4.3 - Apa Ntvema Nthsadayami - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ - ચિતિવર્ણનં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અ॒પા-ન્ત્વેમ᳚ન્-થ્સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વોદ્મ᳚ન્-થ્સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॒ ભસ્મ᳚ન્-થ્સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॒ જ્યોતિ॑ષિ સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા-ઽય॑ને સાદયામ્યર્ણ॒વે સદ॑ને સીદ સમુ॒દ્રે સદ॑ને સીદ સલિ॒લે સદ॑ને સીદા॒પા-ઙ્ક્ષયે॑ સીદા॒પાગ્ં સધિ॑ષિ સીદા॒પા-ન્ત્વા॒ સદ॑ને સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॑ સ॒ધસ્થે॑ સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॒ પુરી॑ષે સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॒ યોનૌ॑ સાદયામ્ય॒પા-ન્ત્વા॒ પાથ॑સિ સાદયામિ ગાય॒ત્રી છન્દ॑-સ્ત્રિ॒ષ્ટુ-પ્છન્દો॒ જગ॑તી॒ છન્દો॑-ઽનુ॒ષ્ટુ-પ્છન્દઃ॑ પ॒ઙ્ક્તિશ્છન્દઃ॑ ॥ 1 ॥

(યોનૌ॒ - પઞ્ચ॑દશ ચ) (અ. 1)

અ॒ય-મ્પુ॒રો ભુવ॒સ્તસ્ય॑ પ્રા॒ણો ભૌ॑વાય॒નો વ॑સ॒ન્તઃ પ્રા॑ણાય॒નો ગા॑ય॒ત્રી વા॑સ॒ન્તી ગા॑યત્રિ॒યૈ ગા॑ય॒ત્ર-ઙ્ગા॑ય॒ત્રાદુ॑પા॒ગ્ં॒ શુરુ॑પા॒ગ્ં॒ શોસ્ત્રિ॒વૃ-ત્ત્રિ॒વૃતો॑ રથન્ત॒રગ્ં ર॑થન્ત॒રા-દ્વસિ॑ષ્ઠ॒ ઋષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ ગૃહીતયા॒ ત્વયા᳚ પ્રા॒ણ-ઙ્ગૃ॑હ્ણામિ પ્ર॒જાભ્યો॒-ઽય-ન્દ॑ક્ષિ॒ણા વિ॒શ્વક॑ર્મા॒ તસ્ય॒ મનો॑ વૈશ્વકર્મ॒ણ-ઙ્ગ્રી॒ષ્મો મા॑ન॒સસ્ત્રિ॒ષ્ટુગ્ગ્રૈ॒ષ્મી ત્રિ॒ષ્ટુભ॑ ઐ॒ડમૈ॒ડા-દ॑ન્તર્યા॒મો᳚ ઽન્તર્યા॒મા-ત્પ॑ઞ્ચદ॒શઃ પ॑ઞ્ચદ॒શા-દ્બૃ॒હ-દ્બૃ॑હ॒તો ભ॒રદ્વા॑જ॒ ઋષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ ગૃહીતયા॒ ત્વયા॒ મનો॑ [ત્વયા॒ મનઃ॑, ગૃ॒હ્ણા॒મિ॒ પ્ર॒જાભ્યો॒-ઽય-] 2

ગૃહ્ણામિ પ્ર॒જાભ્યો॒-ઽય-મ્પ॒શ્ચા-દ્વિ॒શ્વવ્ય॑ચા॒સ્તસ્ય॒ ચક્ષુ॑ર્વૈશ્વવ્યચ॒સં-વઁ॒ર્॒ષાણિ॑ ચાક્ષુ॒ષાણિ॒ જગ॑તી વા॒ર્॒ષી જગ॑ત્યા॒ ઋક્ષ॑મ॒મૃક્ષ॑માચ્છુ॒ક્ર-શ્શુ॒ક્રા-થ્સ॑પ્તદ॒શ-સ્સ॑પ્તદ॒શા-દ્વૈ॑રૂ॒પં-વૈઁ॑રૂ॒પા-દ્વિ॒શ્વામિ॑ત્ર॒ ઋષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ ગૃહીતયા॒ ત્વયા॒ ચક્ષુ॑ર્ગૃહ્ણામિ પ્ર॒જાભ્ય॑ ઇ॒દમુ॑ત્ત॒રા-થ્સુવ॒સ્તસ્ય॒ શ્રોત્રગ્ં॑ સૌ॒વગ્ં શ॒રચ્છ્રૌ॒ત્ર્ય॑નુ॒ષ્ટુપ્-છા॑ર॒દ્ય॑નુ॒ષ્ટુભઃ॑ સ્વા॒રગ્ગ્ સ્વા॒રાન્મ॒ન્થી મ॒ન્થિન॑ એકવિ॒ગ્ં॒શ એ॑કવિ॒ગ્ં॒શા-દ્વૈ॑રા॒જં-વૈઁ॑રા॒જાજ્જ॒મદ॑ગ્નિ॒ર્॒ ઋષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ ગૃહીતયા॒ [ગૃહીતયા, ત્વયા॒] 3

ત્વયા॒ શ્રોત્ર॑-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્ર॒જાભ્ય॑ ઇ॒યમુ॒પરિ॑ મ॒તિસ્તસ્યૈ॒ વામ્મા॒તી હે॑મ॒ન્તો વા᳚ચ્યાય॒નઃ પ॒ઙ્ક્તિર્હૈ॑મ॒ન્તી પ॒ક્ત્યૈ-ન્નિ॒ધન॑વન્નિ॒ધન॑વત આગ્રય॒ણ આ᳚ગ્રય॒ણા-ત્ત્રિ॑ણવત્રયસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શૌ ત્રિ॑ણવત્રયસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શાભ્યાગ્ં॑ શાક્વરરૈવ॒તે શા᳚ક્વરરૈવ॒તાભ્યાં᳚-વિઁ॒શ્વક॒ર્મર્ષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ ગૃહીતયા॒ ત્વયા॒ વાચ॑-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ ॥ 4 ॥

(ત્વયા॒ મનો॑-જ॒મદ॑ગ્નિ॒ર્॒ઋષિઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિગૃહીતયા-ત્રિ॒ગ્ં॒શચ્ચ॑) (અ. 2)

પ્રાચી॑ દિ॒શાં-વઁ॑સ॒ન્ત ઋ॑તૂ॒નામ॒ગ્નિર્દે॒વતા॒ બ્રહ્મ॒ દ્રવિ॑ણ-ન્ત્રિ॒વૃ-થ્સ્તોમ॒-સ્સ ઉ॑ પઞ્ચદ॒શવ॑ર્તનિ॒-સ્ત્ર્યવિ॒ર્વયઃ॑ કૃ॒તમયા॑ના-મ્પુરોવા॒તો વાત॒-સ્સાન॑ગ॒ ઋષિ॑ર્દક્ષિ॒ણા દિ॒શા-ઙ્ગ્રી॒ષ્મ ઋ॑તૂ॒નામિન્દ્રો॑ દે॒વતા᳚ ક્ષ॒ત્ર-ન્દ્રવિ॑ણ-મ્પઞ્ચદ॒શ-સ્સ્તોમ॒-સ્સ ઉ॑ સપ્તદ॒શ વ॑ર્તનિ-ર્દિ॑ત્ય॒વાડ્-વય॒સ્ત્રેતા-ઽયા॑ના-ન્દક્ષિણાદ્વા॒તો વાતઃ॑ સના॒તન॒ ઋષિઃ॑ પ્ર॒તીચી॑ દિ॒શાં-વઁ॒ર્॒ષા ઋ॑તૂ॒નાં-વિઁશ્વે॑ દે॒વા દે॒વતા॒ વિ- [દે॒વતા॒ વિટ્, દ્રવિ॑ણગ્ં] 5

-ડ્દ્રવિ॑ણગ્ં સપ્તદ॒શ સ્તોમ॒-સ્સ ઉ॑ વેકવિ॒ગ્ં॒ શવ॑ર્તનિ-સ્ત્રિવ॒થ્સો વયો᳚ દ્વાપ॒રો-ઽયા॑ના-મ્પશ્ચાદ્વા॒તો વાતો॑-ઽહ॒ભૂન॒ ઋષિ॒રુદી॑ચી દિ॒શાગ્ં શ॒રદ્-ઋ॑તૂ॒ના-મ્મિ॒ત્રાવરુ॑ણૌ દે॒વતા॑ પુ॒ષ્ટ-ન્દ્રવિ॑ણમેકવિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમ॒-સ્સ ઉ॑ ત્રિણ॒વવ॑ર્તનિ-સ્તુર્ય॒વા-ડ્વય॑ આસ્ક॒ન્દો ઽયા॑નામુત્તરા-દ્વા॒તો વાતઃ॑ પ્ર॒ત્ન ઋષિ॑રૂ॒ર્ધ્વા દિ॒શાગ્ં હે॑મન્તશિશિ॒રાવૃ॑તૂ॒ના-મ્બૃહ॒સ્પતિ॑ર્દે॒વતા॒ વર્ચો॒ દ્રવિ॑ણ-ન્ત્રિણ॒વ સ્તોમ॒-સ્સ ઉ॑ ત્રયસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શવ॑ર્તનિઃ પષ્ઠ॒વાદ્વયો॑ ઽભિ॒ભૂરયા॑નાં-વિઁષ્વગ્વા॒તો વાતઃ॑ સુપ॒ર્ણ ઋષિઃ॑ પિ॒તરઃ॑ પિતામ॒હાઃ પરે-ઽવ॑રે॒ તે નઃ॑ પાન્તુ॒ તે નો॑-ઽવન્ત્વ॒સ્મિ-ન્બ્રહ્મ॑ન્ન॒સ્મિન્ ક્ષ॒ત્રે᳚-ઽસ્યા-મા॒શિષ્ય॒સ્યા-મ્પુ॑રો॒ધાયા॑મ॒સ્મિન્ કર્મ॑ન્ન॒સ્યા-ન્દે॒વહૂ᳚ત્યામ્ ॥ 6 ॥

(વિટ્ - પ॑ષ્ઠ॒વા-દ્વયો॒ - ઽષ્ટાવિગ્ં॑શતિશ્ચ) (અ. 3)

