কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্নঃ - চিতিবর্ণনং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
অ॒পা-ন্ত্বেম᳚ন্-থ্সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বোদ্ম᳚ন্-থ্সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॒ ভস্ম᳚ন্-থ্সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॒ জ্যোতি॑ষি সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা-ঽয॑নে সাদযাম্যর্ণ॒বে সদ॑নে সীদ সমু॒দ্রে সদ॑নে সীদ সলি॒লে সদ॑নে সীদা॒পা-ঙ্ক্ষযে॑ সীদা॒পাগ্ং সধি॑ষি সীদা॒পা-ন্ত্বা॒ সদ॑নে সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॑ স॒ধস্থে॑ সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॒ পুরী॑ষে সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॒ যোনৌ॑ সাদযাম্য॒পা-ন্ত্বা॒ পাথ॑সি সাদযামি গায॒ত্রী ছন্দ॑-স্ত্রি॒ষ্টু-প্ছন্দো॒ জগ॑তী॒ ছন্দো॑-ঽনু॒ষ্টু-প্ছন্দঃ॑ প॒ঙ্ক্তিশ্ছন্দঃ॑ ॥ 1 ॥
(যোনৌ॒ - পঞ্চ॑দশ চ) (অ. 1)
অ॒য-ম্পু॒রো ভুব॒স্তস্য॑ প্রা॒ণো ভৌ॑বায॒নো ব॑স॒ন্তঃ প্রা॑ণায॒নো গা॑য॒ত্রী বা॑স॒ন্তী গা॑যত্রি॒যৈ গা॑য॒ত্র-ঙ্গা॑য॒ত্রাদু॑পা॒গ্ং॒ শুরু॑পা॒গ্ং॒ শোস্ত্রি॒বৃ-ত্ত্রি॒বৃতো॑ রথন্ত॒রগ্ং র॑থন্ত॒রা-দ্বসি॑ষ্ঠ॒ ঋষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তি গৃহীতযা॒ ত্বযা᳚ প্রা॒ণ-ঙ্গৃ॑হ্ণামি প্র॒জাভ্যো॒-ঽয-ন্দ॑ক্ষি॒ণা বি॒শ্বক॑র্মা॒ তস্য॒ মনো॑ বৈশ্বকর্ম॒ণ-ঙ্গ্রী॒ষ্মো মা॑ন॒সস্ত্রি॒ষ্টুগ্গ্রৈ॒ষ্মী ত্রি॒ষ্টুভ॑ ঐ॒ডমৈ॒ডা-দ॑ন্তর্যা॒মো᳚ ঽন্তর্যা॒মা-ত্প॑ঞ্চদ॒শঃ প॑ঞ্চদ॒শা-দ্বৃ॒হ-দ্বৃ॑হ॒তো ভ॒রদ্বা॑জ॒ ঋষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তি গৃহীতযা॒ ত্বযা॒ মনো॑ [ত্বযা॒ মনঃ॑, গৃ॒হ্ণা॒মি॒ প্র॒জাভ্যো॒-ঽয-] 2
গৃহ্ণামি প্র॒জাভ্যো॒-ঽয-ম্প॒শ্চা-দ্বি॒শ্বব্য॑চা॒স্তস্য॒ চক্ষু॑র্বৈশ্বব্যচ॒সং-বঁ॒র্॒ষাণি॑ চাক্ষু॒ষাণি॒ জগ॑তী বা॒র্॒ষী জগ॑ত্যা॒ ঋক্ষ॑ম॒মৃক্ষ॑মাচ্ছু॒ক্র-শ্শু॒ক্রা-থ্স॑প্তদ॒শ-স্স॑প্তদ॒শা-দ্বৈ॑রূ॒পং-বৈঁ॑রূ॒পা-দ্বি॒শ্বামি॑ত্র॒ ঋষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তি গৃহীতযা॒ ত্বযা॒ চক্ষু॑র্গৃহ্ণামি প্র॒জাভ্য॑ ই॒দমু॑ত্ত॒রা-থ্সুব॒স্তস্য॒ শ্রোত্রগ্ং॑ সৌ॒বগ্ং শ॒রচ্ছ্রৌ॒ত্র্য॑নু॒ষ্টুপ্-ছা॑র॒দ্য॑নু॒ষ্টুভঃ॑ স্বা॒রগ্গ্ স্বা॒রান্ম॒ন্থী ম॒ন্থিন॑ একবি॒গ্ং॒শ এ॑কবি॒গ্ং॒শা-দ্বৈ॑রা॒জং-বৈঁ॑রা॒জাজ্জ॒মদ॑গ্নি॒র্॒ ঋষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তি গৃহীতযা॒ [গৃহীতযা, ত্বযা॒] 3
ত্বযা॒ শ্রোত্র॑-ঙ্গৃহ্ণামি প্র॒জাভ্য॑ ই॒যমু॒পরি॑ ম॒তিস্তস্যৈ॒ বাম্মা॒তী হে॑ম॒ন্তো বা᳚চ্যায॒নঃ প॒ঙ্ক্তির্হৈ॑ম॒ন্তী প॒ক্ত্যৈ-ন্নি॒ধন॑বন্নি॒ধন॑বত আগ্রয॒ণ আ᳚গ্রয॒ণা-ত্ত্রি॑ণবত্রযস্ত্রি॒গ্ং॒শৌ ত্রি॑ণবত্রযস্ত্রি॒গ্ং॒শাভ্যাগ্ং॑ শাক্বররৈব॒তে শা᳚ক্বররৈব॒তাভ্যাং᳚-বিঁ॒শ্বক॒র্মর্ষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তি গৃহীতযা॒ ত্বযা॒ বাচ॑-ঙ্গৃহ্ণামি প্র॒জাভ্যঃ॑ ॥ 4 ॥
(ত্বযা॒ মনো॑-জ॒মদ॑গ্নি॒র্॒ঋষিঃ॑ প্র॒জাপ॑তিগৃহীতযা-ত্রি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 2)
প্রাচী॑ দি॒শাং-বঁ॑স॒ন্ত ঋ॑তূ॒নাম॒গ্নির্দে॒বতা॒ ব্রহ্ম॒ দ্রবি॑ণ-ন্ত্রি॒বৃ-থ্স্তোম॒-স্স উ॑ পঞ্চদ॒শব॑র্তনি॒-স্ত্র্যবি॒র্বযঃ॑ কৃ॒তমযা॑না-ম্পুরোবা॒তো বাত॒-স্সান॑গ॒ ঋষি॑র্দক্ষি॒ণা দি॒শা-ঙ্গ্রী॒ষ্ম ঋ॑তূ॒নামিন্দ্রো॑ দে॒বতা᳚ ক্ষ॒ত্র-ন্দ্রবি॑ণ-ম্পঞ্চদ॒শ-স্স্তোম॒-স্স উ॑ সপ্তদ॒শ ব॑র্তনি-র্দি॑ত্য॒বাড্-বয॒স্ত্রেতা-ঽযা॑না-ন্দক্ষিণাদ্বা॒তো বাতঃ॑ সনা॒তন॒ ঋষিঃ॑ প্র॒তীচী॑ দি॒শাং-বঁ॒র্॒ষা ঋ॑তূ॒নাং-বিঁশ্বে॑ দে॒বা দে॒বতা॒ বি- [দে॒বতা॒ বিট্, দ্রবি॑ণগ্ং] 5
-ড্দ্রবি॑ণগ্ং সপ্তদ॒শ স্তোম॒-স্স উ॑ বেকবি॒গ্ং॒ শব॑র্তনি-স্ত্রিব॒থ্সো বযো᳚ দ্বাপ॒রো-ঽযা॑না-ম্পশ্চাদ্বা॒তো বাতো॑-ঽহ॒ভূন॒ ঋষি॒রুদী॑চী দি॒শাগ্ং শ॒রদ্-ঋ॑তূ॒না-ম্মি॒ত্রাবরু॑ণৌ দে॒বতা॑ পু॒ষ্ট-ন্দ্রবি॑ণমেকবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোম॒-স্স উ॑ ত্রিণ॒বব॑র্তনি-স্তুর্য॒বা-ড্বয॑ আস্ক॒ন্দো ঽযা॑নামুত্তরা-দ্বা॒তো বাতঃ॑ প্র॒ত্ন ঋষি॑রূ॒র্ধ্বা দি॒শাগ্ং হে॑মন্তশিশি॒রাবৃ॑তূ॒না-ম্বৃহ॒স্পতি॑র্দে॒বতা॒ বর্চো॒ দ্রবি॑ণ-ন্ত্রিণ॒ব স্তোম॒-স্স উ॑ ত্রযস্ত্রি॒গ্ং॒শব॑র্তনিঃ পষ্ঠ॒বাদ্বযো॑ ঽভি॒ভূরযা॑নাং-বিঁষ্বগ্বা॒তো বাতঃ॑ সুপ॒র্ণ ঋষিঃ॑ পি॒তরঃ॑ পিতাম॒হাঃ পরে-ঽব॑রে॒ তে নঃ॑ পান্তু॒ তে নো॑-ঽবন্ত্ব॒স্মি-ন্ব্রহ্ম॑ন্ন॒স্মিন্ ক্ষ॒ত্রে᳚-ঽস্যা-মা॒শিষ্য॒স্যা-ম্পু॑রো॒ধাযা॑ম॒স্মিন্ কর্ম॑ন্ন॒স্যা-ন্দে॒বহূ᳚ত্যাম্ ॥ 6 ॥
(বিট্ - প॑ষ্ঠ॒বা-দ্বযো॒ - ঽষ্টাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 3)
ধ্রু॒বক্ষি॑তি -র্ধ্রু॒বযো॑নি-র্ধ্রু॒বা-ঽসি॑ ধ্রু॒বাং-যোঁনি॒মা সী॑দ সা॒দ্ধ্যা । উখ্য॑স্য কে॒তু-ম্প্র॑থ॒ম-ম্পু॒রস্তা॑দ॒শ্বিনা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ স্বে দক্ষে॒ দক্ষ॑পিতে॒হ সী॑দ দেব॒ত্রা পৃ॑থি॒বী বৃ॑হ॒তী ররা॑ণা । স্বা॒স॒স্থা ত॒নুবা॒ সং-বিঁ॑শস্ব পি॒তেবৈ॑ধি সূ॒নব॒ আ সু॒শেবা॒-ঽশ্বিনা᳚দ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ কু॒লা॒যিনী॒ বসু॑মতী বযো॒ধা র॒যি-ন্নো॑ বর্ধ বহু॒লগ্ং সু॒বীর᳚ম্ । 7
অপাম॑তি-ন্দুর্ম॒তি-ম্বাধ॑মানা রা॒যস্পোষে॑ য॒জ্ঞপ॑তিমা॒ভজ॑ন্তী॒ সুব॑র্ধেহি॒ যজ॑মানায॒ পোষ॑ম॒শ্বিনা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ অ॒গ্নেঃ পুরী॑ষমসি দেব॒যানী॒ তা-ন্ত্বা॒ বিশ্বে॑ অ॒ভি গৃ॑ণন্তু দে॒বাঃ । স্তোম॑পৃষ্ঠা ঘৃ॒তব॑তী॒হ সী॑দ প্র॒জাব॑দ॒স্মে দ্রবি॒ণা ঽঽয॑জস্বা॒শ্বিনা᳚ ঽদ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ দি॒বো মূ॒র্ধা-ঽসি॑ পৃথি॒ব্যা নাভি॑র্বি॒ষ্টম্ভ॑নী দি॒শামধি॑পত্নী॒ ভুব॑নানাম্ । 8
ঊ॒র্মির্দ্র॒ফ্সো অ॒পাম॑সি বি॒শ্বক॑র্মা ত॒ ঋষি॑র॒শ্বিনা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ স॒জূর্-ঋ॒তুভিঃ॑ স॒জূর্বি॒ধাভিঃ॑ স॒জূর্বসু॑ভি-স্স॒জূ রু॒দ্রৈ-স্স॒জূরা॑দি॒ত্যৈ-স্স॒জূর্বিশ্বৈ᳚র্দে॒বৈ-স্স॒জূর্দে॒বৈ-স্স॒জূর্দে॒বৈর্ব॑যো-না॒ধৈর॒গ্নযে᳚ ত্বা বৈশ্বান॒রাযা॒শ্বিনা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যূ সা॑দযতামি॒হ ত্বা᳚ ॥ প্রা॒ণ-ম্মে॑ পাহ্যপা॒ন-ম্মে॑ পাহি ব্যা॒ন-ম্মে॑ পাহি॒ চক্ষু॑র্ম উ॒র্ব্যা বি ভা॑হি॒ শ্রোত্র॑-ম্মে শ্লোকযা॒প-স্পি॒ন্বৌষ॑ধীর্জিন্ব দ্বি॒পা-ত্পা॑হি॒ চতু॑ষ্পাদব দি॒বো বৃষ্টি॒মের॑য ॥ 9 ॥
(সু॒বীরং॒ - ভুব॑নানা - মু॒র্ব্যা - স॒প্তদ॑শ চ) (অ. 4)
ত্র্যবি॒র্বয॑স্ত্রি॒ষ্টু-প্ছন্দো॑ দিত্য॒বা-ড্বযো॑ বি॒রাট্ ছন্দঃ॒ পঞ্চা॑বি॒র্বযো॑ গায॒ত্রী ছন্দ॑স্ত্রিব॒থ্সো বয॑ উ॒ষ্ণিহা॒ ছন্দ॑ স্তুর্য॒বা-ড্বযো॑-ঽনু॒ষ্টু-প্ছন্দঃ॑ পষ্ঠ॒বা-দ্বযো॑ বৃহ॒তী ছন্দ॑ উ॒ক্ষা বযঃ॑ স॒তোবৃ॑হতী॒ ছন্দ॑ ঋষ॒ভো বযঃ॑ ক॒কুচ্ছন্দো॑ ধে॒নুর্বযো॒ জগ॑তী॒ ছন্দো॑-ঽন॒ড্বান্. বযঃ॑ প॒ঙ্ক্তি শ্ছন্দো॑ ব॒স্তো বযো॑ বিব॒ল-ঞ্ছন্দো॑ বৃ॒ষ্ণির্বযো॑ বিশা॒ল-ঞ্ছন্দঃ॒ পুরু॑ষো॒ বয॑ স্ত॒ন্দ্র-ঞ্ছন্দো᳚ ব্যা॒ঘ্রো বযো-ঽনা॑ধৃষ্ট॒-ঞ্ছন্দঃ॑ সি॒গ্ং॒হো বয॑ শ্ছ॒দি শ্ছন্দো॑ বিষ্ট॒ভোং-বঁযো-ঽধি॑পতি॒ শ্ছন্দঃ॑ ক্ষ॒ত্রং-বঁযো॒ ময॑ন্দ॒-ঞ্ছন্দো॑ বি॒শ্বক॑র্মা॒ বযঃ॑ পরমে॒ষ্ঠী ছন্দো॑ মূ॒র্ধা বযঃ॑ প্র॒জাপ॑তি॒ শ্ছন্দঃ॑ ॥ 10 ॥
(পুরু॑ষো॒ বযঃ॒ - ষ-ড্বিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 5)
ইন্দ্রা᳚গ্নী॒ অব্য॑থমানা॒মিষ্ট॑কা-ন্দৃগ্ংহতং-যুঁ॒বম্ । পৃ॒ষ্ঠেন॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী অ॒ন্তরি॑ক্ষ-ঞ্চ॒ বি বা॑ধতাম্ ॥ বি॒শ্বক॑র্মা ত্বা সাদযত্ব॒ন্তরি॑ক্ষস্য পৃ॒ষ্ঠে ব্যচ॑স্বতী॒-ম্প্রথ॑স্বতী॒-ম্ভাস্ব॑তীগ্ং সূরি॒মতী॒মা যা দ্যা-ম্ভাস্যা পৃ॑থি॒বীমোর্ব॑ন্তরি॑ক্ষ-ম॒ন্তরি॑ক্ষং-যঁচ্ছা॒ন্তরি॑ক্ষ-ন্দৃগ্ংহা॒ন্তরি॑ক্ষ॒-ম্মা হিগ্ং॑সী॒ র্বিশ্ব॑স্মৈ প্রা॒ণাযা॑পা॒নায॑ ব্যা॒নাযো॑দা॒নায॑ প্রতি॒ষ্ঠাযৈ॑ চ॒রিত্রা॑য বা॒যুস্ত্বা॒-ঽভি পা॑তু ম॒হ্যা স্ব॒স্ত্যা ছ॒র্দিষা॒ [ছ॒র্দিষা᳚, শন্ত॑মেন॒ তযা॑] 11
শন্ত॑মেন॒ তযা॑ দে॒ব॑তযা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্ধ্রু॒বা সী॑দ ॥ রাজ্ঞ্য॑সি॒ প্রাচী॒ দিগ্-বি॒রাড॑সি দক্ষি॒ণা দি-খ্স॒ম্রাড॑সি প্র॒তীচী॒ দিখ্-স্ব॒রাড॒স্যুদী॑চী॒ দিগধি॑পত্ন্যসি বৃহ॒তী দিগাযু॑র্মে পাহি প্রা॒ণ-ম্মে॑ পাহ্যপা॒ন-ম্মে॑ পাহি ব্যা॒ন-ম্মে॑ পাহি॒ চক্ষু॑র্মে পাহি॒ শ্রোত্র॑-ম্মে পাহি॒ মনো॑ মে জিন্ব॒ বাচ॑-ম্মে পিন্বা॒ ঽঽত্মান॑-ম্মে পাহি॒ জ্যোতি॑র্মে যচ্ছ ॥ 12 ॥
(ছ॒র্দিষা॑ - পিন্ব॒ - ষট্চ॑) (অ. 6)
মা ছন্দঃ॑ প্র॒মা ছন্দঃ॑ প্রতি॒মা ছন্দো᳚-ঽস্রী॒বি শ্ছন্দঃ॑ প॒ঙ্ক্তি শ্ছন্দ॑ উ॒ষ্ণিহা॒ ছন্দো॑ বৃহ॒তী ছন্দো॑-ঽনু॒ষ্টু-প্ছন্দো॑ বি॒রাট্ ছন্দো॑ গায॒ত্রী ছন্দ॑-স্ত্রি॒ষ্টু-প্ছন্দো॒ জগ॑তী॒ ছন্দঃ॑ পৃথি॒বী ছন্দো॒ ঽন্তরি॑ক্ষ॒-ঞ্ছন্দো॒ দ্যৌ শ্ছন্দ॒-স্সমা॒ শ্ছন্দো॒ নক্ষ॑ত্রাণি॒ ছন্দো॒ মন॒ শ্ছন্দো॒ বাক্ ছন্দঃ॑ কৃ॒ষি শ্ছন্দো॒ হির॑ণ্য॒-ঞ্ছন্দো॒ গৌ শ্ছন্দো॒ ঽজা ছন্দো ঽশ্ব॒ শ্ছন্দঃ॑ ॥ অ॒গ্নির্দে॒বতা॒ [অ॒গ্নির্দে॒বতা᳚, বাতো॑ দে॒বতা॒] 13
