4.1 - Yunjanah Prathamammanah - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ- અગ્નિચિત્યઙ્ગ મન્ત્રપાઠાભિધાનં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

યુ॒ઞ્જા॒નઃ પ્ર॑થ॒મ-મ્મન॑સ્ત॒ત્વાય॑ સવિ॒તા ધિયઃ॑ । અ॒ગ્નિ-ઞ્જ્યોતિ॑ર્નિ॒ચાય્ય॑ પૃથિ॒વ્યા અદ્ધ્યા ઽભ॑રત્ ॥ યુ॒ક્ત્વાય॒ મન॑સા દે॒વાન્-થ્સુવ॑ર્ય॒તો ધિ॒યા દિવ᳚મ્ । બૃ॒હજ્જ્યોતિઃ॑ કરિષ્ય॒ત-સ્સ॑વિ॒તા પ્રસુ॑વાતિ॒ તાન્ ॥ યુ॒ક્તેન॒ મન॑સા વ॒ય-ન્દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુ-સ્સ॒વે । સુ॒વ॒ર્ગેયા॑ય॒ શક્ત્યૈ᳚ ॥ યુ॒ઞ્જતે॒ મન॑ ઉ॒ત યુ॑ઞ્જતે॒ ધિયો॒ વિપ્રા॒ વિપ્ર॑સ્ય બૃહ॒તો વિ॑પ॒શ્ચિતઃ॑ । વિ હોત્રા॑ દધે વયુના॒ વિદેક॒ ઇ- [વયુના॒ વિદેક॒ ઇત્, મ॒હી દે॒વસ્ય॑] 1

-ન્મ॒હી દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુઃ પરિ॑ષ્ટુતિઃ ॥ યુ॒જે વા॒-મ્બ્રહ્મ॑ પૂ॒ર્વ્ય-ન્નમો॑ભિ॒ર્વિ શ્લોકા॑ યન્તિ પ॒થ્યે॑વ॒ સૂરાઃ᳚ । શૃ॒ણ્વન્તિ॒ વિશ્વે॑ અ॒મૃત॑સ્ય પુ॒ત્રા આ યે ધામા॑નિ દિ॒વ્યાનિ॑ ત॒સ્થુઃ ॥ યસ્ય॑ પ્ર॒યાણ॒મન્વ॒ન્ય ઇદ્ય॒યુર્દે॒વા દે॒વસ્ય॑ મહિ॒માન॒મર્ચ॑તઃ । યઃ પાર્થિ॑વાનિ વિમ॒મે સ એત॑શો॒ રજાગ્ં॑સિ દે॒વ-સ્સ॑વિ॒તા મ॑હિત્વ॒ના ॥ દેવ॑ સવિતઃ॒ પ્રસુ॑વ ય॒જ્ઞ-મ્પ્રસ॑વ [ ] 2

ય॒જ્ઞપ॑તિ॒-મ્ભગા॑ય દિ॒વ્યો ગ॑ન્ધ॒ર્વઃ । કે॒ત॒પૂઃ કેત॑ન્નઃ પુનાતુ વા॒ચસ્પતિ॒ર્વાચ॑મ॒દ્ય સ્વ॑દાતિ નઃ ॥ ઇ॒મ-ન્નો॑ દેવ સવિતર્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રસુ॑વ દેવા॒યુવગ્ં॑ સખિ॒વિદગ્ં॑ સત્રા॒જિત॑-ન્ધન॒જિતગ્ં॑ સુવ॒ર્જિત᳚મ્ ॥ ઋ॒ચા સ્તોમ॒ગ્ં॒ સમ॑ર્ધય ગાય॒ત્રેણ॑ રથન્ત॒રમ્ । બૃ॒હ-દ્ગા॑ય॒ત્રવ॑ર્તનિ ॥ દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વે᳚ ઽશ્વિનો᳚ર્બા॒હુભ્યા᳚-મ્પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા-ઙ્ગાય॒ત્રેણ॒ છન્દ॒સા ઽઽદ॑દે-ઽઙ્ગિર॒સ્વદભ્રિ॑રસિ॒ નારિ॑- [નારિઃ॑, અ॒સિ॒ પૃ॒થિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થા॑-] 3