ધ્રુ॒વક્ષિ॑તિ -ર્ધ્રુ॒વયો॑નિ-ર્ધ્રુ॒વા-ઽસિ॑ ધ્રુ॒વાં-યોઁનિ॒મા સી॑દ સા॒દ્ધ્યા । ઉખ્ય॑સ્ય કે॒તુ-મ્પ્ર॑થ॒મ-મ્પુ॒રસ્તા॑દ॒શ્વિના᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ સ્વે દક્ષે॒ દક્ષ॑પિતે॒હ સી॑દ દેવ॒ત્રા પૃ॑થિ॒વી બૃ॑હ॒તી રરા॑ણા । સ્વા॒સ॒સ્થા ત॒નુવા॒ સં-વિઁ॑શસ્વ પિ॒તેવૈ॑ધિ સૂ॒નવ॒ આ સુ॒શેવા॒-ઽશ્વિના᳚દ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ કુ॒લા॒યિની॒ વસુ॑મતી વયો॒ધા ર॒યિ-ન્નો॑ વર્ધ બહુ॒લગ્ં સુ॒વીર᳚મ્ । 7

અપામ॑તિ-ન્દુર્મ॒તિ-મ્બાધ॑માના રા॒યસ્પોષે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિમા॒ભજ॑ન્તી॒ સુવ॑ર્ધેહિ॒ યજ॑માનાય॒ પોષ॑મ॒શ્વિના᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ અ॒ગ્નેઃ પુરી॑ષમસિ દેવ॒યાની॒ તા-ન્ત્વા॒ વિશ્વે॑ અ॒ભિ ગૃ॑ણન્તુ દે॒વાઃ । સ્તોમ॑પૃષ્ઠા ઘૃ॒તવ॑તી॒હ સી॑દ પ્ર॒જાવ॑દ॒સ્મે દ્રવિ॒ણા ઽઽય॑જસ્વા॒શ્વિના᳚ ઽદ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ દિ॒વો મૂ॒ર્ધા-ઽસિ॑ પૃથિ॒વ્યા નાભિ॑ર્વિ॒ષ્ટમ્ભ॑ની દિ॒શામધિ॑પત્ની॒ ભુવ॑નાનામ્ । 8

ઊ॒ર્મિર્દ્ર॒ફ્સો અ॒પામ॑સિ વિ॒શ્વક॑ર્મા ત॒ ઋષિ॑ર॒શ્વિના᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ સ॒જૂર્-ઋ॒તુભિઃ॑ સ॒જૂર્વિ॒ધાભિઃ॑ સ॒જૂર્વસુ॑ભિ-સ્સ॒જૂ રુ॒દ્રૈ-સ્સ॒જૂરા॑દિ॒ત્યૈ-સ્સ॒જૂર્વિશ્વૈ᳚ર્દે॒વૈ-સ્સ॒જૂર્દે॒વૈ-સ્સ॒જૂર્દે॒વૈર્વ॑યો-ના॒ધૈર॒ગ્નયે᳚ ત્વા વૈશ્વાન॒રાયા॒શ્વિના᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યૂ સા॑દયતામિ॒હ ત્વા᳚ ॥ પ્રા॒ણ-મ્મે॑ પાહ્યપા॒ન-મ્મે॑ પાહિ વ્યા॒ન-મ્મે॑ પાહિ॒ ચક્ષુ॑ર્મ ઉ॒ર્વ્યા વિ ભા॑હિ॒ શ્રોત્ર॑-મ્મે શ્લોકયા॒પ-સ્પિ॒ન્વૌષ॑ધીર્જિન્વ દ્વિ॒પા-ત્પા॑હિ॒ ચતુ॑ષ્પાદવ દિ॒વો વૃષ્ટિ॒મેર॑ય ॥ 9 ॥

(સુ॒વીરં॒ - ભુવ॑નાના - મુ॒ર્વ્યા - સ॒પ્તદ॑શ ચ) (અ. 4)

ત્ર્યવિ॒ર્વય॑સ્ત્રિ॒ષ્ટુ-પ્છન્દો॑ દિત્ય॒વા-ડ્વયો॑ વિ॒રાટ્ છન્દઃ॒ પઞ્ચા॑વિ॒ર્વયો॑ ગાય॒ત્રી છન્દ॑સ્ત્રિવ॒થ્સો વય॑ ઉ॒ષ્ણિહા॒ છન્દ॑ સ્તુર્ય॒વા-ડ્વયો॑-ઽનુ॒ષ્ટુ-પ્છન્દઃ॑ પષ્ઠ॒વા-દ્વયો॑ બૃહ॒તી છન્દ॑ ઉ॒ક્ષા વયઃ॑ સ॒તોબૃ॑હતી॒ છન્દ॑ ઋષ॒ભો વયઃ॑ ક॒કુચ્છન્દો॑ ધે॒નુર્વયો॒ જગ॑તી॒ છન્દો॑-ઽન॒ડ્વાન્. વયઃ॑ પ॒ઙ્ક્તિ શ્છન્દો॑ બ॒સ્તો વયો॑ વિવ॒લ-ઞ્છન્દો॑ વૃ॒ષ્ણિર્વયો॑ વિશા॒લ-ઞ્છન્દઃ॒ પુરુ॑ષો॒ વય॑ સ્ત॒ન્દ્ર-ઞ્છન્દો᳚ વ્યા॒ઘ્રો વયો-ઽના॑ધૃષ્ટ॒-ઞ્છન્દઃ॑ સિ॒ગ્ં॒હો વય॑ શ્છ॒દિ શ્છન્દો॑ વિષ્ટ॒ભોં-વઁયો-ઽધિ॑પતિ॒ શ્છન્દઃ॑ ક્ષ॒ત્રં-વઁયો॒ મય॑ન્દ॒-ઞ્છન્દો॑ વિ॒શ્વક॑ર્મા॒ વયઃ॑ પરમે॒ષ્ઠી છન્દો॑ મૂ॒ર્ધા વયઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ શ્છન્દઃ॑ ॥ 10 ॥

(પુરુ॑ષો॒ વયઃ॒ - ષ-ડ્વિગ્ં॑શતિશ્ચ) (અ. 5)

ઇન્દ્રા᳚ગ્ની॒ અવ્ય॑થમાના॒મિષ્ટ॑કા-ન્દૃગ્ંહતં-યુઁ॒વમ્ । પૃ॒ષ્ઠેન॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી અ॒ન્તરિ॑ક્ષ-ઞ્ચ॒ વિ બા॑ધતામ્ ॥ વિ॒શ્વક॑ર્મા ત્વા સાદયત્વ॒ન્તરિ॑ક્ષસ્ય પૃ॒ષ્ઠે વ્યચ॑સ્વતી॒-મ્પ્રથ॑સ્વતી॒-મ્ભાસ્વ॑તીગ્ં સૂરિ॒મતી॒મા યા દ્યા-મ્ભાસ્યા પૃ॑થિ॒વીમોર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ-મ॒ન્તરિ॑ક્ષં-યઁચ્છા॒ન્તરિ॑ક્ષ-ન્દૃગ્ંહા॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્મા હિગ્ં॑સી॒ ર્વિશ્વ॑સ્મૈ પ્રા॒ણાયા॑પા॒નાય॑ વ્યા॒નાયો॑દા॒નાય॑ પ્રતિ॒ષ્ઠાયૈ॑ ચ॒રિત્રા॑ય વા॒યુસ્ત્વા॒-ઽભિ પા॑તુ મ॒હ્યા સ્વ॒સ્ત્યા છ॒ર્દિષા॒ [છ॒ર્દિષા᳚, શન્ત॑મેન॒ તયા॑] 11

શન્ત॑મેન॒ તયા॑ દે॒વ॑તયા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ધ્રુ॒વા સી॑દ ॥ રાજ્ઞ્ય॑સિ॒ પ્રાચી॒ દિગ્-વિ॒રાડ॑સિ દક્ષિ॒ણા દિ-ખ્સ॒મ્રાડ॑સિ પ્ર॒તીચી॒ દિખ્-સ્વ॒રાડ॒સ્યુદી॑ચી॒ દિગધિ॑પત્ન્યસિ બૃહ॒તી દિગાયુ॑ર્મે પાહિ પ્રા॒ણ-મ્મે॑ પાહ્યપા॒ન-મ્મે॑ પાહિ વ્યા॒ન-મ્મે॑ પાહિ॒ ચક્ષુ॑ર્મે પાહિ॒ શ્રોત્ર॑-મ્મે પાહિ॒ મનો॑ મે જિન્વ॒ વાચ॑-મ્મે પિન્વા॒ ઽઽત્માન॑-મ્મે પાહિ॒ જ્યોતિ॑ર્મે યચ્છ ॥ 12 ॥

(છ॒ર્દિષા॑ - પિન્વ॒ - ષટ્ચ॑) (અ. 6)

મા છન્દઃ॑ પ્ર॒મા છન્દઃ॑ પ્રતિ॒મા છન્દો᳚-ઽસ્રી॒વિ શ્છન્દઃ॑ પ॒ઙ્ક્તિ શ્છન્દ॑ ઉ॒ષ્ણિહા॒ છન્દો॑ બૃહ॒તી છન્દો॑-ઽનુ॒ષ્ટુ-પ્છન્દો॑ વિ॒રાટ્ છન્દો॑ ગાય॒ત્રી છન્દ॑-સ્ત્રિ॒ષ્ટુ-પ્છન્દો॒ જગ॑તી॒ છન્દઃ॑ પૃથિ॒વી છન્દો॒ ઽન્તરિ॑ક્ષ॒-ઞ્છન્દો॒ દ્યૌ શ્છન્દ॒-સ્સમા॒ શ્છન્દો॒ નક્ષ॑ત્રાણિ॒ છન્દો॒ મન॒ શ્છન્દો॒ વાક્ છન્દઃ॑ કૃ॒ષિ શ્છન્દો॒ હિર॑ણ્ય॒-ઞ્છન્દો॒ ગૌ શ્છન્દો॒ ઽજા છન્દો ઽશ્વ॒ શ્છન્દઃ॑ ॥ અ॒ગ્નિર્દે॒વતા॒ [અ॒ગ્નિર્દે॒વતા᳚, વાતો॑ દે॒વતા॒] 13

વાતો॑ દે॒વતા॒ સૂર્યો॑ દે॒વતા॑ ચ॒ન્દ્રમા॑ દે॒વતા॒ વસ॑વો દે॒વતા॑ રુ॒દ્રા દે॒વતા॑ ઽઽદિ॒ત્યા દે॒વતા॒ વિશ્વે॑ દે॒વા દે॒વતા॑ મ॒રુતો॑ દે॒વતા॒ બૃહ॒સ્પતિ॑ ર્દે॒વતેન્દ્રો॑ દે॒વતા॒ વરુ॑ણો દે॒વતા॑ મૂ॒ર્ધા-ઽસિ॒ રા-ડ્ધ્રુ॒વા-ઽસિ॑ ધ॒રુણા॑ ય॒ન્ત્ર્ય॑સિ॒ યમિ॑ત્રી॒ષે ત્વો॒ર્જે ત્વા॑ કૃ॒ષ્યૈ ત્વા॒ ક્ષેમા॑ય ત્વા॒ યન્ત્રી॒ રા-ડ્ધ્રુ॒વા-ઽસિ॒ ધર॑ણી ધ॒ર્ત્ર્ય॑સિ॒ ધરિ॒ત્ર્યાયુ॑ષે ત્વા॒ વર્ચ॑સે॒ ત્વૌજ॑સે ત્વા॒ બલા॑ય ત્વા ॥ 14 ॥