বাতো॑ দে॒বতা॒ সূর্যো॑ দে॒বতা॑ চ॒ন্দ্রমা॑ দে॒বতা॒ বস॑বো দে॒বতা॑ রু॒দ্রা দে॒বতা॑ ঽঽদি॒ত্যা দে॒বতা॒ বিশ্বে॑ দে॒বা দে॒বতা॑ ম॒রুতো॑ দে॒বতা॒ বৃহ॒স্পতি॑ র্দে॒বতেন্দ্রো॑ দে॒বতা॒ বরু॑ণো দে॒বতা॑ মূ॒র্ধা-ঽসি॒ রা-ড্ধ্রু॒বা-ঽসি॑ ধ॒রুণা॑ য॒ন্ত্র্য॑সি॒ যমি॑ত্রী॒ষে ত্বো॒র্জে ত্বা॑ কৃ॒ষ্যৈ ত্বা॒ ক্ষেমা॑য ত্বা॒ যন্ত্রী॒ রা-ড্ধ্রু॒বা-ঽসি॒ ধর॑ণী ধ॒র্ত্র্য॑সি॒ ধরি॒ত্র্যাযু॑ষে ত্বা॒ বর্চ॑সে॒ ত্বৌজ॑সে ত্বা॒ বলা॑য ত্বা ॥ 14 ॥
(দে॒বতা - ঽঽযু॑ষে ত্বা॒ - ষট্ চ॑ ) (অ. 7)
আ॒শুস্ত্রি॒বৃ-দ্ভা॒ন্তঃ প॑ঞ্চদ॒শো ব্যো॑ম সপ্তদ॒শঃ প্রতূ᳚র্তিরষ্টাদ॒শ স্তপো॑ নবদ॒শো॑ ঽভিব॒র্ত-স্স॑বি॒গ্ং॒শো ধ॒রুণ॑ একবি॒গ্ং॒শো বর্চো᳚ দ্বাবি॒গ্ং॒শ-স্স॒ম্ভর॑ণস্ত্রযোবি॒গ্ং॒শো যোনি॑শ্চতুর্বি॒গ্ং॒শো গর্ভাঃ᳚ পঞ্চবি॒গ্ং॒শ ওজ॑স্ত্রিণ॒বঃ ক্রতু॑রেকত্রি॒গ্ং॒শঃ প্র॑তি॒ষ্ঠা ত্র॑যস্ত্রি॒গ্ং॒শো ব্র॒দ্ধ্নস্য॑ বি॒ষ্টপ॑-ঞ্চতুস্ত্রি॒গ্ং॒শো নাকঃ॑ ষট্ত্রি॒গ্ং॒শো বি॑ব॒র্তো᳚-ঽষ্টাচত্বারি॒গ্ং॒শো ধ॒র্ত্রশ্চ॑তুষ্টো॒মঃ ॥ 15 ॥
(আ॒শুঃ - স॒প্তত্রিগ্ং॑শত্) (অ. 8)
অ॒গ্নের্ভা॒গো॑-ঽসি দী॒ক্ষাযা॒ আধি॑পত্য॒-ম্ব্রহ্ম॑ স্পৃ॒ত-ন্ত্রি॒বৃ-থ্স্তোম॒ ইন্দ্র॑স্য ভা॒গো॑-ঽসি॒ বিষ্ণো॒রাধি॑পত্য-ঙ্ক্ষ॒ত্রগ্গ্ স্পৃ॒ত-ম্প॑ঞ্চদ॒শ-স্স্তোমো॑ নৃ॒চক্ষ॑সা-ম্ভা॒গো॑-ঽসি ধা॒তুরাধি॑পত্য-ঞ্জ॒নিত্রগ্গ্॑ স্পৃ॒তগ্ং স॑প্তদ॒শ-স্স্তোমো॑ মি॒ত্রস্য॑ ভা॒গো॑-ঽসি॒ বরু॑ণ॒স্যা-ঽঽধি॑পত্য-ন্দি॒বো বৃ॒ষ্টির্বাতা᳚-স্স্পৃ॒তা এ॑কবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমো-ঽদি॑ত্যৈ ভা॒গো॑-ঽসি পূ॒ষ্ণ আধি॑পত্য॒মোজঃ॑ স্পৃ॒ত-ন্ত্রি॑ণ॒ব-স্স্তোমো॒ বসূ॑না-ম্ভা॒গো॑-ঽসি [ ] 16
রু॒দ্রাণা॒মাধি॑পত্য॒-ঞ্চতু॑ষ্পা-থ্স্পৃ॒ত-ঞ্চ॑তুর্বি॒গ্ং॒শ-স্স্তোম॑ আদি॒ত্যানা᳚-ম্ভা॒গো॑-ঽসি ম॒রুতা॒মাধি॑পত্য॒-ঙ্গর্ভা᳚-স্স্পৃ॒তাঃ প॑ঞ্চবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমো॑ দে॒বস্য॑ সবি॒তুর্ভা॒গো॑-ঽসি॒ বৃহ॒স্পতে॒রাধি॑পত্যগ্ং স॒মীচী॒র্দিশঃ॑ স্পৃ॒তাশ্চ॑তুষ্টো॒ম-স্স্তোমো॒ যাবা॑না-ম্ভা॒গো᳚-ঽস্যযা॑বানা॒মাধি॑পত্য-ম্প্র॒জা-স্স্পৃ॒তা-শ্চ॑তু-শ্চত্বারি॒গ্ং॒শ-স্স্তোম॑ ঋভূ॒ণা-ম্ভা॒গো॑-ঽসি॒ বিশ্বে॑ষা-ন্দে॒বানা॒মাধি॑পত্য-ম্ভূ॒ত-ন্নিশা᳚ন্তগ্গ্ স্পৃ॒ত-ন্ত্র॑যস্ত্রি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমঃ॑ ॥ 17 ॥
(বসূ॑না-ম্ভা॒গো॑-ঽসি॒ - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 9)
এক॑যা-ঽস্তুবত প্র॒জা অ॑ধীযন্ত প্র॒জাপ॑তি॒রধি॑পতিরাসী-ত্তি॒সৃভি॑রস্তুবত॒ ব্রহ্মা॑সৃজ্যত॒ ব্রহ্ম॑ণ॒স্পতি॒-রধি॑পতিরাসী-ত্প॒ঞ্চভি॑রস্তুবত ভূ॒তান্য॑সৃজ্যন্ত ভূ॒তানা॒-ম্পতি॒রধি॑পতিরাসী-থ্স॒প্তভি॑রস্তুবত সপ্ত॒র্॒ষযো॑-ঽসৃজ্যন্ত ধা॒তা-ধি॑পতিরাসী-ন্ন॒বভি॑রস্তুবত পি॒তরো॑-ঽসৃজ্য॒ন্তা-ঽদি॑তি॒রধি॑পত্ন্যাসী-দেকাদ॒শভি॑-রস্তুবত॒র্তবো॑-ঽ সৃজ্যন্তা- ঽঽর্ত॒বো-ঽধি॑পতি-রাসী-ত্ত্রযোদ॒শভি॑-রস্তুবত॒ মাসা॑ অসৃজ্যন্ত সংবঁথ্স॒রো-ঽধি॑পতি- [-ঽধি॑পতিঃ, আ॒সী॒-ত্প॒ঞ্চ॒দ॒শভি॑রস্তুবত] 18
-রাসী-ত্পঞ্চদ॒শভি॑রস্তুবত ক্ষ॒ত্রম॑সৃজ্য॒তেন্দ্রো ঽধি॑পতিরাসী-থ্সপ্তদ॒শভি॑রস্তুবত প॒শবো॑-ঽসৃজ্যন্ত॒ বৃহ॒স্পতি॒রধি॑পতি-রাসীন্নবদ॒শভি॑-রস্তুবত শূদ্রা॒র্যাব॑সৃজ্যেতামহোরা॒ত্রে অধি॑পত্নী আস্তা॒মেক॑বিগ্ং শত্যা-ঽস্তুব॒তৈক॑শফাঃ প॒শবো॑-ঽসৃজ্যন্ত॒ বরু॒ণো ঽধি॑পতিরাসী॒-ত্ত্রযো॑বিগ্ংশত্যা-ঽস্তুবত ক্ষু॒দ্রাঃ প॒শবো॑-ঽসৃজ্যন্ত পূ॒ষা ঽধি॑পতিরাসী॒-ত্পঞ্চ॑বিগ্ংশত্যা ঽস্তুবতা-ঽঽর॒ণ্যাঃ প॒শবো॑-ঽসৃজ্যন্ত বা॒যুরধি॑পতিরাসী-থ্স॒প্তবিগ্ং॑শত্যা-ঽস্তুবত॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী ব্যৈ॑- [দ্যাবা॑পৃথি॒বী বি, ঈ॒তাং॒-বঁস॑বো রু॒দ্রা] 19
-তাং॒-বঁস॑বো রু॒দ্রা আ॑দি॒ত্যা অনু॒ ব্যা॑য॒-ন্তেষা॒মাধি॑পত্যমাসী॒-ন্নব॑বিগ্ং শত্যা-ঽস্তুবত॒ বন॒স্পত॑যো-ঽসৃজ্যন্ত॒ সোমো ঽধি॑পতিরাসী॒-দেক॑ত্রিগ্ংশতা ঽস্তুবত প্র॒জা অ॑সৃজ্যন্ত॒ যাবা॑না॒-ঞ্চাযা॑বানা॒-ঞ্চা-ঽঽধি॑পত্যমাসী॒-ত্ত্রয॑স্ত্রিগ্ংশতা ঽস্তুবত ভূ॒তান্য॑শাম্য-ন্প্র॒জাপ॑তিঃ পরমে॒ষ্ঠ্যধি॑পতিরাসীত্ ॥ 20 ॥
(সং॒বঁ॒থ্স॒রো-ঽধি॑পতি॒- র্বি - পঞ্চ॑ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 10)
ই॒যমে॒ব সা যা প্র॑থ॒মা ব্যৌচ্ছ॑দ॒ন্তর॒স্যা-ঞ্চ॑রতি॒ প্রবি॑ষ্টা । ব॒ধূর্জ॑জান নব॒গজ্জনি॑ত্রী॒ ত্রয॑ এনা-ম্মহি॒মানঃ॑ সচন্তে ॥ ছন্দ॑স্বতী উ॒ষসা॒ পেপি॑শানে সমা॒নং-যোঁনি॒মনু॑ স॒ঞ্চর॑ন্তী । সূর্য॑পত্নী॒ বি চ॑রতঃ প্রজান॒তী কে॒তু-ঙ্কৃ॑ণ্বা॒নে অ॒জর॒ ভূরি॑রেতসা ॥ ঋ॒তস্য॒ পন্থা॒মনু॑ তি॒স্র আ-ঽগু॒স্ত্রযো॑ ঘ॒র্মাসো॒ অনু॒ জ্যোতি॒ষা-ঽঽগুঃ॑ । প্র॒জামেকা॒ রক্ষ॒ত্যূর্জ॒মেকা᳚ [ ] 21
ব্র॒তমেকা॑ রক্ষতি দেবযূ॒নাম্ ॥ চ॒তু॒ষ্টো॒মো অ॑ভব॒দ্যা তু॒রীযা॑ য॒জ্ঞস্য॑ প॒ক্ষাবৃ॑ষযো॒ ভব॑ন্তী । গা॒য॒ত্রী-ন্ত্রি॒ষ্টুভ॒-ঞ্জ॑গতীমনু॒ষ্টুভ॑-ম্বৃ॒হদ॒র্কং-যুঁ॑ঞ্জা॒না-স্সুব॒রা-ঽভ॑রন্নি॒দম্ ॥ প॒ঞ্চভি॑র্ধা॒তা বি দ॑ধাবি॒দং-যঁ-ত্তাসা॒গ্॒ স্বসৄ॑রজনয॒-ত্পঞ্চ॑পঞ্চ । তাসা॑মু যন্তি প্রয॒বেণ॒ পঞ্চ॒ নানা॑ রূ॒পাণি॒ ক্রত॑বো॒ বসা॑নাঃ ॥ ত্রি॒গ্ং॒শ-থ্স্বসা॑র॒ উপ॑যন্তি নিষ্কৃ॒তগ্ং স॑মা॒ন-ঙ্কে॒তু-ম্প্র॑তিমু॒ঞ্চমা॑নাঃ । 22
ঋ॒তূগ্স্ত॑ন্বতে ক॒বযঃ॑ প্রজান॒তীর্মদ্ধ্যে॑ছন্দসঃ॒ পরি॑ যন্তি॒ ভাস্ব॑তীঃ ॥ জ্যোতি॑ষ্মতী॒ প্রতি॑ মুঞ্চতে॒ নভো॒ রাত্রী॑ দে॒বী সূর্য॑স্য ব্র॒তানি॑ । বি প॑শ্যন্তি প॒শবো॒ জায॑মানা॒ নানা॑রূপা মা॒তুর॒স্যা উ॒পস্থে᳚ ॥ এ॒কা॒ষ্ট॒কা তপ॑সা॒ তপ্য॑মানা জ॒জান॒ গর্ভ॑-ম্মহি॒মান॒মিন্দ্র᳚ম্ । তেন॒ দস্যূ॒ন্ ব্য॑সহন্ত দে॒বা হ॒ন্তা-ঽসু॑রাণা-মভব॒চ্ছচী॑ভিঃ ॥ অনা॑নুজামনু॒জা-ম্মাম॑কর্ত স॒ত্যং-বঁদ॒ন্ত্যন্বি॑চ্ছ এ॒তত্ । ভূ॒যাস॑- [ভূ॒যাস᳚ম্, অ॒স্য॒ সু॒ম॒তৌ যথা॑] 23
মস্য সুম॒তৌ যথা॑ যূ॒যম॒ন্যা বো॑ অ॒ন্যামতি॒ মা প্র যু॑ক্ত ॥ অভূ॒ন্মম॑ সুম॒তৌ বি॒শ্ববে॑দা॒ আষ্ট॑ প্রতি॒ষ্ঠামবি॑দ॒দ্ধি গা॒ধম্ । ভূ॒যাস॑মস্য সুম॒তৌ যথা॑ যূ॒যম॒ন্যা বো॑ অ॒ন্যামতি॒ মা প্রযু॑ক্ত ॥ পঞ্চ॒ ব্যু॑ষ্টী॒রনু॒ পঞ্চ॒ দোহা॒ গা-ম্পঞ্চ॑নাম্নীমৃ॒তবো-ঽনু॒ পঞ্চ॑ । পঞ্চ॒ দিশঃ॑ পঞ্চদ॒শেন॑ কৢ॒প্তা-স্স॑মা॒নমূ᳚র্ধ্নীর॒ভি লো॒কমেক᳚ম্ ॥ 24 ॥
ঋ॒তস্য॒ গর্ভঃ॑ প্রথ॒মা ব্যূ॒ষুষ্য॒পামেকা॑ মহি॒মান॑-ম্বিভর্তি । সূর্য॒স্যৈকা॒ চর॑তি নিষ্কৃ॒তেষু॑ ঘ॒র্মস্যৈকা॑ সবি॒তৈকা॒-ন্নি য॑চ্ছতি ॥ যা প্র॑থ॒মা ব্যৌচ্ছ॒-থ্সা ধে॒নুর॑ভবদ্য॒মে । সা নঃ॒ পয॑স্বতী ধু॒ক্ষ্বোত্ত॑রামুত্তরা॒গ্ং॒ সমা᳚ম্ ॥ শু॒ক্রর্ষ॑ভা॒ নভ॑সা॒ জ্যোতি॒ষা ঽঽগা᳚-দ্বি॒শ্বরূ॑পা শব॒লীর॒গ্নিকে॑তুঃ । স॒মা॒নমর্থগ্গ্॑ স্বপ॒স্যমা॑না॒ বিভ্র॑তী জ॒রাম॑জর উষ॒ আ-ঽগাঃ᳚ ॥ ঋ॒তূ॒না-ম্পত্নী᳚ প্রথ॒মেযমা-ঽগা॒দহ্না᳚-ন্নে॒ত্রী জ॑নি॒ত্রী প্র॒জানা᳚ম্ । একা॑ স॒তী ব॑হু॒ধোষো॒ ব্যু॑চ্ছ॒স্যজী᳚র্ণা॒ ত্ব-ঞ্জ॑রযসি॒ সর্ব॑ম॒ন্যত্ ॥ 25 ॥
(ঊর্জ॒মেকা᳚ - প্রতিমু॒ঞ্চমা॑না - ভূ॒যাস॒ - মেকং॒ - পত্ন্যে কা॒ন্ন বিগ্ং॑শ॒তিশ্চ॑) (অ. 11)
অগ্নে॑ জা॒তা-ন্প্রণু॑দা ন-স্স॒পত্না॒-ন্প্রত্যজা॑তাঞ্জাতবেদো নুদস্ব । অ॒স্মে দী॑দিহি সু॒মনা॒ অহে॑ড॒-ন্তব॑ স্যা॒গ্ং॒ শর্ম॑-ন্ত্রি॒বরূ॑থ উ॒দ্ভিত্ ॥ সহ॑সা জা॒তা-ন্প্রণু॑দান-স্স॒পত্না॒-ন্প্রত্যজা॑তাঞ্জাতবেদো নুদস্ব । অধি॑ নো ব্রূহি সুমন॒স্যমা॑নো ব॒যগ্গ্ স্যা॑ম॒ প্রণু॑দা ন-স্স॒পত্নান্॑ ॥ চ॒তু॒শ্চ॒ত্বা॒রি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমো॒ বর্চো॒ দ্রবি॑ণগ্ং ষোড॒শ-স্স্তোম॒ ওজো॒ দ্রবি॑ণ-ম্পৃথি॒ব্যাঃ পুরী॑ষম॒- [পুরী॑ষমসি, অফ্সো॒ নাম॑ ।] 26
-স্যফ্সো॒ নাম॑ । এব॒ শ্ছন্দো॒ বরি॑ব॒ শ্ছন্দঃ॑ শ॒ভূং শ্ছন্দঃ॑ পরি॒ভূ শ্ছন্দ॑ আ॒চ্ছচ্ছন্দো॒ মন॒ শ্ছন্দো॒ ব্যচ॒ শ্ছন্দ॒-স্সিন্ধু॒ শ্ছন্দঃ॑ সমু॒দ্র-ঞ্ছন্দঃ॑ সলি॒ল-ঞ্ছন্দঃ॑ সং॒যঁচ্ছন্দো॑ বি॒যচ্ছন্দো॑ বৃ॒হচ্ছন্দো॑ রথন্ত॒র-ঞ্ছন্দো॑ নিকা॒য শ্ছন্দো॑ বিব॒ধ শ্ছন্দো॒ গির॒ শ্ছন্দো॒ ভ্রজ॒ শ্ছন্দঃ॑ স॒ষ্টু-প্ছন্দো॑ ঽনু॒ষ্টু-প্ছন্দঃ॑ ক॒কুচ্ছন্দ॑ স্ত্রিক॒কুচ্ছন্দঃ॑ কা॒ব্য-ঞ্ছন্দো᳚ -ঽঙ্কু॒প-ঞ্ছন্দঃ॑ [-ঽঙ্কু॒প-ঞ্ছন্দঃ॑, প॒দপ॑ঙ্ক্তি॒ শ্ছন্দো॒] 27
প॒দপ॑ঙ্ক্তি॒ শ্ছন্দো॒ ঽক্ষর॑পঙ্ক্তি॒ শ্ছন্দো॑ বিষ্টা॒রপ॑ঙ্ক্তি॒ শ্ছন্দঃ॑ ক্ষু॒রো ভৃজ্বা॒ঞ্ছন্দঃ॑ প্র॒চ্ছচ্ছন্দঃ॑ প॒ক্ষ শ্ছন্দ॒ এব॒ শ্ছন্দো॒ বরি॑ব॒ শ্ছন্দো॒ বয॒ শ্ছন্দো॑ বয॒স্কৃচ্ছন্দো॑ বিশা॒ল-ঞ্ছন্দো॒ বিষ্প॑র্ধা॒ শ্ছন্দ॑ শ্ছ॒দি শ্ছন্দো॑ দূরোহ॒ণ-ঞ্ছন্দ॑স্ত॒ন্দ্র-ঞ্ছন্দো᳚ ঽঙ্কা॒ঙ্ক-ঞ্ছন্দঃ॑ ॥ 28 ॥
(অ॒স্য॒ - ঙ্কু॒পঞ্ছন্দ॒ - স্ত্রয॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 12)
অ॒গ্নির্বৃ॒ত্রাণি॑ জঙ্ঘন-দ্দ্রবিণ॒স্যুর্বি॑প॒ন্যযা᳚ । সমি॑দ্ধ-শ্শু॒ক্র আহু॑তঃ ॥ ত্বগ্ং সো॑মাসি॒ সত্প॑তি॒স্ত্বগ্ং রাজো॒ত বৃ॑ত্র॒হা । ত্ব-ম্ভ॒দ্রো অ॑সি॒ ক্রতুঃ॑ ॥ ভ॒দ্রা তে॑ অগ্নে স্বনীক স॒দৃঙ্গ্ঘো॒রস্য॑ স॒তো বিষু॑ণস্য॒ চারুঃ॑ । ন য-ত্তে॑ শো॒চিস্তম॑সা॒ বর॑ন্ত॒ ন ধ্ব॒স্মান॑স্ত॒নুবি॒ রেপ॒ আ ধুঃ॑ ॥ ভ॒দ্র-ন্তে॑ অগ্নে সহসি॒ন্ননী॑কমুপা॒ক আ রো॑চতে॒ সূর্য॑স্য । 29
রুশ॑-দ্দৃ॒শে দ॑দৃশে নক্ত॒যা চি॒দরূ᳚ক্ষিত-ন্দৃ॒শ আ রূ॒পে অন্ন᳚ম্ ॥ সৈনা-ঽনী॑কেন সুবি॒দত্রো॑ অ॒স্মে যষ্টা॑ দে॒বাগ্ং আয॑জিষ্ঠ-স্স্ব॒স্তি । অদ॑ব্ধো গো॒পা উ॒ত নঃ॑ পর॒স্পা অগ্নে᳚ দ্যু॒মদু॒ত রে॒ব-দ্দি॑দীহি ॥ স্ব॒স্তি নো॑ দি॒বো অ॑গ্নে পৃথি॒ব্যা বি॒শ্বাযু॑র্ধেহি য॒জথা॑য দেব । য-থ্সী॒মহি॑ দিবিজাত॒ প্রশ॑স্ত॒-ন্তদ॒স্মাসু॒ দ্রবি॑ণ-ন্ধেহি চি॒ত্রম্ ॥ যথা॑ হোত॒র্মনু॑ষো [হোত॒র্মনু॑ষঃ, দে॒বতা॑তা] 30