-રસિ પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થા॑-દ॒ગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑મઙ્ગિર॒સ્વદા ભ॑ર॒ ત્રૈષ્ટુ॑ભેન ત્વા॒ છન્દ॒સા ઽઽદ॑દે-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્બભ્રિ॑રસિ॒ નારિ॑રસિ॒ ત્વયા॑ વ॒યગ્ં સ॒ધસ્થ॒ આગ્નિગ્ં શ॑કેમ॒ ખનિ॑તુ-મ્પુરી॒ષ્ય॑-ઞ્જાગ॑તેન ત્વા॒ છન્દ॒સા ઽઽદ॑દે-ઽઙ્ગિર॒સ્વદ્ધસ્ત॑ આ॒ધાય॑ સવિ॒તા બિભ્ર॒દભ્રિગ્ં॑ હિર॒ણ્યયી᳚મ્ । તયા॒ જ્યોતિ॒રજ॑સ્ર॒-મિદ॒ગ્નિ-ઙ્ખા॒ત્વી ન॒ આ ભ॒રાનુ॑ષ્ટુભેન ત્વા॒ છન્દ॒સા ઽઽદ॑દે-ઽઙ્ગિર॒સ્વત્ ॥ 4 ॥

(ઇ--દ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રસુ॑વ॒ - નારિ॒ - રાનુ॑ષ્ટુભેન ત્વા॒ છન્દ॑સા॒ - ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 1)

ઇ॒મામ॑ગૃભ્ણ-ન્રશ॒નામૃ॒તસ્ય॒ પૂર્વ॒ આયુ॑ષિ વિ॒દથે॑ષુ ક॒વ્યા । તયા॑ દે॒વા-સ્સુ॒તમા બ॑ભૂવુર્-ઋ॒તસ્ય॒ સામ᳚ન્-થ્સ॒રમા॒રપ॑ન્તી ॥ પ્રતૂ᳚ર્તં-વાઁજિ॒ન્ના દ્ર॑વ॒ વરિ॑ષ્ઠા॒મનુ॑ સં॒વઁત᳚મ્ । દિ॒વિ તે॒ જન્મ॑ પર॒મમ॒ન્તરિ॑ક્ષે॒ નાભિઃ॑ પૃથિ॒વ્યામધિ॒ યોનિઃ॑ ॥ યુ॒ઞ્જાથા॒ગ્ં॒ રાસ॑ભં-યુઁ॒વમ॒સ્મિન્. યામે॑ વૃષણ્વસૂ । અ॒ગ્નિ-મ્ભર॑ન્તમસ્મ॒યુમ્ ॥ યોગે॑યોગે ત॒વસ્ત॑રં॒-વાઁજે॑વાજે હવામહે । સખા॑ય॒ ઇન્દ્ર॑મ॒તયે᳚ ॥ પ્ર॒તૂર્વ॒- [પ્ર॒તૂર્વન્ન્॑, એહ્ય॑વ॒ક્રામ॒ન્નશ॑સ્તી] 5

-ન્નેહ્ય॑વ॒ક્રામ॒ન્નશ॑સ્તી રુ॒દ્રસ્ય॒ ગાણ॑પત્યા-ન્મયો॒ભૂરેહિ॑ । ઉ॒ર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ॒મન્વિ॑હિ સ્વ॒સ્તિ ગ॑વ્યૂતિ॒રભ॑યાનિ કૃ॒ણ્વન્ન્ ॥ પૂ॒ષ્ણા સ॒યુજા॑ સ॒હ । પૃ॒થિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થા॑દ॒ગ્નિ-મ્પુ॑રિ॒ષ્ય॑-મઙ્ગિર॒સ્વ-દચ્છે᳚હ્ય॒ગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑ -મઙ્ગિર॒સ્વદ-ચ્છે॑મો॒-ઽગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑-મઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ભ॑રિષ્યામો॒-ઽગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑-મઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ભ॑રામઃ ॥ અન્વ॒ગ્નિરુ॒ષસા॒-મગ્ર॑મખ્ય॒-દન્વહા॑નિ પ્રથ॒મો જા॒તવે॑દાઃ । અનુ॒ સૂર્ય॑સ્ય [સૂર્ય॑સ્ય, પુ॒રુ॒ત્રા ચ॑] 6

