4.3 - Apa Ntvema Nthsadayami - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Oriya Script

କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ - ଚିତିଵର୍ଣନଂ

ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,

ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥

ଅ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵେମ᳚ନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵୋଦ୍ମ᳚ନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ଭସ୍ମ᳚ନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ଜ୍ଯୋତି॑ଷି ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଯ॑ନେ ସାଦଯାମ୍ଯର୍ଣ॒ଵେ ସଦ॑ନେ ସୀଦ ସମୁ॒ଦ୍ରେ ସଦ॑ନେ ସୀଦ ସଲି॒ଲେ ସଦ॑ନେ ସୀଦା॒ପା-ଙ୍କ୍ଷଯେ॑ ସୀଦା॒ପାଗ୍ଂ ସଧି॑ଷି ସୀଦା॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ସଦ॑ନେ ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॑ ସ॒ଧସ୍ଥେ॑ ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ପୁରୀ॑ଷେ ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ଯୋନୌ॑ ସାଦଯାମ୍ଯ॒ପା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ପାଥ॑ସି ସାଦଯାମି ଗାଯ॒ତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ॑-ସ୍ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଜଗ॑ତୀ॒ ଛନ୍ଦୋ॑-ଽନୁ॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପ॒ଙ୍କ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ॥ 1 ॥

(ଯୋନୌ॒ - ପଞ୍ଚ॑ଦଶ ଚ) (ଅ. 1)

ଅ॒ଯ-ମ୍ପୁ॒ରୋ ଭୁଵ॒ସ୍ତସ୍ଯ॑ ପ୍ରା॒ଣୋ ଭୌ॑ଵାଯ॒ନୋ ଵ॑ସ॒ନ୍ତଃ ପ୍ରା॑ଣାଯ॒ନୋ ଗା॑ଯ॒ତ୍ରୀ ଵା॑ସ॒ନ୍ତୀ ଗା॑ଯତ୍ରି॒ଯୈ ଗା॑ଯ॒ତ୍ର-ଙ୍ଗା॑ଯ॒ତ୍ରାଦୁ॑ପା॒ଗ୍ଂ॒ ଶୁରୁ॑ପା॒ଗ୍ଂ॒ ଶୋସ୍ତ୍ରି॒ଵୃ-ତ୍ତ୍ରି॒ଵୃତୋ॑ ରଥନ୍ତ॒ରଗ୍ଂ ର॑ଥନ୍ତ॒ରା-ଦ୍ଵସି॑ଷ୍ଠ॒ ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି ଗୃହୀତଯା॒ ତ୍ଵଯା᳚ ପ୍ରା॒ଣ-ଙ୍ଗୃ॑ହ୍ଣାମି ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯୋ॒-ଽଯ-ନ୍ଦ॑କ୍ଷି॒ଣା ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା॒ ତସ୍ଯ॒ ମନୋ॑ ଵୈଶ୍ଵକର୍ମ॒ଣ-ଙ୍ଗ୍ରୀ॒ଷ୍ମୋ ମା॑ନ॒ସସ୍ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁଗ୍ଗ୍ରୈ॒ଷ୍ମୀ ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁଭ॑ ଐ॒ଡମୈ॒ଡା-ଦ॑ନ୍ତର୍ଯା॒ମୋ᳚ ଽନ୍ତର୍ଯା॒ମା-ତ୍ପ॑ଞ୍ଚଦ॒ଶଃ ପ॑ଞ୍ଚଦ॒ଶା-ଦ୍ବୃ॒ହ-ଦ୍ବୃ॑ହ॒ତୋ ଭ॒ରଦ୍ଵା॑ଜ॒ ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି ଗୃହୀତଯା॒ ତ୍ଵଯା॒ ମନୋ॑ [ତ୍ଵଯା॒ ମନଃ॑, ଗୃ॒ହ୍ଣା॒ମି॒ ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯୋ॒-ଽଯ-] 2

ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯୋ॒-ଽଯ-ମ୍ପ॒ଶ୍ଚା-ଦ୍ଵି॒ଶ୍ଵଵ୍ଯ॑ଚା॒ସ୍ତସ୍ଯ॒ ଚକ୍ଷୁ॑ର୍ଵୈଶ୍ଵଵ୍ଯଚ॒ସଂ-ଵଁ॒ର୍॒ଷାଣି॑ ଚାକ୍ଷୁ॒ଷାଣି॒ ଜଗ॑ତୀ ଵା॒ର୍॒ଷୀ ଜଗ॑ତ୍ଯା॒ ଋକ୍ଷ॑ମ॒ମୃକ୍ଷ॑ମାଚ୍ଛୁ॒କ୍ର-ଶ୍ଶୁ॒କ୍ରା-ଥ୍ସ॑ପ୍ତଦ॒ଶ-ସ୍ସ॑ପ୍ତଦ॒ଶା-ଦ୍ଵୈ॑ରୂ॒ପଂ-ଵୈଁ॑ରୂ॒ପା-ଦ୍ଵି॒ଶ୍ଵାମି॑ତ୍ର॒ ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି ଗୃହୀତଯା॒ ତ୍ଵଯା॒ ଚକ୍ଷୁ॑ର୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯ॑ ଇ॒ଦମୁ॑ତ୍ତ॒ରା-ଥ୍ସୁଵ॒ସ୍ତସ୍ଯ॒ ଶ୍ରୋତ୍ରଗ୍ଂ॑ ସୌ॒ଵଗ୍ଂ ଶ॒ରଚ୍ଛ୍ରୌ॒ତ୍ର୍ଯ॑ନୁ॒ଷ୍ଟୁପ୍-ଛା॑ର॒ଦ୍ଯ॑ନୁ॒ଷ୍ଟୁଭଃ॑ ସ୍ଵା॒ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵା॒ରାନ୍ମ॒ନ୍ଥୀ ମ॒ନ୍ଥିନ॑ ଏକଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ ଏ॑କଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶା-ଦ୍ଵୈ॑ରା॒ଜଂ-ଵୈଁ॑ରା॒ଜାଜ୍ଜ॒ମଦ॑ଗ୍ନି॒ର୍॒ ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି ଗୃହୀତଯା॒ [ଗୃହୀତଯା, ତ୍ଵଯା॒] 3

ତ୍ଵଯା॒ ଶ୍ରୋତ୍ର॑-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯ॑ ଇ॒ଯମୁ॒ପରି॑ ମ॒ତିସ୍ତସ୍ଯୈ॒ ଵାମ୍ମା॒ତୀ ହେ॑ମ॒ନ୍ତୋ ଵା᳚ଚ୍ଯାଯ॒ନଃ ପ॒ଙ୍କ୍ତିର୍ହୈ॑ମ॒ନ୍ତୀ ପ॒କ୍ତ୍ଯୈ-ନ୍ନି॒ଧନ॑ଵନ୍ନି॒ଧନ॑ଵତ ଆଗ୍ରଯ॒ଣ ଆ᳚ଗ୍ରଯ॒ଣା-ତ୍ତ୍ରି॑ଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶୌ ତ୍ରି॑ଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶାଭ୍ଯାଗ୍ଂ॑ ଶାକ୍ଵରରୈଵ॒ତେ ଶା᳚କ୍ଵରରୈଵ॒ତାଭ୍ଯାଂ᳚-ଵିଁ॒ଶ୍ଵକ॒ର୍ମର୍ଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି ଗୃହୀତଯା॒ ତ୍ଵଯା॒ ଵାଚ॑-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ର॒ଜାଭ୍ଯଃ॑ ॥ 4 ॥

(ତ୍ଵଯା॒ ମନୋ॑-ଜ॒ମଦ॑ଗ୍ନି॒ର୍॒ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଗୃହୀତଯା-ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶଚ୍ଚ॑) (ଅ. 2)

ପ୍ରାଚୀ॑ ଦି॒ଶାଂ-ଵଁ॑ସ॒ନ୍ତ ଋ॑ତୂ॒ନାମ॒ଗ୍ନିର୍ଦେ॒ଵତା॒ ବ୍ରହ୍ମ॒ ଦ୍ରଵି॑ଣ-ନ୍ତ୍ରି॒ଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ॒-ସ୍ସ ଉ॑ ପଞ୍ଚଦ॒ଶଵ॑ର୍ତନି॒-ସ୍ତ୍ର୍ଯଵି॒ର୍ଵଯଃ॑ କୃ॒ତମଯା॑ନା-ମ୍ପୁରୋଵା॒ତୋ ଵାତ॒-ସ୍ସାନ॑ଗ॒ ଋଷି॑ର୍ଦକ୍ଷି॒ଣା ଦି॒ଶା-ଙ୍ଗ୍ରୀ॒ଷ୍ମ ଋ॑ତୂ॒ନାମିନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଦେ॒ଵତା᳚ କ୍ଷ॒ତ୍ର-ନ୍ଦ୍ରଵି॑ଣ-ମ୍ପଞ୍ଚଦ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ॒-ସ୍ସ ଉ॑ ସପ୍ତଦ॒ଶ ଵ॑ର୍ତନି-ର୍ଦି॑ତ୍ଯ॒ଵାଡ୍-ଵଯ॒ସ୍ତ୍ରେତା-ଽଯା॑ନା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଵା॒ତୋ ଵାତଃ॑ ସନା॒ତନ॒ ଋଷିଃ॑ ପ୍ର॒ତୀଚୀ॑ ଦି॒ଶାଂ-ଵଁ॒ର୍॒ଷା ଋ॑ତୂ॒ନାଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ॑ ଦେ॒ଵା ଦେ॒ଵତା॒ ଵି- [ଦେ॒ଵତା॒ ଵିଟ୍, ଦ୍ରଵି॑ଣଗ୍ଂ] 5

-ଡ୍ଦ୍ରଵି॑ଣଗ୍ଂ ସପ୍ତଦ॒ଶ ସ୍ତୋମ॒-ସ୍ସ ଉ॑ ଵେକଵି॒ଗ୍ଂ॒ ଶଵ॑ର୍ତନି-ସ୍ତ୍ରିଵ॒ଥ୍ସୋ ଵଯୋ᳚ ଦ୍ଵାପ॒ରୋ-ଽଯା॑ନା-ମ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵା॒ତୋ ଵାତୋ॑-ଽହ॒ଭୂନ॒ ଋଷି॒ରୁଦୀ॑ଚୀ ଦି॒ଶାଗ୍ଂ ଶ॒ରଦ୍-ଋ॑ତୂ॒ନା-ମ୍ମି॒ତ୍ରାଵରୁ॑ଣୌ ଦେ॒ଵତା॑ ପୁ॒ଷ୍ଟ-ନ୍ଦ୍ରଵି॑ଣମେକଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ॒-ସ୍ସ ଉ॑ ତ୍ରିଣ॒ଵଵ॑ର୍ତନି-ସ୍ତୁର୍ଯ॒ଵା-ଡ୍ଵଯ॑ ଆସ୍କ॒ନ୍ଦୋ ଽଯା॑ନାମୁତ୍ତରା-ଦ୍ଵା॒ତୋ ଵାତଃ॑ ପ୍ର॒ତ୍ନ ଋଷି॑ରୂ॒ର୍ଧ୍ଵା ଦି॒ଶାଗ୍ଂ ହେ॑ମନ୍ତଶିଶି॒ରାଵୃ॑ତୂ॒ନା-ମ୍ବୃହ॒ସ୍ପତି॑ର୍ଦେ॒ଵତା॒ ଵର୍ଚୋ॒ ଦ୍ରଵି॑ଣ-ନ୍ତ୍ରିଣ॒ଵ ସ୍ତୋମ॒-ସ୍ସ ଉ॑ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶଵ॑ର୍ତନିଃ ପଷ୍ଠ॒ଵାଦ୍ଵଯୋ॑ ଽଭି॒ଭୂରଯା॑ନାଂ-ଵିଁଷ୍ଵଗ୍ଵା॒ତୋ ଵାତଃ॑ ସୁପ॒ର୍ଣ ଋଷିଃ॑ ପି॒ତରଃ॑ ପିତାମ॒ହାଃ ପରେ-ଽଵ॑ରେ॒ ତେ ନଃ॑ ପାନ୍ତୁ॒ ତେ ନୋ॑-ଽଵନ୍ତ୍ଵ॒ସ୍ମି-ନ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ନ୍ନ॒ସ୍ମିନ୍ କ୍ଷ॒ତ୍ରେ᳚-ଽସ୍ଯା-ମା॒ଶିଷ୍ଯ॒ସ୍ଯା-ମ୍ପୁ॑ରୋ॒ଧାଯା॑ମ॒ସ୍ମିନ୍ କର୍ମ॑ନ୍ନ॒ସ୍ଯା-ନ୍ଦେ॒ଵହୂ᳚ତ୍ଯାମ୍ ॥ 6 ॥