দে॒বতা॑তা য॒জ্ঞেভিঃ॑ সূনো সহসো॒ যজা॑সি । এ॒বা নো॑ অ॒দ্য স॑ম॒না স॑মা॒নানু॒-শন্ন॑গ্ন উশ॒তো য॑ক্ষি দে॒বান্ ॥ অ॒গ্নিমী॑ডে পু॒রোহি॑তং-যঁ॒জ্ঞস্য॑ দে॒বমৃ॒ত্বিজ᳚ম্ । হোতা॑রগ্ং রত্ন॒ধাত॑মম্ ॥ বৃষা॑ সোম দ্যু॒মাগ্ং অ॑সি॒ বৃষা॑ দেব॒ বৃষ॑ব্রতঃ । বৃষা॒ ধর্মা॑ণি দধিষে ॥ সান্ত॑পনা ই॒দগ্ং হ॒বির্মরু॑ত॒স্তজ্জু॑জুষ্টন । যু॒ষ্মাকো॒তী রি॑শাদসঃ ॥ যো নো॒ মর্তো॑ বসবো দুর্হৃণা॒যুস্তি॒র-স্স॒ত্যানি॑ মরুতো॒ [মরুতঃ, জিঘাগ্ং॑সাত্ ।] 31
জিঘাগ্ং॑সাত্ । দ্রু॒হঃ পাশ॒-ম্প্রতি॒ স মু॑চীষ্ট॒ তপি॑ষ্ঠেন॒ তপ॑সা হন্তনা॒ তম্ ॥ সং॒বঁ॒থ্স॒রীণা॑ ম॒রুতঃ॑ স্ব॒র্কা উ॑রু॒ক্ষযা॒-স্সগ॑ণা॒ মানু॑ষেষু । তে᳚-ঽস্ম-ত্পাশা॒-ন্প্র মু॑ঞ্চ॒ন্ত্বগ্ংহ॑স-স্সান্তপ॒না ম॑দি॒রা মা॑দযি॒ষ্ণবঃ॑ ॥ পি॒প্রী॒হি দে॒বাগ্ং উ॑শ॒তো য॑বিষ্ঠ বি॒দ্বাগ্ং ঋ॒তূগ্ংর্-ঋ॑তুপতে যজে॒হ । যে দৈব্যা॑ ঋ॒ত্বিজ॒স্তেভি॑রগ্নে॒ ত্বগ্ং হোতৄ॑ণাম॒স্যায॑জিষ্ঠঃ ॥ অগ্নে॒ যদ॒দ্য বি॒শো অ॑দ্ধ্বরস্য হোতঃ॒ পাব॑ক [পাব॑ক, শো॒চে॒ বেষ্ট্বগ্ং হি] 32
শোচে॒ বেষ্ট্বগ্ং হি যজ্বা᳚ । ঋ॒তা য॑জাসি মহি॒না বি যদ্ভূর্হ॒ব্যা ব॑হ যবিষ্ঠ॒ যা তে॑ অ॒দ্য ॥ অ॒গ্নিনা॑ র॒যি-ম॑শ্ঞব॒-ত্পোষ॑মে॒ব দি॒বেদি॑বে । য॒শসং॑-বীঁ॒রব॑ত্তমম্ ॥ গ॒য॒স্ফানো॑ অমীব॒হা ব॑সু॒বি-ত্পু॑ষ্টি॒বর্ধ॑নঃ । সু॒মি॒ত্র-স্সো॑ম নো ভব ॥ গৃহ॑মেধাস॒ আ গ॑ত॒ মরু॑তো॒ মা-ঽপ॑ ভূতন । প্র॒মু॒ঞ্চন্তো॑ নো॒ অগ্ংহ॑সঃ ॥ পূ॒র্বীভি॒র্॒হি দ॑দাশি॒ম শ॒রদ্ভি॑র্মরুতো ব॒যম্ । মহো॑ভি- [মহো॑ভিঃ, চ॒র্॒ষ॒ণী॒নাম্ ।] 33
-শ্চর্ষণী॒নাম্ ॥ প্রবু॒দ্ধ্নিযা॑ ঈরতে বো॒ মহাগ্ং॑সি॒ প্রণামা॑নি প্রযজ্যবস্তিরদ্ধ্বম্ । স॒হ॒স্রিয॒-ন্দম্য॑-ম্ভা॒গমে॒ত-ঙ্গৃ॑হমে॒ধীয॑-ম্মরুতো জুষদ্ধ্বম্ ॥ উপ॒ যমেতি॑ যুব॒তি-স্সু॒দক্ষ॑-ন্দো॒ষা বস্তোর্॑. হ॒বিষ্ম॑তী ঘৃ॒তাচী᳚ । উপ॒ স্বৈন॑ম॒রম॑তির্ব-সূ॒যুঃ ॥ ই॒মো অ॑গ্নে বী॒তত॑মানি হ॒ব্যা ঽজ॑স্রো বক্ষি দে॒বতা॑তি॒মচ্ছ॑ । প্রতি॑ ন ঈগ্ং সুর॒ভীণি॑ বিযন্তু ॥ ক্রী॒ডং-বঁ॒-শ্শর্ধো॒ মারু॑তমন॒র্বাণগ্ং॑ রথে॒শুভ᳚ম্ । 34
কণ্বা॑ অ॒ভি প্র গা॑যত ॥ অত্যা॑সো॒ ন যে ম॒রুত॒-স্স্বঞ্চো॑ যক্ষ॒দৃশো॒ ন শু॒ভয॑ন্ত॒ মর্যাঃ᳚ । তে হ॑র্ম্যে॒ষ্ঠা-শ্শিশ॑বো॒ ন শু॒ভ্রা ব॒থ্সাসো॒ ন প্র॑ক্রী॒ডিনঃ॑ পযো॒ধাঃ ॥ প্রৈষা॒মজ্মে॑ষু বিথু॒রেব॑ রেজতে॒ ভূমি॒র্যামে॑ষু॒ যদ্ধ॑ যু॒ঞ্জতে॑ শু॒ভে । তে ক্রী॒ডযো॒ ধুন॑যো॒ ভ্রাজ॑দৃষ্টয-স্স্ব॒য-ম্ম॑হি॒ত্ব-ম্প॑নযন্ত॒ ধূত॑যঃ ॥ উ॒প॒হ্ব॒রেষু॒ যদচি॑দ্ধ্বং-যঁ॒যিং-বঁয॑ ইব মরুতঃ॒ কেন॑ [কেন॑, চি॒-ত্প॒থা ।] 35
চি-ত্প॒থা । শ্চোত॑ন্তি॒ কোশা॒ উপ॑ বো॒ রথে॒ষ্বা ঘৃ॒তমু॑ক্ষতা॒ মধু॑বর্ণ॒মর্চ॑তে ॥ অ॒গ্নিম॑গ্নি॒গ্ং॒ হবী॑মভি॒-স্সদা॑ হবন্ত বি॒শ্পতি᳚ম্ । হ॒ব্য॒বাহ॑-ম্পুরুপ্রি॒যম্ ॥ তগ্ং হি শশ্ব॑ন্ত॒ ঈড॑তে স্রু॒চা দে॒ব-ঙ্ঘৃ॑ত॒শ্চুতা᳚ । অ॒গ্নিগ্ং হ॒ব্যায॒ বোঢ॑বে ॥ ইন্দ্রা᳚গ্নী রোচ॒না দি॒ব-শ্শ্ঞথ॑দ্বৃ॒ত্র মিন্দ্রং॑-বোঁ বি॒শ্বত॒স্পরীন্দ্র॒-ন্নরো॒ বিশ্ব॑কর্মন্. হ॒বিষা॑ বাবৃধা॒নো বিশ্ব॑কর্মন্. হ॒বিষা॒ বর্ধ॑নেন ॥ 36 ॥
(সূর্য॑স্য॒ - মনু॑ষো - মরুতঃ॒ - পাব॑ক॒ - মহো॑ভী - রথে॒শুভ॒ - ঙ্কেন॒ - ষড্চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 13)
(অ॒পান্ত্বেম॑ - ন্ন॒য-ম্পু॒রো ভুবঃ॒ - প্রাচী᳚ - ধ্রু॒বক্ষি॑তি॒ - স্ত্র্যবি॒ - রিন্দ্রা᳚গ্নী॒ - মা ছন্দ॑ - আ॒শুস্ত্রি॒বৃ - দ॒গ্নের্ভা॒গো᳚ - ঽস্যেক॑ - যে॒যমে॒ব সা যা - ঽগ্নে॑ জা॒তা - ন॒গ্নির্বৃ॒ত্রাণি॒ - ত্রযো॑দশ )
(অ॒পান্ত্বে - ন্দ্রা᳚গ্নী - ই॒যমে॒ব - দে॒বতা॑তা॒ - ষট্ত্রিগ্ং॑শত্ )
(অ॒পান্ত্বেম॑ন্, হ॒বিষা॒ বর্ধ॑নেন)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থ কাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||
(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)
a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2
gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3
tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||
(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5
-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||
(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)
dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7
apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8
ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||
(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)
tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||
(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11
śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||
(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)
mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13
vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||
(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)
ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||
(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)
a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16
ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||
(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)
eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18
-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19
-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||
(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21
vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22
ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23
masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||
ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||
(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)
agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26
-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27
pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||
(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)
a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29
ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30
de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31
jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32
śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33
-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34
kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35
ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||
(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)
(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )
(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - चितिवर्णनं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अ॒पा-न्त्वेम᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वोद्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ भस्म᳚न्-थ्सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पा-न्त्वा-ऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे सद॑ने सीद समु॒द्रे सद॑ने सीद सलि॒ले सद॑ने सीदा॒पा-ङ्क्षये॑ सीदा॒पाग्ं सधि॑षि सीदा॒पा-न्त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पा-न्त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पा-न्त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दः॑ ॥ 1 ॥
(योनौ॒ - पञ्च॑दश च) (अ. 1)
अ॒य-म्पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑यत्रि॒यै गा॑य॒त्र-ङ्गा॑य॒त्रादु॑पा॒ग्ं॒ शुरु॑पा॒ग्ं॒ शोस्त्रि॒वृ-त्त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रग्ं र॑थन्त॒रा-द्वसि॑ष्ठ॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया᳚ प्रा॒ण-ङ्गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-न्द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒ण-ङ्ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रि॒ष्टुग्ग्रै॒ष्मी त्रि॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डा-द॑न्तर्या॒मो᳚ ऽन्तर्या॒मा-त्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शा-द्बृ॒ह-द्बृ॑ह॒तो भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ [त्वया॒ मनः॑, गृ॒ह्णा॒मि॒ प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-] 2
गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॒-ऽय-म्प॒श्चा-द्वि॒श्वव्य॑चा॒स्तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं-वँ॒र्॒षाणि॑ चाक्षु॒षाणि॒ जग॑ती वा॒र्॒षी जग॑त्या॒ ऋक्ष॑म॒मृक्ष॑माच्छु॒क्र-श्शु॒क्रा-थ्स॑प्तद॒श-स्स॑प्तद॒शा-द्वै॑रू॒पं-वैँ॑रू॒पा-द्वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒दमु॑त्त॒रा-थ्सुव॒स्तस्य॒ श्रोत्रग्ं॑ सौ॒वग्ं श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॑नु॒ष्टुप्-छा॑र॒द्य॑नु॒ष्टुभः॑ स्वा॒रग्ग् स्वा॒रान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ग्ं॒श ए॑कवि॒ग्ं॒शा-द्वै॑रा॒जं-वैँ॑रा॒जाज्ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ ऋषिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ [गृहीतया, त्वया॒] 3