પુરુ॒ત્રા ચ॑ ર॒શ્મીનનુ॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી આ ત॑તાન ॥ આ॒ગત્ય॑ વા॒જ્યદ્ધ્વ॑ન॒-સ્સર્વા॒ મૃધો॒ વિધૂ॑નુતે । અ॒ગ્નિગ્ં સ॒ધસ્થે॑ મહ॒તિ ચક્ષુ॑ષા॒ નિ ચિ॑કીષતે ॥ આ॒ક્રમ્ય॑ વાજિ-ન્પૃથિ॒વીમ॒ગ્નિમિ॑ચ્છ રુ॒ચા ત્વમ્ । ભૂમ્યા॑ વૃ॒ત્વાય॑ નો બ્રૂહિ॒ યતઃ॒ ખના॑મ॒ તં-વઁ॒યમ્ ॥ દ્યૌસ્તે॑ પૃ॒ષ્ઠ-મ્પૃ॑થિ॒વી સ॒ધસ્થ॑મા॒ત્મા ઽન્તરિ॑ક્ષગ્ં સમુ॒દ્રસ્તે॒ યોનિઃ॑ । વિ॒ખ્યાય॒ ચક્ષુ॑ષા॒ ત્વમ॒ભિ તિ॑ષ્ઠ [ત્વમ॒ભિ તિ॑ષ્ઠ, પૃ॒ત॒ન્ય॒તઃ ।] 7

પૃતન્ય॒તઃ ॥ ઉત્ક્રા॑મ મહ॒તે સૌભ॑ગાયા॒-સ્માદા॒સ્થાના᳚-દ્દ્રવિણો॒દા વા॑જિન્ન્ । વ॒યગ્ગ્ સ્યા॑મ સુમ॒તૌ પૃ॑થિ॒વ્યા અ॒ગ્નિ-ઙ્ખ॑નિ॒ષ્યન્ત॑ ઉ॒પસ્થે॑ અસ્યાઃ ॥ ઉદ॑ક્રમી-દ્દ્રવિણો॒દા વા॒જ્યર્વા-ઽક॒-સ્સ લો॒કગ્ં સુકૃ॑ત-મ્પૃથિ॒વ્યાઃ । તતઃ॑ ખનેમ સુ॒પ્રતી॑કમ॒ગ્નિગ્ં સુવો॒ રુહા॑ણા॒ અધિ॒ નાક॑ ઉત્ત॒મે ॥ અ॒પો દે॒વીરુપ॑ સૃજ॒ મધુ॑મતીરય॒ક્ષ્માય॑ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । તાસા॒ગ્॒ સ્થાના॒દુજ્જિ॑હતા॒-મોષ॑ધય-સ્સુપિપ્પ॒લાઃ ॥ જિઘ॑- [જિઘ॑ર્મિ, અ॒ગ્નિ-મ્મન॑સા] 8

-ર્મ્ય॒ગ્નિ-મ્મન॑સા ઘૃ॒તેન॑ પ્રતિ॒ક્ષ્યન્ત॒-મ્ભુવ॑નાનિ॒ વિશ્વા᳚ । પૃ॒થુ-ન્તિ॑ર॒શ્ચા વય॑સા બૃ॒હન્તં॒-વ્યઁચિ॑ષ્ઠ॒મન્નગ્ં॑ રભ॒સં-વિઁદા॑નમ્ ॥ આ ત્વા॑ જિઘર્મિ॒ વચ॑સા ઘૃ॒તેના॑-ઽર॒ક્ષસા॒ મન॑સા॒ તજ્જુ॑ષસ્વ । મર્ય॑શ્રી-સ્સ્પૃહ॒ય-દ્વ॑ર્ણો અ॒ગ્નિર્ના-ઽભિ॒મૃશે॑ ત॒નુવા॒ જર્હૃ॑ષાણઃ ॥ પરિ॒ વાજ॑પતિઃ ક॒વિર॒ગ્નિર્-હ॒વ્યાન્ય॑ક્રમીત્ । દધ॒-દ્રત્ના॑નિ દા॒શુષે᳚ ॥ પરિ॑ ત્વા-ઽગ્ને॒ પુરં॑-વઁ॒યં-વિઁપ્રગ્ં॑ સહસ્ય ધીમહિ । ધૃ॒ષ-દ્વ॑ર્ણ-ન્દિ॒વેદિ॑વે ભે॒ત્તાર॑-મ્ભઙ્ગુ॒રાવ॑તઃ ॥ ત્વમ॑ગ્ને॒ દ્યુભિ॒સ્ત્વ-મા॑શુશુ॒ક્ષણિ॒સ્ત્વ-મ॒દ્ભ્યસ્ત્વ-મશ્મ॑ન॒સ્પરિ॑ । ત્વં-વઁને᳚ભ્ય॒ સ્ત્વમોષ॑ધીભ્ય॒ સ્ત્વ-ન્નૃ॒ણા-ન્નૃ॑પતે જાયસે॒ શુચિઃ॑ ॥ 9 ॥