(ଵିଟ୍ - ପ॑ଷ୍ଠ॒ଵା-ଦ୍ଵଯୋ॒ - ଽଷ୍ଟାଵିଗ୍ଂ॑ଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 3)

ଧ୍ରୁ॒ଵକ୍ଷି॑ତି -ର୍ଧ୍ରୁ॒ଵଯୋ॑ନି-ର୍ଧ୍ରୁ॒ଵା-ଽସି॑ ଧ୍ରୁ॒ଵାଂ-ଯୋଁନି॒ମା ସୀ॑ଦ ସା॒ଦ୍ଧ୍ଯା । ଉଖ୍ଯ॑ସ୍ଯ କେ॒ତୁ-ମ୍ପ୍ର॑ଥ॒ମ-ମ୍ପୁ॒ରସ୍ତା॑ଦ॒ଶ୍ଵିନା᳚-ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ ସ୍ଵେ ଦକ୍ଷେ॒ ଦକ୍ଷ॑ପିତେ॒ହ ସୀ॑ଦ ଦେଵ॒ତ୍ରା ପୃ॑ଥି॒ଵୀ ବୃ॑ହ॒ତୀ ରରା॑ଣା । ସ୍ଵା॒ସ॒ସ୍ଥା ତ॒ନୁଵା॒ ସଂ-ଵିଁ॑ଶସ୍ଵ ପି॒ତେଵୈ॑ଧି ସୂ॒ନଵ॒ ଆ ସୁ॒ଶେଵା॒-ଽଶ୍ଵିନା᳚ଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ କୁ॒ଲା॒ଯିନୀ॒ ଵସୁ॑ମତୀ ଵଯୋ॒ଧା ର॒ଯି-ନ୍ନୋ॑ ଵର୍ଧ ବହୁ॒ଲଗ୍ଂ ସୁ॒ଵୀର᳚ମ୍ । 7

ଅପାମ॑ତି-ନ୍ଦୁର୍ମ॒ତି-ମ୍ବାଧ॑ମାନା ରା॒ଯସ୍ପୋଷେ॑ ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତିମା॒ଭଜ॑ନ୍ତୀ॒ ସୁଵ॑ର୍ଧେହି॒ ଯଜ॑ମାନାଯ॒ ପୋଷ॑ମ॒ଶ୍ଵିନା᳚-ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ ଅ॒ଗ୍ନେଃ ପୁରୀ॑ଷମସି ଦେଵ॒ଯାନୀ॒ ତା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ଵିଶ୍ଵେ॑ ଅ॒ଭି ଗୃ॑ଣନ୍ତୁ ଦେ॒ଵାଃ । ସ୍ତୋମ॑ପୃଷ୍ଠା ଘୃ॒ତଵ॑ତୀ॒ହ ସୀ॑ଦ ପ୍ର॒ଜାଵ॑ଦ॒ସ୍ମେ ଦ୍ରଵି॒ଣା ଽଽଯ॑ଜସ୍ଵା॒ଶ୍ଵିନା᳚ ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ ଦି॒ଵୋ ମୂ॒ର୍ଧା-ଽସି॑ ପୃଥି॒ଵ୍ଯା ନାଭି॑ର୍ଵି॒ଷ୍ଟମ୍ଭ॑ନୀ ଦି॒ଶାମଧି॑ପତ୍ନୀ॒ ଭୁଵ॑ନାନାମ୍ । 8

ଊ॒ର୍ମିର୍ଦ୍ର॒ଫ୍ସୋ ଅ॒ପାମ॑ସି ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା ତ॒ ଋଷି॑ର॒ଶ୍ଵିନା᳚-ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ ସ॒ଜୂର୍-ଋ॒ତୁଭିଃ॑ ସ॒ଜୂର୍ଵି॒ଧାଭିଃ॑ ସ॒ଜୂର୍ଵସୁ॑ଭି-ସ୍ସ॒ଜୂ ରୁ॒ଦ୍ରୈ-ସ୍ସ॒ଜୂରା॑ଦି॒ତ୍ଯୈ-ସ୍ସ॒ଜୂର୍ଵିଶ୍ଵୈ᳚ର୍ଦେ॒ଵୈ-ସ୍ସ॒ଜୂର୍ଦେ॒ଵୈ-ସ୍ସ॒ଜୂର୍ଦେ॒ଵୈର୍ଵ॑ଯୋ-ନା॒ଧୈର॒ଗ୍ନଯେ᳚ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନ॒ରାଯା॒ଶ୍ଵିନା᳚-ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ସା॑ଦଯତାମି॒ହ ତ୍ଵା᳚ ॥ ପ୍ରା॒ଣ-ମ୍ମେ॑ ପାହ୍ଯପା॒ନ-ମ୍ମେ॑ ପାହି ଵ୍ଯା॒ନ-ମ୍ମେ॑ ପାହି॒ ଚକ୍ଷୁ॑ର୍ମ ଉ॒ର୍ଵ୍ଯା ଵି ଭା॑ହି॒ ଶ୍ରୋତ୍ର॑-ମ୍ମେ ଶ୍ଲୋକଯା॒ପ-ସ୍ପି॒ନ୍ଵୌଷ॑ଧୀର୍ଜିନ୍ଵ ଦ୍ଵି॒ପା-ତ୍ପା॑ହି॒ ଚତୁ॑ଷ୍ପାଦଵ ଦି॒ଵୋ ଵୃଷ୍ଟି॒ମେର॑ଯ ॥ 9 ॥

(ସୁ॒ଵୀରଂ॒ - ଭୁଵ॑ନାନା - ମୁ॒ର୍ଵ୍ଯା - ସ॒ପ୍ତଦ॑ଶ ଚ) (ଅ. 4)

ତ୍ର୍ଯଵି॒ର୍ଵଯ॑ସ୍ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଦିତ୍ଯ॒ଵା-ଡ୍ଵଯୋ॑ ଵି॒ରାଟ୍ ଛନ୍ଦଃ॒ ପଞ୍ଚା॑ଵି॒ର୍ଵଯୋ॑ ଗାଯ॒ତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ॑ସ୍ତ୍ରିଵ॒ଥ୍ସୋ ଵଯ॑ ଉ॒ଷ୍ଣିହା॒ ଛନ୍ଦ॑ ସ୍ତୁର୍ଯ॒ଵା-ଡ୍ଵଯୋ॑-ଽନୁ॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପଷ୍ଠ॒ଵା-ଦ୍ଵଯୋ॑ ବୃହ॒ତୀ ଛନ୍ଦ॑ ଉ॒କ୍ଷା ଵଯଃ॑ ସ॒ତୋବୃ॑ହତୀ॒ ଛନ୍ଦ॑ ଋଷ॒ଭୋ ଵଯଃ॑ କ॒କୁଚ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଧେ॒ନୁର୍ଵଯୋ॒ ଜଗ॑ତୀ॒ ଛନ୍ଦୋ॑-ଽନ॒ଡ୍ଵାନ୍. ଵଯଃ॑ ପ॒ଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ବ॒ସ୍ତୋ ଵଯୋ॑ ଵିଵ॒ଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵୃ॒ଷ୍ଣିର୍ଵଯୋ॑ ଵିଶା॒ଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॒ ପୁରୁ॑ଷୋ॒ ଵଯ॑ ସ୍ତ॒ନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ᳚ ଵ୍ଯା॒ଘ୍ରୋ ଵଯୋ-ଽନା॑ଧୃଷ୍ଟ॒-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ସି॒ଗ୍ଂ॒ହୋ ଵଯ॑ ଶ୍ଛ॒ଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵିଷ୍ଟ॒ଭୋଂ-ଵଁଯୋ-ଽଧି॑ପତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ କ୍ଷ॒ତ୍ରଂ-ଵଁଯୋ॒ ମଯ॑ନ୍ଦ॒-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା॒ ଵଯଃ॑ ପରମେ॒ଷ୍ଠୀ ଛନ୍ଦୋ॑ ମୂ॒ର୍ଧା ଵଯଃ॑ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ॥ 10 ॥

(ପୁରୁ॑ଷୋ॒ ଵଯଃ॒ - ଷ-ଡ୍ଵିଗ୍ଂ॑ଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 5)

ଇନ୍ଦ୍ରା᳚ଗ୍ନୀ॒ ଅଵ୍ଯ॑ଥମାନା॒ମିଷ୍ଟ॑କା-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହତଂ-ଯୁଁ॒ଵମ୍ । ପୃ॒ଷ୍ଠେନ॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ-ଞ୍ଚ॒ ଵି ବା॑ଧତାମ୍ ॥ ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା ତ୍ଵା ସାଦଯତ୍ଵ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷସ୍ଯ ପୃ॒ଷ୍ଠେ ଵ୍ଯଚ॑ସ୍ଵତୀ॒-ମ୍ପ୍ରଥ॑ସ୍ଵତୀ॒-ମ୍ଭାସ୍ଵ॑ତୀଗ୍ଂ ସୂରି॒ମତୀ॒ମା ଯା ଦ୍ଯା-ମ୍ଭାସ୍ଯା ପୃ॑ଥି॒ଵୀମୋର୍ଵ॑ନ୍ତରି॑କ୍ଷ-ମ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷଂ-ଯଁଚ୍ଛା॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହା॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ମ୍ମା ହିଗ୍ଂ॑ସୀ॒ ର୍ଵିଶ୍ଵ॑ସ୍ମୈ ପ୍ରା॒ଣାଯା॑ପା॒ନାଯ॑ ଵ୍ଯା॒ନାଯୋ॑ଦା॒ନାଯ॑ ପ୍ରତି॒ଷ୍ଠାଯୈ॑ ଚ॒ରିତ୍ରା॑ଯ ଵା॒ଯୁସ୍ତ୍ଵା॒-ଽଭି ପା॑ତୁ ମ॒ହ୍ଯା ସ୍ଵ॒ସ୍ତ୍ଯା ଛ॒ର୍ଦିଷା॒ [ଛ॒ର୍ଦିଷା᳚, ଶନ୍ତ॑ମେନ॒ ତଯା॑] 11

ଶନ୍ତ॑ମେନ॒ ତଯା॑ ଦେ॒ଵ॑ତଯା-ଽଙ୍ଗିର॒ସ୍ଵ-ଦ୍ଧ୍ରୁ॒ଵା ସୀ॑ଦ ॥ ରାଜ୍ଞ୍ଯ॑ସି॒ ପ୍ରାଚୀ॒ ଦିଗ୍-ଵି॒ରାଡ॑ସି ଦକ୍ଷି॒ଣା ଦି-ଖ୍ସ॒ମ୍ରାଡ॑ସି ପ୍ର॒ତୀଚୀ॒ ଦିଖ୍-ସ୍ଵ॒ରାଡ॒ସ୍ଯୁଦୀ॑ଚୀ॒ ଦିଗଧି॑ପତ୍ନ୍ଯସି ବୃହ॒ତୀ ଦିଗାଯୁ॑ର୍ମେ ପାହି ପ୍ରା॒ଣ-ମ୍ମେ॑ ପାହ୍ଯପା॒ନ-ମ୍ମେ॑ ପାହି ଵ୍ଯା॒ନ-ମ୍ମେ॑ ପାହି॒ ଚକ୍ଷୁ॑ର୍ମେ ପାହି॒ ଶ୍ରୋତ୍ର॑-ମ୍ମେ ପାହି॒ ମନୋ॑ ମେ ଜିନ୍ଵ॒ ଵାଚ॑-ମ୍ମେ ପିନ୍ଵା॒ ଽଽତ୍ମାନ॑-ମ୍ମେ ପାହି॒ ଜ୍ଯୋତି॑ର୍ମେ ଯଚ୍ଛ ॥ 12 ॥

(ଛ॒ର୍ଦିଷା॑ - ପିନ୍ଵ॒ - ଷଟ୍ଚ॑) (ଅ. 6)