त्वया॒ श्रोत्र॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑ इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाम्मा॒ती हे॑म॒न्तो वा᳚च्याय॒नः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒क्त्यै-न्नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ᳚ग्रय॒णा-त्त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ग्ं॒शाभ्याग्ं॑ शाक्वररैव॒ते शा᳚क्वररैव॒ताभ्यां᳚-विँ॒श्वक॒र्मर्षिः॑ प्र॒जाप॑ति गृहीतया॒ त्वया॒ वाच॑-ङ्गृह्णामि प्र॒जाभ्यः॑ ॥ 4 ॥
(त्वया॒ मनो॑-ज॒मद॑ग्नि॒र्॒ऋषिः॑ प्र॒जाप॑तिगृहीतया-त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)
प्राची॑ दि॒शां-वँ॑स॒न्त ऋ॑तू॒नाम॒ग्निर्दे॒वता॒ ब्रह्म॒ द्रवि॑ण-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒-स्स उ॑ पञ्चद॒शव॑र्तनि॒-स्त्र्यवि॒र्वयः॑ कृ॒तमया॑ना-म्पुरोवा॒तो वात॒-स्सान॑ग॒ ऋषि॑र्दक्षि॒णा दि॒शा-ङ्ग्री॒ष्म ऋ॑तू॒नामिन्द्रो॑ दे॒वता᳚ क्ष॒त्र-न्द्रवि॑ण-म्पञ्चद॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ सप्तद॒श व॑र्तनि-र्दि॑त्य॒वाड्-वय॒स्त्रेता-ऽया॑ना-न्दक्षिणाद्वा॒तो वातः॑ सना॒तन॒ ऋषिः॑ प्र॒तीची॑ दि॒शां-वँ॒र्॒षा ऋ॑तू॒नां-विँश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॒ वि- [दे॒वता॒ विट्, द्रवि॑णग्ं] 5
-ड्द्रवि॑णग्ं सप्तद॒श स्तोम॒-स्स उ॑ वेकवि॒ग्ं॒ शव॑र्तनि-स्त्रिव॒थ्सो वयो᳚ द्वाप॒रो-ऽया॑ना-म्पश्चाद्वा॒तो वातो॑-ऽह॒भून॒ ऋषि॒रुदी॑ची दि॒शाग्ं श॒रद्-ऋ॑तू॒ना-म्मि॒त्रावरु॑णौ दे॒वता॑ पु॒ष्ट-न्द्रवि॑णमेकवि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॒-स्स उ॑ त्रिण॒वव॑र्तनि-स्तुर्य॒वा-ड्वय॑ आस्क॒न्दो ऽया॑नामुत्तरा-द्वा॒तो वातः॑ प्र॒त्न ऋषि॑रू॒र्ध्वा दि॒शाग्ं हे॑मन्तशिशि॒रावृ॑तू॒ना-म्बृह॒स्पति॑र्दे॒वता॒ वर्चो॒ द्रवि॑ण-न्त्रिण॒व स्तोम॒-स्स उ॑ त्रयस्त्रि॒ग्ं॒शव॑र्तनिः पष्ठ॒वाद्वयो॑ ऽभि॒भूरया॑नां-विँष्वग्वा॒तो वातः॑ सुप॒र्ण ऋषिः॑ पि॒तरः॑ पिताम॒हाः परे-ऽव॑रे॒ ते नः॑ पान्तु॒ ते नो॑-ऽवन्त्व॒स्मि-न्ब्रह्म॑न्न॒स्मिन् क्ष॒त्रे᳚-ऽस्या-मा॒शिष्य॒स्या-म्पु॑रो॒धाया॑म॒स्मिन् कर्म॑न्न॒स्या-न्दे॒वहू᳚त्याम् ॥ 6 ॥
(विट् - प॑ष्ठ॒वा-द्वयो॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)
ध्रु॒वक्षि॑ति -र्ध्रु॒वयो॑नि-र्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध्रु॒वां-योँनि॒मा सी॑द सा॒द्ध्या । उख्य॑स्य के॒तु-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॑द॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स्वे दक्षे॒ दक्ष॑पिते॒ह सी॑द देव॒त्रा पृ॑थि॒वी बृ॑ह॒ती ररा॑णा । स्वा॒स॒स्था त॒नुवा॒ सं-विँ॑शस्व पि॒तेवै॑धि सू॒नव॒ आ सु॒शेवा॒-ऽश्विना᳚द्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ कु॒ला॒यिनी॒ वसु॑मती वयो॒धा र॒यि-न्नो॑ वर्ध बहु॒लग्ं सु॒वीर᳚म् । 7
अपाम॑ति-न्दुर्म॒ति-म्बाध॑माना रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्ती॒ सुव॑र्धेहि॒ यज॑मानाय॒ पोष॑म॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ अ॒ग्नेः पुरी॑षमसि देव॒यानी॒ ता-न्त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णा ऽऽय॑जस्वा॒श्विना᳚ ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ दि॒वो मू॒र्धा-ऽसि॑ पृथि॒व्या नाभि॑र्वि॒ष्टम्भ॑नी दि॒शामधि॑पत्नी॒ भुव॑नानाम् । 8
ऊ॒र्मिर्द्र॒फ्सो अ॒पाम॑सि वि॒श्वक॑र्मा त॒ ऋषि॑र॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ स॒जूर्-ऋ॒तुभिः॑ स॒जूर्वि॒धाभिः॑ स॒जूर्वसु॑भि-स्स॒जू रु॒द्रै-स्स॒जूरा॑दि॒त्यै-स्स॒जूर्विश्वै᳚र्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वै-स्स॒जूर्दे॒वैर्व॑यो-ना॒धैर॒ग्नये᳚ त्वा वैश्वान॒राया॒श्विना᳚-ऽद्ध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा᳚ ॥ प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्र॑-म्मे श्लोकया॒प-स्पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पा-त्पा॑हि॒ चतु॑ष्पादव दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य ॥ 9 ॥
(सु॒वीरं॒ - भुव॑नाना - मु॒र्व्या - स॒प्तद॑श च) (अ. 4)
त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॑ दित्य॒वा-ड्वयो॑ वि॒राट् छन्दः॒ पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑स्त्रिव॒थ्सो वय॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑ स्तुर्य॒वा-ड्वयो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ पष्ठ॒वा-द्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वयः॑ स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑ ऋष॒भो वयः॑ क॒कुच्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्दो॑-ऽन॒ड्वान्. वयः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒ल-ञ्छन्दो॑ वृ॒ष्णिर्वयो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दः॒ पुरु॑षो॒ वय॑ स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ व्या॒घ्रो वयो-ऽना॑धृष्ट॒-ञ्छन्दः॑ सि॒ग्ं॒हो वय॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ विष्ट॒भों-वँयो-ऽधि॑पति॒ श्छन्दः॑ क्ष॒त्रं-वँयो॒ मय॑न्द॒-ञ्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वयः॑ परमे॒ष्ठी छन्दो॑ मू॒र्धा वयः॑ प्र॒जाप॑ति॒ श्छन्दः॑ ॥ 10 ॥
(पुरु॑षो॒ वयः॒ - ष-ड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)
इन्द्रा᳚ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑का-न्दृग्ंहतं-युँ॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष-ञ्च॒ वि बा॑धताम् ॥ वि॒श्वक॑र्मा त्वा सादयत्व॒न्तरि॑क्षस्य पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्भास्व॑तीग्ं सूरि॒मती॒मा या द्या-म्भास्या पृ॑थि॒वीमोर्व॑न्तरि॑क्ष-म॒न्तरि॑क्षं-यँच्छा॒न्तरि॑क्ष-न्दृग्ंहा॒न्तरि॑क्ष॒-म्मा हिग्ं॑सी॒ र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य वा॒युस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ [छ॒र्दिषा᳚, शन्त॑मेन॒ तया॑] 11
शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒व॑तया-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्-वि॒राड॑सि दक्षि॒णा दि-ख्स॒म्राड॑सि प्र॒तीची॒ दिख्-स्व॒राड॒स्युदी॑ची॒ दिगधि॑पत्न्यसि बृह॒ती दिगायु॑र्मे पाहि प्रा॒ण-म्मे॑ पाह्यपा॒न-म्मे॑ पाहि व्या॒न-म्मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्मे पाहि॒ श्रोत्र॑-म्मे पाहि॒ मनो॑ मे जिन्व॒ वाच॑-म्मे पिन्वा॒ ऽऽत्मान॑-म्मे पाहि॒ ज्योति॑र्मे यच्छ ॥ 12 ॥
(छ॒र्दिषा॑ - पिन्व॒ - षट्च॑) (अ. 6)
मा छन्दः॑ प्र॒मा छन्दः॑ प्रति॒मा छन्दो᳚-ऽस्री॒वि श्छन्दः॑ प॒ङ्क्ति श्छन्द॑ उ॒ष्णिहा॒ छन्दो॑ बृह॒ती छन्दो॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ वि॒राट् छन्दो॑ गाय॒त्री छन्द॑-स्त्रि॒ष्टु-प्छन्दो॒ जग॑ती॒ छन्दः॑ पृथि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्ष॒-ञ्छन्दो॒ द्यौ श्छन्द॒-स्समा॒ श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ वाक् छन्दः॑ कृ॒षि श्छन्दो॒ हिर॑ण्य॒-ञ्छन्दो॒ गौ श्छन्दो॒ ऽजा छन्दो ऽश्व॒ श्छन्दः॑ ॥ अ॒ग्निर्दे॒वता॒ [अ॒ग्निर्दे॒वता᳚, वातो॑ दे॒वता॒] 13
वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ ऽऽदि॒त्या दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ बृह॒स्पति॑ र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑ मू॒र्धा-ऽसि॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा॑ य॒न्त्र्य॑सि॒ यमि॑त्री॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा॒ यन्त्री॒ रा-ड्ध्रु॒वा-ऽसि॒ धर॑णी ध॒र्त्र्य॑सि॒ धरि॒त्र्यायु॑षे त्वा॒ वर्च॑से॒ त्वौज॑से त्वा॒ बला॑य त्वा ॥ 14 ॥
(दे॒वता - ऽऽयु॑षे त्वा॒ - षट् च॑ ) (अ. 7)
आ॒शुस्त्रि॒वृ-द्भा॒न्तः प॑ञ्चद॒शो व्यो॑म सप्तद॒शः प्रतू᳚र्तिरष्टाद॒श स्तपो॑ नवद॒शो॑ ऽभिव॒र्त-स्स॑वि॒ग्ं॒शो ध॒रुण॑ एकवि॒ग्ं॒शो वर्चो᳚ द्वावि॒ग्ं॒श-स्स॒म्भर॑णस्त्रयोवि॒ग्ं॒शो योनि॑श्चतुर्वि॒ग्ं॒शो गर्भाः᳚ पञ्चवि॒ग्ं॒श ओज॑स्त्रिण॒वः क्रतु॑रेकत्रि॒ग्ं॒शः प्र॑ति॒ष्ठा त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒शो ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॑-ञ्चतुस्त्रि॒ग्ं॒शो नाकः॑ षट्त्रि॒ग्ं॒शो वि॑व॒र्तो᳚-ऽष्टाचत्वारि॒ग्ं॒शो ध॒र्त्रश्च॑तुष्टो॒मः ॥ 15 ॥
(आ॒शुः - स॒प्तत्रिग्ं॑शत्) (अ. 8)