(દે॒વતા - ઽઽયુ॑ષે ત્વા॒ - ષટ્ ચ॑ ) (અ. 7)

આ॒શુસ્ત્રિ॒વૃ-દ્ભા॒ન્તઃ પ॑ઞ્ચદ॒શો વ્યો॑મ સપ્તદ॒શઃ પ્રતૂ᳚ર્તિરષ્ટાદ॒શ સ્તપો॑ નવદ॒શો॑ ઽભિવ॒ર્ત-સ્સ॑વિ॒ગ્ં॒શો ધ॒રુણ॑ એકવિ॒ગ્ં॒શો વર્ચો᳚ દ્વાવિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ॒મ્ભર॑ણસ્ત્રયોવિ॒ગ્ં॒શો યોનિ॑શ્ચતુર્વિ॒ગ્ં॒શો ગર્ભાઃ᳚ પઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શ ઓજ॑સ્ત્રિણ॒વઃ ક્રતુ॑રેકત્રિ॒ગ્ં॒શઃ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા ત્ર॑યસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શો બ્ર॒દ્ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ॑-ઞ્ચતુસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શો નાકઃ॑ ષટ્ત્રિ॒ગ્ં॒શો વિ॑વ॒ર્તો᳚-ઽષ્ટાચત્વારિ॒ગ્ં॒શો ધ॒ર્ત્રશ્ચ॑તુષ્ટો॒મઃ ॥ 15 ॥

(આ॒શુઃ - સ॒પ્તત્રિગ્ં॑શત્) (અ. 8)

અ॒ગ્નેર્ભા॒ગો॑-ઽસિ દી॒ક્ષાયા॒ આધિ॑પત્ય॒-મ્બ્રહ્મ॑ સ્પૃ॒ત-ન્ત્રિ॒વૃ-થ્સ્તોમ॒ ઇન્દ્ર॑સ્ય ભા॒ગો॑-ઽસિ॒ વિષ્ણો॒રાધિ॑પત્ય-ઙ્ક્ષ॒ત્રગ્ગ્ સ્પૃ॒ત-મ્પ॑ઞ્ચદ॒શ-સ્સ્તોમો॑ નૃ॒ચક્ષ॑સા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસિ ધા॒તુરાધિ॑પત્ય-ઞ્જ॒નિત્રગ્ગ્॑ સ્પૃ॒તગ્ં સ॑પ્તદ॒શ-સ્સ્તોમો॑ મિ॒ત્રસ્ય॑ ભા॒ગો॑-ઽસિ॒ વરુ॑ણ॒સ્યા-ઽઽધિ॑પત્ય-ન્દિ॒વો વૃ॒ષ્ટિર્વાતા᳚-સ્સ્પૃ॒તા એ॑કવિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમો-ઽદિ॑ત્યૈ ભા॒ગો॑-ઽસિ પૂ॒ષ્ણ આધિ॑પત્ય॒મોજઃ॑ સ્પૃ॒ત-ન્ત્રિ॑ણ॒વ-સ્સ્તોમો॒ વસૂ॑ના-મ્ભા॒ગો॑-ઽસિ [ ] 16

રુ॒દ્રાણા॒માધિ॑પત્ય॒-ઞ્ચતુ॑ષ્પા-થ્સ્પૃ॒ત-ઞ્ચ॑તુર્વિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમ॑ આદિ॒ત્યાના᳚-મ્ભા॒ગો॑-ઽસિ મ॒રુતા॒માધિ॑પત્ય॒-ઙ્ગર્ભા᳚-સ્સ્પૃ॒તાઃ પ॑ઞ્ચવિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમો॑ દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુર્ભા॒ગો॑-ઽસિ॒ બૃહ॒સ્પતે॒રાધિ॑પત્યગ્ં સ॒મીચી॒ર્દિશઃ॑ સ્પૃ॒તાશ્ચ॑તુષ્ટો॒મ-સ્સ્તોમો॒ યાવા॑ના-મ્ભા॒ગો᳚-ઽસ્યયા॑વાના॒માધિ॑પત્ય-મ્પ્ર॒જા-સ્સ્પૃ॒તા-શ્ચ॑તુ-શ્ચત્વારિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમ॑ ઋભૂ॒ણા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસિ॒ વિશ્વે॑ષા-ન્દે॒વાના॒માધિ॑પત્ય-મ્ભૂ॒ત-ન્નિશા᳚ન્તગ્ગ્ સ્પૃ॒ત-ન્ત્ર॑યસ્ત્રિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ ॥ 17 ॥

(વસૂ॑ના-મ્ભા॒ગો॑-ઽસિ॒ - ષટ્ચ॑ત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)

એક॑યા-ઽસ્તુવત પ્ર॒જા અ॑ધીયન્ત પ્ર॒જાપ॑તિ॒રધિ॑પતિરાસી-ત્તિ॒સૃભિ॑રસ્તુવત॒ બ્રહ્મા॑સૃજ્યત॒ બ્રહ્મ॑ણ॒સ્પતિ॒-રધિ॑પતિરાસી-ત્પ॒ઞ્ચભિ॑રસ્તુવત ભૂ॒તાન્ય॑સૃજ્યન્ત ભૂ॒તાના॒-મ્પતિ॒રધિ॑પતિરાસી-થ્સ॒પ્તભિ॑રસ્તુવત સપ્ત॒ર્॒ષયો॑-ઽસૃજ્યન્ત ધા॒તા-ધિ॑પતિરાસી-ન્ન॒વભિ॑રસ્તુવત પિ॒તરો॑-ઽસૃજ્ય॒ન્તા-ઽદિ॑તિ॒રધિ॑પત્ન્યાસી-દેકાદ॒શભિ॑-રસ્તુવત॒ર્તવો॑-ઽ સૃજ્યન્તા- ઽઽર્ત॒વો-ઽધિ॑પતિ-રાસી-ત્ત્રયોદ॒શભિ॑-રસ્તુવત॒ માસા॑ અસૃજ્યન્ત સંવઁથ્સ॒રો-ઽધિ॑પતિ- [-ઽધિ॑પતિઃ, આ॒સી॒-ત્પ॒ઞ્ચ॒દ॒શભિ॑રસ્તુવત] 18

-રાસી-ત્પઞ્ચદ॒શભિ॑રસ્તુવત ક્ષ॒ત્રમ॑સૃજ્ય॒તેન્દ્રો ઽધિ॑પતિરાસી-થ્સપ્તદ॒શભિ॑રસ્તુવત પ॒શવો॑-ઽસૃજ્યન્ત॒ બૃહ॒સ્પતિ॒રધિ॑પતિ-રાસીન્નવદ॒શભિ॑-રસ્તુવત શૂદ્રા॒ર્યાવ॑સૃજ્યેતામહોરા॒ત્રે અધિ॑પત્ની આસ્તા॒મેક॑વિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવ॒તૈક॑શફાઃ પ॒શવો॑-ઽસૃજ્યન્ત॒ વરુ॒ણો ઽધિ॑પતિરાસી॒-ત્ત્રયો॑વિગ્ંશત્યા-ઽસ્તુવત ક્ષુ॒દ્રાઃ પ॒શવો॑-ઽસૃજ્યન્ત પૂ॒ષા ઽધિ॑પતિરાસી॒-ત્પઞ્ચ॑વિગ્ંશત્યા ઽસ્તુવતા-ઽઽર॒ણ્યાઃ પ॒શવો॑-ઽસૃજ્યન્ત વા॒યુરધિ॑પતિરાસી-થ્સ॒પ્તવિગ્ં॑શત્યા-ઽસ્તુવત॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી વ્યૈ॑- [દ્યાવા॑પૃથિ॒વી વિ, ઈ॒તાં॒-વઁસ॑વો રુ॒દ્રા] 19

-તાં॒-વઁસ॑વો રુ॒દ્રા આ॑દિ॒ત્યા અનુ॒ વ્યા॑ય॒-ન્તેષા॒માધિ॑પત્યમાસી॒-ન્નવ॑વિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવત॒ વન॒સ્પત॑યો-ઽસૃજ્યન્ત॒ સોમો ઽધિ॑પતિરાસી॒-દેક॑ત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત પ્ર॒જા અ॑સૃજ્યન્ત॒ યાવા॑ના॒-ઞ્ચાયા॑વાના॒-ઞ્ચા-ઽઽધિ॑પત્યમાસી॒-ત્ત્રય॑સ્ત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત ભૂ॒તાન્ય॑શામ્ય-ન્પ્ર॒જાપ॑તિઃ પરમે॒ષ્ઠ્યધિ॑પતિરાસીત્ ॥ 20 ॥

(સં॒વઁ॒થ્સ॒રો-ઽધિ॑પતિ॒- ર્વિ - પઞ્ચ॑ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)

ઇ॒યમે॒વ સા યા પ્ર॑થ॒મા વ્યૌચ્છ॑દ॒ન્તર॒સ્યા-ઞ્ચ॑રતિ॒ પ્રવિ॑ષ્ટા । વ॒ધૂર્જ॑જાન નવ॒ગજ્જનિ॑ત્રી॒ ત્રય॑ એના-મ્મહિ॒માનઃ॑ સચન્તે ॥ છન્દ॑સ્વતી ઉ॒ષસા॒ પેપિ॑શાને સમા॒નં-યોઁનિ॒મનુ॑ સ॒ઞ્ચર॑ન્તી । સૂર્ય॑પત્ની॒ વિ ચ॑રતઃ પ્રજાન॒તી કે॒તુ-ઙ્કૃ॑ણ્વા॒ને અ॒જર॒ ભૂરિ॑રેતસા ॥ ઋ॒તસ્ય॒ પન્થા॒મનુ॑ તિ॒સ્ર આ-ઽગુ॒સ્ત્રયો॑ ઘ॒ર્માસો॒ અનુ॒ જ્યોતિ॒ષા-ઽઽગુઃ॑ । પ્ર॒જામેકા॒ રક્ષ॒ત્યૂર્જ॒મેકા᳚ [ ] 21