ମା ଛନ୍ଦଃ॑ ପ୍ର॒ମା ଛନ୍ଦଃ॑ ପ୍ରତି॒ମା ଛନ୍ଦୋ᳚-ଽସ୍ରୀ॒ଵି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପ॒ଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦ॑ ଉ॒ଷ୍ଣିହା॒ ଛନ୍ଦୋ॑ ବୃହ॒ତୀ ଛନ୍ଦୋ॑-ଽନୁ॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵି॒ରାଟ୍ ଛନ୍ଦୋ॑ ଗାଯ॒ତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ॑-ସ୍ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଜଗ॑ତୀ॒ ଛନ୍ଦଃ॑ ପୃଥି॒ଵୀ ଛନ୍ଦୋ॒ ଽନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଦ୍ଯୌ ଶ୍ଛନ୍ଦ॒-ସ୍ସମା॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ନକ୍ଷ॑ତ୍ରାଣି॒ ଛନ୍ଦୋ॒ ମନ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵାକ୍ ଛନ୍ଦଃ॑ କୃ॒ଷି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ହିର॑ଣ୍ଯ॒-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଗୌ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଽଜା ଛନ୍ଦୋ ଽଶ୍ଵ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଦେ॒ଵତା॒ [ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଦେ॒ଵତା᳚, ଵାତୋ॑ ଦେ॒ଵତା॒] 13

ଵାତୋ॑ ଦେ॒ଵତା॒ ସୂର୍ଯୋ॑ ଦେ॒ଵତା॑ ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॑ ଦେ॒ଵତା॒ ଵସ॑ଵୋ ଦେ॒ଵତା॑ ରୁ॒ଦ୍ରା ଦେ॒ଵତା॑ ଽଽଦି॒ତ୍ଯା ଦେ॒ଵତା॒ ଵିଶ୍ଵେ॑ ଦେ॒ଵା ଦେ॒ଵତା॑ ମ॒ରୁତୋ॑ ଦେ॒ଵତା॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑ ର୍ଦେ॒ଵତେନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଦେ॒ଵତା॒ ଵରୁ॑ଣୋ ଦେ॒ଵତା॑ ମୂ॒ର୍ଧା-ଽସି॒ ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁ॒ଵା-ଽସି॑ ଧ॒ରୁଣା॑ ଯ॒ନ୍ତ୍ର୍ଯ॑ସି॒ ଯମି॑ତ୍ରୀ॒ଷେ ତ୍ଵୋ॒ର୍ଜେ ତ୍ଵା॑ କୃ॒ଷ୍ଯୈ ତ୍ଵା॒ କ୍ଷେମା॑ଯ ତ୍ଵା॒ ଯନ୍ତ୍ରୀ॒ ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁ॒ଵା-ଽସି॒ ଧର॑ଣୀ ଧ॒ର୍ତ୍ର୍ଯ॑ସି॒ ଧରି॒ତ୍ର୍ଯାଯୁ॑ଷେ ତ୍ଵା॒ ଵର୍ଚ॑ସେ॒ ତ୍ଵୌଜ॑ସେ ତ୍ଵା॒ ବଲା॑ଯ ତ୍ଵା ॥ 14 ॥

(ଦେ॒ଵତା - ଽଽଯୁ॑ଷେ ତ୍ଵା॒ - ଷଟ୍ ଚ॑ ) (ଅ. 7)

ଆ॒ଶୁସ୍ତ୍ରି॒ଵୃ-ଦ୍ଭା॒ନ୍ତଃ ପ॑ଞ୍ଚଦ॒ଶୋ ଵ୍ଯୋ॑ମ ସପ୍ତଦ॒ଶଃ ପ୍ରତୂ᳚ର୍ତିରଷ୍ଟାଦ॒ଶ ସ୍ତପୋ॑ ନଵଦ॒ଶୋ॑ ଽଭିଵ॒ର୍ତ-ସ୍ସ॑ଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଧ॒ରୁଣ॑ ଏକଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଵର୍ଚୋ᳚ ଦ୍ଵାଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ॒ମ୍ଭର॑ଣସ୍ତ୍ରଯୋଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଯୋନି॑ଶ୍ଚତୁର୍ଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଗର୍ଭାଃ᳚ ପଞ୍ଚଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ ଓଜ॑ସ୍ତ୍ରିଣ॒ଵଃ କ୍ରତୁ॑ରେକତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶଃ ପ୍ର॑ତି॒ଷ୍ଠା ତ୍ର॑ଯସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ବ୍ର॒ଦ୍ଧ୍ନସ୍ଯ॑ ଵି॒ଷ୍ଟପ॑-ଞ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ନାକଃ॑ ଷଟ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଵି॑ଵ॒ର୍ତୋ᳚-ଽଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରି॒ଗ୍ଂ॒ଶୋ ଧ॒ର୍ତ୍ରଶ୍ଚ॑ତୁଷ୍ଟୋ॒ମଃ ॥ 15 ॥

(ଆ॒ଶୁଃ - ସ॒ପ୍ତତ୍ରିଗ୍ଂ॑ଶତ୍) (ଅ. 8)

ଅ॒ଗ୍ନେର୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି ଦୀ॒କ୍ଷାଯା॒ ଆଧି॑ପତ୍ଯ॒-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ ସ୍ପୃ॒ତ-ନ୍ତ୍ରି॒ଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ॒ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି॒ ଵିଷ୍ଣୋ॒ରାଧି॑ପତ୍ଯ-ଙ୍କ୍ଷ॒ତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃ॒ତ-ମ୍ପ॑ଞ୍ଚଦ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॑ ନୃ॒ଚକ୍ଷ॑ସା-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି ଧା॒ତୁରାଧି॑ପତ୍ଯ-ଞ୍ଜ॒ନିତ୍ରଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ପୃ॒ତଗ୍ଂ ସ॑ପ୍ତଦ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॑ ମି॒ତ୍ରସ୍ଯ॑ ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି॒ ଵରୁ॑ଣ॒ସ୍ଯା-ଽଽଧି॑ପତ୍ଯ-ନ୍ଦି॒ଵୋ ଵୃ॒ଷ୍ଟିର୍ଵାତା᳚-ସ୍ସ୍ପୃ॒ତା ଏ॑କଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ-ଽଦି॑ତ୍ଯୈ ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି ପୂ॒ଷ୍ଣ ଆଧି॑ପତ୍ଯ॒ମୋଜଃ॑ ସ୍ପୃ॒ତ-ନ୍ତ୍ରି॑ଣ॒ଵ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॒ ଵସୂ॑ନା-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି [ ] 16

ରୁ॒ଦ୍ରାଣା॒ମାଧି॑ପତ୍ଯ॒-ଞ୍ଚତୁ॑ଷ୍ପା-ଥ୍ସ୍ପୃ॒ତ-ଞ୍ଚ॑ତୁର୍ଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ॑ ଆଦି॒ତ୍ଯାନା᳚-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି ମ॒ରୁତା॒ମାଧି॑ପତ୍ଯ॒-ଙ୍ଗର୍ଭା᳚-ସ୍ସ୍ପୃ॒ତାଃ ପ॑ଞ୍ଚଵି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॑ ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ସଵି॒ତୁର୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି॒ ବୃହ॒ସ୍ପତେ॒ରାଧି॑ପତ୍ଯଗ୍ଂ ସ॒ମୀଚୀ॒ର୍ଦିଶଃ॑ ସ୍ପୃ॒ତାଶ୍ଚ॑ତୁଷ୍ଟୋ॒ମ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॒ ଯାଵା॑ନା-ମ୍ଭା॒ଗୋ᳚-ଽସ୍ଯଯା॑ଵାନା॒ମାଧି॑ପତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ର॒ଜା-ସ୍ସ୍ପୃ॒ତା-ଶ୍ଚ॑ତୁ-ଶ୍ଚତ୍ଵାରି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ॑ ଋଭୂ॒ଣା-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି॒ ଵିଶ୍ଵେ॑ଷା-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॒ମାଧି॑ପତ୍ଯ-ମ୍ଭୂ॒ତ-ନ୍ନିଶା᳚ନ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃ॒ତ-ନ୍ତ୍ର॑ଯସ୍ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମଃ॑ ॥ 17 ॥

(ଵସୂ॑ନା-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସି॒ - ଷଟ୍ଚ॑ତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 9)

ଏକ॑ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ର॒ଜା ଅ॑ଧୀଯନ୍ତ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ରଧି॑ପତିରାସୀ-ତ୍ତି॒ସୃଭି॑ରସ୍ତୁଵତ॒ ବ୍ରହ୍ମା॑ସୃଜ୍ଯତ॒ ବ୍ରହ୍ମ॑ଣ॒ସ୍ପତି॒-ରଧି॑ପତିରାସୀ-ତ୍ପ॒ଞ୍ଚଭି॑ରସ୍ତୁଵତ ଭୂ॒ତାନ୍ଯ॑ସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଭୂ॒ତାନା॒-ମ୍ପତି॒ରଧି॑ପତିରାସୀ-ଥ୍ସ॒ପ୍ତଭି॑ରସ୍ତୁଵତ ସପ୍ତ॒ର୍॒ଷଯୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଧା॒ତା-ଧି॑ପତିରାସୀ-ନ୍ନ॒ଵଭି॑ରସ୍ତୁଵତ ପି॒ତରୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯ॒ନ୍ତା-ଽଦି॑ତି॒ରଧି॑ପତ୍ନ୍ଯାସୀ-ଦେକାଦ॒ଶଭି॑-ରସ୍ତୁଵତ॒ର୍ତଵୋ॑-ଽ ସୃଜ୍ଯନ୍ତା- ଽଽର୍ତ॒ଵୋ-ଽଧି॑ପତି-ରାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯୋଦ॒ଶଭି॑-ରସ୍ତୁଵତ॒ ମାସା॑ ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରୋ-ଽଧି॑ପତି- [-ଽଧି॑ପତିଃ, ଆ॒ସୀ॒-ତ୍ପ॒ଞ୍ଚ॒ଦ॒ଶଭି॑ରସ୍ତୁଵତ] 18

-ରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଦ॒ଶଭି॑ରସ୍ତୁଵତ କ୍ଷ॒ତ୍ରମ॑ସୃଜ୍ଯ॒ତେନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧି॑ପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଦ॒ଶଭି॑ରସ୍ତୁଵତ ପ॒ଶଵୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॒ରଧି॑ପତି-ରାସୀନ୍ନଵଦ॒ଶଭି॑-ରସ୍ତୁଵତ ଶୂଦ୍ରା॒ର୍ଯାଵ॑ସୃଜ୍ଯେତାମହୋରା॒ତ୍ରେ ଅଧି॑ପତ୍ନୀ ଆସ୍ତା॒ମେକ॑ଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵ॒ତୈକ॑ଶଫାଃ ପ॒ଶଵୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ॒ ଵରୁ॒ଣୋ ଽଧି॑ପତିରାସୀ॒-ତ୍ତ୍ରଯୋ॑ଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ କ୍ଷୁ॒ଦ୍ରାଃ ପ॒ଶଵୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ପୂ॒ଷା ଽଧି॑ପତିରାସୀ॒-ତ୍ପଞ୍ଚ॑ଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା ଽସ୍ତୁଵତା-ଽଽର॒ଣ୍ଯାଃ ପ॒ଶଵୋ॑-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଵା॒ଯୁରଧି॑ପତିରାସୀ-ଥ୍ସ॒ପ୍ତଵିଗ୍ଂ॑ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଵ୍ଯୈ॑- [ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଵି, ଈ॒ତାଂ॒-ଵଁସ॑ଵୋ ରୁ॒ଦ୍ରା] 19

-ତାଂ॒-ଵଁସ॑ଵୋ ରୁ॒ଦ୍ରା ଆ॑ଦି॒ତ୍ଯା ଅନୁ॒ ଵ୍ଯା॑ଯ॒-ନ୍ତେଷା॒ମାଧି॑ପତ୍ଯମାସୀ॒-ନ୍ନଵ॑ଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ॒ ଵନ॒ସ୍ପତ॑ଯୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ॒ ସୋମୋ ଽଧି॑ପତିରାସୀ॒-ଦେକ॑ତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ର॒ଜା ଅ॑ସୃଜ୍ଯନ୍ତ॒ ଯାଵା॑ନା॒-ଞ୍ଚାଯା॑ଵାନା॒-ଞ୍ଚା-ଽଽଧି॑ପତ୍ଯମାସୀ॒-ତ୍ତ୍ରଯ॑ସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ଭୂ॒ତାନ୍ଯ॑ଶାମ୍ଯ-ନ୍ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ପରମେ॒ଷ୍ଠ୍ଯଧି॑ପତିରାସୀତ୍ ॥ 20 ॥

(ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରୋ-ଽଧି॑ପତି॒- ର୍ଵି - ପଞ୍ଚ॑ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 10)

ଇ॒ଯମେ॒ଵ ସା ଯା ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛ॑ଦ॒ନ୍ତର॒ସ୍ଯା-ଞ୍ଚ॑ରତି॒ ପ୍ରଵି॑ଷ୍ଟା । ଵ॒ଧୂର୍ଜ॑ଜାନ ନଵ॒ଗଜ୍ଜନି॑ତ୍ରୀ॒ ତ୍ରଯ॑ ଏନା-ମ୍ମହି॒ମାନଃ॑ ସଚନ୍ତେ ॥ ଛନ୍ଦ॑ସ୍ଵତୀ ଉ॒ଷସା॒ ପେପି॑ଶାନେ ସମା॒ନଂ-ଯୋଁନି॒ମନୁ॑ ସ॒ଞ୍ଚର॑ନ୍ତୀ । ସୂର୍ଯ॑ପତ୍ନୀ॒ ଵି ଚ॑ରତଃ ପ୍ରଜାନ॒ତୀ କେ॒ତୁ-ଙ୍କୃ॑ଣ୍ଵା॒ନେ ଅ॒ଜର॒ ଭୂରି॑ରେତସା ॥ ଋ॒ତସ୍ଯ॒ ପନ୍ଥା॒ମନୁ॑ ତି॒ସ୍ର ଆ-ଽଗୁ॒ସ୍ତ୍ରଯୋ॑ ଘ॒ର୍ମାସୋ॒ ଅନୁ॒ ଜ୍ଯୋତି॒ଷା-ଽଽଗୁଃ॑ । ପ୍ର॒ଜାମେକା॒ ରକ୍ଷ॒ତ୍ଯୂର୍ଜ॒ମେକା᳚ [ ] 21

ଵ୍ର॒ତମେକା॑ ରକ୍ଷତି ଦେଵଯୂ॒ନାମ୍ ॥ ଚ॒ତୁ॒ଷ୍ଟୋ॒ମୋ ଅ॑ଭଵ॒ଦ୍ଯା ତୁ॒ରୀଯା॑ ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ପ॒କ୍ଷାଵୃ॑ଷଯୋ॒ ଭଵ॑ନ୍ତୀ । ଗା॒ଯ॒ତ୍ରୀ-ନ୍ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁଭ॒-ଞ୍ଜ॑ଗତୀମନୁ॒ଷ୍ଟୁଭ॑-ମ୍ବୃ॒ହଦ॒ର୍କଂ-ଯୁଁ॑ଞ୍ଜା॒ନା-ସ୍ସୁଵ॒ରା-ଽଭ॑ରନ୍ନି॒ଦମ୍ ॥ ପ॒ଞ୍ଚଭି॑ର୍ଧା॒ତା ଵି ଦ॑ଧାଵି॒ଦଂ-ଯଁ-ତ୍ତାସା॒ଗ୍॒ ସ୍ଵସୄ॑ରଜନଯ॒-ତ୍ପଞ୍ଚ॑ପଞ୍ଚ । ତାସା॑ମୁ ଯନ୍ତି ପ୍ରଯ॒ଵେଣ॒ ପଞ୍ଚ॒ ନାନା॑ ରୂ॒ପାଣି॒ କ୍ରତ॑ଵୋ॒ ଵସା॑ନାଃ ॥ ତ୍ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ଥ୍ସ୍ଵସା॑ର॒ ଉପ॑ଯନ୍ତି ନିଷ୍କୃ॒ତଗ୍ଂ ସ॑ମା॒ନ-ଙ୍କେ॒ତୁ-ମ୍ପ୍ର॑ତିମୁ॒ଞ୍ଚମା॑ନାଃ । 22

ଋ॒ତୂଗ୍ସ୍ତ॑ନ୍ଵତେ କ॒ଵଯଃ॑ ପ୍ରଜାନ॒ତୀର୍ମଦ୍ଧ୍ଯେ॑ଛନ୍ଦସଃ॒ ପରି॑ ଯନ୍ତି॒ ଭାସ୍ଵ॑ତୀଃ ॥ ଜ୍ଯୋତି॑ଷ୍ମତୀ॒ ପ୍ରତି॑ ମୁଞ୍ଚତେ॒ ନଭୋ॒ ରାତ୍ରୀ॑ ଦେ॒ଵୀ ସୂର୍ଯ॑ସ୍ଯ ଵ୍ର॒ତାନି॑ । ଵି ପ॑ଶ୍ଯନ୍ତି ପ॒ଶଵୋ॒ ଜାଯ॑ମାନା॒ ନାନା॑ରୂପା ମା॒ତୁର॒ସ୍ଯା ଉ॒ପସ୍ଥେ᳚ ॥ ଏ॒କା॒ଷ୍ଟ॒କା ତପ॑ସା॒ ତପ୍ଯ॑ମାନା ଜ॒ଜାନ॒ ଗର୍ଭ॑-ମ୍ମହି॒ମାନ॒ମିନ୍ଦ୍ର᳚ମ୍ । ତେନ॒ ଦସ୍ଯୂ॒ନ୍ ଵ୍ଯ॑ସହନ୍ତ ଦେ॒ଵା ହ॒ନ୍ତା-ଽସୁ॑ରାଣା-ମଭଵ॒ଚ୍ଛଚୀ॑ଭିଃ ॥ ଅନା॑ନୁଜାମନୁ॒ଜା-ମ୍ମାମ॑କର୍ତ ସ॒ତ୍ଯଂ-ଵଁଦ॒ନ୍ତ୍ଯନ୍ଵି॑ଚ୍ଛ ଏ॒ତତ୍ । ଭୂ॒ଯାସ॑- [ଭୂ॒ଯାସ᳚ମ୍, ଅ॒ସ୍ଯ॒ ସୁ॒ମ॒ତୌ ଯଥା॑] 23

ମସ୍ଯ ସୁମ॒ତୌ ଯଥା॑ ଯୂ॒ଯମ॒ନ୍ଯା ଵୋ॑ ଅ॒ନ୍ଯାମତି॒ ମା ପ୍ର ଯୁ॑କ୍ତ ॥ ଅଭୂ॒ନ୍ମମ॑ ସୁମ॒ତୌ ଵି॒ଶ୍ଵଵେ॑ଦା॒ ଆଷ୍ଟ॑ ପ୍ରତି॒ଷ୍ଠାମଵି॑ଦ॒ଦ୍ଧି ଗା॒ଧମ୍ । ଭୂ॒ଯାସ॑ମସ୍ଯ ସୁମ॒ତୌ ଯଥା॑ ଯୂ॒ଯମ॒ନ୍ଯା ଵୋ॑ ଅ॒ନ୍ଯାମତି॒ ମା ପ୍ରଯୁ॑କ୍ତ ॥ ପଞ୍ଚ॒ ଵ୍ଯୁ॑ଷ୍ଟୀ॒ରନୁ॒ ପଞ୍ଚ॒ ଦୋହା॒ ଗା-ମ୍ପଞ୍ଚ॑ନାମ୍ନୀମୃ॒ତଵୋ-ଽନୁ॒ ପଞ୍ଚ॑ । ପଞ୍ଚ॒ ଦିଶଃ॑ ପଞ୍ଚଦ॒ଶେନ॑ କୢ॒ପ୍ତା-ସ୍ସ॑ମା॒ନମୂ᳚ର୍ଧ୍ନୀର॒ଭି ଲୋ॒କମେକ᳚ମ୍ ॥ 24 ॥

ଋ॒ତସ୍ଯ॒ ଗର୍ଭଃ॑ ପ୍ରଥ॒ମା ଵ୍ଯୂ॒ଷୁଷ୍ଯ॒ପାମେକା॑ ମହି॒ମାନ॑-ମ୍ବିଭର୍ତି । ସୂର୍ଯ॒ସ୍ଯୈକା॒ ଚର॑ତି ନିଷ୍କୃ॒ତେଷୁ॑ ଘ॒ର୍ମସ୍ଯୈକା॑ ସଵି॒ତୈକା॒-ନ୍ନି ଯ॑ଚ୍ଛତି ॥ ଯା ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛ॒-ଥ୍ସା ଧେ॒ନୁର॑ଭଵଦ୍ଯ॒ମେ । ସା ନଃ॒ ପଯ॑ସ୍ଵତୀ ଧୁ॒କ୍ଷ୍ଵୋତ୍ତ॑ରାମୁତ୍ତରା॒ଗ୍ଂ॒ ସମା᳚ମ୍ ॥ ଶୁ॒କ୍ରର୍ଷ॑ଭା॒ ନଭ॑ସା॒ ଜ୍ଯୋତି॒ଷା ଽଽଗା᳚-ଦ୍ଵି॒ଶ୍ଵରୂ॑ପା ଶବ॒ଲୀର॒ଗ୍ନିକେ॑ତୁଃ । ସ॒ମା॒ନମର୍ଥଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ଵପ॒ସ୍ଯମା॑ନା॒ ବିଭ୍ର॑ତୀ ଜ॒ରାମ॑ଜର ଉଷ॒ ଆ-ଽଗାଃ᳚ ॥ ଋ॒ତୂ॒ନା-ମ୍ପତ୍ନୀ᳚ ପ୍ରଥ॒ମେଯମା-ଽଗା॒ଦହ୍ନା᳚-ନ୍ନେ॒ତ୍ରୀ ଜ॑ନି॒ତ୍ରୀ ପ୍ର॒ଜାନା᳚ମ୍ । ଏକା॑ ସ॒ତୀ ବ॑ହୁ॒ଧୋଷୋ॒ ଵ୍ଯୁ॑ଚ୍ଛ॒ସ୍ଯଜୀ᳚ର୍ଣା॒ ତ୍ଵ-ଞ୍ଜ॑ରଯସି॒ ସର୍ଵ॑ମ॒ନ୍ଯତ୍ ॥ 25 ॥

(ଊର୍ଜ॒ମେକା᳚ - ପ୍ରତିମୁ॒ଞ୍ଚମା॑ନା - ଭୂ॒ଯାସ॒ - ମେକଂ॒ - ପତ୍ନ୍ଯେ କା॒ନ୍ନ ଵିଗ୍ଂ॑ଶ॒ତିଶ୍ଚ॑) (ଅ. 11)

ଅଗ୍ନେ॑ ଜା॒ତା-ନ୍ପ୍ରଣୁ॑ଦା ନ-ସ୍ସ॒ପତ୍ନା॒-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜା॑ତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅ॒ସ୍ମେ ଦୀ॑ଦିହି ସୁ॒ମନା॒ ଅହେ॑ଡ॒-ନ୍ତଵ॑ ସ୍ଯା॒ଗ୍ଂ॒ ଶର୍ମ॑-ନ୍ତ୍ରି॒ଵରୂ॑ଥ ଉ॒ଦ୍ଭିତ୍ ॥ ସହ॑ସା ଜା॒ତା-ନ୍ପ୍ରଣୁ॑ଦାନ-ସ୍ସ॒ପତ୍ନା॒-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜା॑ତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅଧି॑ ନୋ ବ୍ରୂହି ସୁମନ॒ସ୍ଯମା॑ନୋ ଵ॒ଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯା॑ମ॒ ପ୍ରଣୁ॑ଦା ନ-ସ୍ସ॒ପତ୍ନାନ୍॑ ॥ ଚ॒ତୁ॒ଶ୍ଚ॒ତ୍ଵା॒ରି॒ଗ୍ଂ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ॒ ଵର୍ଚୋ॒ ଦ୍ରଵି॑ଣଗ୍ଂ ଷୋଡ॒ଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ॒ ଓଜୋ॒ ଦ୍ରଵି॑ଣ-ମ୍ପୃଥି॒ଵ୍ଯାଃ ପୁରୀ॑ଷମ॒- [ପୁରୀ॑ଷମସି, ଅଫ୍ସୋ॒ ନାମ॑ ।] 26

