢ॒ప్తా-స్స॑మా॒నమూ᳚ర్ధ్నీర॒భి లో॒కమేక᳚మ్ ॥ 24 ॥
ఋ॒తస్య॒ గర్భః॑ ప్రథ॒మా వ్యూ॒షుష్య॒పామేకా॑ మహి॒మాన॑-మ్బిభర్తి । సూర్య॒స్యైకా॒ చర॑తి నిష్కృ॒తేషు॑ ఘ॒ర్మస్యైకా॑ సవి॒తైకా॒-న్ని య॑చ్ఛతి ॥ యా ప్ర॑థ॒మా వ్యౌచ్ఛ॒-థ్సా ధే॒నుర॑భవద్య॒మే । సా నః॒ పయ॑స్వతీ ధు॒క్ష్వోత్త॑రాముత్తరా॒గ్ం॒ సమా᳚మ్ ॥ శు॒క్రర్ష॑భా॒ నభ॑సా॒ జ్యోతి॒షా ఽఽగా᳚-ద్వి॒శ్వరూ॑పా శబ॒లీర॒గ్నికే॑తుః । స॒మా॒నమర్థగ్గ్॑ స్వప॒స్యమా॑నా॒ బిభ్ర॑తీ జ॒రామ॑జర ఉష॒ ఆ-ఽగాః᳚ ॥ ఋ॒తూ॒నా-మ్పత్నీ᳚ ప్రథ॒మేయమా-ఽగా॒దహ్నా᳚-న్నే॒త్రీ జ॑ని॒త్రీ ప్ర॒జానా᳚మ్ । ఏకా॑ స॒తీ బ॑హు॒ధోషో॒ వ్యు॑చ్ఛ॒స్యజీ᳚ర్ణా॒ త్వ-ఞ్జ॑రయసి॒ సర్వ॑మ॒న్యత్ ॥ 25 ॥
(ఊర్జ॒మేకా᳚ - ప్రతిము॒ఞ్చమా॑నా - భూ॒యాస॒ - మేకం॒ - పత్న్యే కా॒న్న విగ్ం॑శ॒తిశ్చ॑) (అ. 11)
అగ్నే॑ జా॒తా-న్ప్రణు॑దా న-స్స॒పత్నా॒-న్ప్రత్యజా॑తాఞ్జాతవేదో నుదస్వ । అ॒స్మే దీ॑దిహి సు॒మనా॒ అహే॑డ॒-న్తవ॑ స్యా॒గ్ం॒ శర్మ॑-న్త్రి॒వరూ॑థ ఉ॒ద్భిత్ ॥ సహ॑సా జా॒తా-న్ప్రణు॑దాన-స్స॒పత్నా॒-న్ప్రత్యజా॑తాఞ్జాతవేదో నుదస్వ । అధి॑ నో బ్రూహి సుమన॒స్యమా॑నో వ॒యగ్గ్ స్యా॑మ॒ ప్రణు॑దా న-స్స॒పత్నాన్॑ ॥ చ॒తు॒శ్చ॒త్వా॒రి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమో॒ వర్చో॒ ద్రవి॑ణగ్ం షోడ॒శ-స్స్తోమ॒ ఓజో॒ ద్రవి॑ణ-మ్పృథి॒వ్యాః పురీ॑షమ॒- [పురీ॑షమసి, అఫ్సో॒ నామ॑ ।] 26
-స్యఫ్సో॒ నామ॑ । ఏవ॒ శ్ఛన్దో॒ వరి॑వ॒ శ్ఛన్దః॑ శ॒భూం శ్ఛన్దః॑ పరి॒భూ శ్ఛన్ద॑ ఆ॒చ్ఛచ్ఛన్దో॒ మన॒ శ్ఛన్దో॒ వ్యచ॒ శ్ఛన్ద॒-స్సిన్ధు॒ శ్ఛన్దః॑ సము॒ద్ర-ఞ్ఛన్దః॑ సలి॒ల-ఞ్ఛన్దః॑ సం॒యఁచ్ఛన్దో॑ వి॒యచ్ఛన్దో॑ బృ॒హచ్ఛన్దో॑ రథన్త॒ర-ఞ్ఛన్దో॑ నికా॒య శ్ఛన్దో॑ వివ॒ధ శ్ఛన్దో॒ గిర॒ శ్ఛన్దో॒ భ్రజ॒ శ్ఛన్దః॑ స॒ష్టు-ప్ఛన్దో॑ ఽను॒ష్టు-ప్ఛన్దః॑ క॒కుచ్ఛన్ద॑ స్త్రిక॒కుచ్ఛన్దః॑ కా॒వ్య-ఞ్ఛన్దో᳚ -ఽఙ్కు॒ప-ఞ్ఛన్దః॑ [-ఽఙ్కు॒ప-ఞ్ఛన్దః॑, ప॒దప॑ఙ్క్తి॒ శ్ఛన్దో॒] 27
ప॒దప॑ఙ్క్తి॒ శ్ఛన్దో॒ ఽక్షర॑పఙ్క్తి॒ శ్ఛన్దో॑ విష్టా॒రప॑ఙ్క్తి॒ శ్ఛన్దః॑ క్షు॒రో భృజ్వా॒ఞ్ఛన్దః॑ ప్ర॒చ్ఛచ్ఛన్దః॑ ప॒క్ష శ్ఛన్ద॒ ఏవ॒ శ్ఛన్దో॒ వరి॑వ॒ శ్ఛన్దో॒ వయ॒ శ్ఛన్దో॑ వయ॒స్కృచ్ఛన్దో॑ విశా॒ల-ఞ్ఛన్దో॒ విష్ప॑ర్ధా॒ శ్ఛన్ద॑ శ్ఛ॒ది శ్ఛన్దో॑ దూరోహ॒ణ-ఞ్ఛన్ద॑స్త॒న్ద్ర-ఞ్ఛన్దో᳚ ఽఙ్కా॒ఙ్క-ఞ్ఛన్దః॑ ॥ 28 ॥
(అ॒స్య॒ - ఙ్కు॒పఞ్ఛన్ద॒ - స్త్రయ॑స్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 12)
అ॒గ్నిర్వృ॒త్రాణి॑ జఙ్ఘన-ద్ద్రవిణ॒స్యుర్వి॑ప॒న్యయా᳚ । సమి॑ద్ధ-శ్శు॒క్ర ఆహు॑తః ॥ త్వగ్ం సో॑మాసి॒ సత్ప॑తి॒స్త్వగ్ం రాజో॒త వృ॑త్ర॒హా । త్వ-మ్భ॒ద్రో అ॑సి॒ క్రతుః॑ ॥ భ॒ద్రా తే॑ అగ్నే స్వనీక స॒దృఙ్గ్ఘో॒రస్య॑ స॒తో విషు॑ణస్య॒ చారుః॑ । న య-త్తే॑ శో॒చిస్తమ॑సా॒ వర॑న్త॒ న ధ్వ॒స్మాన॑స్త॒నువి॒ రేప॒ ఆ ధుః॑ ॥ భ॒ద్ర-న్తే॑ అగ్నే సహసి॒న్ననీ॑కముపా॒క ఆ రో॑చతే॒ సూర్య॑స్య । 29
రుశ॑-ద్దృ॒శే ద॑దృశే నక్త॒యా చి॒దరూ᳚క్షిత-న్దృ॒శ ఆ రూ॒పే అన్న᳚మ్ ॥ సైనా-ఽనీ॑కేన సువి॒దత్రో॑ అ॒స్మే యష్టా॑ దే॒వాగ్ం ఆయ॑జిష్ఠ-స్స్వ॒స్తి । అద॑బ్ధో గో॒పా ఉ॒త నః॑ పర॒స్పా అగ్నే᳚ ద్యు॒మదు॒త రే॒వ-ద్ది॑దీహి ॥ స్వ॒స్తి నో॑ ది॒వో అ॑గ్నే పృథి॒వ్యా వి॒శ్వాయు॑ర్ధేహి య॒జథా॑య దేవ । య-థ్సీ॒మహి॑ దివిజాత॒ ప్రశ॑స్త॒-న్తద॒స్మాసు॒ ద్రవి॑ణ-న్ధేహి చి॒త్రమ్ ॥ యథా॑ హోత॒ర్మను॑షో [హోత॒ర్మను॑షః, దే॒వతా॑తా] 30
దే॒వతా॑తా య॒జ్ఞేభిః॑ సూనో సహసో॒ యజా॑సి । ఏ॒వా నో॑ అ॒ద్య స॑మ॒నా స॑మా॒నాను॒-శన్న॑గ్న ఉశ॒తో య॑క్షి దే॒వాన్ ॥ అ॒గ్నిమీ॑డే పు॒రోహి॑తం-యఁ॒జ్ఞస్య॑ దే॒వమృ॒త్విజ᳚మ్ । హోతా॑రగ్ం రత్న॒ధాత॑మమ్ ॥ వృషా॑ సోమ ద్యు॒మాగ్ం అ॑సి॒ వృషా॑ దేవ॒ వృష॑వ్రతః । వృషా॒ ధర్మా॑ణి దధిషే ॥ సాన్త॑పనా ఇ॒దగ్ం హ॒విర్మరు॑త॒స్తజ్జు॑జుష్టన । యు॒ష్మాకో॒తీ రి॑శాదసః ॥ యో నో॒ మర్తో॑ వసవో దుర్హృణా॒యుస్తి॒ర-స్స॒త్యాని॑ మరుతో॒ [మరుతః, జిఘాగ్ం॑సాత్ ।] 31
జిఘాగ్ం॑సాత్ । ద్రు॒హః పాశ॒-మ్ప్రతి॒ స ము॑చీష్ట॒ తపి॑ష్ఠేన॒ తప॑సా హన్తనా॒ తమ్ ॥ సం॒వఁ॒థ్స॒రీణా॑ మ॒రుతః॑ స్వ॒ర్కా ఉ॑రు॒క్షయా॒-స్సగ॑ణా॒ మాను॑షేషు । తే᳚-ఽస్మ-త్పాశా॒-న్ప్ర ము॑ఞ్చ॒న్త్వగ్ంహ॑స-స్సాన్తప॒నా మ॑ది॒రా మా॑దయి॒ష్ణవః॑ ॥ పి॒ప్రీ॒హి దే॒వాగ్ం ఉ॑శ॒తో య॑విష్ఠ వి॒ద్వాగ్ం ఋ॒తూగ్ంర్-ఋ॑తుపతే యజే॒హ । యే దైవ్యా॑ ఋ॒త్విజ॒స్తేభి॑రగ్నే॒ త్వగ్ం హోతౄ॑ణామ॒స్యాయ॑జిష్ఠః ॥ అగ్నే॒ యద॒ద్య వి॒శో అ॑ద్ధ్వరస్య హోతః॒ పావ॑క [పావ॑క, శో॒చే॒ వేష్ట్వగ్ం హి] 32
శోచే॒ వేష్ట్వగ్ం హి యజ్వా᳚ । ఋ॒తా య॑జాసి మహి॒నా వి యద్భూర్హ॒వ్యా వ॑హ యవిష్ఠ॒ యా తే॑ అ॒ద్య ॥ అ॒గ్నినా॑ ర॒యి-మ॑శ్ఞవ॒-త్పోష॑మే॒వ ది॒వేది॑వే । య॒శసం॑-వీఁ॒రవ॑త్తమమ్ ॥ గ॒య॒స్ఫానో॑ అమీవ॒హా వ॑సు॒వి-త్పు॑ష్టి॒వర్ధ॑నః । సు॒మి॒త్ర-స్సో॑మ నో భవ ॥ గృహ॑మేధాస॒ ఆ గ॑త॒ మరు॑తో॒ మా-ఽప॑ భూతన । ప్ర॒ము॒ఞ్చన్తో॑ నో॒ అగ్ంహ॑సః ॥ పూ॒ర్వీభి॒ర్॒హి ద॑దాశి॒మ శ॒రద్భి॑ర్మరుతో వ॒యమ్ । మహో॑భి- [మహో॑భిః, చ॒ర్॒ష॒ణీ॒నామ్ ।] 33