વ્ર॒તમેકા॑ રક્ષતિ દેવયૂ॒નામ્ ॥ ચ॒તુ॒ષ્ટો॒મો અ॑ભવ॒દ્યા તુ॒રીયા॑ ય॒જ્ઞસ્ય॑ પ॒ક્ષાવૃ॑ષયો॒ ભવ॑ન્તી । ગા॒ય॒ત્રી-ન્ત્રિ॒ષ્ટુભ॒-ઞ્જ॑ગતીમનુ॒ષ્ટુભ॑-મ્બૃ॒હદ॒ર્કં-યુઁ॑ઞ્જા॒ના-સ્સુવ॒રા-ઽભ॑રન્નિ॒દમ્ ॥ પ॒ઞ્ચભિ॑ર્ધા॒તા વિ દ॑ધાવિ॒દં-યઁ-ત્તાસા॒ગ્॒ સ્વસૄ॑રજનય॒-ત્પઞ્ચ॑પઞ્ચ । તાસા॑મુ યન્તિ પ્રય॒વેણ॒ પઞ્ચ॒ નાના॑ રૂ॒પાણિ॒ ક્રત॑વો॒ વસા॑નાઃ ॥ ત્રિ॒ગ્ં॒શ-થ્સ્વસા॑ર॒ ઉપ॑યન્તિ નિષ્કૃ॒તગ્ં સ॑મા॒ન-ઙ્કે॒તુ-મ્પ્ર॑તિમુ॒ઞ્ચમા॑નાઃ । 22

ઋ॒તૂગ્સ્ત॑ન્વતે ક॒વયઃ॑ પ્રજાન॒તીર્મદ્ધ્યે॑છન્દસઃ॒ પરિ॑ યન્તિ॒ ભાસ્વ॑તીઃ ॥ જ્યોતિ॑ષ્મતી॒ પ્રતિ॑ મુઞ્ચતે॒ નભો॒ રાત્રી॑ દે॒વી સૂર્ય॑સ્ય વ્ર॒તાનિ॑ । વિ પ॑શ્યન્તિ પ॒શવો॒ જાય॑માના॒ નાના॑રૂપા મા॒તુર॒સ્યા ઉ॒પસ્થે᳚ ॥ એ॒કા॒ષ્ટ॒કા તપ॑સા॒ તપ્ય॑માના જ॒જાન॒ ગર્ભ॑-મ્મહિ॒માન॒મિન્દ્ર᳚મ્ । તેન॒ દસ્યૂ॒ન્ વ્ય॑સહન્ત દે॒વા હ॒ન્તા-ઽસુ॑રાણા-મભવ॒ચ્છચી॑ભિઃ ॥ અના॑નુજામનુ॒જા-મ્મામ॑કર્ત સ॒ત્યં-વઁદ॒ન્ત્યન્વિ॑ચ્છ એ॒તત્ । ભૂ॒યાસ॑- [ભૂ॒યાસ᳚મ્, અ॒સ્ય॒ સુ॒મ॒તૌ યથા॑] 23

મસ્ય સુમ॒તૌ યથા॑ યૂ॒યમ॒ન્યા વો॑ અ॒ન્યામતિ॒ મા પ્ર યુ॑ક્ત ॥ અભૂ॒ન્મમ॑ સુમ॒તૌ વિ॒શ્વવે॑દા॒ આષ્ટ॑ પ્રતિ॒ષ્ઠામવિ॑દ॒દ્ધિ ગા॒ધમ્ । ભૂ॒યાસ॑મસ્ય સુમ॒તૌ યથા॑ યૂ॒યમ॒ન્યા વો॑ અ॒ન્યામતિ॒ મા પ્રયુ॑ક્ત ॥ પઞ્ચ॒ વ્યુ॑ષ્ટી॒રનુ॒ પઞ્ચ॒ દોહા॒ ગા-મ્પઞ્ચ॑નામ્નીમૃ॒તવો-ઽનુ॒ પઞ્ચ॑ । પઞ્ચ॒ દિશઃ॑ પઞ્ચદ॒શેન॑ કૢ॒પ્તા-સ્સ॑મા॒નમૂ᳚ર્ધ્નીર॒ભિ લો॒કમેક᳚મ્ ॥ 24 ॥

ઋ॒તસ્ય॒ ગર્ભઃ॑ પ્રથ॒મા વ્યૂ॒ષુષ્ય॒પામેકા॑ મહિ॒માન॑-મ્બિભર્તિ । સૂર્ય॒સ્યૈકા॒ ચર॑તિ નિષ્કૃ॒તેષુ॑ ઘ॒ર્મસ્યૈકા॑ સવિ॒તૈકા॒-ન્નિ ય॑ચ્છતિ ॥ યા પ્ર॑થ॒મા વ્યૌચ્છ॒-થ્સા ધે॒નુર॑ભવદ્ય॒મે । સા નઃ॒ પય॑સ્વતી ધુ॒ક્ષ્વોત્ત॑રામુત્તરા॒ગ્ં॒ સમા᳚મ્ ॥ શુ॒ક્રર્ષ॑ભા॒ નભ॑સા॒ જ્યોતિ॒ષા ઽઽગા᳚-દ્વિ॒શ્વરૂ॑પા શબ॒લીર॒ગ્નિકે॑તુઃ । સ॒મા॒નમર્થગ્ગ્॑ સ્વપ॒સ્યમા॑ના॒ બિભ્ર॑તી જ॒રામ॑જર ઉષ॒ આ-ઽગાઃ᳚ ॥ ઋ॒તૂ॒ના-મ્પત્ની᳚ પ્રથ॒મેયમા-ઽગા॒દહ્ના᳚-ન્ને॒ત્રી જ॑નિ॒ત્રી પ્ર॒જાના᳚મ્ । એકા॑ સ॒તી બ॑હુ॒ધોષો॒ વ્યુ॑ચ્છ॒સ્યજી᳚ર્ણા॒ ત્વ-ઞ્જ॑રયસિ॒ સર્વ॑મ॒ન્યત્ ॥ 25 ॥

(ઊર્જ॒મેકા᳚ - પ્રતિમુ॒ઞ્ચમા॑ના - ભૂ॒યાસ॒ - મેકં॒ - પત્ન્યે કા॒ન્ન વિગ્ં॑શ॒તિશ્ચ॑) (અ. 11)

અગ્ને॑ જા॒તા-ન્પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્ના॒-ન્પ્રત્યજા॑તાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અ॒સ્મે દી॑દિહિ સુ॒મના॒ અહે॑ડ॒-ન્તવ॑ સ્યા॒ગ્ં॒ શર્મ॑-ન્ત્રિ॒વરૂ॑થ ઉ॒દ્ભિત્ ॥ સહ॑સા જા॒તા-ન્પ્રણુ॑દાન-સ્સ॒પત્ના॒-ન્પ્રત્યજા॑તાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ॑ નો બ્રૂહિ સુમન॒સ્યમા॑નો વ॒યગ્ગ્ સ્યા॑મ॒ પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્નાન્॑ ॥ ચ॒તુ॒શ્ચ॒ત્વા॒રિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમો॒ વર્ચો॒ દ્રવિ॑ણગ્ં ષોડ॒શ-સ્સ્તોમ॒ ઓજો॒ દ્રવિ॑ણ-મ્પૃથિ॒વ્યાઃ પુરી॑ષમ॒- [પુરી॑ષમસિ, અફ્સો॒ નામ॑ ।] 26

-સ્યફ્સો॒ નામ॑ । એવ॒ શ્છન્દો॒ વરિ॑વ॒ શ્છન્દઃ॑ શ॒ભૂં શ્છન્દઃ॑ પરિ॒ભૂ શ્છન્દ॑ આ॒ચ્છચ્છન્દો॒ મન॒ શ્છન્દો॒ વ્યચ॒ શ્છન્દ॒-સ્સિન્ધુ॒ શ્છન્દઃ॑ સમુ॒દ્ર-ઞ્છન્દઃ॑ સલિ॒લ-ઞ્છન્દઃ॑ સં॒યઁચ્છન્દો॑ વિ॒યચ્છન્દો॑ બૃ॒હચ્છન્દો॑ રથન્ત॒ર-ઞ્છન્દો॑ નિકા॒ય શ્છન્દો॑ વિવ॒ધ શ્છન્દો॒ ગિર॒ શ્છન્દો॒ ભ્રજ॒ શ્છન્દઃ॑ સ॒ષ્ટુ-પ્છન્દો॑ ઽનુ॒ષ્ટુ-પ્છન્દઃ॑ ક॒કુચ્છન્દ॑ સ્ત્રિક॒કુચ્છન્દઃ॑ કા॒વ્ય-ઞ્છન્દો᳚ -ઽઙ્કુ॒પ-ઞ્છન્દઃ॑ [-ઽઙ્કુ॒પ-ઞ્છન્દઃ॑, પ॒દપ॑ઙ્ક્તિ॒ શ્છન્દો॒] 27

પ॒દપ॑ઙ્ક્તિ॒ શ્છન્દો॒ ઽક્ષર॑પઙ્ક્તિ॒ શ્છન્દો॑ વિષ્ટા॒રપ॑ઙ્ક્તિ॒ શ્છન્દઃ॑ ક્ષુ॒રો ભૃજ્વા॒ઞ્છન્દઃ॑ પ્ર॒ચ્છચ્છન્દઃ॑ પ॒ક્ષ શ્છન્દ॒ એવ॒ શ્છન્દો॒ વરિ॑વ॒ શ્છન્દો॒ વય॒ શ્છન્દો॑ વય॒સ્કૃચ્છન્દો॑ વિશા॒લ-ઞ્છન્દો॒ વિષ્પ॑ર્ધા॒ શ્છન્દ॑ શ્છ॒દિ શ્છન્દો॑ દૂરોહ॒ણ-ઞ્છન્દ॑સ્ત॒ન્દ્ર-ઞ્છન્દો᳚ ઽઙ્કા॒ઙ્ક-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ 28 ॥

(અ॒સ્ય॒ - ઙ્કુ॒પઞ્છન્દ॒ - સ્ત્રય॑સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 12)

અ॒ગ્નિર્વૃ॒ત્રાણિ॑ જઙ્ઘન-દ્દ્રવિણ॒સ્યુર્વિ॑પ॒ન્યયા᳚ । સમિ॑દ્ધ-શ્શુ॒ક્ર આહુ॑તઃ ॥ ત્વગ્ં સો॑માસિ॒ સત્પ॑તિ॒સ્ત્વગ્ં રાજો॒ત વૃ॑ત્ર॒હા । ત્વ-મ્ભ॒દ્રો અ॑સિ॒ ક્રતુઃ॑ ॥ ભ॒દ્રા તે॑ અગ્ને સ્વનીક સ॒દૃઙ્ગ્ઘો॒રસ્ય॑ સ॒તો વિષુ॑ણસ્ય॒ ચારુઃ॑ । ન ય-ત્તે॑ શો॒ચિસ્તમ॑સા॒ વર॑ન્ત॒ ન ધ્વ॒સ્માન॑સ્ત॒નુવિ॒ રેપ॒ આ ધુઃ॑ ॥ ભ॒દ્ર-ન્તે॑ અગ્ને સહસિ॒ન્નની॑કમુપા॒ક આ રો॑ચતે॒ સૂર્ય॑સ્ય । 29