-ସ୍ଯଫ୍ସୋ॒ ନାମ॑ । ଏଵ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵରି॑ଵ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ଶ॒ଭୂଂ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପରି॒ଭୂ ଶ୍ଛନ୍ଦ॑ ଆ॒ଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ମନ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵ୍ଯଚ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦ॒-ସ୍ସିନ୍ଧୁ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ସମୁ॒ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ସଲି॒ଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ସଂ॒ଯଁଚ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵି॒ଯଚ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ବୃ॒ହଚ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ରଥନ୍ତ॒ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ନିକା॒ଯ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵିଵ॒ଧ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଗିର॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଭ୍ରଜ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ସ॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଽନୁ॒ଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ॑ କ॒କୁଚ୍ଛନ୍ଦ॑ ସ୍ତ୍ରିକ॒କୁଚ୍ଛନ୍ଦଃ॑ କା॒ଵ୍ଯ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ᳚ -ଽଙ୍କୁ॒ପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ [-ଽଙ୍କୁ॒ପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑, ପ॒ଦପ॑ଙ୍କ୍ତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒] 27

ପ॒ଦପ॑ଙ୍କ୍ତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଽକ୍ଷର॑ପଙ୍କ୍ତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵିଷ୍ଟା॒ରପ॑ଙ୍କ୍ତି॒ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ॑ କ୍ଷୁ॒ରୋ ଭୃଜ୍ଵା॒ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପ୍ର॒ଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ପ॒କ୍ଷ ଶ୍ଛନ୍ଦ॒ ଏଵ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵରି॑ଵ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵଯ॒ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵଯ॒ସ୍କୃଚ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଵିଶା॒ଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ॒ ଵିଷ୍ପ॑ର୍ଧା॒ ଶ୍ଛନ୍ଦ॑ ଶ୍ଛ॒ଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ॑ ଦୂରୋହ॒ଣ-ଞ୍ଛନ୍ଦ॑ସ୍ତ॒ନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ᳚ ଽଙ୍କା॒ଙ୍କ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ॑ ॥ 28 ॥

(ଅ॒ସ୍ଯ॒ - ଙ୍କୁ॒ପଞ୍ଛନ୍ଦ॒ - ସ୍ତ୍ରଯ॑ସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 12)

ଅ॒ଗ୍ନିର୍ଵୃ॒ତ୍ରାଣି॑ ଜଙ୍ଘନ-ଦ୍ଦ୍ରଵିଣ॒ସ୍ଯୁର୍ଵି॑ପ॒ନ୍ଯଯା᳚ । ସମି॑ଦ୍ଧ-ଶ୍ଶୁ॒କ୍ର ଆହୁ॑ତଃ ॥ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସୋ॑ମାସି॒ ସତ୍ପ॑ତି॒ସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ରାଜୋ॒ତ ଵୃ॑ତ୍ର॒ହା । ତ୍ଵ-ମ୍ଭ॒ଦ୍ରୋ ଅ॑ସି॒ କ୍ରତୁଃ॑ ॥ ଭ॒ଦ୍ରା ତେ॑ ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵନୀକ ସ॒ଦୃଙ୍ଗ୍ଘୋ॒ରସ୍ଯ॑ ସ॒ତୋ ଵିଷୁ॑ଣସ୍ଯ॒ ଚାରୁଃ॑ । ନ ଯ-ତ୍ତେ॑ ଶୋ॒ଚିସ୍ତମ॑ସା॒ ଵର॑ନ୍ତ॒ ନ ଧ୍ଵ॒ସ୍ମାନ॑ସ୍ତ॒ନୁଵି॒ ରେପ॒ ଆ ଧୁଃ॑ ॥ ଭ॒ଦ୍ର-ନ୍ତେ॑ ଅଗ୍ନେ ସହସି॒ନ୍ନନୀ॑କମୁପା॒କ ଆ ରୋ॑ଚତେ॒ ସୂର୍ଯ॑ସ୍ଯ । 29

ରୁଶ॑-ଦ୍ଦୃ॒ଶେ ଦ॑ଦୃଶେ ନକ୍ତ॒ଯା ଚି॒ଦରୂ᳚କ୍ଷିତ-ନ୍ଦୃ॒ଶ ଆ ରୂ॒ପେ ଅନ୍ନ᳚ମ୍ ॥ ସୈନା-ଽନୀ॑କେନ ସୁଵି॒ଦତ୍ରୋ॑ ଅ॒ସ୍ମେ ଯଷ୍ଟା॑ ଦେ॒ଵାଗ୍ଂ ଆଯ॑ଜିଷ୍ଠ-ସ୍ସ୍ଵ॒ସ୍ତି । ଅଦ॑ବ୍ଧୋ ଗୋ॒ପା ଉ॒ତ ନଃ॑ ପର॒ସ୍ପା ଅଗ୍ନେ᳚ ଦ୍ଯୁ॒ମଦୁ॒ତ ରେ॒ଵ-ଦ୍ଦି॑ଦୀହି ॥ ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ନୋ॑ ଦି॒ଵୋ ଅ॑ଗ୍ନେ ପୃଥି॒ଵ୍ଯା ଵି॒ଶ୍ଵାଯୁ॑ର୍ଧେହି ଯ॒ଜଥା॑ଯ ଦେଵ । ଯ-ଥ୍ସୀ॒ମହି॑ ଦିଵିଜାତ॒ ପ୍ରଶ॑ସ୍ତ॒-ନ୍ତଦ॒ସ୍ମାସୁ॒ ଦ୍ରଵି॑ଣ-ନ୍ଧେହି ଚି॒ତ୍ରମ୍ ॥ ଯଥା॑ ହୋତ॒ର୍ମନୁ॑ଷୋ [ହୋତ॒ର୍ମନୁ॑ଷଃ, ଦେ॒ଵତା॑ତା] 30

ଦେ॒ଵତା॑ତା ଯ॒ଜ୍ଞେଭିଃ॑ ସୂନୋ ସହସୋ॒ ଯଜା॑ସି । ଏ॒ଵା ନୋ॑ ଅ॒ଦ୍ଯ ସ॑ମ॒ନା ସ॑ମା॒ନାନୁ॒-ଶନ୍ନ॑ଗ୍ନ ଉଶ॒ତୋ ଯ॑କ୍ଷି ଦେ॒ଵାନ୍ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିମୀ॑ଡେ ପୁ॒ରୋହି॑ତଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ଦେ॒ଵମୃ॒ତ୍ଵିଜ᳚ମ୍ । ହୋତା॑ରଗ୍ଂ ରତ୍ନ॒ଧାତ॑ମମ୍ ॥ ଵୃଷା॑ ସୋମ ଦ୍ଯୁ॒ମାଗ୍ଂ ଅ॑ସି॒ ଵୃଷା॑ ଦେଵ॒ ଵୃଷ॑ଵ୍ରତଃ । ଵୃଷା॒ ଧର୍ମା॑ଣି ଦଧିଷେ ॥ ସାନ୍ତ॑ପନା ଇ॒ଦଗ୍ଂ ହ॒ଵିର୍ମରୁ॑ତ॒ସ୍ତଜ୍ଜୁ॑ଜୁଷ୍ଟନ । ଯୁ॒ଷ୍ମାକୋ॒ତୀ ରି॑ଶାଦସଃ ॥ ଯୋ ନୋ॒ ମର୍ତୋ॑ ଵସଵୋ ଦୁର୍ହୃଣା॒ଯୁସ୍ତି॒ର-ସ୍ସ॒ତ୍ଯାନି॑ ମରୁତୋ॒ [ମରୁତଃ, ଜିଘାଗ୍ଂ॑ସାତ୍ ।] 31

ଜିଘାଗ୍ଂ॑ସାତ୍ । ଦ୍ରୁ॒ହଃ ପାଶ॒-ମ୍ପ୍ରତି॒ ସ ମୁ॑ଚୀଷ୍ଟ॒ ତପି॑ଷ୍ଠେନ॒ ତପ॑ସା ହନ୍ତନା॒ ତମ୍ ॥ ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରୀଣା॑ ମ॒ରୁତଃ॑ ସ୍ଵ॒ର୍କା ଉ॑ରୁ॒କ୍ଷଯା॒-ସ୍ସଗ॑ଣା॒ ମାନୁ॑ଷେଷୁ । ତେ᳚-ଽସ୍ମ-ତ୍ପାଶା॒-ନ୍ପ୍ର ମୁ॑ଞ୍ଚ॒ନ୍ତ୍ଵଗ୍ଂହ॑ସ-ସ୍ସାନ୍ତପ॒ନା ମ॑ଦି॒ରା ମା॑ଦଯି॒ଷ୍ଣଵଃ॑ ॥ ପି॒ପ୍ରୀ॒ହି ଦେ॒ଵାଗ୍ଂ ଉ॑ଶ॒ତୋ ଯ॑ଵିଷ୍ଠ ଵି॒ଦ୍ଵାଗ୍ଂ ଋ॒ତୂଗ୍ଂର୍-ଋ॑ତୁପତେ ଯଜେ॒ହ । ଯେ ଦୈଵ୍ଯା॑ ଋ॒ତ୍ଵିଜ॒ସ୍ତେଭି॑ରଗ୍ନେ॒ ତ୍ଵଗ୍ଂ ହୋତୄ॑ଣାମ॒ସ୍ଯାଯ॑ଜିଷ୍ଠଃ ॥ ଅଗ୍ନେ॒ ଯଦ॒ଦ୍ଯ ଵି॒ଶୋ ଅ॑ଦ୍ଧ୍ଵରସ୍ଯ ହୋତଃ॒ ପାଵ॑କ [ପାଵ॑କ, ଶୋ॒ଚେ॒ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି] 32

ଶୋଚେ॒ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି ଯଜ୍ଵା᳚ । ଋ॒ତା ଯ॑ଜାସି ମହି॒ନା ଵି ଯଦ୍ଭୂର୍ହ॒ଵ୍ଯା ଵ॑ହ ଯଵିଷ୍ଠ॒ ଯା ତେ॑ ଅ॒ଦ୍ଯ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିନା॑ ର॒ଯି-ମ॑ଶ୍ଞଵ॒-ତ୍ପୋଷ॑ମେ॒ଵ ଦି॒ଵେଦି॑ଵେ । ଯ॒ଶସଂ॑-ଵୀଁ॒ରଵ॑ତ୍ତମମ୍ ॥ ଗ॒ଯ॒ସ୍ଫାନୋ॑ ଅମୀଵ॒ହା ଵ॑ସୁ॒ଵି-ତ୍ପୁ॑ଷ୍ଟି॒ଵର୍ଧ॑ନଃ । ସୁ॒ମି॒ତ୍ର-ସ୍ସୋ॑ମ ନୋ ଭଵ ॥ ଗୃହ॑ମେଧାସ॒ ଆ ଗ॑ତ॒ ମରୁ॑ତୋ॒ ମା-ଽପ॑ ଭୂତନ । ପ୍ର॒ମୁ॒ଞ୍ଚନ୍ତୋ॑ ନୋ॒ ଅଗ୍ଂହ॑ସଃ ॥ ପୂ॒ର୍ଵୀଭି॒ର୍॒ହି ଦ॑ଦାଶି॒ମ ଶ॒ରଦ୍ଭି॑ର୍ମରୁତୋ ଵ॒ଯମ୍ । ମହୋ॑ଭି- [ମହୋ॑ଭିଃ, ଚ॒ର୍॒ଷ॒ଣୀ॒ନାମ୍ ।] 33

-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀ॒ନାମ୍ ॥ ପ୍ରବୁ॒ଦ୍ଧ୍ନିଯା॑ ଈରତେ ଵୋ॒ ମହାଗ୍ଂ॑ସି॒ ପ୍ରଣାମା॑ନି ପ୍ରଯଜ୍ଯଵସ୍ତିରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସ॒ହ॒ସ୍ରିଯ॒-ନ୍ଦମ୍ଯ॑-ମ୍ଭା॒ଗମେ॒ତ-ଙ୍ଗୃ॑ହମେ॒ଧୀଯ॑-ମ୍ମରୁତୋ ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଉପ॒ ଯମେତି॑ ଯୁଵ॒ତି-ସ୍ସୁ॒ଦକ୍ଷ॑-ନ୍ଦୋ॒ଷା ଵସ୍ତୋର୍॑. ହ॒ଵିଷ୍ମ॑ତୀ ଘୃ॒ତାଚୀ᳚ । ଉପ॒ ସ୍ଵୈନ॑ମ॒ରମ॑ତିର୍ଵ-ସୂ॒ଯୁଃ ॥ ଇ॒ମୋ ଅ॑ଗ୍ନେ ଵୀ॒ତତ॑ମାନି ହ॒ଵ୍ଯା ଽଜ॑ସ୍ରୋ ଵକ୍ଷି ଦେ॒ଵତା॑ତି॒ମଚ୍ଛ॑ । ପ୍ରତି॑ ନ ଈଗ୍ଂ ସୁର॒ଭୀଣି॑ ଵିଯନ୍ତୁ ॥ କ୍ରୀ॒ଡଂ-ଵଁ॒-ଶ୍ଶର୍ଧୋ॒ ମାରୁ॑ତମନ॒ର୍ଵାଣଗ୍ଂ॑ ରଥେ॒ଶୁଭ᳚ମ୍ । 34