अ॒ग्नेर्भा॒गो॑-ऽसि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्य॒-म्ब्रह्म॑ स्पृ॒त-न्त्रि॒वृ-थ्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गो॑-ऽसि॒ विष्णो॒राधि॑पत्य-ङ्क्ष॒त्रग्ग् स्पृ॒त-म्प॑ञ्चद॒श-स्स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसि धा॒तुराधि॑पत्य-ञ्ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तग्ं स॑प्तद॒श-स्स्तोमो॑ मि॒त्रस्य॑ भा॒गो॑-ऽसि॒ वरु॑ण॒स्या-ऽऽधि॑पत्य-न्दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚-स्स्पृ॒ता ए॑कवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो-ऽदि॑त्यै भा॒गो॑-ऽसि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोजः॑ स्पृ॒त-न्त्रि॑ण॒व-स्स्तोमो॒ वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि [ ] 16
रु॒द्राणा॒माधि॑पत्य॒-ञ्चतु॑ष्पा-थ्स्पृ॒त-ञ्च॑तुर्वि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ आदि॒त्याना᳚-म्भा॒गो॑-ऽसि म॒रुता॒माधि॑पत्य॒-ङ्गर्भा᳚-स्स्पृ॒ताः प॑ञ्चवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गो॑-ऽसि॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यग्ं स॒मीची॒र्दिशः॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒म-स्स्तोमो॒ यावा॑ना-म्भा॒गो᳚-ऽस्यया॑वाना॒माधि॑पत्य-म्प्र॒जा-स्स्पृ॒ता-श्च॑तु-श्चत्वारि॒ग्ं॒श-स्स्तोम॑ ऋभू॒णा-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना॒माधि॑पत्य-म्भू॒त-न्निशा᳚न्तग्ग् स्पृ॒त-न्त्र॑यस्त्रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 17 ॥
(वसू॑ना-म्भा॒गो॑-ऽसि॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)
एक॑या-ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑धीयन्त प्र॒जाप॑ति॒रधि॑पतिरासी-त्ति॒सृभि॑रस्तुवत॒ ब्रह्मा॑सृज्यत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒-रधि॑पतिरासी-त्प॒ञ्चभि॑रस्तुवत भू॒तान्य॑सृज्यन्त भू॒ताना॒-म्पति॒रधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तभि॑रस्तुवत सप्त॒र्॒षयो॑-ऽसृज्यन्त धा॒ता-धि॑पतिरासी-न्न॒वभि॑रस्तुवत पि॒तरो॑-ऽसृज्य॒न्ता-ऽदि॑ति॒रधि॑पत्न्यासी-देकाद॒शभि॑-रस्तुवत॒र्तवो॑-ऽ सृज्यन्ता- ऽऽर्त॒वो-ऽधि॑पति-रासी-त्त्रयोद॒शभि॑-रस्तुवत॒ मासा॑ असृज्यन्त संवँथ्स॒रो-ऽधि॑पति- [-ऽधि॑पतिः, आ॒सी॒-त्प॒ञ्च॒द॒शभि॑रस्तुवत] 18
-रासी-त्पञ्चद॒शभि॑रस्तुवत क्ष॒त्रम॑सृज्य॒तेन्द्रो ऽधि॑पतिरासी-थ्सप्तद॒शभि॑रस्तुवत प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ बृह॒स्पति॒रधि॑पति-रासीन्नवद॒शभि॑-रस्तुवत शूद्रा॒र्याव॑सृज्येतामहोरा॒त्रे अधि॑पत्नी आस्ता॒मेक॑विग्ं शत्या-ऽस्तुव॒तैक॑शफाः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त॒ वरु॒णो ऽधि॑पतिरासी॒-त्त्रयो॑विग्ंशत्या-ऽस्तुवत क्षु॒द्राः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त पू॒षा ऽधि॑पतिरासी॒-त्पञ्च॑विग्ंशत्या ऽस्तुवता-ऽऽर॒ण्याः प॒शवो॑-ऽसृज्यन्त वा॒युरधि॑पतिरासी-थ्स॒प्तविग्ं॑शत्या-ऽस्तुवत॒ द्यावा॑पृथि॒वी व्यै॑- [द्यावा॑पृथि॒वी वि, ई॒तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा] 19
-तां॒-वँस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या अनु॒ व्या॑य॒-न्तेषा॒माधि॑पत्यमासी॒-न्नव॑विग्ं शत्या-ऽस्तुवत॒ वन॒स्पत॑यो-ऽसृज्यन्त॒ सोमो ऽधि॑पतिरासी॒-देक॑त्रिग्ंशता ऽस्तुवत प्र॒जा अ॑सृज्यन्त॒ यावा॑ना॒-ञ्चाया॑वाना॒-ञ्चा-ऽऽधि॑पत्यमासी॒-त्त्रय॑स्त्रिग्ंशता ऽस्तुवत भू॒तान्य॑शाम्य-न्प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठ्यधि॑पतिरासीत् ॥ 20 ॥
(सं॒वँ॒थ्स॒रो-ऽधि॑पति॒- र्वि - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च) (अ. 10)
इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑द॒न्तर॒स्या-ञ्च॑रति॒ प्रवि॑ष्टा । व॒धूर्ज॑जान नव॒गज्जनि॑त्री॒ त्रय॑ एना-म्महि॒मानः॑ सचन्ते ॥ छन्द॑स्वती उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्ती । सूर्य॑पत्नी॒ वि च॑रतः प्रजान॒ती के॒तु-ङ्कृ॑ण्वा॒ने अ॒जर॒ भूरि॑रेतसा ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आ-ऽगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मासो॒ अनु॒ ज्योति॒षा-ऽऽगुः॑ । प्र॒जामेका॒ रक्ष॒त्यूर्ज॒मेका᳚ [ ] 21
व्र॒तमेका॑ रक्षति देवयू॒नाम् ॥ च॒तु॒ष्टो॒मो अ॑भव॒द्या तु॒रीया॑ य॒ज्ञस्य॑ प॒क्षावृ॑षयो॒ भव॑न्ती । गा॒य॒त्री-न्त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्ज॑गतीमनु॒ष्टुभ॑-म्बृ॒हद॒र्कं-युँ॑ञ्जा॒ना-स्सुव॒रा-ऽभ॑रन्नि॒दम् ॥ प॒ञ्चभि॑र्धा॒ता वि द॑धावि॒दं-यँ-त्तासा॒ग्॒ स्वसॄ॑रजनय॒-त्पञ्च॑पञ्च । तासा॑मु यन्ति प्रय॒वेण॒ पञ्च॒ नाना॑ रू॒पाणि॒ क्रत॑वो॒ वसा॑नाः ॥ त्रि॒ग्ं॒श-थ्स्वसा॑र॒ उप॑यन्ति निष्कृ॒तग्ं स॑मा॒न-ङ्के॒तु-म्प्र॑तिमु॒ञ्चमा॑नाः । 22
ऋ॒तूग्स्त॑न्वते क॒वयः॑ प्रजान॒तीर्मद्ध्ये॑छन्दसः॒ परि॑ यन्ति॒ भास्व॑तीः ॥ ज्योति॑ष्मती॒ प्रति॑ मुञ्चते॒ नभो॒ रात्री॑ दे॒वी सूर्य॑स्य व्र॒तानि॑ । वि प॑श्यन्ति प॒शवो॒ जाय॑माना॒ नाना॑रूपा मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे᳚ ॥ ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा॒ तप्य॑माना ज॒जान॒ गर्भ॑-म्महि॒मान॒मिन्द्र᳚म् । तेन॒ दस्यू॒न् व्य॑सहन्त दे॒वा ह॒न्ता-ऽसु॑राणा-मभव॒च्छची॑भिः ॥ अना॑नुजामनु॒जा-म्माम॑कर्त स॒त्यं-वँद॒न्त्यन्वि॑च्छ ए॒तत् । भू॒यास॑- [भू॒यास᳚म्, अ॒स्य॒ सु॒म॒तौ यथा॑] 23
मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्र यु॑क्त ॥ अभू॒न्मम॑ सुम॒तौ वि॒श्ववे॑दा॒ आष्ट॑ प्रति॒ष्ठामवि॑द॒द्धि गा॒धम् । भू॒यास॑मस्य सुम॒तौ यथा॑ यू॒यम॒न्या वो॑ अ॒न्यामति॒ मा प्रयु॑क्त ॥ पञ्च॒ व्यु॑ष्टी॒रनु॒ पञ्च॒ दोहा॒ गा-म्पञ्च॑नाम्नीमृ॒तवो-ऽनु॒ पञ्च॑ । पञ्च॒ दिशः॑ पञ्चद॒शेन॑ कॢ॒प्ता-स्स॑मा॒नमू᳚र्ध्नीर॒भि लो॒कमेक᳚म् ॥ 24 ॥
ऋ॒तस्य॒ गर्भः॑ प्रथ॒मा व्यू॒षुष्य॒पामेका॑ महि॒मान॑-म्बिभर्ति । सूर्य॒स्यैका॒ चर॑ति निष्कृ॒तेषु॑ घ॒र्मस्यैका॑ सवि॒तैका॒-न्नि य॑च्छति ॥ या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒-थ्सा धे॒नुर॑भवद्य॒मे । सा नः॒ पय॑स्वती धु॒क्ष्वोत्त॑रामुत्तरा॒ग्ं॒ समा᳚म् ॥ शु॒क्रर्ष॑भा॒ नभ॑सा॒ ज्योति॒षा ऽऽगा᳚-द्वि॒श्वरू॑पा शब॒लीर॒ग्निके॑तुः । स॒मा॒नमर्थग्ग्॑ स्वप॒स्यमा॑ना॒ बिभ्र॑ती ज॒राम॑जर उष॒ आ-ऽगाः᳚ ॥ ऋ॒तू॒ना-म्पत्नी᳚ प्रथ॒मेयमा-ऽगा॒दह्ना᳚-न्ने॒त्री ज॑नि॒त्री प्र॒जाना᳚म् । एका॑ स॒ती ब॑हु॒धोषो॒ व्यु॑च्छ॒स्यजी᳚र्णा॒ त्व-ञ्ज॑रयसि॒ सर्व॑म॒न्यत् ॥ 25 ॥
(ऊर्ज॒मेका᳚ - प्रतिमु॒ञ्चमा॑ना - भू॒यास॒ - मेकं॒ - पत्न्ये का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 11)
अग्ने॑ जा॒ता-न्प्रणु॑दा न-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अ॒स्मे दी॑दिहि सु॒मना॒ अहे॑ड॒-न्तव॑ स्या॒ग्ं॒ शर्म॑-न्त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भित् ॥ सह॑सा जा॒ता-न्प्रणु॑दान-स्स॒पत्ना॒-न्प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदो नुदस्व । अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒यग्ग् स्या॑म॒ प्रणु॑दा न-स्स॒पत्नान्॑ ॥ च॒तु॒श्च॒त्वा॒रि॒ग्ं॒श-स्स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णग्ं षोड॒श-स्स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑ण-म्पृथि॒व्याः पुरी॑षम॒- [पुरी॑षमसि, अफ्सो॒ नाम॑ ।] 26
-स्यफ्सो॒ नाम॑ । एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दः॑ श॒भूं श्छन्दः॑ परि॒भू श्छन्द॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒ श्छन्दो॒ व्यच॒ श्छन्द॒-स्सिन्धु॒ श्छन्दः॑ समु॒द्र-ञ्छन्दः॑ सलि॒ल-ञ्छन्दः॑ सं॒यँच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथन्त॒र-ञ्छन्दो॑ निका॒य श्छन्दो॑ विव॒ध श्छन्दो॒ गिर॒ श्छन्दो॒ भ्रज॒ श्छन्दः॑ स॒ष्टु-प्छन्दो॑ ऽनु॒ष्टु-प्छन्दः॑ क॒कुच्छन्द॑ स्त्रिक॒कुच्छन्दः॑ का॒व्य-ञ्छन्दो᳚ -ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑ [-ऽङ्कु॒प-ञ्छन्दः॑, प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒] 27
प॒दप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दो॒ ऽक्षर॑पङ्क्ति॒ श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒ श्छन्दः॑ क्षु॒रो भृज्वा॒ञ्छन्दः॑ प्र॒च्छच्छन्दः॑ प॒क्ष श्छन्द॒ एव॒ श्छन्दो॒ वरि॑व॒ श्छन्दो॒ वय॒ श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॑ विशा॒ल-ञ्छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒ श्छन्द॑ श्छ॒दि श्छन्दो॑ दूरोह॒ण-ञ्छन्द॑स्त॒न्द्र-ञ्छन्दो᳚ ऽङ्का॒ङ्क-ञ्छन्दः॑ ॥ 28 ॥
(अ॒स्य॒ - ङ्कु॒पञ्छन्द॒ - स्त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 12)
अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घन-द्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया᳚ । समि॑द्ध-श्शु॒क्र आहु॑तः ॥ त्वग्ं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वग्ं राजो॒त वृ॑त्र॒हा । त्व-म्भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतुः॑ ॥ भ॒द्रा ते॑ अग्ने स्वनीक स॒दृङ्ग्घो॒रस्य॑ स॒तो विषु॑णस्य॒ चारुः॑ । न य-त्ते॑ शो॒चिस्तम॑सा॒ वर॑न्त॒ न ध्व॒स्मान॑स्त॒नुवि॒ रेप॒ आ धुः॑ ॥ भ॒द्र-न्ते॑ अग्ने सहसि॒न्ननी॑कमुपा॒क आ रो॑चते॒ सूर्य॑स्य । 29