રુશ॑-દ્દૃ॒શે દ॑દૃશે નક્ત॒યા ચિ॒દરૂ᳚ક્ષિત-ન્દૃ॒શ આ રૂ॒પે અન્ન᳚મ્ ॥ સૈના-ઽની॑કેન સુવિ॒દત્રો॑ અ॒સ્મે યષ્ટા॑ દે॒વાગ્ં આય॑જિષ્ઠ-સ્સ્વ॒સ્તિ । અદ॑બ્ધો ગો॒પા ઉ॒ત નઃ॑ પર॒સ્પા અગ્ને᳚ દ્યુ॒મદુ॒ત રે॒વ-દ્દિ॑દીહિ ॥ સ્વ॒સ્તિ નો॑ દિ॒વો અ॑ગ્ને પૃથિ॒વ્યા વિ॒શ્વાયુ॑ર્ધેહિ ય॒જથા॑ય દેવ । ય-થ્સી॒મહિ॑ દિવિજાત॒ પ્રશ॑સ્ત॒-ન્તદ॒સ્માસુ॒ દ્રવિ॑ણ-ન્ધેહિ ચિ॒ત્રમ્ ॥ યથા॑ હોત॒ર્મનુ॑ષો [હોત॒ર્મનુ॑ષઃ, દે॒વતા॑તા] 30

દે॒વતા॑તા ય॒જ્ઞેભિઃ॑ સૂનો સહસો॒ યજા॑સિ । એ॒વા નો॑ અ॒દ્ય સ॑મ॒ના સ॑મા॒નાનુ॒-શન્ન॑ગ્ન ઉશ॒તો ય॑ક્ષિ દે॒વાન્ ॥ અ॒ગ્નિમી॑ડે પુ॒રોહિ॑તં-યઁ॒જ્ઞસ્ય॑ દે॒વમૃ॒ત્વિજ᳚મ્ । હોતા॑રગ્ં રત્ન॒ધાત॑મમ્ ॥ વૃષા॑ સોમ દ્યુ॒માગ્ં અ॑સિ॒ વૃષા॑ દેવ॒ વૃષ॑વ્રતઃ । વૃષા॒ ધર્મા॑ણિ દધિષે ॥ સાન્ત॑પના ઇ॒દગ્ં હ॒વિર્મરુ॑ત॒સ્તજ્જુ॑જુષ્ટન । યુ॒ષ્માકો॒તી રિ॑શાદસઃ ॥ યો નો॒ મર્તો॑ વસવો દુર્હૃણા॒યુસ્તિ॒ર-સ્સ॒ત્યાનિ॑ મરુતો॒ [મરુતઃ, જિઘાગ્ં॑સાત્ ।] 31

જિઘાગ્ં॑સાત્ । દ્રુ॒હઃ પાશ॒-મ્પ્રતિ॒ સ મુ॑ચીષ્ટ॒ તપિ॑ષ્ઠેન॒ તપ॑સા હન્તના॒ તમ્ ॥ સં॒વઁ॒થ્સ॒રીણા॑ મ॒રુતઃ॑ સ્વ॒ર્કા ઉ॑રુ॒ક્ષયા॒-સ્સગ॑ણા॒ માનુ॑ષેષુ । તે᳚-ઽસ્મ-ત્પાશા॒-ન્પ્ર મુ॑ઞ્ચ॒ન્ત્વગ્ંહ॑સ-સ્સાન્તપ॒ના મ॑દિ॒રા મા॑દયિ॒ષ્ણવઃ॑ ॥ પિ॒પ્રી॒હિ દે॒વાગ્ં ઉ॑શ॒તો ય॑વિષ્ઠ વિ॒દ્વાગ્ં ઋ॒તૂગ્ંર્-ઋ॑તુપતે યજે॒હ । યે દૈવ્યા॑ ઋ॒ત્વિજ॒સ્તેભિ॑રગ્ને॒ ત્વગ્ં હોતૄ॑ણામ॒સ્યાય॑જિષ્ઠઃ ॥ અગ્ને॒ યદ॒દ્ય વિ॒શો અ॑દ્ધ્વરસ્ય હોતઃ॒ પાવ॑ક [પાવ॑ક, શો॒ચે॒ વેષ્ટ્વગ્ં હિ] 32

શોચે॒ વેષ્ટ્વગ્ં હિ યજ્વા᳚ । ઋ॒તા ય॑જાસિ મહિ॒ના વિ યદ્ભૂર્હ॒વ્યા વ॑હ યવિષ્ઠ॒ યા તે॑ અ॒દ્ય ॥ અ॒ગ્નિના॑ ર॒યિ-મ॑શ્ઞવ॒-ત્પોષ॑મે॒વ દિ॒વેદિ॑વે । ય॒શસં॑-વીઁ॒રવ॑ત્તમમ્ ॥ ગ॒ય॒સ્ફાનો॑ અમીવ॒હા વ॑સુ॒વિ-ત્પુ॑ષ્ટિ॒વર્ધ॑નઃ । સુ॒મિ॒ત્ર-સ્સો॑મ નો ભવ ॥ ગૃહ॑મેધાસ॒ આ ગ॑ત॒ મરુ॑તો॒ મા-ઽપ॑ ભૂતન । પ્ર॒મુ॒ઞ્ચન્તો॑ નો॒ અગ્ંહ॑સઃ ॥ પૂ॒ર્વીભિ॒ર્॒હિ દ॑દાશિ॒મ શ॒રદ્ભિ॑ર્મરુતો વ॒યમ્ । મહો॑ભિ- [મહો॑ભિઃ, ચ॒ર્॒ષ॒ણી॒નામ્ ।] 33

-શ્ચર્ષણી॒નામ્ ॥ પ્રબુ॒દ્ધ્નિયા॑ ઈરતે વો॒ મહાગ્ં॑સિ॒ પ્રણામા॑નિ પ્રયજ્યવસ્તિરદ્ધ્વમ્ । સ॒હ॒સ્રિય॒-ન્દમ્ય॑-મ્ભા॒ગમે॒ત-ઙ્ગૃ॑હમે॒ધીય॑-મ્મરુતો જુષદ્ધ્વમ્ ॥ ઉપ॒ યમેતિ॑ યુવ॒તિ-સ્સુ॒દક્ષ॑-ન્દો॒ષા વસ્તોર્॑. હ॒વિષ્મ॑તી ઘૃ॒તાચી᳚ । ઉપ॒ સ્વૈન॑મ॒રમ॑તિર્વ-સૂ॒યુઃ ॥ ઇ॒મો અ॑ગ્ને વી॒તત॑માનિ હ॒વ્યા ઽજ॑સ્રો વક્ષિ દે॒વતા॑તિ॒મચ્છ॑ । પ્રતિ॑ ન ઈગ્ં સુર॒ભીણિ॑ વિયન્તુ ॥ ક્રી॒ડં-વઁ॒-શ્શર્ધો॒ મારુ॑તમન॒ર્વાણગ્ં॑ રથે॒શુભ᳚મ્ । 34

કણ્વા॑ અ॒ભિ પ્ર ગા॑યત ॥ અત્યા॑સો॒ ન યે મ॒રુત॒-સ્સ્વઞ્ચો॑ યક્ષ॒દૃશો॒ ન શુ॒ભય॑ન્ત॒ મર્યાઃ᳚ । તે હ॑ર્મ્યે॒ષ્ઠા-શ્શિશ॑વો॒ ન શુ॒ભ્રા વ॒થ્સાસો॒ ન પ્ર॑ક્રી॒ડિનઃ॑ પયો॒ધાઃ ॥ પ્રૈષા॒મજ્મે॑ષુ વિથુ॒રેવ॑ રેજતે॒ ભૂમિ॒ર્યામે॑ષુ॒ યદ્ધ॑ યુ॒ઞ્જતે॑ શુ॒ભે । તે ક્રી॒ડયો॒ ધુન॑યો॒ ભ્રાજ॑દૃષ્ટય-સ્સ્વ॒ય-મ્મ॑હિ॒ત્વ-મ્પ॑નયન્ત॒ ધૂત॑યઃ ॥ ઉ॒પ॒હ્વ॒રેષુ॒ યદચિ॑દ્ધ્વં-યઁ॒યિં-વઁય॑ ઇવ મરુતઃ॒ કેન॑ [કેન॑, ચિ॒-ત્પ॒થા ।] 35

ચિ-ત્પ॒થા । શ્ચોત॑ન્તિ॒ કોશા॒ ઉપ॑ વો॒ રથે॒ષ્વા ઘૃ॒તમુ॑ક્ષતા॒ મધુ॑વર્ણ॒મર્ચ॑તે ॥ અ॒ગ્નિમ॑ગ્નિ॒ગ્ં॒ હવી॑મભિ॒-સ્સદા॑ હવન્ત વિ॒શ્પતિ᳚મ્ । હ॒વ્ય॒વાહ॑-મ્પુરુપ્રિ॒યમ્ ॥ તગ્ં હિ શશ્વ॑ન્ત॒ ઈડ॑તે સ્રુ॒ચા દે॒વ-ઙ્ઘૃ॑ત॒શ્ચુતા᳚ । અ॒ગ્નિગ્ં હ॒વ્યાય॒ વોઢ॑વે ॥ ઇન્દ્રા᳚ગ્ની રોચ॒ના દિ॒વ-શ્શ્ઞથ॑દ્વૃ॒ત્ર મિન્દ્રં॑-વોઁ વિ॒શ્વત॒સ્પરીન્દ્ર॒-ન્નરો॒ વિશ્વ॑કર્મન્. હ॒વિષા॑ વાવૃધા॒નો વિશ્વ॑કર્મન્. હ॒વિષા॒ વર્ધ॑નેન ॥ 36 ॥

(સૂર્ય॑સ્ય॒ - મનુ॑ષો - મરુતઃ॒ - પાવ॑ક॒ - મહો॑ભી - રથે॒શુભ॒ - ઙ્કેન॒ - ષડ્ચ॑ત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 13)