କଣ୍ଵା॑ ଅ॒ଭି ପ୍ର ଗା॑ଯତ ॥ ଅତ୍ଯା॑ସୋ॒ ନ ଯେ ମ॒ରୁତ॒-ସ୍ସ୍ଵଞ୍ଚୋ॑ ଯକ୍ଷ॒ଦୃଶୋ॒ ନ ଶୁ॒ଭଯ॑ନ୍ତ॒ ମର୍ଯାଃ᳚ । ତେ ହ॑ର୍ମ୍ଯେ॒ଷ୍ଠା-ଶ୍ଶିଶ॑ଵୋ॒ ନ ଶୁ॒ଭ୍ରା ଵ॒ଥ୍ସାସୋ॒ ନ ପ୍ର॑କ୍ରୀ॒ଡିନଃ॑ ପଯୋ॒ଧାଃ ॥ ପ୍ରୈଷା॒ମଜ୍ମେ॑ଷୁ ଵିଥୁ॒ରେଵ॑ ରେଜତେ॒ ଭୂମି॒ର୍ଯାମେ॑ଷୁ॒ ଯଦ୍ଧ॑ ଯୁ॒ଞ୍ଜତେ॑ ଶୁ॒ଭେ । ତେ କ୍ରୀ॒ଡଯୋ॒ ଧୁନ॑ଯୋ॒ ଭ୍ରାଜ॑ଦୃଷ୍ଟଯ-ସ୍ସ୍ଵ॒ଯ-ମ୍ମ॑ହି॒ତ୍ଵ-ମ୍ପ॑ନଯନ୍ତ॒ ଧୂତ॑ଯଃ ॥ ଉ॒ପ॒ହ୍ଵ॒ରେଷୁ॒ ଯଦଚି॑ଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଯଁ॒ଯିଂ-ଵଁଯ॑ ଇଵ ମରୁତଃ॒ କେନ॑ [କେନ॑, ଚି॒-ତ୍ପ॒ଥା ।] 35

ଚି-ତ୍ପ॒ଥା । ଶ୍ଚୋତ॑ନ୍ତି॒ କୋଶା॒ ଉପ॑ ଵୋ॒ ରଥେ॒ଷ୍ଵା ଘୃ॒ତମୁ॑କ୍ଷତା॒ ମଧୁ॑ଵର୍ଣ॒ମର୍ଚ॑ତେ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିମ॑ଗ୍ନି॒ଗ୍ଂ॒ ହଵୀ॑ମଭି॒-ସ୍ସଦା॑ ହଵନ୍ତ ଵି॒ଶ୍ପତି᳚ମ୍ । ହ॒ଵ୍ଯ॒ଵାହ॑-ମ୍ପୁରୁପ୍ରି॒ଯମ୍ ॥ ତଗ୍ଂ ହି ଶଶ୍ଵ॑ନ୍ତ॒ ଈଡ॑ତେ ସ୍ରୁ॒ଚା ଦେ॒ଵ-ଙ୍ଘୃ॑ତ॒ଶ୍ଚୁତା᳚ । ଅ॒ଗ୍ନିଗ୍ଂ ହ॒ଵ୍ଯାଯ॒ ଵୋଢ॑ଵେ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରା᳚ଗ୍ନୀ ରୋଚ॒ନା ଦି॒ଵ-ଶ୍ଶ୍ଞଥ॑ଦ୍ଵୃ॒ତ୍ର ମିନ୍ଦ୍ରଂ॑-ଵୋଁ ଵି॒ଶ୍ଵତ॒ସ୍ପରୀନ୍ଦ୍ର॒-ନ୍ନରୋ॒ ଵିଶ୍ଵ॑କର୍ମନ୍. ହ॒ଵିଷା॑ ଵାଵୃଧା॒ନୋ ଵିଶ୍ଵ॑କର୍ମନ୍. ହ॒ଵିଷା॒ ଵର୍ଧ॑ନେନ ॥ 36 ॥

(ସୂର୍ଯ॑ସ୍ଯ॒ - ମନୁ॑ଷୋ - ମରୁତଃ॒ - ପାଵ॑କ॒ - ମହୋ॑ଭୀ - ରଥେ॒ଶୁଭ॒ - ଙ୍କେନ॒ - ଷଡ୍ଚ॑ତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 13)

(ଅ॒ପାନ୍ତ୍ଵେମ॑ - ନ୍ନ॒ଯ-ମ୍ପୁ॒ରୋ ଭୁଵଃ॒ - ପ୍ରାଚୀ᳚ - ଧ୍ରୁ॒ଵକ୍ଷି॑ତି॒ - ସ୍ତ୍ର୍ଯଵି॒ - ରିନ୍ଦ୍ରା᳚ଗ୍ନୀ॒ - ମା ଛନ୍ଦ॑ - ଆ॒ଶୁସ୍ତ୍ରି॒ଵୃ - ଦ॒ଗ୍ନେର୍ଭା॒ଗୋ᳚ - ଽସ୍ଯେକ॑ - ଯେ॒ଯମେ॒ଵ ସା ଯା - ଽଗ୍ନେ॑ ଜା॒ତା - ନ॒ଗ୍ନିର୍ଵୃ॒ତ୍ରାଣି॒ - ତ୍ରଯୋ॑ଦଶ )

(ଅ॒ପାନ୍ତ୍ଵେ - ନ୍ଦ୍ରା᳚ଗ୍ନୀ - ଇ॒ଯମେ॒ଵ - ଦେ॒ଵତା॑ତା॒ - ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂ॑ଶତ୍ )

(ଅ॒ପାନ୍ତ୍ଵେମ॑ନ୍, ହ॒ଵିଷା॒ ଵର୍ଧ॑ନେନ)

॥ ହରିଃ॑ ଓମ୍ ॥

॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥ କାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||

(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)

a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2

gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3

tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||

(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)

prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5

-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||

(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)

dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7

apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8

ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||

(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)

tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||

(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)

indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11

śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||

(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)

mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13

vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||

(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)

ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||

(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)

a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16

ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||

(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)

eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18

-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19

-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||

(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)

i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21

vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22

ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23

masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||

ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||

(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)

agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26

-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27

pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||

(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)

a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29

ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30

de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31

jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32

śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33

-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34

kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35

ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||

(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)

(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )

(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )

(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितिवर्णनं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अ॒पा-न्त्वेम᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वोद्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ भस्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पा-न्त्वा-ऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे सद॑ने सीद समु॒द्रे सद॑ने सीद सलि॒ले सद॑ने सीदा॒पा-ङ्क्षये॑ सीदा॒पाग्ं सधि॑षि सीदा॒पा-न्त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पा-न्त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दः॑ ॥ 1 ॥

(योनौ॒ - पञ्च॑दश च) (अ. 1)

अ॒य-म्पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑यत्रि॒यै गा॑य॒त्र-ङ्गा॑य॒त्रादु॑पा॒ग्ं॒ शुरु॑पा॒ग्ं॒ शोस्त्रि॒वृ-त्त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रग्ं र॑थन्त॒रा-द्वसि॑ष्ठ॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया᳚ प्रा॒ण-ङ्गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-न्द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒ण-ङ्ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रि॒ष्टुग्ग्रै॒ष्मी त्रि॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डा-द॑न्तर्या॒मो᳚ ऽन्तर्या॒मा-त्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शा-द्बृ॒ह-द्बृ॑ह॒तो भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ [त्वया॒ मनः॑, गृ॒ह्णा॒मि॒ प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-] 2

गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-म्प॒श्चा-द्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं-वँ॒र्॒षाणि॑ चाक्षु॒षाणि॒ जग॑ती वा॒र्॒षी जग॑त्या॒ ऋक्ष॑म॒मृक्ष॑माच्छु॒क्र-श्शु॒क्रा-थ्स॑प्तद॒श-स्स॑प्तद॒शा-द्वै॑रू॒पं-वैँ॑रू॒पा-द्वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒दमु॑त्त॒रा-थ्सुव॒स्तस्य॒ श्रोत्रग्ं॑ सौ॒वग्ं श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॑नु॒ष्टुप्-छा॑र॒द्य॑नु॒ष्टुभः॑ स्वा॒रग्ग् स्वा॒रान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ग्ं॒श ए॑कवि॒ग्ं॒शा-द्वै॑रा॒जं-वैँ॑रा॒जाज्ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ [गृहीतया, त्वया॒] 3

त्वया॒ श्रोत्र॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाम्मा॒ती हे॑म॒न्तो वा᳚च्याय॒नः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒क्त्यै-न्नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ᳚ग्रय॒णा-त्त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शाभ्याग्ं॑ शाक्वररैव॒ते शा᳚क्वररैव॒ताभ्यां᳚-विँ॒श्वक॒र्मर्षिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ वाच॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्यः॑ ॥ 4 ॥

(त्वया॒ मनो॑-ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ऋषिः॑ प्र॒जाप॑तिगृहीतया-त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)

प्राची॑ दि॒शां-वँ॑स॒न्त ऋ॑तू॒नाम॒ग्निर्दे॒वता॒ ब्रह्म॒ द्रवि॑ण-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒-स्स उ॑ पञ्चद॒शव॑र्तनि॒-स्त्र्यवि॒र्वयः॑ कृ॒तमया॑ना-म्पुरोवा॒तो वात॒-स्सान॑ग॒ ऋषि॑र्दक्षि॒णा दि॒शा-ङ्ग्री॒ष्म ऋ॑तू॒नामिन्द्रो॑ दे॒वता᳚ क्ष॒त्र-न्द्रवि॑ण-म्पञ्चद॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ सप्तद॒श व॑र्तनि-र्दि॑त्य॒वाड्-वय॒स्त्रेता-ऽया॑ना-न्दक्षिणाद्वा॒तो वातः॑ सना॒तन॒ ऋषिः॑ प्र॒तीची॑ दि॒शां-वँ॒र्॒षा ऋ॑तू॒नां-विँश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॒ वि- [दे॒वता॒ विट्, द्रवि॑णग्ं] 5

-ड्द्रवि॑णग्ं सप्तद॒श स्तोम॒-स्स उ॑ वेकवि॒ग्ं॒ शव॑र्तनि-स्त्रिव॒थ्सो वयो᳚ द्वाप॒रो-ऽया॑ना-म्पश्चाद्वा॒तो वातो॑-ऽह॒भून॒ ऋषि॒रुदी॑ची दि॒शाग्ं श॒रद्-ऋ॑तू॒ना-म्मि॒त्रावरु॑णौ दे॒वता॑ पु॒ष्ट-न्द्रवि॑णमेकवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ त्रिण॒वव॑र्तनि-स्तुर्य॒वा-ड्वय॑ आस्क॒न्दो ऽया॑नामुत्तरा-द्वा॒तो वातः॑ प्र॒त्न ऋषि॑रू॒र्ध्वा दि॒शाग्ं हे॑मन्तशिशि॒रावृ॑तू॒ना-म्बृह॒स्पति॑र्दे॒वता॒ वर्चो॒ द्रवि॑ण-न्त्रिण॒व स्तोम॒-स्स उ॑ त्रयस्त्रि॒ग्ं॒शव॑र्तनिः पष्ठ॒वाद्वयो॑ ऽभि॒भूरया॑नां-विँष्वग्वा॒तो वातः॑ सुप॒र्ण ऋषिः॑ पि॒तरः॑ पिताम॒हाः परे-ऽव॑रे॒ ते नः॑ पान्तु॒ ते नो॑-ऽवन्त्व॒स्मि-न्ब्रह्म॑न्न॒स्मिन् क्ष॒त्रे᳚-ऽस्या-मा॒शिष्य॒स्या-म्पु॑रो॒धाया॑म॒स्मिन् कर्म॑न्न॒स्या-न्दे॒वहू᳚त्याम् ॥ 6 ॥

(विट् - प॑ष्ठ॒वा-द्वयो॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)