-శ్చర్షణీ॒నామ్ ॥ ప్రబు॒ద్ధ్నియా॑ ఈరతే వో॒ మహాగ్ం॑సి॒ ప్రణామా॑ని ప్రయజ్యవస్తిరద్ధ్వమ్ । స॒హ॒స్రియ॒-న్దమ్య॑-మ్భా॒గమే॒త-ఙ్గృ॑హమే॒ధీయ॑-మ్మరుతో జుషద్ధ్వమ్ ॥ ఉప॒ యమేతి॑ యువ॒తి-స్సు॒దక్ష॑-న్దో॒షా వస్తోర్॑. హ॒విష్మ॑తీ ఘృ॒తాచీ᳚ । ఉప॒ స్వైన॑మ॒రమ॑తిర్వ-సూ॒యుః ॥ ఇ॒మో అ॑గ్నే వీ॒తత॑మాని హ॒వ్యా ఽజ॑స్రో వక్షి దే॒వతా॑తి॒మచ్ఛ॑ । ప్రతి॑ న ఈగ్ం సుర॒భీణి॑ వియన్తు ॥ క్రీ॒డం-వఁ॒-శ్శర్ధో॒ మారు॑తమన॒ర్వాణగ్ం॑ రథే॒శుభ᳚మ్ । 34
కణ్వా॑ అ॒భి ప్ర గా॑యత ॥ అత్యా॑సో॒ న యే మ॒రుత॒-స్స్వఞ్చో॑ యక్ష॒దృశో॒ న శు॒భయ॑న్త॒ మర్యాః᳚ । తే హ॑ర్మ్యే॒ష్ఠా-శ్శిశ॑వో॒ న శు॒భ్రా వ॒థ్సాసో॒ న ప్ర॑క్రీ॒డినః॑ పయో॒ధాః ॥ ప్రైషా॒మజ్మే॑షు విథు॒రేవ॑ రేజతే॒ భూమి॒ర్యామే॑షు॒ యద్ధ॑ యు॒ఞ్జతే॑ శు॒భే । తే క్రీ॒డయో॒ ధున॑యో॒ భ్రాజ॑దృష్టయ-స్స్వ॒య-మ్మ॑హి॒త్వ-మ్ప॑నయన్త॒ ధూత॑యః ॥ ఉ॒ప॒హ్వ॒రేషు॒ యదచి॑ద్ధ్వం-యఁ॒యిం-వఁయ॑ ఇవ మరుతః॒ కేన॑ [కేన॑, చి॒-త్ప॒థా ।] 35
చి-త్ప॒థా । శ్చోత॑న్తి॒ కోశా॒ ఉప॑ వో॒ రథే॒ష్వా ఘృ॒తము॑క్షతా॒ మధు॑వర్ణ॒మర్చ॑తే ॥ అ॒గ్నిమ॑గ్ని॒గ్ం॒ హవీ॑మభి॒-స్సదా॑ హవన్త వి॒శ్పతి᳚మ్ । హ॒వ్య॒వాహ॑-మ్పురుప్రి॒యమ్ ॥ తగ్ం హి శశ్వ॑న్త॒ ఈడ॑తే స్రు॒చా దే॒వ-ఙ్ఘృ॑త॒శ్చుతా᳚ । అ॒గ్నిగ్ం హ॒వ్యాయ॒ వోఢ॑వే ॥ ఇన్ద్రా᳚గ్నీ రోచ॒నా ది॒వ-శ్శ్ఞథ॑ద్వృ॒త్ర మిన్ద్రం॑-వోఁ వి॒శ్వత॒స్పరీన్ద్ర॒-న్నరో॒ విశ్వ॑కర్మన్. హ॒విషా॑ వావృధా॒నో విశ్వ॑కర్మన్. హ॒విషా॒ వర్ధ॑నేన ॥ 36 ॥
(సూర్య॑స్య॒ - మను॑షో - మరుతః॒ - పావ॑క॒ - మహో॑భీ - రథే॒శుభ॒ - ఙ్కేన॒ - షడ్చ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 13)
(అ॒పాన్త్వేమ॑ - న్న॒య-మ్పు॒రో భువః॒ - ప్రాచీ᳚ - ధ్రు॒వక్షి॑తి॒ - స్త్ర్యవి॒ - రిన్ద్రా᳚గ్నీ॒ - మా ఛన్ద॑ - ఆ॒శుస్త్రి॒వృ - ద॒గ్నేర్భా॒గో᳚ - ఽస్యేక॑ - యే॒యమే॒వ సా యా - ఽగ్నే॑ జా॒తా - న॒గ్నిర్వృ॒త్రాణి॒ - త్రయో॑దశ )
(అ॒పాన్త్వే - న్ద్రా᳚గ్నీ - ఇ॒యమే॒వ - దే॒వతా॑తా॒ - షట్త్రిగ్ం॑శత్ )
(అ॒పాన్త్వేమ॑న్, హ॒విషా॒ వర్ధ॑నేన)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థ కాణ్డే తృతీయః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||
(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)
a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2
gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3
tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||
(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5
-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||
(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)
dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7
apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8
ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||
(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)
tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||
(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11
śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||
(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)
mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13
vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||
(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)
ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||
(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)
a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16
ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||
(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)
eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18
-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19
-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||
(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21
vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22
ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23
masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||
ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||
(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)
agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26
-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27
pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||
(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)
a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29
ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30
de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31
jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32
śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33
-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34
kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35
ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||
(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)
(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )
(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितिवर्णनं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अ॒पा-न्त्वेम᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वोद्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ भस्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पा-न्त्वा-ऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे सद॑ने सीद समु॒द्रे सद॑ने सीद सलि॒ले सद॑ने सीदा॒पा-ङ्क्षये॑ सीदा॒पाग्ं सधि॑षि सीदा॒पा-न्त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पा-न्त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दः॑ ॥ 1 ॥
(योनौ॒ - पञ्च॑दश च) (अ. 1)
अ॒य-म्पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑यत्रि॒यै गा॑य॒त्र-ङ्गा॑य॒त्रादु॑पा॒ग्ं॒ शुरु॑पा॒ग्ं॒ शोस्त्रि॒वृ-त्त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रग्ं र॑थन्त॒रा-द्वसि॑ष्ठ॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया᳚ प्रा॒ण-ङ्गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-न्द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒ण-ङ्ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रि॒ष्टुग्ग्रै॒ष्मी त्रि॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डा-द॑न्तर्या॒मो᳚ ऽन्तर्या॒मा-त्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शा-द्बृ॒ह-द्बृ॑ह॒तो भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ [त्वया॒ मनः॑, गृ॒ह्णा॒मि॒ प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-] 2
गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-म्प॒श्चा-द्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं-वँ॒र्॒षाणि॑ चाक्षु॒षाणि॒ जग॑ती वा॒र्॒षी जग॑त्या॒ ऋक्ष॑म॒मृक्ष॑माच्छु॒क्र-श्शु॒क्रा-थ्स॑प्तद॒श-स्स॑प्तद॒शा-द्वै॑रू॒पं-वैँ॑रू॒पा-द्वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒दमु॑त्त॒रा-थ्सुव॒स्तस्य॒ श्रोत्रग्ं॑ सौ॒वग्ं श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॑नु॒ष्टुप्-छा॑र॒द्य॑नु॒ष्टुभः॑ स्वा॒रग्ग् स्वा॒रान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ग्ं॒श ए॑कवि॒ग्ं॒शा-द्वै॑रा॒जं-वैँ॑रा॒जाज्ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ [गृहीतया, त्वया॒] 3
त्वया॒ श्रोत्र॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाम्मा॒ती हे॑म॒न्तो वा᳚च्याय॒नः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒क्त्यै-न्नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ᳚ग्रय॒णा-त्त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शाभ्याग्ं॑ शाक्वररैव॒ते शा᳚क्वररैव॒ताभ्यां᳚-विँ॒श्वक॒र्मर्षिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ वाच॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्यः॑ ॥ 4 ॥
(त्वया॒ मनो॑-ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ऋषिः॑ प्र॒जाप॑तिगृहीतया-त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)
प्राची॑ दि॒शां-वँ॑स॒न्त ऋ॑तू॒नाम॒ग्निर्दे॒वता॒ ब्रह्म॒ द्रवि॑ण-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒-स्स उ॑ पञ्चद॒शव॑र्तनि॒-स्त्र्यवि॒र्वयः॑ कृ॒तमया॑ना-म्पुरोवा॒तो वात॒-स्सान॑ग॒ ऋषि॑र्दक्षि॒णा दि॒शा-ङ्ग्री॒ष्म ऋ॑तू॒नामिन्द्रो॑ दे॒वता᳚ क्ष॒त्र-न्द्रवि॑ण-म्पञ्चद॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ सप्तद॒श व॑र्तनि-र्दि॑त्य॒वाड्-वय॒स्त्रेता-ऽया॑ना-न्दक्षिणाद्वा॒तो वातः॑ सना॒तन॒ ऋषिः॑ प्र॒तीची॑ दि॒शां-वँ॒र्॒षा ऋ॑तू॒नां-विँश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॒ वि- [दे॒वता॒ विट्, द्रवि॑णग्ं] 5
-ड्द्रवि॑णग्ं सप्तद॒श स्तोम॒-स्स उ॑ वेकवि॒ग्ं॒ शव॑र्तनि-स्त्रिव॒थ्सो वयो᳚ द्वाप॒रो-ऽया॑ना-म्पश्चाद्वा॒तो वातो॑-ऽह॒भून॒ ऋषि॒रुदी॑ची दि॒शाग्ं श॒रद्-ऋ॑तू॒ना-म्मि॒त्रावरु॑णौ दे॒वता॑ पु॒ष्ट-न्द्रवि॑णमेकवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ त्रिण॒वव॑र्तनि-स्तुर्य॒वा-ड्वय॑ आस्क॒न्दो ऽया॑नामुत्तरा-द्वा॒तो वातः॑ प्र॒त्न ऋषि॑रू॒र्ध्वा दि॒शाग्ं हे॑मन्तशिशि॒रावृ॑तू॒ना-म्बृह॒स्पति॑र्दे॒वता॒ वर्चो॒ द्रवि॑ण-न्त्रिण॒व स्तोम॒-स्स उ॑ त्रयस्त्रि॒ग्ं॒शव॑र्तनिः पष्ठ॒वाद्वयो॑ ऽभि॒भूरया॑नां-विँष्वग्वा॒तो वातः॑ सुप॒र्ण ऋषिः॑ पि॒तरः॑ पिताम॒हाः परे-ऽव॑रे॒ ते नः॑ पान्तु॒ ते नो॑-ऽवन्त्व॒स्मि-न्ब्रह्म॑न्न॒स्मिन् क्ष॒त्रे᳚-ऽस्या-मा॒शिष्य॒स्या-म्पु॑रो॒धाया॑म॒स्मिन् कर्म॑न्न॒स्या-न्दे॒वहू᳚त्याम् ॥ 6 ॥