(અ॒પાન્ત્વેમ॑ - ન્ન॒ય-મ્પુ॒રો ભુવઃ॒ - પ્રાચી᳚ - ધ્રુ॒વક્ષિ॑તિ॒ - સ્ત્ર્યવિ॒ - રિન્દ્રા᳚ગ્ની॒ - મા છન્દ॑ - આ॒શુસ્ત્રિ॒વૃ - દ॒ગ્નેર્ભા॒ગો᳚ - ઽસ્યેક॑ - યે॒યમે॒વ સા યા - ઽગ્ને॑ જા॒તા - ન॒ગ્નિર્વૃ॒ત્રાણિ॒ - ત્રયો॑દશ )

(અ॒પાન્ત્વે - ન્દ્રા᳚ગ્ની - ઇ॒યમે॒વ - દે॒વતા॑તા॒ - ષટ્ત્રિગ્ં॑શત્ )

(અ॒પાન્ત્વેમ॑ન્, હ॒વિષા॒ વર્ધ॑નેન)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||

(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)

a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2

gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3

tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||

(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)

prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5

-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||

(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)

dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7

apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8

ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||

(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)

tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||

(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)

indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11

śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||

(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)

mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13

vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||

(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)

ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||

(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)

a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16

ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||

(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)

eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18

-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19

-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||

(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)

i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21

vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22

ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23

masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||

ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||

(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)

agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26

-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27

pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||

(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)

a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29

ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30

de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31

jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32

śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33

-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34

kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35

ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||

(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)

(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )

(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )

(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितिवर्णनं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अ॒पा-न्त्वेम᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वोद्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ भस्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पा-न्त्वा-ऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे सद॑ने सीद समु॒द्रे सद॑ने सीद सलि॒ले सद॑ने सीदा॒पा-ङ्क्षये॑ सीदा॒पाग्ं सधि॑षि सीदा॒पा-न्त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पा-न्त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दः॑ ॥ 1 ॥

(योनौ॒ - पञ्च॑दश च) (अ. 1)

अ॒य-म्पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑यत्रि॒यै गा॑य॒त्र-ङ्गा॑य॒त्रादु॑पा॒ग्ं॒ शुरु॑पा॒ग्ं॒ शोस्त्रि॒वृ-त्त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रग्ं र॑थन्त॒रा-द्वसि॑ष्ठ॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया᳚ प्रा॒ण-ङ्गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-न्द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒ण-ङ्ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रि॒ष्टुग्ग्रै॒ष्मी त्रि॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डा-द॑न्तर्या॒मो᳚ ऽन्तर्या॒मा-त्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शा-द्बृ॒ह-द्बृ॑ह॒तो भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ [त्वया॒ मनः॑, गृ॒ह्णा॒मि॒ प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-] 2

गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-म्प॒श्चा-द्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं-वँ॒र्॒षाणि॑ चाक्षु॒षाणि॒ जग॑ती वा॒र्॒षी जग॑त्या॒ ऋक्ष॑म॒मृक्ष॑माच्छु॒क्र-श्शु॒क्रा-थ्स॑प्तद॒श-स्स॑प्तद॒शा-द्वै॑रू॒पं-वैँ॑रू॒पा-द्वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒दमु॑त्त॒रा-थ्सुव॒स्तस्य॒ श्रोत्रग्ं॑ सौ॒वग्ं श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॑नु॒ष्टुप्-छा॑र॒द्य॑नु॒ष्टुभः॑ स्वा॒रग्ग् स्वा॒रान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ग्ं॒श ए॑कवि॒ग्ं॒शा-द्वै॑रा॒जं-वैँ॑रा॒जाज्ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ [गृहीतया, त्वया॒] 3

त्वया॒ श्रोत्र॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाम्मा॒ती हे॑म॒न्तो वा᳚च्याय॒नः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒क्त्यै-न्नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ᳚ग्रय॒णा-त्त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शाभ्याग्ं॑ शाक्वररैव॒ते शा᳚क्वररैव॒ताभ्यां᳚-विँ॒श्वक॒र्मर्षिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ वाच॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्यः॑ ॥ 4 ॥

(त्वया॒ मनो॑-ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ऋषिः॑ प्र॒जाप॑तिगृहीतया-त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)

प्राची॑ दि॒शां-वँ॑स॒न्त ऋ॑तू॒नाम॒ग्निर्दे॒वता॒ ब्रह्म॒ द्रवि॑ण-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒-स्स उ॑ पञ्चद॒शव॑र्तनि॒-स्त्र्यवि॒र्वयः॑ कृ॒तमया॑ना-म्पुरोवा॒तो वात॒-स्सान॑ग॒ ऋषि॑र्दक्षि॒णा दि॒शा-ङ्ग्री॒ष्म ऋ॑तू॒नामिन्द्रो॑ दे॒वता᳚ क्ष॒त्र-न्द्रवि॑ण-म्पञ्चद॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ सप्तद॒श व॑र्तनि-र्दि॑त्य॒वाड्-वय॒स्त्रेता-ऽया॑ना-न्दक्षिणाद्वा॒तो वातः॑ सना॒तन॒ ऋषिः॑ प्र॒तीची॑ दि॒शां-वँ॒र्॒षा ऋ॑तू॒नां-विँश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॒ वि- [दे॒वता॒ विट्, द्रवि॑णग्ं] 5

-ड्द्रवि॑णग्ं सप्तद॒श स्तोम॒-स्स उ॑ वेकवि॒ग्ं॒ शव॑र्तनि-स्त्रिव॒थ्सो वयो᳚ द्वाप॒रो-ऽया॑ना-म्पश्चाद्वा॒तो वातो॑-ऽह॒भून॒ ऋषि॒रुदी॑ची दि॒शाग्ं श॒रद्-ऋ॑तू॒ना-म्मि॒त्रावरु॑णौ दे॒वता॑ पु॒ष्ट-न्द्रवि॑णमेकवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ त्रिण॒वव॑र्तनि-स्तुर्य॒वा-ड्वय॑ आस्क॒न्दो ऽया॑नामुत्तरा-द्वा॒तो वातः॑ प्र॒त्न ऋषि॑रू॒र्ध्वा दि॒शाग्ं हे॑मन्तशिशि॒रावृ॑तू॒ना-म्बृह॒स्पति॑र्दे॒वता॒ वर्चो॒ द्रवि॑ण-न्त्रिण॒व स्तोम॒-स्स उ॑ त्रयस्त्रि॒ग्ं॒शव॑र्तनिः पष्ठ॒वाद्वयो॑ ऽभि॒भूरया॑नां-विँष्वग्वा॒तो वातः॑ सुप॒र्ण ऋषिः॑ पि॒तरः॑ पिताम॒हाः परे-ऽव॑रे॒ ते नः॑ पान्तु॒ ते नो॑-ऽवन्त्व॒स्मि-न्ब्रह्म॑न्न॒स्मिन् क्ष॒त्रे᳚-ऽस्या-मा॒शिष्य॒स्या-म्पु॑रो॒धाया॑म॒स्मिन् कर्म॑न्न॒स्या-न्दे॒वहू᳚त्याम् ॥ 6 ॥

(विट् - प॑ष्ठ॒वा-द्वयो॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)

ध्रु॒वक्षि॑ति -र्ध्रु॒वयो॑नि-र्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध्रु॒वां-योँनि॒मा सी॑द सा॒द्ध्या । उख्य॑स्य के॒तु-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॑द॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स्वे दक्षे॒ दक्ष॑पिते॒ह सी॑द देव॒त्रा पृ॑थि॒वी बृ॑ह॒ती ररा॑णा । स्वा॒स॒स्था त॒नुवा॒ सं-विँ॑शस्व पि॒तेवै॑धि सू॒नव॒ आ सु॒शेवा॒-ऽश्विना᳚द्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ कु॒ला॒यिनी॒ वसु॑मती वयो॒धा र॒यि-न्नो॑ वर्ध बहु॒लग्ं सु॒वीर᳚म् । 7

अपाम॑ति-न्दुर्म॒ति-म्बाध॑माना रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्ती॒ सुव॑र्धेहि॒ यज॑मानाय॒ पोष॑म॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ अ॒ग्नेः पुरी॑षमसि देव॒यानी॒ ता-न्त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णा ऽऽय॑जस्वा॒श्विना᳚ ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ दि॒वो मू॒र्धा-ऽसि॑ पृथि॒व्या नाभि॑र्वि॒ष्टम्भ॑नी दि॒शामधि॑पत्नी॒ भुव॑नानाम् । 8

ऊ॒र्मिर्द्र॒फ्सो अ॒पाम॑सि वि॒श्वक॑र्मा त॒ ऋषि॑र॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स॒जूर्-ऋ॒तुभिः॑ स॒जूर्वि॒धाभिः॑ स॒जूर्वसु॑भि-स्स॒जू रु॒द्रै-स्स॒जूरा॑दि॒त्यै-स्स॒जूर्विश्वै᳚र्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वैर्व॑यो-ना॒धैर॒ग्नये᳚ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्र॑-म्मे श्लोकया॒प-स्पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पा-त्पा॑हि॒ चतु॑ष्पादव दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य ॥ 9 ॥

(सु॒वीरं॒ - भुव॑नाना - मु॒र्व्या - स॒प्तद॑श च) (अ. 4)

त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॑ दित्य॒वा-ड्वयो॑ वि॒राट् छन्दः॒ पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑स्त्रिव॒थ्सो वय॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑ स्तुर्य॒वा-ड्वयो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ पष्ठ॒वा-द्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वयः॑ स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑ ऋष॒भो वयः॑ क॒कुच्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽन॒ड्वान्. वयः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒ल-ञ्छन्दो॑ वृ॒ष्णिर्वयो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दः॒ पुरु॑षो॒ वय॑ स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ व्या॒घ्रो वयो-ऽना॑धृष्ट॒-ञ्छन्दः॑ सि॒ग्ं॒हो वय॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ विष्ट॒भों-वँयो-ऽधि॑पति॒ श्छन्दः॑ क्ष॒त्रं-वँयो॒ मय॑न्द॒-ञ्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वयः॑ परमे॒ष्ठी छन्दो॑ मू॒र्धा वयः॑ प्र॒जाप॑ति॒ श्छन्दः॑ ॥ 10 ॥

(पुरु॑षो॒ वयः॒ - ष-ड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)

इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑का-न्दृग्ंहतं-युँ॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष-ञ्च॒ वि बा॑धताम् ॥ वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्भास्व॑तीग्ं सूरि॒मती॒मा या द्या-म्भास्या पृ॑थि॒वीमोर्व॑न्तरि॑क्ष-म॒न्तरि॑क्षं-यँच्छा॒न्तरि॑क्ष-न्दृग्ंहा॒न्तरि॑क्ष॒-म्मा हिग्ं॑सी॒ र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य वा॒युस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ [छ॒र्दिषा᳚, शन्त॑मेन॒ तया॑] 11

शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒व॑तया-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्-वि॒राड॑सि दक्षि॒णा दि-ख्स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिख्-स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिगायु॑र्मे पाहि प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्मे पाहि॒ श्रोत्र॑-म्मे पाहि॒ मनो॑ मे जिन्व॒ वाच॑-म्मे पिन्वा॒ ऽऽत्मान॑-म्मे पाहि॒ ज्योति॑र्मे यच्छ ॥ 12 ॥

(छ॒र्दिषा॑ - पिन्व॒ - षट्च॑) (अ. 6)

मा छन्दः॑ प्र॒मा छन्दः॑ प्रति॒मा छन्दो᳚-ऽस्री॒वि श्छन्दः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्द॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्दो॑ बृह॒ती छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ वि॒राट् छन्दो॑ गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दः॑ पृथि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्ष॒-ञ्छन्दो॒ द्यौ श्छन्द॒-स्समा॒ श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ वाक् छन्दः॑ कृ॒षि श्छन्दो॒ हिर॑ण्य॒-ञ्छन्दो॒ गौ श्छन्दो॒ ऽजा छन्दो ऽश्व॒ श्छन्दः॑ ॥ अ॒ग्निर्दे॒वता॒ [अ॒ग्निर्दे॒वता᳚, वातो॑ दे॒वता॒] 13

वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ ऽऽदि॒त्या दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ बृह॒स्पति॑ र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा॑ य॒न्त्र्य॑सि॒ यमि॑त्री॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा॒ यन्त्री॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॒ धर॑णी ध॒र्त्र्य॑सि॒ धरि॒त्र्यायु॑षे त्वा॒ वर्च॑से॒ त्वौज॑से त्वा॒ बला॑य त्वा ॥ 14 ॥

(दे॒वता - ऽऽयु॑षे त्वा॒ - षट् च॑ ) (अ. 7)

आ॒शुस्त्रि॒वृ-द्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑म सप्तद॒शः प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श स्तपो॑ नवद॒शो॑ ऽभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒शो वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श-स्स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒शो योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒शो गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒शः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒शो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒शो नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒शो वि॑व॒र्तो᳚-ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒शो ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒मः ॥ 15 ॥

(आ॒शुः - स॒प्तत्रिग्ं॑शत्) (अ. 8)

अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्य॒-म्ब्रह्म॑ स्पृ॒त-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसि॒ विष्णो॒राधि॑पत्य-ङ्क्ष॒त्रग्ग् स्पृ॒त-म्प॑ञ्चद॒श-स्स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसि धा॒तुराधि॑पत्य-ञ्ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोमो॑ मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसि॒ वरु॑ण॒स्या-ऽऽधि॑पत्य-न्दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो-ऽदि॑त्यै भा॒गो॑-ऽसि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोजः॑ स्पृ॒त-न्त्रि॑ण॒व-स्स्तोमो॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि [ ] 16

रु॒द्राणा॒माधि॑पत्य॒-ञ्चतु॑ष्पा-थ्स्पृ॒त-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ आदि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसि म॒रुता॒माधि॑पत्य॒-ङ्गर्भा᳚-स्स्पृ॒ताः प॑ञ्चवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽसि॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यग्ं स॒मीची॒र्दिशः॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ यावा॑ना-म्भा॒गो᳚-ऽस्यया॑वाना॒माधि॑पत्य-म्प्र॒जा-स्स्पृ॒ता-श्च॑तु-श्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॒माधि॑पत्य-म्भू॒त-न्निशा᳚न्तग्ग् स्पृ॒त-न्त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 17 ॥

(वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)

एक॑या-ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासी-त्ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-रधि॑पतिरासी-त्प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒ताना॒-म्पति॒रधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्त॒र्॒षयो॑-ऽसृज्यन्त धा॒ता-धि॑पतिरासी-न्न॒वभि॑रस्तुवत पि॒तरो॑-ऽसृज्य॒न्ता-ऽदि॑ति॒रधि॑पत्न्यासी-देकाद॒शभि॑-रस्तुवत॒र्तवो॑-ऽ सृज्यन्ता- ऽऽर्त॒वो-ऽधि॑पति-रासी-त्त्रयोद॒शभि॑-रस्तुवत॒ मासा॑ असृज्यन्त संवँथ्स॒रो-ऽधि॑पति- [-ऽधि॑पतिः, आ॒सी॒-त्प॒ञ्च॒द॒शभि॑रस्तुवत] 18

-रासी-त्पञ्चद॒शभि॑रस्तुवत क्ष॒त्रम॑सृज्य॒तेन्द्रो ऽधि॑पतिरासी-थ्सप्तद॒शभि॑रस्तुवत प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ बृह॒स्पति॒रधि॑पति-रासीन्नवद॒शभि॑-रस्तुवत शूद्रा॒र्याव॑सृज्येतामहोरा॒त्रे अधि॑पत्नी आस्ता॒मेक॑विग्ं शत्या-ऽस्तुव॒तैक॑शफाः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ वरु॒णो ऽधि॑पतिरासी॒-त्त्रयो॑विग्ंशत्या-ऽस्तुवत क्षु॒द्राः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त पू॒षा ऽधि॑पतिरासी॒-त्पञ्च॑विग्ंशत्या ऽस्तुवता-ऽऽर॒ण्याः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त वा॒युरधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तविग्ं॑शत्या-ऽस्तुवत॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्यै॑- [द्यावा॑पृथि॒वी वि, ई॒तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा] 19

-तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या अनु॒ व्या॑य॒-न्तेषा॒माधि॑पत्यमासी॒-न्नव॑विग्ं शत्या-ऽस्तुवत॒ वन॒स्पत॑यो-ऽसृज्यन्त॒ सोमो ऽधि॑पतिरासी॒-देक॑त्रिग्ंशता ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑सृज्यन्त॒ यावा॑ना॒-ञ्चाया॑वाना॒-ञ्चा-ऽऽधि॑पत्यमासी॒-त्त्रय॑स्त्रिग्ंशता ऽस्तुवत भू॒तान्य॑शाम्य-न्प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठ्यधि॑पतिरासीत् ॥ 20 ॥

(सं॒वँ॒थ्स॒रो-ऽधि॑पति॒- र्वि - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च) (अ. 10)

इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑द॒न्तर॒स्या-ञ्च॑रति॒ प्रवि॑ष्टा । व॒धूर्ज॑जान नव॒गज्जनि॑त्री॒ त्रय॑ एना-म्महि॒मानः॑ सचन्ते ॥ छन्द॑स्वती उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्ती । सूर्य॑पत्नी॒ वि च॑रतः प्रजान॒ती के॒तु-ङ्कृ॑ण्वा॒ने अ॒जर॒ भूरि॑रेतसा ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आ-ऽगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मासो॒ अनु॒ ज्योति॒षा-ऽऽगुः॑ । प्र॒जामेका॒ रक्ष॒त्यूर्ज॒मेका᳚ [ ] 21

व्र॒तमेका॑ रक्षति देवयू॒नाम् ॥ च॒तु॒ष्टो॒मो अ॑भव॒द्या तु॒रीया॑ य॒ज्ञस्य॑ प॒क्षावृ॑षयो॒ भव॑न्ती । गा॒य॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्ज॑गतीमनु॒ष्टुभ॑-म्बृ॒हद॒र्कं-युँ॑ञ्जा॒ना-स्सुव॒रा-ऽभ॑रन्नि॒दम् ॥ प॒ञ्चभि॑र्धा॒ता वि द॑धावि॒दं-यँ-त्तासा॒ग्॒ स्वसॄ॑रजनय॒-त्पञ्च॑पञ्च । तासा॑मु यन्ति प्रय॒वेण॒ पञ्च॒ नाना॑ रू॒पाणि॒ क्रत॑वो॒ वसा॑नाः ॥ त्रि॒ग्ं॒श-थ्स्वसा॑र॒ उप॑यन्ति निष्कृ॒तग्ं स॑मा॒न-ङ्के॒तु-म्प्र॑तिमु॒ञ्चमा॑नाः । 22

ऋ॒तूग्स्त॑न्वते क॒वयः॑ प्रजान॒तीर्मद्ध्ये॑छन्दसः॒ परि॑ यन्ति॒ भास्व॑तीः ॥ ज्योति॑ष्मती॒ प्रति॑ मुञ्चते॒ नभो॒ रात्री॑ दे॒वी सूर्य॑स्य व्र॒तानि॑ । वि प॑श्यन्ति प॒शवो॒ जाय॑माना॒ नाना॑रूपा मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे᳚ ॥ ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा॒ तप्य॑माना ज॒जान॒ गर्भ॑-म्महि॒मान॒मिन्द्र᳚म् । तेन॒ दस्यू॒न् व्य॑सहन्त दे॒वा ह॒न्ता-ऽसु॑राणा-मभव॒च्छची॑भिः ॥ अना॑नुजामनु॒जा-म्माम॑कर्त स॒त्यं-वँद॒न्त्यन्वि॑च्छ ए॒तत् । भू॒यास॑- [भू॒यास᳚म्, अ॒स्य॒ सु॒म॒तौ यथा॑] 23

मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्र यु॑क्त ॥ अभू॒न्मम॑ सुम॒तौ वि॒श्ववे॑दा॒ आष्ट॑ प्रति॒ष्ठामवि॑द॒द्धि गा॒धम् । भू॒यास॑मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्रयु॑क्त ॥ पञ्च॒ व्यु॑ष्टी॒रनु॒ पञ्च॒ दोहा॒ गा-म्पञ्च॑नाम्नीमृ॒तवो-ऽनु॒ पञ्च॑ । पञ्च॒ दिशः॑ पञ्चद॒शेन॑ कॢ॒प्ता-स्स॑मा॒नमू᳚र्ध्नीर॒भि लो॒कमेक᳚म् ॥ 24 ॥

ऋ॒तस्य॒ गर्भः॑ प्रथ॒मा व्यू॒षुष्य॒पामेका॑ महि॒मान॑-म्बिभर्ति । सूर्य॒स्यैका॒ चर॑ति निष्कृ॒तेषु॑ घ॒र्मस्यैका॑ सवि॒तैका॒-न्नि य॑च्छति ॥ या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒-थ्सा धे॒नुर॑भवद्य॒मे । सा नः॒ पय॑स्वती धु॒क्ष्वोत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् ॥ शु॒क्रर्ष॑भा॒ नभ॑सा॒ ज्योति॒षा ऽऽगा᳚-द्वि॒श्वरू॑पा शब॒लीर॒ग्निके॑तुः । स॒मा॒नमर्थग्ग्॑ स्वप॒स्यमा॑ना॒ बिभ्र॑ती ज॒राम॑जर उष॒ आ-ऽगाः᳚ ॥ ऋ॒तू॒ना-म्पत्नी᳚ प्रथ॒मेयमा-ऽगा॒दह्ना᳚-न्ने॒त्री ज॑नि॒त्री प्र॒जाना᳚म् । एका॑ स॒ती ब॑हु॒धोषो॒ व्यु॑च्छ॒स्यजी᳚र्णा॒ त्व-ञ्ज॑रयसि॒ सर्व॑म॒न्यत् ॥ 25 ॥