ध्रु॒वक्षि॑ति -र्ध्रु॒वयो॑नि-र्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध्रु॒वां-योँनि॒मा सी॑द सा॒द्ध्या । उख्य॑स्य के॒तु-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॑द॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स्वे दक्षे॒ दक्ष॑पिते॒ह सी॑द देव॒त्रा पृ॑थि॒वी बृ॑ह॒ती ररा॑णा । स्वा॒स॒स्था त॒नुवा॒ सं-विँ॑शस्व पि॒तेवै॑धि सू॒नव॒ आ सु॒शेवा॒-ऽश्विना᳚द्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ कु॒ला॒यिनी॒ वसु॑मती वयो॒धा र॒यि-न्नो॑ वर्ध बहु॒लग्ं सु॒वीर᳚म् । 7

अपाम॑ति-न्दुर्म॒ति-म्बाध॑माना रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्ती॒ सुव॑र्धेहि॒ यज॑मानाय॒ पोष॑म॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ अ॒ग्नेः पुरी॑षमसि देव॒यानी॒ ता-न्त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णा ऽऽय॑जस्वा॒श्विना᳚ ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ दि॒वो मू॒र्धा-ऽसि॑ पृथि॒व्या नाभि॑र्वि॒ष्टम्भ॑नी दि॒शामधि॑पत्नी॒ भुव॑नानाम् । 8

ऊ॒र्मिर्द्र॒फ्सो अ॒पाम॑सि वि॒श्वक॑र्मा त॒ ऋषि॑र॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स॒जूर्-ऋ॒तुभिः॑ स॒जूर्वि॒धाभिः॑ स॒जूर्वसु॑भि-स्स॒जू रु॒द्रै-स्स॒जूरा॑दि॒त्यै-स्स॒जूर्विश्वै᳚र्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वैर्व॑यो-ना॒धैर॒ग्नये᳚ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्र॑-म्मे श्लोकया॒प-स्पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पा-त्पा॑हि॒ चतु॑ष्पादव दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य ॥ 9 ॥

(सु॒वीरं॒ - भुव॑नाना - मु॒र्व्या - स॒प्तद॑श च) (अ. 4)

त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॑ दित्य॒वा-ड्वयो॑ वि॒राट् छन्दः॒ पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑स्त्रिव॒थ्सो वय॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑ स्तुर्य॒वा-ड्वयो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ पष्ठ॒वा-द्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वयः॑ स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑ ऋष॒भो वयः॑ क॒कुच्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽन॒ड्वान्. वयः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒ल-ञ्छन्दो॑ वृ॒ष्णिर्वयो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दः॒ पुरु॑षो॒ वय॑ स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ व्या॒घ्रो वयो-ऽना॑धृष्ट॒-ञ्छन्दः॑ सि॒ग्ं॒हो वय॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ विष्ट॒भों-वँयो-ऽधि॑पति॒ श्छन्दः॑ क्ष॒त्रं-वँयो॒ मय॑न्द॒-ञ्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वयः॑ परमे॒ष्ठी छन्दो॑ मू॒र्धा वयः॑ प्र॒जाप॑ति॒ श्छन्दः॑ ॥ 10 ॥

(पुरु॑षो॒ वयः॒ - ष-ड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)

इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑का-न्दृग्ंहतं-युँ॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष-ञ्च॒ वि बा॑धताम् ॥ वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्भास्व॑तीग्ं सूरि॒मती॒मा या द्या-म्भास्या पृ॑थि॒वीमोर्व॑न्तरि॑क्ष-म॒न्तरि॑क्षं-यँच्छा॒न्तरि॑क्ष-न्दृग्ंहा॒न्तरि॑क्ष॒-म्मा हिग्ं॑सी॒ र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य वा॒युस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ [छ॒र्दिषा᳚, शन्त॑मेन॒ तया॑] 11

शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒व॑तया-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्-वि॒राड॑सि दक्षि॒णा दि-ख्स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिख्-स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिगायु॑र्मे पाहि प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्मे पाहि॒ श्रोत्र॑-म्मे पाहि॒ मनो॑ मे जिन्व॒ वाच॑-म्मे पिन्वा॒ ऽऽत्मान॑-म्मे पाहि॒ ज्योति॑र्मे यच्छ ॥ 12 ॥

(छ॒र्दिषा॑ - पिन्व॒ - षट्च॑) (अ. 6)

मा छन्दः॑ प्र॒मा छन्दः॑ प्रति॒मा छन्दो᳚-ऽस्री॒वि श्छन्दः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्द॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्दो॑ बृह॒ती छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ वि॒राट् छन्दो॑ गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दः॑ पृथि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्ष॒-ञ्छन्दो॒ द्यौ श्छन्द॒-स्समा॒ श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ वाक् छन्दः॑ कृ॒षि श्छन्दो॒ हिर॑ण्य॒-ञ्छन्दो॒ गौ श्छन्दो॒ ऽजा छन्दो ऽश्व॒ श्छन्दः॑ ॥ अ॒ग्निर्दे॒वता॒ [अ॒ग्निर्दे॒वता᳚, वातो॑ दे॒वता॒] 13

वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ ऽऽदि॒त्या दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ बृह॒स्पति॑ र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा॑ य॒न्त्र्य॑सि॒ यमि॑त्री॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा॒ यन्त्री॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॒ धर॑णी ध॒र्त्र्य॑सि॒ धरि॒त्र्यायु॑षे त्वा॒ वर्च॑से॒ त्वौज॑से त्वा॒ बला॑य त्वा ॥ 14 ॥

(दे॒वता - ऽऽयु॑षे त्वा॒ - षट् च॑ ) (अ. 7)

आ॒शुस्त्रि॒वृ-द्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑म सप्तद॒शः प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श स्तपो॑ नवद॒शो॑ ऽभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒शो वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श-स्स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒शो योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒शो गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒शः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒शो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒शो नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒शो वि॑व॒र्तो᳚-ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒शो ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒मः ॥ 15 ॥

(आ॒शुः - स॒प्तत्रिग्ं॑शत्) (अ. 8)

अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्य॒-म्ब्रह्म॑ स्पृ॒त-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसि॒ विष्णो॒राधि॑पत्य-ङ्क्ष॒त्रग्ग् स्पृ॒त-म्प॑ञ्चद॒श-स्स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसि धा॒तुराधि॑पत्य-ञ्ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोमो॑ मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसि॒ वरु॑ण॒स्या-ऽऽधि॑पत्य-न्दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो-ऽदि॑त्यै भा॒गो॑-ऽसि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोजः॑ स्पृ॒त-न्त्रि॑ण॒व-स्स्तोमो॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि [ ] 16

रु॒द्राणा॒माधि॑पत्य॒-ञ्चतु॑ष्पा-थ्स्पृ॒त-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ आदि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसि म॒रुता॒माधि॑पत्य॒-ङ्गर्भा᳚-स्स्पृ॒ताः प॑ञ्चवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽसि॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यग्ं स॒मीची॒र्दिशः॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ यावा॑ना-म्भा॒गो᳚-ऽस्यया॑वाना॒माधि॑पत्य-म्प्र॒जा-स्स्पृ॒ता-श्च॑तु-श्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॒माधि॑पत्य-म्भू॒त-न्निशा᳚न्तग्ग् स्पृ॒त-न्त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 17 ॥

(वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)

एक॑या-ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासी-त्ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-रधि॑पतिरासी-त्प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒ताना॒-म्पति॒रधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्त॒र्॒षयो॑-ऽसृज्यन्त धा॒ता-धि॑पतिरासी-न्न॒वभि॑रस्तुवत पि॒तरो॑-ऽसृज्य॒न्ता-ऽदि॑ति॒रधि॑पत्न्यासी-देकाद॒शभि॑-रस्तुवत॒र्तवो॑-ऽ सृज्यन्ता- ऽऽर्त॒वो-ऽधि॑पति-रासी-त्त्रयोद॒शभि॑-रस्तुवत॒ मासा॑ असृज्यन्त संवँथ्स॒रो-ऽधि॑पति- [-ऽधि॑पतिः, आ॒सी॒-त्प॒ञ्च॒द॒शभि॑रस्तुवत] 18

-रासी-त्पञ्चद॒शभि॑रस्तुवत क्ष॒त्रम॑सृज्य॒तेन्द्रो ऽधि॑पतिरासी-थ्सप्तद॒शभि॑रस्तुवत प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ बृह॒स्पति॒रधि॑पति-रासीन्नवद॒शभि॑-रस्तुवत शूद्रा॒र्याव॑सृज्येतामहोरा॒त्रे अधि॑पत्नी आस्ता॒मेक॑विग्ं शत्या-ऽस्तुव॒तैक॑शफाः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ वरु॒णो ऽधि॑पतिरासी॒-त्त्रयो॑विग्ंशत्या-ऽस्तुवत क्षु॒द्राः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त पू॒षा ऽधि॑पतिरासी॒-त्पञ्च॑विग्ंशत्या ऽस्तुवता-ऽऽर॒ण्याः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त वा॒युरधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तविग्ं॑शत्या-ऽस्तुवत॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्यै॑- [द्यावा॑पृथि॒वी वि, ई॒तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा] 19

-तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या अनु॒ व्या॑य॒-न्तेषा॒माधि॑पत्यमासी॒-न्नव॑विग्ं शत्या-ऽस्तुवत॒ वन॒स्पत॑यो-ऽसृज्यन्त॒ सोमो ऽधि॑पतिरासी॒-देक॑त्रिग्ंशता ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑सृज्यन्त॒ यावा॑ना॒-ञ्चाया॑वाना॒-ञ्चा-ऽऽधि॑पत्यमासी॒-त्त्रय॑स्त्रिग्ंशता ऽस्तुवत भू॒तान्य॑शाम्य-न्प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठ्यधि॑पतिरासीत् ॥ 20 ॥

(सं॒वँ॒थ्स॒रो-ऽधि॑पति॒- र्वि - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च) (अ. 10)

इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑द॒न्तर॒स्या-ञ्च॑रति॒ प्रवि॑ष्टा । व॒धूर्ज॑जान नव॒गज्जनि॑त्री॒ त्रय॑ एना-म्महि॒मानः॑ सचन्ते ॥ छन्द॑स्वती उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्ती । सूर्य॑पत्नी॒ वि च॑रतः प्रजान॒ती के॒तु-ङ्कृ॑ण्वा॒ने अ॒जर॒ भूरि॑रेतसा ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आ-ऽगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मासो॒ अनु॒ ज्योति॒षा-ऽऽगुः॑ । प्र॒जामेका॒ रक्ष॒त्यूर्ज॒मेका᳚ [ ] 21

व्र॒तमेका॑ रक्षति देवयू॒नाम् ॥ च॒तु॒ष्टो॒मो अ॑भव॒द्या तु॒रीया॑ य॒ज्ञस्य॑ प॒क्षावृ॑षयो॒ भव॑न्ती । गा॒य॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्ज॑गतीमनु॒ष्टुभ॑-म्बृ॒हद॒र्कं-युँ॑ञ्जा॒ना-स्सुव॒रा-ऽभ॑रन्नि॒दम् ॥ प॒ञ्चभि॑र्धा॒ता वि द॑धावि॒दं-यँ-त्तासा॒ग्॒ स्वसॄ॑रजनय॒-त्पञ्च॑पञ्च । तासा॑मु यन्ति प्रय॒वेण॒ पञ्च॒ नाना॑ रू॒पाणि॒ क्रत॑वो॒ वसा॑नाः ॥ त्रि॒ग्ं॒श-थ्स्वसा॑र॒ उप॑यन्ति निष्कृ॒तग्ं स॑मा॒न-ङ्के॒तु-म्प्र॑तिमु॒ञ्चमा॑नाः । 22

ऋ॒तूग्स्त॑न्वते क॒वयः॑ प्रजान॒तीर्मद्ध्ये॑छन्दसः॒ परि॑ यन्ति॒ भास्व॑तीः ॥ ज्योति॑ष्मती॒ प्रति॑ मुञ्चते॒ नभो॒ रात्री॑ दे॒वी सूर्य॑स्य व्र॒तानि॑ । वि प॑श्यन्ति प॒शवो॒ जाय॑माना॒ नाना॑रूपा मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे᳚ ॥ ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा॒ तप्य॑माना ज॒जान॒ गर्भ॑-म्महि॒मान॒मिन्द्र᳚म् । तेन॒ दस्यू॒न् व्य॑सहन्त दे॒वा ह॒न्ता-ऽसु॑राणा-मभव॒च्छची॑भिः ॥ अना॑नुजामनु॒जा-म्माम॑कर्त स॒त्यं-वँद॒न्त्यन्वि॑च्छ ए॒तत् । भू॒यास॑- [भू॒यास᳚म्, अ॒स्य॒ सु॒म॒तौ यथा॑] 23

मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्र यु॑क्त ॥ अभू॒न्मम॑ सुम॒तौ वि॒श्ववे॑दा॒ आष्ट॑ प्रति॒ष्ठामवि॑द॒द्धि गा॒धम् । भू॒यास॑मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्रयु॑क्त ॥ पञ्च॒ व्यु॑ष्टी॒रनु॒ पञ्च॒ दोहा॒ गा-म्पञ्च॑नाम्नीमृ॒तवो-ऽनु॒ पञ्च॑ । पञ्च॒ दिशः॑ पञ्चद॒शेन॑ कॢ॒प्ता-स्स॑मा॒नमू᳚र्ध्नीर॒भि लो॒कमेक᳚म् ॥ 24 ॥

ऋ॒तस्य॒ गर्भः॑ प्रथ॒मा व्यू॒षुष्य॒पामेका॑ महि॒मान॑-म्बिभर्ति । सूर्य॒स्यैका॒ चर॑ति निष्कृ॒तेषु॑ घ॒र्मस्यैका॑ सवि॒तैका॒-न्नि य॑च्छति ॥ या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒-थ्सा धे॒नुर॑भवद्य॒मे । सा नः॒ पय॑स्वती धु॒क्ष्वोत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् ॥ शु॒क्रर्ष॑भा॒ नभ॑सा॒ ज्योति॒षा ऽऽगा᳚-द्वि॒श्वरू॑पा शब॒लीर॒ग्निके॑तुः । स॒मा॒नमर्थग्ग्॑ स्वप॒स्यमा॑ना॒ बिभ्र॑ती ज॒राम॑जर उष॒ आ-ऽगाः᳚ ॥ ऋ॒तू॒ना-म्पत्नी᳚ प्रथ॒मेयमा-ऽगा॒दह्ना᳚-न्ने॒त्री ज॑नि॒त्री प्र॒जाना᳚म् । एका॑ स॒ती ब॑हु॒धोषो॒ व्यु॑च्छ॒स्यजी᳚र्णा॒ त्व-ञ्ज॑रयसि॒ सर्व॑म॒न्यत् ॥ 25 ॥

(ऊर्ज॒मेका᳚ - प्रतिमु॒ञ्चमा॑ना - भू॒यास॒ - मेकं॒ - पत्न्ये का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 11)

अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अ॒स्मे दी॑दिहि सु॒मना॒ अहे॑ड॒-न्तव॑ स्या॒ग्ं॒ शर्म॑-न्त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भित् ॥ सह॑सा जा॒ता-न्प्रणु॑दान-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यग्ग् स्या॑म॒ प्रणु॑दा न-स्स॒पत्नान्॑ ॥ च॒तु॒श्च॒त्वा॒रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णग्ं षोड॒श-स्स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑ण-म्पृथि॒व्याः पुरी॑षम॒- [पुरी॑षमसि, अफ्सो॒ नाम॑ ।] 26

-स्यफ्सो॒ नाम॑ । एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दः॑ श॒भूं श्छन्दः॑ परि॒भू श्छन्द॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ व्यच॒ श्छन्द॒-स्सिन्धु॒ श्छन्दः॑ समु॒द्र-ञ्छन्दः॑ सलि॒ल-ञ्छन्दः॑ सं॒यँच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒र-ञ्छन्दो॑ निका॒य श्छन्दो॑ विव॒ध श्छन्दो॒ गिर॒ श्छन्दो॒ भ्रज॒ श्छन्दः॑ स॒ष्टु-प्छन्दो॑ ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ क॒कुच्छन्द॑ स्त्रिक॒कुच्छन्दः॑ का॒व्य-ञ्छन्दो᳚ -ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑ [-ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑, प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒] 27

प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒ ऽक्षर॑पङ्क्ति॒ श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दः॑ क्षु॒रो भृज्वा॒ञ्छन्दः॑ प्र॒च्छच्छन्दः॑ प॒क्ष श्छन्द॒ एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दो॒ वय॒ श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒ श्छन्द॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ दूरोह॒ण-ञ्छन्द॑स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ ऽङ्का॒ङ्क-ञ्छन्दः॑ ॥ 28 ॥

(अ॒स्य॒ - ङ्कु॒पञ्छन्द॒ - स्त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 12)

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घन-द्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया᳚ । समि॑द्ध-श्शु॒क्र आहु॑तः ॥ त्वग्ं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वग्ं राजो॒त वृ॑त्र॒हा । त्व-म्भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतुः॑ ॥ भ॒द्रा ते॑ अग्ने स्वनीक स॒दृङ्ग्घो॒रस्य॑ स॒तो विषु॑णस्य॒ चारुः॑ । न य-त्ते॑ शो॒चिस्तम॑सा॒ वर॑न्त॒ न ध्व॒स्मान॑स्त॒नुवि॒ रेप॒ आ धुः॑ ॥ भ॒द्र-न्ते॑ अग्ने सहसि॒न्ननी॑कमुपा॒क आ रो॑चते॒ सूर्य॑स्य । 29

रुश॑-द्दृ॒शे द॑दृशे नक्त॒या चि॒दरू᳚क्षित-न्दृ॒श आ रू॒पे अन्न᳚म् ॥ सैना-ऽनी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाग्ं आय॑जिष्ठ-स्स्व॒स्ति । अद॑ब्धो गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒व-द्दि॑दीहि ॥ स्व॒स्ति नो॑ दि॒वो अ॑ग्ने पृथि॒व्या वि॒श्वायु॑र्धेहि य॒जथा॑य देव । य-थ्सी॒महि॑ दिविजात॒ प्रश॑स्त॒-न्तद॒स्मासु॒ द्रवि॑ण-न्धेहि चि॒त्रम् ॥ यथा॑ होत॒र्मनु॑षो [होत॒र्मनु॑षः, दे॒वता॑ता] 30

दे॒वता॑ता य॒ज्ञेभिः॑ सूनो सहसो॒ यजा॑सि । ए॒वा नो॑ अ॒द्य स॑म॒ना स॑मा॒नानु॒-शन्न॑ग्न उश॒तो य॑क्षि दे॒वान् ॥ अ॒ग्निमी॑डे पु॒रोहि॑तं-यँ॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज᳚म् । होता॑रग्ं रत्न॒धात॑मम् ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ सान्त॑पना इ॒दग्ं ह॒विर्मरु॑त॒स्तज्जु॑जुष्टन । यु॒ष्माको॒ती रि॑शादसः ॥ यो नो॒ मर्तो॑ वसवो दुर्हृणा॒युस्ति॒र-स्स॒त्यानि॑ मरुतो॒ [मरुतः, जिघाग्ं॑सात् ।] 31

जिघाग्ं॑सात् । द्रु॒हः पाश॒-म्प्रति॒ स मु॑चीष्ट॒ तपि॑ष्ठेन॒ तप॑सा हन्तना॒ तम् ॥ सं॒वँ॒थ्स॒रीणा॑ म॒रुतः॑ स्व॒र्का उ॑रु॒क्षया॒-स्सग॑णा॒ मानु॑षेषु । ते᳚-ऽस्म-त्पाशा॒-न्प्र मु॑ञ्च॒न्त्वग्ंह॑स-स्सान्तप॒ना म॑दि॒रा मा॑दयि॒ष्णवः॑ ॥ पि॒प्री॒हि दे॒वाग्ं उ॑श॒तो य॑विष्ठ वि॒द्वाग्ं ऋ॒तूग्ंर्-ऋ॑तुपते यजे॒ह । ये दैव्या॑ ऋ॒त्विज॒स्तेभि॑रग्ने॒ त्वग्ं होतॄ॑णाम॒स्याय॑जिष्ठः ॥ अग्ने॒ यद॒द्य वि॒शो अ॑द्ध्वरस्य होतः॒ पाव॑क [पाव॑क, शो॒चे॒ वेष्ट्वग्ं हि] 32

शोचे॒ वेष्ट्वग्ं हि यज्वा᳚ । ऋ॒ता य॑जासि महि॒ना वि यद्भूर्ह॒व्या व॑ह यविष्ठ॒ या ते॑ अ॒द्य ॥ अ॒ग्निना॑ र॒यि-म॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वि-त्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । सु॒मि॒त्र-स्सो॑म नो भव ॥ गृह॑मेधास॒ आ ग॑त॒ मरु॑तो॒ मा-ऽप॑ भूतन । प्र॒मु॒ञ्चन्तो॑ नो॒ अग्ंह॑सः ॥ पू॒र्वीभि॒र्॒हि द॑दाशि॒म श॒रद्भि॑र्मरुतो व॒यम् । महो॑भि- [महो॑भिः, च॒र्॒ष॒णी॒नाम् ।] 33

-श्चर्षणी॒नाम् ॥ प्रबु॒द्ध्निया॑ ईरते वो॒ महाग्ं॑सि॒ प्रणामा॑नि प्रयज्यवस्तिरद्ध्वम् । स॒ह॒स्रिय॒-न्दम्य॑-म्भा॒गमे॒त-ङ्गृ॑हमे॒धीय॑-म्मरुतो जुषद्ध्वम् ॥ उप॒ यमेति॑ युव॒ति-स्सु॒दक्ष॑-न्दो॒षा वस्तोर्॑. ह॒विष्म॑ती घृ॒ताची᳚ । उप॒ स्वैन॑म॒रम॑तिर्व-सू॒युः ॥ इ॒मो अ॑ग्ने वी॒तत॑मानि ह॒व्या ऽज॑स्रो वक्षि दे॒वता॑ति॒मच्छ॑ । प्रति॑ न ईग्ं सुर॒भीणि॑ वियन्तु ॥ क्री॒डं-वँ॒-श्शर्धो॒ मारु॑तमन॒र्वाणग्ं॑ रथे॒शुभ᳚म् । 34

कण्वा॑ अ॒भि प्र गा॑यत ॥ अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒-स्स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्याः᳚ । ते ह॑र्म्ये॒ष्ठा-श्शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒थ्सासो॒ न प्र॑क्री॒डिनः॑ पयो॒धाः ॥ प्रैषा॒मज्मे॑षु विथु॒रेव॑ रेजते॒ भूमि॒र्यामे॑षु॒ यद्ध॑ यु॒ञ्जते॑ शु॒भे । ते क्री॒डयो॒ धुन॑यो॒ भ्राज॑दृष्टय-स्स्व॒य-म्म॑हि॒त्व-म्प॑नयन्त॒ धूत॑यः ॥ उ॒प॒ह्व॒रेषु॒ यदचि॑द्ध्वं-यँ॒यिं-वँय॑ इव मरुतः॒ केन॑ [केन॑, चि॒-त्प॒था ।] 35

चि-त्प॒था । श्चोत॑न्ति॒ कोशा॒ उप॑ वो॒ रथे॒ष्वा घृ॒तमु॑क्षता॒ मधु॑वर्ण॒मर्च॑ते ॥ अ॒ग्निम॑ग्नि॒ग्ं॒ हवी॑मभि॒-स्सदा॑ हवन्त वि॒श्पति᳚म् । ह॒व्य॒वाह॑-म्पुरुप्रि॒यम् ॥ तग्ं हि शश्व॑न्त॒ ईड॑ते स्रु॒चा दे॒व-ङ्घृ॑त॒श्चुता᳚ । अ॒ग्निग्ं ह॒व्याय॒ वोढ॑वे ॥ इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒व-श्श्ञथ॑द्वृ॒त्र मिन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परीन्द्र॒-न्नरो॒ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॑ वावृधा॒नो विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन ॥ 36 ॥

(सूर्य॑स्य॒ - मनु॑षो - मरुतः॒ - पाव॑क॒ - महो॑भी - रथे॒शुभ॒ - ङ्केन॒ - षड्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 13)

(अ॒पान्त्वेम॑ - न्न॒य-म्पु॒रो भुवः॒ - प्राची᳚ - ध्रु॒वक्षि॑ति॒ - स्त्र्यवि॒ - रिन्द्रा᳚ग्नी॒ - मा छन्द॑ - आ॒शुस्त्रि॒वृ - द॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्येक॑ - ये॒यमे॒व सा या - ऽग्ने॑ जा॒ता - न॒ग्निर्वृ॒त्राणि॒ - त्रयो॑दश )

(अ॒पान्त्वे - न्द्रा᳚ग्नी - इ॒यमे॒व - दे॒वता॑ता॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )

(अ॒पान्त्वेम॑न्, ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