(विट् - प॑ष्ठ॒वा-द्वयो॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)
ध्रु॒वक्षि॑ति -र्ध्रु॒वयो॑नि-र्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध्रु॒वां-योँनि॒मा सी॑द सा॒द्ध्या । उख्य॑स्य के॒तु-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॑द॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स्वे दक्षे॒ दक्ष॑पिते॒ह सी॑द देव॒त्रा पृ॑थि॒वी बृ॑ह॒ती ररा॑णा । स्वा॒स॒स्था त॒नुवा॒ सं-विँ॑शस्व पि॒तेवै॑धि सू॒नव॒ आ सु॒शेवा॒-ऽश्विना᳚द्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ कु॒ला॒यिनी॒ वसु॑मती वयो॒धा र॒यि-न्नो॑ वर्ध बहु॒लग्ं सु॒वीर᳚म् । 7
अपाम॑ति-न्दुर्म॒ति-म्बाध॑माना रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्ती॒ सुव॑र्धेहि॒ यज॑मानाय॒ पोष॑म॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ अ॒ग्नेः पुरी॑षमसि देव॒यानी॒ ता-न्त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णा ऽऽय॑जस्वा॒श्विना᳚ ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ दि॒वो मू॒र्धा-ऽसि॑ पृथि॒व्या नाभि॑र्वि॒ष्टम्भ॑नी दि॒शामधि॑पत्नी॒ भुव॑नानाम् । 8
ऊ॒र्मिर्द्र॒फ्सो अ॒पाम॑सि वि॒श्वक॑र्मा त॒ ऋषि॑र॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स॒जूर्-ऋ॒तुभिः॑ स॒जूर्वि॒धाभिः॑ स॒जूर्वसु॑भि-स्स॒जू रु॒द्रै-स्स॒जूरा॑दि॒त्यै-स्स॒जूर्विश्वै᳚र्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वैर्व॑यो-ना॒धैर॒ग्नये᳚ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्र॑-म्मे श्लोकया॒प-स्पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पा-त्पा॑हि॒ चतु॑ष्पादव दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य ॥ 9 ॥
(सु॒वीरं॒ - भुव॑नाना - मु॒र्व्या - स॒प्तद॑श च) (अ. 4)
त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॑ दित्य॒वा-ड्वयो॑ वि॒राट् छन्दः॒ पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑स्त्रिव॒थ्सो वय॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑ स्तुर्य॒वा-ड्वयो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ पष्ठ॒वा-द्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वयः॑ स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑ ऋष॒भो वयः॑ क॒कुच्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽन॒ड्वान्. वयः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒ल-ञ्छन्दो॑ वृ॒ष्णिर्वयो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दः॒ पुरु॑षो॒ वय॑ स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ व्या॒घ्रो वयो-ऽना॑धृष्ट॒-ञ्छन्दः॑ सि॒ग्ं॒हो वय॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ विष्ट॒भों-वँयो-ऽधि॑पति॒ श्छन्दः॑ क्ष॒त्रं-वँयो॒ मय॑न्द॒-ञ्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वयः॑ परमे॒ष्ठी छन्दो॑ मू॒र्धा वयः॑ प्र॒जाप॑ति॒ श्छन्दः॑ ॥ 10 ॥
(पुरु॑षो॒ वयः॒ - ष-ड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)
इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑का-न्दृग्ंहतं-युँ॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष-ञ्च॒ वि बा॑धताम् ॥ वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्भास्व॑तीग्ं सूरि॒मती॒मा या द्या-म्भास्या पृ॑थि॒वीमोर्व॑न्तरि॑क्ष-म॒न्तरि॑क्षं-यँच्छा॒न्तरि॑क्ष-न्दृग्ंहा॒न्तरि॑क्ष॒-म्मा हिग्ं॑सी॒ र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य वा॒युस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ [छ॒र्दिषा᳚, शन्त॑मेन॒ तया॑] 11
शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒व॑तया-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्-वि॒राड॑सि दक्षि॒णा दि-ख्स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिख्-स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिगायु॑र्मे पाहि प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्मे पाहि॒ श्रोत्र॑-म्मे पाहि॒ मनो॑ मे जिन्व॒ वाच॑-म्मे पिन्वा॒ ऽऽत्मान॑-म्मे पाहि॒ ज्योति॑र्मे यच्छ ॥ 12 ॥
(छ॒र्दिषा॑ - पिन्व॒ - षट्च॑) (अ. 6)