(ऊर्ज॒मेका᳚ - प्रतिमु॒ञ्चमा॑ना - भू॒यास॒ - मेकं॒ - पत्न्ये का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 11)

अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अ॒स्मे दी॑दिहि सु॒मना॒ अहे॑ड॒-न्तव॑ स्या॒ग्ं॒ शर्म॑-न्त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भित् ॥ सह॑सा जा॒ता-न्प्रणु॑दान-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यग्ग् स्या॑म॒ प्रणु॑दा न-स्स॒पत्नान्॑ ॥ च॒तु॒श्च॒त्वा॒रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णग्ं षोड॒श-स्स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑ण-म्पृथि॒व्याः पुरी॑षम॒- [पुरी॑षमसि, अफ्सो॒ नाम॑ ।] 26

-स्यफ्सो॒ नाम॑ । एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दः॑ श॒भूं श्छन्दः॑ परि॒भू श्छन्द॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ व्यच॒ श्छन्द॒-स्सिन्धु॒ श्छन्दः॑ समु॒द्र-ञ्छन्दः॑ सलि॒ल-ञ्छन्दः॑ सं॒यँच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒र-ञ्छन्दो॑ निका॒य श्छन्दो॑ विव॒ध श्छन्दो॒ गिर॒ श्छन्दो॒ भ्रज॒ श्छन्दः॑ स॒ष्टु-प्छन्दो॑ ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ क॒कुच्छन्द॑ स्त्रिक॒कुच्छन्दः॑ का॒व्य-ञ्छन्दो᳚ -ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑ [-ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑, प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒] 27

प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒ ऽक्षर॑पङ्क्ति॒ श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दः॑ क्षु॒रो भृज्वा॒ञ्छन्दः॑ प्र॒च्छच्छन्दः॑ प॒क्ष श्छन्द॒ एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दो॒ वय॒ श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒ श्छन्द॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ दूरोह॒ण-ञ्छन्द॑स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ ऽङ्का॒ङ्क-ञ्छन्दः॑ ॥ 28 ॥

(अ॒स्य॒ - ङ्कु॒पञ्छन्द॒ - स्त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 12)

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घन-द्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया᳚ । समि॑द्ध-श्शु॒क्र आहु॑तः ॥ त्वग्ं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वग्ं राजो॒त वृ॑त्र॒हा । त्व-म्भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतुः॑ ॥ भ॒द्रा ते॑ अग्ने स्वनीक स॒दृङ्ग्घो॒रस्य॑ स॒तो विषु॑णस्य॒ चारुः॑ । न य-त्ते॑ शो॒चिस्तम॑सा॒ वर॑न्त॒ न ध्व॒स्मान॑स्त॒नुवि॒ रेप॒ आ धुः॑ ॥ भ॒द्र-न्ते॑ अग्ने सहसि॒न्ननी॑कमुपा॒क आ रो॑चते॒ सूर्य॑स्य । 29

रुश॑-द्दृ॒शे द॑दृशे नक्त॒या चि॒दरू᳚क्षित-न्दृ॒श आ रू॒पे अन्न᳚म् ॥ सैना-ऽनी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाग्ं आय॑जिष्ठ-स्स्व॒स्ति । अद॑ब्धो गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒व-द्दि॑दीहि ॥ स्व॒स्ति नो॑ दि॒वो अ॑ग्ने पृथि॒व्या वि॒श्वायु॑र्धेहि य॒जथा॑य देव । य-थ्सी॒महि॑ दिविजात॒ प्रश॑स्त॒-न्तद॒स्मासु॒ द्रवि॑ण-न्धेहि चि॒त्रम् ॥ यथा॑ होत॒र्मनु॑षो [होत॒र्मनु॑षः, दे॒वता॑ता] 30

दे॒वता॑ता य॒ज्ञेभिः॑ सूनो सहसो॒ यजा॑सि । ए॒वा नो॑ अ॒द्य स॑म॒ना स॑मा॒नानु॒-शन्न॑ग्न उश॒तो य॑क्षि दे॒वान् ॥ अ॒ग्निमी॑डे पु॒रोहि॑तं-यँ॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज᳚म् । होता॑रग्ं रत्न॒धात॑मम् ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ सान्त॑पना इ॒दग्ं ह॒विर्मरु॑त॒स्तज्जु॑जुष्टन । यु॒ष्माको॒ती रि॑शादसः ॥ यो नो॒ मर्तो॑ वसवो दुर्हृणा॒युस्ति॒र-स्स॒त्यानि॑ मरुतो॒ [मरुतः, जिघाग्ं॑सात् ।] 31

जिघाग्ं॑सात् । द्रु॒हः पाश॒-म्प्रति॒ स मु॑चीष्ट॒ तपि॑ष्ठेन॒ तप॑सा हन्तना॒ तम् ॥ सं॒वँ॒थ्स॒रीणा॑ म॒रुतः॑ स्व॒र्का उ॑रु॒क्षया॒-स्सग॑णा॒ मानु॑षेषु । ते᳚-ऽस्म-त्पाशा॒-न्प्र मु॑ञ्च॒न्त्वग्ंह॑स-स्सान्तप॒ना म॑दि॒रा मा॑दयि॒ष्णवः॑ ॥ पि॒प्री॒हि दे॒वाग्ं उ॑श॒तो य॑विष्ठ वि॒द्वाग्ं ऋ॒तूग्ंर्-ऋ॑तुपते यजे॒ह । ये दैव्या॑ ऋ॒त्विज॒स्तेभि॑रग्ने॒ त्वग्ं होतॄ॑णाम॒स्याय॑जिष्ठः ॥ अग्ने॒ यद॒द्य वि॒शो अ॑द्ध्वरस्य होतः॒ पाव॑क [पाव॑क, शो॒चे॒ वेष्ट्वग्ं हि] 32

शोचे॒ वेष्ट्वग्ं हि यज्वा᳚ । ऋ॒ता य॑जासि महि॒ना वि यद्भूर्ह॒व्या व॑ह यविष्ठ॒ या ते॑ अ॒द्य ॥ अ॒ग्निना॑ र॒यि-म॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वि-त्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । सु॒मि॒त्र-स्सो॑म नो भव ॥ गृह॑मेधास॒ आ ग॑त॒ मरु॑तो॒ मा-ऽप॑ भूतन । प्र॒मु॒ञ्चन्तो॑ नो॒ अग्ंह॑सः ॥ पू॒र्वीभि॒र्॒हि द॑दाशि॒म श॒रद्भि॑र्मरुतो व॒यम् । महो॑भि- [महो॑भिः, च॒र्॒ष॒णी॒नाम् ।] 33

-श्चर्षणी॒नाम् ॥ प्रबु॒द्ध्निया॑ ईरते वो॒ महाग्ं॑सि॒ प्रणामा॑नि प्रयज्यवस्तिरद्ध्वम् । स॒ह॒स्रिय॒-न्दम्य॑-म्भा॒गमे॒त-ङ्गृ॑हमे॒धीय॑-म्मरुतो जुषद्ध्वम् ॥ उप॒ यमेति॑ युव॒ति-स्सु॒दक्ष॑-न्दो॒षा वस्तोर्॑. ह॒विष्म॑ती घृ॒ताची᳚ । उप॒ स्वैन॑म॒रम॑तिर्व-सू॒युः ॥ इ॒मो अ॑ग्ने वी॒तत॑मानि ह॒व्या ऽज॑स्रो वक्षि दे॒वता॑ति॒मच्छ॑ । प्रति॑ न ईग्ं सुर॒भीणि॑ वियन्तु ॥ क्री॒डं-वँ॒-श्शर्धो॒ मारु॑तमन॒र्वाणग्ं॑ रथे॒शुभ᳚म् । 34

कण्वा॑ अ॒भि प्र गा॑यत ॥ अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒-स्स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्याः᳚ । ते ह॑र्म्ये॒ष्ठा-श्शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒थ्सासो॒ न प्र॑क्री॒डिनः॑ पयो॒धाः ॥ प्रैषा॒मज्मे॑षु विथु॒रेव॑ रेजते॒ भूमि॒र्यामे॑षु॒ यद्ध॑ यु॒ञ्जते॑ शु॒भे । ते क्री॒डयो॒ धुन॑यो॒ भ्राज॑दृष्टय-स्स्व॒य-म्म॑हि॒त्व-म्प॑नयन्त॒ धूत॑यः ॥ उ॒प॒ह्व॒रेषु॒ यदचि॑द्ध्वं-यँ॒यिं-वँय॑ इव मरुतः॒ केन॑ [केन॑, चि॒-त्प॒था ।] 35

चि-त्प॒था । श्चोत॑न्ति॒ कोशा॒ उप॑ वो॒ रथे॒ष्वा घृ॒तमु॑क्षता॒ मधु॑वर्ण॒मर्च॑ते ॥ अ॒ग्निम॑ग्नि॒ग्ं॒ हवी॑मभि॒-स्सदा॑ हवन्त वि॒श्पति᳚म् । ह॒व्य॒वाह॑-म्पुरुप्रि॒यम् ॥ तग्ं हि शश्व॑न्त॒ ईड॑ते स्रु॒चा दे॒व-ङ्घृ॑त॒श्चुता᳚ । अ॒ग्निग्ं ह॒व्याय॒ वोढ॑वे ॥ इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒व-श्श्ञथ॑द्वृ॒त्र मिन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परीन्द्र॒-न्नरो॒ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॑ वावृधा॒नो विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन ॥ 36 ॥

(सूर्य॑स्य॒ - मनु॑षो - मरुतः॒ - पाव॑क॒ - महो॑भी - रथे॒शुभ॒ - ङ्केन॒ - षड्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 13)

(अ॒पान्त्वेम॑ - न्न॒य-म्पु॒रो भुवः॒ - प्राची᳚ - ध्रु॒वक्षि॑ति॒ - स्त्र्यवि॒ - रिन्द्रा᳚ग्नी॒ - मा छन्द॑ - आ॒शुस्त्रि॒वृ - द॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्येक॑ - ये॒यमे॒व सा या - ऽग्ने॑ जा॒ता - न॒ग्निर्वृ॒त्राणि॒ - त्रयो॑दश )

(अ॒पान्त्वे - न्द्रा᳚ग्नी - इ॒यमे॒व - दे॒वता॑ता॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )

(अ॒पान्त्वेम॑न्, ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