रुश॑-द्दृ॒शे द॑दृशे नक्त॒या चि॒दरू᳚क्षित-न्दृ॒श आ रू॒पे अन्न᳚म् ॥ सैना-ऽनी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाग्ं आय॑जिष्ठ-स्स्व॒स्ति । अद॑ब्धो गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒व-द्दि॑दीहि ॥ स्व॒स्ति नो॑ दि॒वो अ॑ग्ने पृथि॒व्या वि॒श्वायु॑र्धेहि य॒जथा॑य देव । य-थ्सी॒महि॑ दिविजात॒ प्रश॑स्त॒-न्तद॒स्मासु॒ द्रवि॑ण-न्धेहि चि॒त्रम् ॥ यथा॑ होत॒र्मनु॑षो [होत॒र्मनु॑षः, दे॒वता॑ता] 30
दे॒वता॑ता य॒ज्ञेभिः॑ सूनो सहसो॒ यजा॑सि । ए॒वा नो॑ अ॒द्य स॑म॒ना स॑मा॒नानु॒-शन्न॑ग्न उश॒तो य॑क्षि दे॒वान् ॥ अ॒ग्निमी॑डे पु॒रोहि॑तं-यँ॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज᳚म् । होता॑रग्ं रत्न॒धात॑मम् ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ सान्त॑पना इ॒दग्ं ह॒विर्मरु॑त॒स्तज्जु॑जुष्टन । यु॒ष्माको॒ती रि॑शादसः ॥ यो नो॒ मर्तो॑ वसवो दुर्हृणा॒युस्ति॒र-स्स॒त्यानि॑ मरुतो॒ [मरुतः, जिघाग्ं॑सात् ।] 31
जिघाग्ं॑सात् । द्रु॒हः पाश॒-म्प्रति॒ स मु॑चीष्ट॒ तपि॑ष्ठेन॒ तप॑सा हन्तना॒ तम् ॥ सं॒वँ॒थ्स॒रीणा॑ म॒रुतः॑ स्व॒र्का उ॑रु॒क्षया॒-स्सग॑णा॒ मानु॑षेषु । ते᳚-ऽस्म-त्पाशा॒-न्प्र मु॑ञ्च॒न्त्वग्ंह॑स-स्सान्तप॒ना म॑दि॒रा मा॑दयि॒ष्णवः॑ ॥ पि॒प्री॒हि दे॒वाग्ं उ॑श॒तो य॑विष्ठ वि॒द्वाग्ं ऋ॒तूग्ंर्-ऋ॑तुपते यजे॒ह । ये दैव्या॑ ऋ॒त्विज॒स्तेभि॑रग्ने॒ त्वग्ं होतॄ॑णाम॒स्याय॑जिष्ठः ॥ अग्ने॒ यद॒द्य वि॒शो अ॑द्ध्वरस्य होतः॒ पाव॑क [पाव॑क, शो॒चे॒ वेष्ट्वग्ं हि] 32
शोचे॒ वेष्ट्वग्ं हि यज्वा᳚ । ऋ॒ता य॑जासि महि॒ना वि यद्भूर्ह॒व्या व॑ह यविष्ठ॒ या ते॑ अ॒द्य ॥ अ॒ग्निना॑ र॒यि-म॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वि-त्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । सु॒मि॒त्र-स्सो॑म नो भव ॥ गृह॑मेधास॒ आ ग॑त॒ मरु॑तो॒ मा-ऽप॑ भूतन । प्र॒मु॒ञ्चन्तो॑ नो॒ अग्ंह॑सः ॥ पू॒र्वीभि॒र्॒हि द॑दाशि॒म श॒रद्भि॑र्मरुतो व॒यम् । महो॑भि- [महो॑भिः, च॒र्॒ष॒णी॒नाम् ।] 33
-श्चर्षणी॒नाम् ॥ प्रबु॒द्ध्निया॑ ईरते वो॒ महाग्ं॑सि॒ प्रणामा॑नि प्रयज्यवस्तिरद्ध्वम् । स॒ह॒स्रिय॒-न्दम्य॑-म्भा॒गमे॒त-ङ्गृ॑हमे॒धीय॑-म्मरुतो जुषद्ध्वम् ॥ उप॒ यमेति॑ युव॒ति-स्सु॒दक्ष॑-न्दो॒षा वस्तोर्॑. ह॒विष्म॑ती घृ॒ताची᳚ । उप॒ स्वैन॑म॒रम॑तिर्व-सू॒युः ॥ इ॒मो अ॑ग्ने वी॒तत॑मानि ह॒व्या ऽज॑स्रो वक्षि दे॒वता॑ति॒मच्छ॑ । प्रति॑ न ईग्ं सुर॒भीणि॑ वियन्तु ॥ क्री॒डं-वँ॒-श्शर्धो॒ मारु॑तमन॒र्वाणग्ं॑ रथे॒शुभ᳚म् । 34
कण्वा॑ अ॒भि प्र गा॑यत ॥ अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒-स्स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्याः᳚ । ते ह॑र्म्ये॒ष्ठा-श्शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒थ्सासो॒ न प्र॑क्री॒डिनः॑ पयो॒धाः ॥ प्रैषा॒मज्मे॑षु विथु॒रेव॑ रेजते॒ भूमि॒र्यामे॑षु॒ यद्ध॑ यु॒ञ्जते॑ शु॒भे । ते क्री॒डयो॒ धुन॑यो॒ भ्राज॑दृष्टय-स्स्व॒य-म्म॑हि॒त्व-म्प॑नयन्त॒ धूत॑यः ॥ उ॒प॒ह्व॒रेषु॒ यदचि॑द्ध्वं-यँ॒यिं-वँय॑ इव मरुतः॒ केन॑ [केन॑, चि॒-त्प॒था ।] 35
चि-त्प॒था । श्चोत॑न्ति॒ कोशा॒ उप॑ वो॒ रथे॒ष्वा घृ॒तमु॑क्षता॒ मधु॑वर्ण॒मर्च॑ते ॥ अ॒ग्निम॑ग्नि॒ग्ं॒ हवी॑मभि॒-स्सदा॑ हवन्त वि॒श्पति᳚म् । ह॒व्य॒वाह॑-म्पुरुप्रि॒यम् ॥ तग्ं हि शश्व॑न्त॒ ईड॑ते स्रु॒चा दे॒व-ङ्घृ॑त॒श्चुता᳚ । अ॒ग्निग्ं ह॒व्याय॒ वोढ॑वे ॥ इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒व-श्श्ञथ॑द्वृ॒त्र मिन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परीन्द्र॒-न्नरो॒ विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॑ वावृधा॒नो विश्व॑कर्मन्. ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन ॥ 36 ॥
(सूर्य॑स्य॒ - मनु॑षो - मरुतः॒ - पाव॑क॒ - महो॑भी - रथे॒शुभ॒ - ङ्केन॒ - षड्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 13)
(अ॒पान्त्वेम॑ - न्न॒य-म्पु॒रो भुवः॒ - प्राची᳚ - ध्रु॒वक्षि॑ति॒ - स्त्र्यवि॒ - रिन्द्रा᳚ग्नी॒ - मा छन्द॑ - आ॒शुस्त्रि॒वृ - द॒ग्नेर्भा॒गो᳚ - ऽस्येक॑ - ये॒यमे॒व सा या - ऽग्ने॑ जा॒ता - न॒ग्निर्वृ॒त्राणि॒ - त्रयो॑दश )
(अ॒पान्त्वे - न्द्रा᳚ग्नी - इ॒यमे॒व - दे॒वता॑ता॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )
(अ॒पान्त्वेम॑न्, ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citivarṇanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
a॒pā-ntvema᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvodma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ bhasma᳚n-thsādayāmya॒pā-ntvā॒ jyoti̭ṣi sādayāmya॒pā-ntvā-'ya̭ne sādayāmyarṇa॒ve sada̭ne sīda samu॒dre sada̭ne sīda sali॒le sada̭ne sīdā॒pā-ṅkṣayḙ sīdā॒pāgṃ sadhi̭ṣi sīdā॒pā-ntvā॒ sada̭ne sādayāmya॒pā-ntvā̭ sa॒dhasthḙ sādayāmya॒pā-ntvā॒ purī̭ṣe sādayāmya॒pā-ntvā॒ yonaṷ sādayāmya॒pā-ntvā॒ pātha̭si sādayāmi gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chando̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ pa॒ṅktiśchandaḥ̭ || 1 ||
(yonau॒ - pañca̭daśa ca) (a. 1)
a॒ya-mpu॒ro bhuva॒stasya̭ prā॒ṇo bhaṷvāya॒no va̭sa॒ntaḥ prā̭ṇāya॒no gā̭ya॒trī vā̭sa॒ntī gā̭yatri॒yai gā̭ya॒tra-ṅgā̭ya॒trādṷpā॒gṃ॒ śurṷpā॒gṃ॒ śostri॒vṛ-ttri॒vṛto̭ rathanta॒ragṃ ra̭thanta॒rā-dvasi̭ṣṭha॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā᳚ prā॒ṇa-ṅgṛ̭hṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka̭rmā॒ tasya॒ mano̭ vaiśvakarma॒ṇa-ṅgrī॒ṣmo mā̭na॒sastri॒ṣṭuggrai॒ṣmī tri॒ṣṭubha̭ ai॒ḍamai॒ḍā-da̭ntaryā॒mo᳚ 'ntaryā॒mā-tpa̭ñcada॒śaḥ pa̭ñcada॒śā-dbṛ॒ha-dbṛ̭ha॒to bha॒radvā̭ja॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ mano̭ [tvayā॒ manaḥ̭, gṛ॒hṇā॒mi॒ pra॒jābhyo॒-'ya-] 2
gṛhṇāmi pra॒jābhyo॒-'ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒stasya॒ cakṣṷrvaiśvavyaca॒saṃ-va~॒r॒ṣāṇi̭ cākṣu॒ṣāṇi॒ jaga̭tī vā॒r॒ṣī jaga̭tyā॒ ṛkṣa̭ma॒mṛkṣa̭mācchu॒kra-śśu॒krā-thsa̭ptada॒śa-ssa̭ptada॒śā-dvai̭rū॒paṃ-vai~̭rū॒pā-dvi॒śvāmi̭tra॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣṷrgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒damṷtta॒rā-thsuva॒stasya॒ śrotragṃ̭ sau॒vagṃ śa॒racchrau॒trya̭nu॒ṣṭup-chā̭ra॒dya̭nu॒ṣṭubhaḥ̭ svā॒ragg svā॒rānma॒nthī ma॒nthina̭ ekavi॒gṃ॒śa ḙkavi॒gṃ॒śā-dvai̭rā॒jaṃ-vai~̭rā॒jājja॒mada̭gni॒r॒ ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ [gṛhītayā, tvayā॒] 3
tvayā॒ śrotra̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhya̭ i॒yamu॒pari̭ ma॒tistasyai॒ vāmmā॒tī hḙma॒nto vā᳚cyāya॒naḥ pa॒ṅktirhai̭ma॒ntī pa॒ktyai-nni॒dhana̭vanni॒dhana̭vata āgraya॒ṇa ā᳚graya॒ṇā-ttri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śau tri̭ṇavatrayastri॒gṃ॒śābhyāgṃ̭ śākvararaiva॒te śā᳚kvararaiva॒tābhyāṃ᳚-vi~॒śvaka॒rmarṣiḥ̭ pra॒jāpa̭ti gṛhītayā॒ tvayā॒ vāca̭-ṅgṛhṇāmi pra॒jābhyaḥ̭ || 4 ||
(tvayā॒ mano̭-ja॒mada̭gni॒r॒ṛṣiḥ̭ pra॒jāpa̭tigṛhītayā-tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
prācī̭ di॒śāṃ-va~̭sa॒nta ṛ̭tū॒nāma॒gnirde॒vatā॒ brahma॒ dravi̭ṇa-ntri॒vṛ-thstoma॒-ssa ṷ pañcada॒śava̭rtani॒-stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā-mpurovā॒to vāta॒-ssāna̭ga॒ ṛṣi̭rdakṣi॒ṇā di॒śā-ṅgrī॒ṣma ṛ̭tū॒nāmindro̭ de॒vatā᳚ kṣa॒tra-ndravi̭ṇa-mpañcada॒śa-sstoma॒-ssa ṷ saptada॒śa va̭rtani-rdi̭tya॒vāḍ-vaya॒stretā-'yā̭nā-ndakṣiṇādvā॒to vātaḥ̭ sanā॒tana॒ ṛṣiḥ̭ pra॒tīcī̭ di॒śāṃ-va~॒r॒ṣā ṛ̭tū॒nāṃ-vi~śvḙ de॒vā de॒vatā॒ vi- [de॒vatā॒ viṭ, dravi̭ṇagṃ] 5
-ḍdravi̭ṇagṃ saptada॒śa stoma॒-ssa ṷ vekavi॒gṃ॒ śava̭rtani-striva॒thso vayo᳚ dvāpa॒ro-'yā̭nā-mpaścādvā॒to vāto̭-'ha॒bhūna॒ ṛṣi॒rudī̭cī di॒śāgṃ śa॒rad-ṛ̭tū॒nā-mmi॒trāvarṷṇau de॒vatā̭ pu॒ṣṭa-ndravi̭ṇamekavi॒gṃ॒śa-sstoma॒-ssa ṷ triṇa॒vava̭rtani-sturya॒vā-ḍvaya̭ āska॒ndo 'yā̭nāmuttarā-dvā॒to vātaḥ̭ pra॒tna ṛṣi̭rū॒rdhvā di॒śāgṃ hḙmantaśiśi॒rāvṛ̭tū॒nā-mbṛha॒spati̭rde॒vatā॒ varco॒ dravi̭ṇa-ntriṇa॒va stoma॒-ssa ṷ trayastri॒gṃ॒śava̭rtaniḥ paṣṭha॒vādvayo̭ 'bhi॒bhūrayā̭nāṃ-vi~ṣvagvā॒to vātaḥ̭ supa॒rṇa ṛṣiḥ̭ pi॒taraḥ̭ pitāma॒hāḥ pare-'va̭re॒ te naḥ̭ pāntu॒ te no̭-'vantva॒smi-nbrahma̭nna॒smin kṣa॒tre᳚-'syā-mā॒śiṣya॒syā-mpṷro॒dhāyā̭ma॒smin karma̭nna॒syā-nde॒vahū᳚tyām || 6 ||
(viṭ - pa̭ṣṭha॒vā-dvayo॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 3)