मा छन्दः॑ प्र॒मा छन्दः॑ प्रति॒मा छन्दो᳚-ऽस्री॒वि श्छन्दः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्द॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्दो॑ बृह॒ती छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ वि॒राट् छन्दो॑ गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दः॑ पृथि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्ष॒-ञ्छन्दो॒ द्यौ श्छन्द॒-स्समा॒ श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ वाक् छन्दः॑ कृ॒षि श्छन्दो॒ हिर॑ण्य॒-ञ्छन्दो॒ गौ श्छन्दो॒ ऽजा छन्दो ऽश्व॒ श्छन्दः॑ ॥ अ॒ग्निर्दे॒वता॒ [अ॒ग्निर्दे॒वता᳚, वातो॑ दे॒वता॒] 13
वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ ऽऽदि॒त्या दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ बृह॒स्पति॑ र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा॑ य॒न्त्र्य॑सि॒ यमि॑त्री॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा॒ यन्त्री॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॒ धर॑णी ध॒र्त्र्य॑सि॒ धरि॒त्र्यायु॑षे त्वा॒ वर्च॑से॒ त्वौज॑से त्वा॒ बला॑य त्वा ॥ 14 ॥
(दे॒वता - ऽऽयु॑षे त्वा॒ - षट् च॑ ) (अ. 7)
आ॒शुस्त्रि॒वृ-द्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑म सप्तद॒शः प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श स्तपो॑ नवद॒शो॑ ऽभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒शो वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श-स्स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒शो योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒शो गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒शः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒शो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒शो नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒शो वि॑व॒र्तो᳚-ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒शो ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒मः ॥ 15 ॥
(आ॒शुः - स॒प्तत्रिग्ं॑शत्) (अ. 8)
अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्य॒-म्ब्रह्म॑ स्पृ॒त-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसि॒ विष्णो॒राधि॑पत्य-ङ्क्ष॒त्रग्ग् स्पृ॒त-म्प॑ञ्चद॒श-स्स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसि धा॒तुराधि॑पत्य-ञ्ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोमो॑ मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसि॒ वरु॑ण॒स्या-ऽऽधि॑पत्य-न्दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो-ऽदि॑त्यै भा॒गो॑-ऽसि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोजः॑ स्पृ॒त-न्त्रि॑ण॒व-स्स्तोमो॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि [ ] 16
रु॒द्राणा॒माधि॑पत्य॒-ञ्चतु॑ष्पा-थ्स्पृ॒त-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ आदि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसि म॒रुता॒माधि॑पत्य॒-ङ्गर्भा᳚-स्स्पृ॒ताः प॑ञ्चवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽसि॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यग्ं स॒मीची॒र्दिशः॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ यावा॑ना-म्भा॒गो᳚-ऽस्यया॑वाना॒माधि॑पत्य-म्प्र॒जा-स्स्पृ॒ता-श्च॑तु-श्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॒माधि॑पत्य-म्भू॒त-न्निशा᳚न्तग्ग् स्पृ॒त-न्त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 17 ॥
(वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)
एक॑या-ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासी-त्ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-रधि॑पतिरासी-त्प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒ताना॒-म्पति॒रधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्त॒र्॒षयो॑-ऽसृज्यन्त धा॒ता-धि॑पतिरासी-न्न॒वभि॑रस्तुवत पि॒तरो॑-ऽसृज्य॒न्ता-ऽदि॑ति॒रधि॑पत्न्यासी-देकाद॒शभि॑-रस्तुवत॒र्तवो॑-ऽ सृज्यन्ता- ऽऽर्त॒वो-ऽधि॑पति-रासी-त्त्रयोद॒शभि॑-रस्तुवत॒ मासा॑ असृज्यन्त संवँथ्स॒रो-ऽधि॑पति- [-ऽधि॑पतिः, आ॒सी॒-त्प॒ञ्च॒द॒शभि॑रस्तुवत] 18
-रासी-त्पञ्चद॒शभि॑रस्तुवत क्ष॒त्रम॑सृज्य॒तेन्द्रो ऽधि॑पतिरासी-थ्सप्तद॒शभि॑रस्तुवत प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ बृह॒स्पति॒रधि॑पति-रासीन्नवद॒शभि॑-रस्तुवत शूद्रा॒र्याव॑सृज्येतामहोरा॒त्रे अधि॑पत्नी आस्ता॒मेक॑विग्ं शत्या-ऽस्तुव॒तैक॑शफाः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ वरु॒णो ऽधि॑पतिरासी॒-त्त्रयो॑विग्ंशत्या-ऽस्तुवत क्षु॒द्राः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त पू॒षा ऽधि॑पतिरासी॒-त्पञ्च॑विग्ंशत्या ऽस्तुवता-ऽऽर॒ण्याः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त वा॒युरधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तविग्ं॑शत्या-ऽस्तुवत॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्यै॑- [द्यावा॑पृथि॒वी वि, ई॒तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा] 19
-तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या अनु॒ व्या॑य॒-न्तेषा॒माधि॑पत्यमासी॒-न्नव॑विग्ं शत्या-ऽस्तुवत॒ वन॒स्पत॑यो-ऽसृज्यन्त॒ सोमो ऽधि॑पतिरासी॒-देक॑त्रिग्ंशता ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑सृज्यन्त॒ यावा॑ना॒-ञ्चाया॑वाना॒-ञ्चा-ऽऽधि॑पत्यमासी॒-त्त्रय॑स्त्रिग्ंशता ऽस्तुवत भू॒तान्य॑शाम्य-न्प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठ्यधि॑पतिरासीत् ॥ 20 ॥
(सं॒वँ॒थ्स॒रो-ऽधि॑पति॒- र्वि - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च) (अ. 10)
इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑द॒न्तर॒स्या-ञ्च॑रति॒ प्रवि॑ष्टा । व॒धूर्ज॑जान नव॒गज्जनि॑त्री॒ त्रय॑ एना-म्महि॒मानः॑ सचन्ते ॥ छन्द॑स्वती उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्ती । सूर्य॑पत्नी॒ वि च॑रतः प्रजान॒ती के॒तु-ङ्कृ॑ण्वा॒ने अ॒जर॒ भूरि॑रेतसा ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आ-ऽगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मासो॒ अनु॒ ज्योति॒षा-ऽऽगुः॑ । प्र॒जामेका॒ रक्ष॒त्यूर्ज॒मेका᳚ [ ] 21
व्र॒तमेका॑ रक्षति देवयू॒नाम् ॥ च॒तु॒ष्टो॒मो अ॑भव॒द्या तु॒रीया॑ य॒ज्ञस्य॑ प॒क्षावृ॑षयो॒ भव॑न्ती । गा॒य॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्ज॑गतीमनु॒ष्टुभ॑-म्बृ॒हद॒र्कं-युँ॑ञ्जा॒ना-स्सुव॒रा-ऽभ॑रन्नि॒दम् ॥ प॒ञ्चभि॑र्धा॒ता वि द॑धावि॒दं-यँ-त्तासा॒ग्॒ स्वसॄ॑रजनय॒-त्पञ्च॑पञ्च । तासा॑मु यन्ति प्रय॒वेण॒ पञ्च॒ नाना॑ रू॒पाणि॒ क्रत॑वो॒ वसा॑नाः ॥ त्रि॒ग्ं॒श-थ्स्वसा॑र॒ उप॑यन्ति निष्कृ॒तग्ं स॑मा॒न-ङ्के॒तु-म्प्र॑तिमु॒ञ्चमा॑नाः । 22
ऋ॒तूग्स्त॑न्वते क॒वयः॑ प्रजान॒तीर्मद्ध्ये॑छन्दसः॒ परि॑ यन्ति॒ भास्व॑तीः ॥ ज्योति॑ष्मती॒ प्रति॑ मुञ्चते॒ नभो॒ रात्री॑ दे॒वी सूर्य॑स्य व्र॒तानि॑ । वि प॑श्यन्ति प॒शवो॒ जाय॑माना॒ नाना॑रूपा मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे᳚ ॥ ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा॒ तप्य॑माना ज॒जान॒ गर्भ॑-म्महि॒मान॒मिन्द्र᳚म् । तेन॒ दस्यू॒न् व्य॑सहन्त दे॒वा ह॒न्ता-ऽसु॑राणा-मभव॒च्छची॑भिः ॥ अना॑नुजामनु॒जा-म्माम॑कर्त स॒त्यं-वँद॒न्त्यन्वि॑च्छ ए॒तत् । भू॒यास॑- [भू॒यास᳚म्, अ॒स्य॒ सु॒म॒तौ यथा॑] 23
मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्र यु॑क्त ॥ अभू॒न्मम॑ सुम॒तौ वि॒श्ववे॑दा॒ आष्ट॑ प्रति॒ष्ठामवि॑द॒द्धि गा॒धम् । भू॒यास॑मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्रयु॑क्त ॥ पञ्च॒ व्यु॑ष्टी॒रनु॒ पञ्च॒ दोहा॒ गा-म्पञ्च॑नाम्नीमृ॒तवो-ऽनु॒ पञ्च॑ । पञ्च॒ दिशः॑ पञ्चद॒शेन॑ कॢ॒प्ता-स्स॑मा॒नमू᳚र्ध्नीर॒भि लो॒कमेक᳚म् ॥ 24 ॥
ऋ॒तस्य॒ गर्भः॑ प्रथ॒मा व्यू॒षुष्य॒पामेका॑ महि॒मान॑-म्बिभर्ति । सूर्य॒स्यैका॒ चर॑ति निष्कृ॒तेषु॑ घ॒र्मस्यैका॑ सवि॒तैका॒-न्नि य॑च्छति ॥ या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒-थ्सा धे॒नुर॑भवद्य॒मे । सा नः॒ पय॑स्वती धु॒क्ष्वोत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् ॥ शु॒क्रर्ष॑भा॒ नभ॑सा॒ ज्योति॒षा ऽऽगा᳚-द्वि॒श्वरू॑पा शब॒लीर॒ग्निके॑तुः । स॒मा॒नमर्थग्ग्॑ स्वप॒स्यमा॑ना॒ बिभ्र॑ती ज॒राम॑जर उष॒ आ-ऽगाः᳚ ॥ ऋ॒तू॒ना-म्पत्नी᳚ प्रथ॒मेयमा-ऽगा॒दह्ना᳚-न्ने॒त्री ज॑नि॒त्री प्र॒जाना᳚म् । एका॑ स॒ती ब॑हु॒धोषो॒ व्यु॑च्छ॒स्यजी᳚र्णा॒ त्व-ञ्ज॑रयसि॒ सर्व॑म॒न्यत् ॥ 25 ॥
(ऊर्ज॒मेका᳚ - प्रतिमु॒ञ्चमा॑ना - भू॒यास॒ - मेकं॒ - पत्न्ये का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 11)
अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अ॒स्मे दी॑दिहि सु॒मना॒ अहे॑ड॒-न्तव॑ स्या॒ग्ं॒ शर्म॑-न्त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भित् ॥ सह॑सा जा॒ता-न्प्रणु॑दान-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यग्ग् स्या॑म॒ प्रणु॑दा न-स्स॒पत्नान्॑ ॥ च॒तु॒श्च॒त्वा॒रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णग्ं षोड॒श-स्स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑ण-म्पृथि॒व्याः पुरी॑षम॒- [पुरी॑षमसि, अफ्सो॒ नाम॑ ।] 26