dhru॒vakṣi̭ti -rdhru॒vayo̭ni-rdhru॒vā-'si̭ dhru॒vāṃ-yo~ni॒mā sī̭da sā॒ddhyā | ukhya̭sya ke॒tu-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā̭da॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sve dakṣe॒ dakṣa̭pite॒ha sī̭da deva॒trā pṛ̭thi॒vī bṛ̭ha॒tī rarā̭ṇā | svā॒sa॒sthā ta॒nuvā॒ saṃ-vi~̭śasva pi॒tevai̭dhi sū॒nava॒ ā su॒śevā॒-'śvinā᳚ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || ku॒lā॒yinī॒ vasṷmatī vayo॒dhā ra॒yi-nno̭ vardha bahu॒lagṃ su॒vīra᳚m | 7
apāma̭ti-ndurma॒ti-mbādha̭mānā rā॒yaspoṣḙ ya॒jñapa̭timā॒bhaja̭ntī॒ suva̭rdhehi॒ yaja̭mānāya॒ poṣa̭ma॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || a॒gneḥ purī̭ṣamasi deva॒yānī॒ tā-ntvā॒ viśvḙ a॒bhi gṛ̭ṇantu de॒vāḥ | stoma̭pṛṣṭhā ghṛ॒tava̭tī॒ha sī̭da pra॒jāva̭da॒sme dravi॒ṇā ''ya̭jasvā॒śvinā᳚ 'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || di॒vo mū॒rdhā-'si̭ pṛthi॒vyā nābhi̭rvi॒ṣṭambha̭nī di॒śāmadhi̭patnī॒ bhuva̭nānām | 8
ū॒rmirdra॒phso a॒pāma̭si vi॒śvaka̭rmā ta॒ ṛṣi̭ra॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || sa॒jūr-ṛ॒tubhiḥ̭ sa॒jūrvi॒dhābhiḥ̭ sa॒jūrvasṷbhi-ssa॒jū ru॒drai-ssa॒jūrā̭di॒tyai-ssa॒jūrviśvai᳚rde॒vai-ssa॒jūrde॒vai-ssa॒jūrde॒vairva̭yo-nā॒dhaira॒gnaye᳚ tvā vaiśvāna॒rāyā॒śvinā᳚-'ddhva॒ryū sā̭dayatāmi॒ha tvā᳚ || prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrma u॒rvyā vi bhā̭hi॒ śrotra̭-mme ślokayā॒pa-spi॒nvauṣa̭dhīrjinva dvi॒pā-tpā̭hi॒ catṷṣpādava di॒vo vṛṣṭi॒mera̭ya || 9 ||
(su॒vīraṃ॒ - bhuva̭nānā - mu॒rvyā - sa॒ptada̭śa ca) (a. 4)
tryavi॒rvaya̭stri॒ṣṭu-pchando̭ ditya॒vā-ḍvayo̭ vi॒rāṭ chandaḥ॒ pañcā̭vi॒rvayo̭ gāya॒trī chanda̭striva॒thso vaya̭ u॒ṣṇihā॒ chanda̭ sturya॒vā-ḍvayo̭-'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ paṣṭha॒vā-dvayo̭ bṛha॒tī chanda̭ u॒kṣā vayaḥ̭ sa॒tobṛ̭hatī॒ chanda̭ ṛṣa॒bho vayaḥ̭ ka॒kucchando̭ dhe॒nurvayo॒ jaga̭tī॒ chando̭-'na॒ḍvān. vayaḥ̭ pa॒ṅkti śchando̭ ba॒sto vayo̭ viva॒la-ñchando̭ vṛ॒ṣṇirvayo̭ viśā॒la-ñchandaḥ॒ purṷṣo॒ vaya̭ sta॒ndra-ñchando᳚ vyā॒ghro vayo-'nā̭dhṛṣṭa॒-ñchandaḥ̭ si॒gṃ॒ho vaya̭ ścha॒di śchando̭ viṣṭa॒bhoṃ-va~yo-'dhi̭pati॒ śchandaḥ̭ kṣa॒traṃ-va~yo॒ maya̭nda॒-ñchando̭ vi॒śvaka̭rmā॒ vayaḥ̭ parame॒ṣṭhī chando̭ mū॒rdhā vayaḥ̭ pra॒jāpa̭ti॒ śchandaḥ̭ || 10 ||
(purṷṣo॒ vayaḥ॒ - ṣa-ḍvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
indrā᳚gnī॒ avya̭thamānā॒miṣṭa̭kā-ndṛgṃhataṃ-yu~॒vam | pṛ॒ṣṭhena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣa-ñca॒ vi bā̭dhatām || vi॒śvaka̭rmā tvā sādayatva॒ntari̭kṣasya pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mbhāsva̭tīgṃ sūri॒matī॒mā yā dyā-mbhāsyā pṛ̭thi॒vīmorva̭ntari̭kṣa-ma॒ntari̭kṣaṃ-ya~cchā॒ntari̭kṣa-ndṛgṃhā॒ntari̭kṣa॒-mmā higṃ̭sī॒ rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ ca॒ritrā̭ya vā॒yustvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ [cha॒rdiṣā᳚, śanta̭mena॒ tayā̭] 11
śanta̭mena॒ tayā̭ de॒va̭tayā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || rājñya̭si॒ prācī॒ dig-vi॒rāḍa̭si dakṣi॒ṇā di-khsa॒mrāḍa̭si pra॒tīcī॒ dikh-sva॒rāḍa॒syudī̭cī॒ digadhi̭patnyasi bṛha॒tī digāyṷrme pāhi prā॒ṇa-mmḙ pāhyapā॒na-mmḙ pāhi vyā॒na-mmḙ pāhi॒ cakṣṷrme pāhi॒ śrotra̭-mme pāhi॒ mano̭ me jinva॒ vāca̭-mme pinvā॒ ''tmāna̭-mme pāhi॒ jyoti̭rme yaccha || 12 ||
(cha॒rdiṣā̭ - pinva॒ - ṣaṭca̭) (a. 6)
mā chandaḥ̭ pra॒mā chandaḥ̭ prati॒mā chando᳚-'srī॒vi śchandaḥ̭ pa॒ṅkti śchanda̭ u॒ṣṇihā॒ chando̭ bṛha॒tī chando̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ vi॒rāṭ chando̭ gāya॒trī chanda̭-stri॒ṣṭu-pchando॒ jaga̭tī॒ chandaḥ̭ pṛthi॒vī chando॒ 'ntari̭kṣa॒-ñchando॒ dyau śchanda॒-ssamā॒ śchando॒ nakṣa̭trāṇi॒ chando॒ mana॒ śchando॒ vāk chandaḥ̭ kṛ॒ṣi śchando॒ hira̭ṇya॒-ñchando॒ gau śchando॒ 'jā chando 'śva॒ śchandaḥ̭ || a॒gnirde॒vatā॒ [a॒gnirde॒vatā᳚, vāto̭ de॒vatā॒] 13
vāto̭ de॒vatā॒ sūryo̭ de॒vatā̭ ca॒ndramā̭ de॒vatā॒ vasa̭vo de॒vatā̭ ru॒drā de॒vatā̭ ''di॒tyā de॒vatā॒ viśvḙ de॒vā de॒vatā̭ ma॒ruto̭ de॒vatā॒ bṛha॒spati̭ rde॒vatendro̭ de॒vatā॒ varṷṇo de॒vatā̭ mū॒rdhā-'si॒ rā-ḍdhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā̭ ya॒ntrya̭si॒ yami̭trī॒ṣe tvo॒rje tvā̭ kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā॒ yantrī॒ rā-ḍdhru॒vā-'si॒ dhara̭ṇī dha॒rtrya̭si॒ dhari॒tryāyṷṣe tvā॒ varca̭se॒ tvauja̭se tvā॒ balā̭ya tvā || 14 ||
(de॒vatā - ''yṷṣe tvā॒ - ṣaṭ ca̭ ) (a. 7)
ā॒śustri॒vṛ-dbhā॒ntaḥ pa̭ñcada॒śo vyo̭ma saptada॒śaḥ pratū᳚rtiraṣṭāda॒śa stapo̭ navada॒śo̭ 'bhiva॒rta-ssa̭vi॒gṃ॒śo dha॒ruṇa̭ ekavi॒gṃ॒śo varco᳚ dvāvi॒gṃ॒śa-ssa॒mbhara̭ṇastrayovi॒gṃ॒śo yoni̭ścaturvi॒gṃ॒śo garbhāḥ᳚ pañcavi॒gṃ॒śa oja̭striṇa॒vaḥ kratṷrekatri॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā tra̭yastri॒gṃ॒śo bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa̭-ñcatustri॒gṃ॒śo nākaḥ̭ ṣaṭtri॒gṃ॒śo vi̭va॒rto᳚-'ṣṭācatvāri॒gṃ॒śo dha॒rtraśca̭tuṣṭo॒maḥ || 15 ||
(ā॒śuḥ - sa॒ptatrigṃ̭śat) (a. 8)
a॒gnerbhā॒go̭-'si dī॒kṣāyā॒ ādhi̭patya॒-mbrahma̭ spṛ॒ta-ntri॒vṛ-thstoma॒ indra̭sya bhā॒go̭-'si॒ viṣṇo॒rādhi̭patya-ṅkṣa॒tragg spṛ॒ta-mpa̭ñcada॒śa-sstomo̭ nṛ॒cakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'si dhā॒turādhi̭patya-ñja॒nitragg̭ spṛ॒tagṃ sa̭ptada॒śa-sstomo̭ mi॒trasya̭ bhā॒go̭-'si॒ varṷṇa॒syā-''dhi̭patya-ndi॒vo vṛ॒ṣṭirvātā᳚-sspṛ॒tā ḙkavi॒gṃ॒śa-sstomo-'di̭tyai bhā॒go̭-'si pū॒ṣṇa ādhi̭patya॒mojaḥ̭ spṛ॒ta-ntri̭ṇa॒va-sstomo॒ vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si [ ] 16
ru॒drāṇā॒mādhi̭patya॒-ñcatṷṣpā-thspṛ॒ta-ñca̭turvi॒gṃ॒śa-sstoma̭ ādi॒tyānā᳚-mbhā॒go̭-'si ma॒rutā॒mādhi̭patya॒-ṅgarbhā᳚-sspṛ॒tāḥ pa̭ñcavi॒gṃ॒śa-sstomo̭ de॒vasya̭ savi॒turbhā॒go̭-'si॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patyagṃ sa॒mīcī॒rdiśaḥ̭ spṛ॒tāśca̭tuṣṭo॒ma-sstomo॒ yāvā̭nā-mbhā॒go᳚-'syayā̭vānā॒mādhi̭patya-mpra॒jā-sspṛ॒tā-śca̭tu-ścatvāri॒gṃ॒śa-sstoma̭ ṛbhū॒ṇā-mbhā॒go̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā॒mādhi̭patya-mbhū॒ta-nniśā᳚ntagg spṛ॒ta-ntra̭yastri॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ || 17 ||
(vasṷ̄nā-mbhā॒go̭-'si॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)
eka̭yā-'stuvata pra॒jā a̭dhīyanta pra॒jāpa̭ti॒radhi̭patirāsī-tti॒sṛbhi̭rastuvata॒ brahmā̭sṛjyata॒ brahma̭ṇa॒spati॒-radhi̭patirāsī-tpa॒ñcabhi̭rastuvata bhū॒tānya̭sṛjyanta bhū॒tānā॒-mpati॒radhi̭patirāsī-thsa॒ptabhi̭rastuvata sapta॒r॒ṣayo̭-'sṛjyanta dhā॒tā-dhi̭patirāsī-nna॒vabhi̭rastuvata pi॒taro̭-'sṛjya॒ntā-'di̭ti॒radhi̭patnyāsī-dekāda॒śabhi̭-rastuvata॒rtavo̭-' sṛjyantā- ''rta॒vo-'dhi̭pati-rāsī-ttrayoda॒śabhi̭-rastuvata॒ māsā̭ asṛjyanta saṃva~thsa॒ro-'dhi̭pati- [-'dhi̭patiḥ, ā॒sī॒-tpa॒ñca॒da॒śabhi̭rastuvata] 18
-rāsī-tpañcada॒śabhi̭rastuvata kṣa॒trama̭sṛjya॒tendro 'dhi̭patirāsī-thsaptada॒śabhi̭rastuvata pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ bṛha॒spati॒radhi̭pati-rāsīnnavada॒śabhi̭-rastuvata śūdrā॒ryāva̭sṛjyetāmahorā॒tre adhi̭patnī āstā॒meka̭vigṃ śatyā-'stuva॒taika̭śaphāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta॒ varu॒ṇo 'dhi̭patirāsī॒-ttrayo̭vigṃśatyā-'stuvata kṣu॒drāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta pū॒ṣā 'dhi̭patirāsī॒-tpañca̭vigṃśatyā 'stuvatā-''ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭-'sṛjyanta vā॒yuradhi̭patirāsī-thsa॒ptavigṃ̭śatyā-'stuvata॒ dyāvā̭pṛthi॒vī vyai̭- [dyāvā̭pṛthi॒vī vi, ī॒tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā] 19
-tāṃ॒-va~sa̭vo ru॒drā ā̭di॒tyā anu॒ vyā̭ya॒-nteṣā॒mādhi̭patyamāsī॒-nnava̭vigṃ śatyā-'stuvata॒ vana॒spata̭yo-'sṛjyanta॒ somo 'dhi̭patirāsī॒-deka̭trigṃśatā 'stuvata pra॒jā a̭sṛjyanta॒ yāvā̭nā॒-ñcāyā̭vānā॒-ñcā-''dhi̭patyamāsī॒-ttraya̭strigṃśatā 'stuvata bhū॒tānya̭śāmya-npra॒jāpa̭tiḥ parame॒ṣṭhyadhi̭patirāsīt || 20 ||
(saṃ॒va~॒thsa॒ro-'dhi̭pati॒- rvi - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭da॒ntara॒syā-ñca̭rati॒ pravi̭ṣṭā | va॒dhūrja̭jāna nava॒gajjani̭trī॒ traya̭ enā-mmahi॒mānaḥ̭ sacante || chanda̭svatī u॒ṣasā॒ pepi̭śāne samā॒naṃ-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭ntī | sūrya̭patnī॒ vi ca̭rataḥ prajāna॒tī ke॒tu-ṅkṛ̭ṇvā॒ne a॒jara॒ bhūri̭retasā || ṛ॒tasya॒ panthā॒manṷ ti॒sra ā-'gu॒strayo̭ gha॒rmāso॒ anu॒ jyoti॒ṣā-''guḥ̭ | pra॒jāmekā॒ rakṣa॒tyūrja॒mekā᳚ [ ] 21
vra॒tamekā̭ rakṣati devayū॒nām || ca॒tu॒ṣṭo॒mo a̭bhava॒dyā tu॒rīyā̭ ya॒jñasya̭ pa॒kṣāvṛ̭ṣayo॒ bhava̭ntī | gā॒ya॒trī-ntri॒ṣṭubha॒-ñja̭gatīmanu॒ṣṭubha̭-mbṛ॒hada॒rkaṃ-yu~̭ñjā॒nā-ssuva॒rā-'bha̭ranni॒dam || pa॒ñcabhi̭rdhā॒tā vi da̭dhāvi॒daṃ-ya~-ttāsā॒g॒ svasṝ̭rajanaya॒-tpañca̭pañca | tāsā̭mu yanti praya॒veṇa॒ pañca॒ nānā̭ rū॒pāṇi॒ krata̭vo॒ vasā̭nāḥ || tri॒gṃ॒śa-thsvasā̭ra॒ upa̭yanti niṣkṛ॒tagṃ sa̭mā॒na-ṅke॒tu-mpra̭timu॒ñcamā̭nāḥ | 22
ṛ॒tūgsta̭nvate ka॒vayaḥ̭ prajāna॒tīrmaddhyḙchandasaḥ॒ pari̭ yanti॒ bhāsva̭tīḥ || jyoti̭ṣmatī॒ prati̭ muñcate॒ nabho॒ rātrī̭ de॒vī sūrya̭sya vra॒tāni̭ | vi pa̭śyanti pa॒śavo॒ jāya̭mānā॒ nānā̭rūpā mā॒tura॒syā u॒pasthe᳚ || e॒kā॒ṣṭa॒kā tapa̭sā॒ tapya̭mānā ja॒jāna॒ garbha̭-mmahi॒māna॒mindra᳚m | tena॒ dasyū॒n vya̭sahanta de॒vā ha॒ntā-'sṷrāṇā-mabhava॒cchacī̭bhiḥ || anā̭nujāmanu॒jā-mmāma̭karta sa॒tyaṃ-va~da॒ntyanvi̭ccha e॒tat | bhū॒yāsa̭- [bhū॒yāsa᳚m, a॒sya॒ su॒ma॒tau yathā̭] 23
masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā pra yṷkta || abhū॒nmama̭ suma॒tau vi॒śvavḙdā॒ āṣṭa̭ prati॒ṣṭhāmavi̭da॒ddhi gā॒dham | bhū॒yāsa̭masya suma॒tau yathā̭ yū॒yama॒nyā vo̭ a॒nyāmati॒ mā prayṷkta || pañca॒ vyṷṣṭī॒ranu॒ pañca॒ dohā॒ gā-mpañca̭nāmnīmṛ॒tavo-'nu॒ pañca̭ | pañca॒ diśaḥ̭ pañcada॒śena̭ kḷ॒ptā-ssa̭mā॒namū᳚rdhnīra॒bhi lo॒kameka᳚m || 24 ||
ṛ॒tasya॒ garbhaḥ̭ pratha॒mā vyū॒ṣuṣya॒pāmekā̭ mahi॒māna̭-mbibharti | sūrya॒syaikā॒ cara̭ti niṣkṛ॒teṣṷ gha॒rmasyaikā̭ savi॒taikā॒-nni ya̭cchati || yā pra̭tha॒mā vyauccha॒-thsā dhe॒nura̭bhavadya॒me | sā naḥ॒ paya̭svatī dhu॒kṣvotta̭rāmuttarā॒gṃ॒ samā᳚m || śu॒krarṣa̭bhā॒ nabha̭sā॒ jyoti॒ṣā ''gā᳚-dvi॒śvarṷ̄pā śaba॒līra॒gnikḙtuḥ | sa॒mā॒namarthagg̭ svapa॒syamā̭nā॒ bibhra̭tī ja॒rāma̭jara uṣa॒ ā-'gāḥ᳚ || ṛ॒tū॒nā-mpatnī᳚ pratha॒meyamā-'gā॒dahnā᳚-nne॒trī ja̭ni॒trī pra॒jānā᳚m | ekā̭ sa॒tī ba̭hu॒dhoṣo॒ vyṷccha॒syajī᳚rṇā॒ tva-ñja̭rayasi॒ sarva̭ma॒nyat || 25 ||
(ūrja॒mekā᳚ - pratimu॒ñcamā̭nā - bhū॒yāsa॒ - mekaṃ॒ - patnye kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 11)
agnḙ jā॒tā-npraṇṷdā na-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | a॒sme dī̭dihi su॒manā॒ ahḙḍa॒-ntava̭ syā॒gṃ॒ śarma̭-ntri॒varṷ̄tha u॒dbhit || saha̭sā jā॒tā-npraṇṷdāna-ssa॒patnā॒-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumana॒syamā̭no va॒yagg syā̭ma॒ praṇṷdā na-ssa॒patnāṋ || ca॒tu॒śca॒tvā॒ri॒gṃ॒śa-sstomo॒ varco॒ dravi̭ṇagṃ ṣoḍa॒śa-sstoma॒ ojo॒ dravi̭ṇa-mpṛthi॒vyāḥ purī̭ṣama॒- [purī̭ṣamasi, aphso॒ nāma̭ |] 26
-syaphso॒ nāma̭ | eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchandaḥ̭ śa॒bhūṃ śchandaḥ̭ pari॒bhū śchanda̭ ā॒cchacchando॒ mana॒ śchando॒ vyaca॒ śchanda॒-ssindhu॒ śchandaḥ̭ samu॒dra-ñchandaḥ̭ sali॒la-ñchandaḥ̭ saṃ॒ya~cchando̭ vi॒yacchando̭ bṛ॒hacchando̭ rathanta॒ra-ñchando̭ nikā॒ya śchando̭ viva॒dha śchando॒ gira॒ śchando॒ bhraja॒ śchandaḥ̭ sa॒ṣṭu-pchando̭ 'nu॒ṣṭu-pchandaḥ̭ ka॒kucchanda̭ strika॒kucchandaḥ̭ kā॒vya-ñchando᳚ -'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭ [-'ṅku॒pa-ñchandaḥ̭, pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒] 27
pa॒dapa̭ṅkti॒ śchando॒ 'kṣara̭paṅkti॒ śchando̭ viṣṭā॒rapa̭ṅkti॒ śchandaḥ̭ kṣu॒ro bhṛjvā॒ñchandaḥ̭ pra॒cchacchandaḥ̭ pa॒kṣa śchanda॒ eva॒ śchando॒ vari̭va॒ śchando॒ vaya॒ śchando̭ vaya॒skṛcchando̭ viśā॒la-ñchando॒ viṣpa̭rdhā॒ śchanda̭ ścha॒di śchando̭ dūroha॒ṇa-ñchanda̭sta॒ndra-ñchando᳚ 'ṅkā॒ṅka-ñchandaḥ̭ || 28 ||
(a॒sya॒ - ṅku॒pañchanda॒ - straya̭strigṃśacca) (a. 12)
a॒gnirvṛ॒trāṇi̭ jaṅghana-ddraviṇa॒syurvi̭pa॒nyayā᳚ | sami̭ddha-śśu॒kra āhṷtaḥ || tvagṃ so̭māsi॒ satpa̭ti॒stvagṃ rājo॒ta vṛ̭tra॒hā | tva-mbha॒dro a̭si॒ kratuḥ̭ || bha॒drā tḙ agne svanīka sa॒dṛṅggho॒rasya̭ sa॒to viṣṷṇasya॒ cāruḥ̭ | na ya-ttḙ śo॒cistama̭sā॒ vara̭nta॒ na dhva॒smāna̭sta॒nuvi॒ repa॒ ā dhuḥ̭ || bha॒dra-ntḙ agne sahasi॒nnanī̭kamupā॒ka ā ro̭cate॒ sūrya̭sya | 29
ruśa̭-ddṛ॒śe da̭dṛśe nakta॒yā ci॒darū᳚kṣita-ndṛ॒śa ā rū॒pe anna᳚m || sainā-'nī̭kena suvi॒datro̭ a॒sme yaṣṭā̭ de॒vāgṃ āya̭jiṣṭha-ssva॒sti | ada̭bdho go॒pā u॒ta naḥ̭ para॒spā agne᳚ dyu॒madu॒ta re॒va-ddi̭dīhi || sva॒sti no̭ di॒vo a̭gne pṛthi॒vyā vi॒śvāyṷrdhehi ya॒jathā̭ya deva | ya-thsī॒mahi̭ divijāta॒ praśa̭sta॒-ntada॒smāsu॒ dravi̭ṇa-ndhehi ci॒tram || yathā̭ hota॒rmanṷṣo [hota॒rmanṷṣaḥ, de॒vatā̭tā] 30
de॒vatā̭tā ya॒jñebhiḥ̭ sūno sahaso॒ yajā̭si | e॒vā no̭ a॒dya sa̭ma॒nā sa̭mā॒nānu॒-śanna̭gna uśa॒to ya̭kṣi de॒vān || a॒gnimī̭ḍe pu॒rohi̭taṃ-ya~॒jñasya̭ de॒vamṛ॒tvija᳚m | hotā̭ragṃ ratna॒dhāta̭mam || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || sānta̭panā i॒dagṃ ha॒virmarṷta॒stajjṷjuṣṭana | yu॒ṣmāko॒tī ri̭śādasaḥ || yo no॒ marto̭ vasavo durhṛṇā॒yusti॒ra-ssa॒tyāni̭ maruto॒ [marutaḥ, jighāgṃ̭sāt |] 31
jighāgṃ̭sāt | dru॒haḥ pāśa॒-mprati॒ sa mṷcīṣṭa॒ tapi̭ṣṭhena॒ tapa̭sā hantanā॒ tam || saṃ॒va~॒thsa॒rīṇā̭ ma॒rutaḥ̭ sva॒rkā ṷru॒kṣayā॒-ssaga̭ṇā॒ mānṷṣeṣu | te᳚-'sma-tpāśā॒-npra mṷñca॒ntvagṃha̭sa-ssāntapa॒nā ma̭di॒rā mā̭dayi॒ṣṇavaḥ̭ || pi॒prī॒hi de॒vāgṃ ṷśa॒to ya̭viṣṭha vi॒dvāgṃ ṛ॒tūgṃr-ṛ̭tupate yaje॒ha | ye daivyā̭ ṛ॒tvija॒stebhi̭ragne॒ tvagṃ hotṝ̭ṇāma॒syāya̭jiṣṭhaḥ || agne॒ yada॒dya vi॒śo a̭ddhvarasya hotaḥ॒ pāva̭ka [pāva̭ka, śo॒ce॒ veṣṭvagṃ hi] 32
śoce॒ veṣṭvagṃ hi yajvā᳚ | ṛ॒tā ya̭jāsi mahi॒nā vi yadbhūrha॒vyā va̭ha yaviṣṭha॒ yā tḙ a॒dya || a॒gninā̭ ra॒yi-ma̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || ga॒ya॒sphāno̭ amīva॒hā va̭su॒vi-tpṷṣṭi॒vardha̭naḥ | su॒mi॒tra-sso̭ma no bhava || gṛha̭medhāsa॒ ā ga̭ta॒ marṷto॒ mā-'pa̭ bhūtana | pra॒mu॒ñcanto̭ no॒ agṃha̭saḥ || pū॒rvībhi॒r॒hi da̭dāśi॒ma śa॒radbhi̭rmaruto va॒yam | maho̭bhi- [maho̭bhiḥ, ca॒r॒ṣa॒ṇī॒nām |] 33
-ścarṣaṇī॒nām || prabu॒ddhniyā̭ īrate vo॒ mahāgṃ̭si॒ praṇāmā̭ni prayajyavastiraddhvam | sa॒ha॒sriya॒-ndamya̭-mbhā॒game॒ta-ṅgṛ̭hame॒dhīya̭-mmaruto juṣaddhvam || upa॒ yameti̭ yuva॒ti-ssu॒dakṣa̭-ndo॒ṣā vastor̭. ha॒viṣma̭tī ghṛ॒tācī᳚ | upa॒ svaina̭ma॒rama̭tirva-sū॒yuḥ || i॒mo a̭gne vī॒tata̭māni ha॒vyā 'ja̭sro vakṣi de॒vatā̭ti॒maccha̭ | prati̭ na īgṃ sura॒bhīṇi̭ viyantu || krī॒ḍaṃ-va~॒-śśardho॒ mārṷtamana॒rvāṇagṃ̭ rathe॒śubha᳚m | 34
kaṇvā̭ a॒bhi pra gā̭yata || atyā̭so॒ na ye ma॒ruta॒-ssvañco̭ yakṣa॒dṛśo॒ na śu॒bhaya̭nta॒ maryāḥ᳚ | te ha̭rmye॒ṣṭhā-śśiśa̭vo॒ na śu॒bhrā va॒thsāso॒ na pra̭krī॒ḍinaḥ̭ payo॒dhāḥ || praiṣā॒majmḙṣu vithu॒reva̭ rejate॒ bhūmi॒ryāmḙṣu॒ yaddha̭ yu॒ñjatḙ śu॒bhe | te krī॒ḍayo॒ dhuna̭yo॒ bhrāja̭dṛṣṭaya-ssva॒ya-mma̭hi॒tva-mpa̭nayanta॒ dhūta̭yaḥ || u॒pa॒hva॒reṣu॒ yadaci̭ddhvaṃ-ya~॒yiṃ-va~ya̭ iva marutaḥ॒ kena̭ [kena̭, ci॒-tpa॒thā |] 35
ci-tpa॒thā | ścota̭nti॒ kośā॒ upa̭ vo॒ rathe॒ṣvā ghṛ॒tamṷkṣatā॒ madhṷvarṇa॒marca̭te || a॒gnima̭gni॒gṃ॒ havī̭mabhi॒-ssadā̭ havanta vi॒śpati᳚m | ha॒vya॒vāha̭-mpurupri॒yam || tagṃ hi śaśva̭nta॒ īḍa̭te sru॒cā de॒va-ṅghṛ̭ta॒ścutā᳚ | a॒gnigṃ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve || indrā᳚gnī roca॒nā di॒va-śśñatha̭dvṛ॒tra mindraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparīndra॒-nnaro॒ viśva̭karman. ha॒viṣā̭ vāvṛdhā॒no viśva̭karman. ha॒viṣā॒ vardha̭nena || 36 ||
(sūrya̭sya॒ - manṷṣo - marutaḥ॒ - pāva̭ka॒ - maho̭bhī - rathe॒śubha॒ - ṅkena॒ - ṣaḍca̭tvārigṃśacca) (a. 13)
(a॒pāntvema̭ - nna॒ya-mpu॒ro bhuvaḥ॒ - prācī᳚ - dhru॒vakṣi̭ti॒ - stryavi॒ - rindrā᳚gnī॒ - mā chanda̭ - ā॒śustri॒vṛ - da॒gnerbhā॒go᳚ - 'syeka̭ - ye॒yame॒va sā yā - 'gnḙ jā॒tā - na॒gnirvṛ॒trāṇi॒ - trayo̭daśa )
(a॒pāntve - ndrā᳚gnī - i॒yame॒va - de॒vatā̭tā॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(a॒pāntvema̭n, ha॒viṣā॒ vardha̭nena)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.