-स्यफ्सो॒ नाम॑ । एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दः॑ श॒भूं श्छन्दः॑ परि॒भू श्छन्द॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ व्यच॒ श्छन्द॒-स्सिन्धु॒ श्छन्दः॑ समु॒द्र-ञ्छन्दः॑ सलि॒ल-ञ्छन्दः॑ सं॒यँच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒र-ञ्छन्दो॑ निका॒य श्छन्दो॑ विव॒ध श्छन्दो॒ गिर॒ श्छन्दो॒ भ्रज॒ श्छन्दः॑ स॒ष्टु-प्छन्दो॑ ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ क॒कुच्छन्द॑ स्त्रिक॒कुच्छन्दः॑ का॒व्य-ञ्छन्दो᳚ -ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑ [-ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑, प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒] 27
प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒ ऽक्षर॑पङ्क्ति॒ श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दः॑ क्षु॒रो भृज्वा॒ञ्छन्दः॑ प्र॒च्छच्छन्दः॑ प॒क्ष श्छन्द॒ एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दो॒ वय॒ श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒ श्छन्द॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ दूरोह॒ण-ञ्छन्द॑स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ ऽङ्का॒ङ्क-ञ्छन्दः॑ ॥ 28 ॥
(अ॒स्य॒ - ङ्कु॒पञ्छन्द॒ - स्त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 12)
अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घन-द्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया᳚ । समि॑द्ध-श्शु॒क्र आहु॑तः ॥ त्वग्ं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वग्ं राजो॒त वृ॑त्र॒हा । त्व-म्भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतुः॑ ॥ भ॒द्रा ते॑ अग्ने स्वनीक स॒दृङ्ग्घो॒रस्य॑ स॒तो विषु॑णस्य॒ चारुः॑ । न य-त्ते॑ शो॒चिस्तम॑सा॒ वर॑न्त॒ न ध्व॒स्मान॑स्त॒नुवि॒ रेप॒ आ धुः॑ ॥ भ॒द्र-न्ते॑ अग्ने सहसि॒न्ननी॑कमुपा॒क आ रो॑चते॒ सूर्य॑स्य । 29
रुश॑-द्दृ॒शे द॑दृशे नक्त॒या चि॒दरू᳚क्षित-न्दृ॒श आ रू॒पे अन्न᳚म् ॥ सैना-ऽनी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाग्ं आय॑जिष्ठ-स्स्व॒स्ति । अद॑ब्धो गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒व-द्दि॑दीहि ॥ स्व॒स्ति नो॑ दि॒वो अ॑ग्ने पृथि॒व्या वि॒श्वायु॑र्धेहि य॒जथा॑य देव । य-थ्सी॒महि॑ दिविजात॒ प्रश॑स्त॒-न्तद॒स्मासु॒ द्रवि॑ण-न्धेहि चि॒त्रम् ॥ यथा॑ होत॒र्मनु॑षो [होत॒र्मनु॑षः, दे॒वता॑ता] 30
दे॒वता॑ता य॒ज्ञेभिः॑ सूनो सहसो॒ यजा॑सि । ए॒वा नो॑ अ॒द्य स॑म॒ना स॑मा॒नानु॒-शन्न॑ग्न उश॒तो य॑क्षि दे॒वान् ॥ अ॒ग्निमी॑डे पु॒रोहि॑तं-यँ॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज᳚म् । होता॑रग्ं रत्न॒धात॑मम् ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ सान्त॑पना इ॒दग्ं ह॒विर्मरु॑त॒स्तज्जु॑जुष्टन । यु॒ष्माको॒ती रि॑शादसः ॥ यो नो॒ मर्तो॑ वसवो दुर्हृणा॒युस्ति॒र-स्स॒त्यानि॑ मरुतो॒ [मरुतः, जिघाग्ं॑सात् ।] 31
जिघाग्ं॑सात् । द्रु॒हः पाश॒-म्प्रति॒ स मु॑चीष्ट॒ तपि॑ष्ठेन॒ तप॑सा हन्तना॒ तम् ॥ सं॒वँ॒थ्स॒रीणा॑ म॒रुतः॑ स्व॒र्का उ॑रु॒क्षया॒-स्सग॑णा॒ मानु॑षेषु । ते᳚-ऽस्म-त्पाशा॒-न्प्र मु॑ञ्च॒न्त्वग्ंह॑स-स्सान्तप॒ना म॑दि॒रा मा॑दयि॒ष्णवः॑ ॥ पि॒प्री॒हि दे॒वाग्ं उ॑श॒तो य॑विष्ठ वि॒द्वाग्ं ऋ॒तूग्ंर्-ऋ॑तुपते यजे॒ह । ये दैव्या॑ ऋ॒त्विज॒स्तेभि॑रग्ने॒ त्वग्ं होतॄ॑णाम॒स्याय॑जिष्ठः ॥ अग्ने॒ यद॒द्य वि॒शो अ॑द्ध्वरस्य होतः॒ पाव॑क [पाव॑क, शो॒चे॒ वेष्ट्वग्ं हि] 32
शोचे॒ वेष्ट्वग्ं हि यज्वा᳚ । ऋ॒ता य॑जासि महि॒ना वि यद्भूर्ह॒व्या व॑ह यविष्ठ॒ या ते॑ अ॒द्य ॥ अ॒ग्निना॑ र॒यि-म॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वि-त्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । सु॒मि॒त्र-स्सो॑म नो भव ॥ गृह॑मेधास॒ आ ग॑त॒ मरु॑तो॒ मा-ऽप॑ भूतन । प्र॒मु॒ञ्चन्तो॑ नो॒ अग्ंह॑सः ॥ पू॒र्वीभि॒र्॒हि द॑दाशि॒म श॒रद्भि॑र्मरुतो व॒यम् । महो॑भि- [महो॑भिः, च॒र्॒ष॒णी॒नाम् ।] 33
-श्चर्षणी॒नाम् ॥ प्रबु॒द्ध्निया॑ ईरते वो॒ महाग्ं॑सि॒ प्रणामा॑नि प्रयज्यवस्तिरद्ध्वम् । स॒ह॒स्रिय॒-न्दम्य॑-म्भा॒गमे॒त-ङ्गृ॑हमे॒धीय॑-म्मरुतो जुषद्ध्वम् ॥ उप॒ यमेति॑ युव॒ति-स्सु॒दक्ष॑-न्दो॒षा वस्तोर्॑. ह॒विष्म॑ती घृ॒ताची᳚ । उप॒ स्वैन॑म॒रम॑तिर्व-सू॒युः ॥ इ॒मो अ॑ग्ने वी॒तत॑मानि ह॒व्या ऽज॑स्रो वक्षि दे॒वता॑ति॒मच्छ॑ । प्रति॑ न ईग्ं सुर॒भीणि॑ वियन्तु ॥ क्री॒डं-वँ॒-श्शर्धो॒ मारु॑तमन॒र्वाणग्ं॑ रथे॒शुभ᳚म् । 34
कण्वा॑ अ॒भि प्र गा॑यत ॥ अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒-स्स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्याः᳚ । ते ह॑र्म्ये॒ष्ठा-श्शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒थ्सासो॒ न प्र॑क्री॒डिनः॑ पयो॒धाः ॥ प्रैषा॒मज्मे॑षु विथु॒रेव॑ रेजते॒ भूमि॒र्यामे॑षु॒ यद्ध॑ यु॒ञ्जते॑ शु॒भे । ते क्री॒डयो॒ धुन॑यो॒ भ्राज॑दृष्टय-स्स्व॒य-म्म॑हि॒त्व-म्प॑नयन्त॒ धूत॑यः ॥ उ॒प॒ह्व॒रेषु॒ यदचि॑द्ध्वं-यँ॒यिं-वँय॑ इव मरुतः॒ केन॑ [केन॑, चि॒-त्प॒था ।] 35
चि-त्प॒था । श्चोत॑न्ति॒ कोशा॒ उप॑ वो॒ रथे॒ष्वा घृ॒तमु॑क्षता॒ मधु॑वर्ण॒मर्च॑ते ॥ अ॒ग्निम॑ग्नि॒ग्ं॒ हवी॑मभि॒-स्सदा॑ हवन्त वि॒श्पति᳚म् । ह॒व्य॒वाह॑-म्पुरुप्रि॒यम् ॥ तग्ं हि शश्व॑न्त॒ ईड॑ते स्रु॒चा दे॒व-ङ्घृ॑त॒श्चुता᳚ । अ॒ग्निग्ं ह॒व्याय॒ वोढ॑वे ॥ इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒व-श्श्ञथ॑द्वृ॒त्र मिन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परीन्द्र॒-न्नरो॒ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॑ वावृधा॒नो विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन ॥ 36 ॥
(सूर्य॑स्य॒ - मनु॑षो - मरुतः॒ - पाव॑क॒ - महो॑भी - रथे॒शुभ॒ - ङ्केन॒ - षड्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 13)
(अ॒पान्त्वेम॑ - न्न॒य-म्पु॒रो भुवः॒ - प्राची᳚ - ध्रु॒वक्षि॑ति॒ - स्त्र्यवि॒ - रिन्द्रा᳚ग्नी॒ - मा छन्द॑ - आ॒शुस्त्रि॒वृ - द॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्येक॑ - ये॒यमे॒व सा या - ऽग्ने॑ जा॒ता - न॒ग्निर्वृ॒त्राणि॒ - त्रयो॑दश )
(अ॒पान्त्वे - न्द्रा᳚ग्नी - इ॒यमे॒व - दे॒वता॑ता॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )
(अ॒पान्त्वेम॑न्, ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||
(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)
a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2
gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3
tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||
(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5
-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||
(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)
dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7
apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8
ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||
(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)
tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||
(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11
śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||
(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)
mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13
vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||
(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)
ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||
(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)
a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16
ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||
(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)
eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18
-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19
-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||
(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21
vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22
ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23
masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||
ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||
(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)
agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26
-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27
pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||
(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)
a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29
ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30
de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31
jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32
śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33
-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34
kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35
ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||
(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)
(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )
(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.