(પ્ર॒તૂર્વ॒ન્થ્ - સૂર્ય॑સ્ય - તિષ્ઠ॒ - જિઘ॑ર્મિ - ભે॒ત્તારં॑ - ઁવિગ્ંશ॒તિશ્ચ॑) (અ. 2)

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વે᳚-ઽશ્વિનો᳚ ર્બા॒હુભ્યા᳚-મ્પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા-મ્પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે॒-ઽગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑-મઙ્ગિર॒સ્વ-ત્ખ॑નામિ ॥ જ્યોતિ॑ષ્મન્ત-ન્ત્વા-ઽગ્ને સુ॒પ્રતી॑ક॒મજ॑સ્રેણ ભા॒નુના॒ દીદ્યા॑નમ્ । શિ॒વ-મ્પ્ર॒જાભ્યો-ઽહિગ્ં॑ સન્ત-મ્પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે॒-ઽગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑ -મઙ્ગિર॒સ્વ-ત્ખ॑નામિ ॥ અ॒પા-મ્પૃ॒ષ્ઠમ॑સિ સ॒પ્રથા॑ ઉ॒ર્વ॑ગ્નિ-મ્ભ॑રિ॒ષ્યદપ॑રાવપિષ્ઠમ્ । વર્ધ॑માન-મ્મ॒હ આ ચ॒ પુષ્ક॑ર-ન્દિ॒વો માત્ર॑યા વરિ॒ણા પ્ર॑થસ્વ ॥ શર્મ॑ ચ સ્થો॒ [શર્મ॑ ચ સ્થઃ, વર્મ॑ ચ] 10

વર્મ॑ ચ સ્થો॒ અચ્છિ॑દ્રે બહુ॒લે ઉ॒ભે । વ્યચ॑સ્વતી॒ સં-વઁ॑સાથા-મ્ભ॒ર્તમ॒ગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય᳚મ્ ॥ સંવઁ॑સાથાગ્ં સુવ॒ર્વિદા॑ સ॒મીચી॒ ઉર॑સા॒ ત્મના᳚ । અ॒ગ્નિમ॒ન્ત ર્ભ॑રિ॒ષ્યન્તી॒ જ્યોતિ॑ષ્મન્ત॒ મજ॑સ્ર॒મિત્ ॥ પુ॒રી॒ષ્યો॑-ઽસિ વિ॒શ્વભ॑રાઃ । અથ॑ર્વા ત્વા પ્રથ॒મો નિર॑મન્થદગ્ને ॥ ત્વામ॑ગ્ને॒ પુષ્ક॑રા॒દદ્ધ્યથ॑ર્વા॒ નિર॑મન્થત । મૂ॒ર્ધ્નો વિશ્વ॑સ્ય વા॒ઘતઃ॑ ॥ તમુ॑ ત્વા દ॒દ્ધ્યઙ્ઙૃષિઃ॑ પુ॒ત્ર ઈ॑ધે॒ [પુ॒ત્ર ઈ॑ધે, અથ॑ર્વણઃ ।] 11

અથ॑ર્વણઃ । વૃ॒ત્ર॒હણ॑-મ્પુરન્દ॒રમ્ ॥ તમુ॑ ત્વા પા॒થ્યો વૃષા॒ સમી॑ધે દસ્યુ॒હન્ત॑મમ્ । ધ॒ન॒ઞ્જ॒યગ્ં રણે॑રણે ॥ સીદ॑ હોત॒-સ્સ્વ ઉ॑ લો॒કે ચિ॑કિ॒ત્વાન્-થ્સા॒દયા॑ ય॒જ્ઞગ્ં સુ॑કૃ॒તસ્ય॒ યોનૌ᳚ । દે॒વા॒વીર્દે॒વાન્. હ॒વિષા॑ યજા॒સ્યગ્ને॑ બૃ॒હ-દ્યજ॑માને॒ વયો॑ ધાઃ ॥ નિ હોતા॑ હોતૃ॒ષદ॑ને॒ વિદા॑નસ્ત્વે॒ષો દી॑દિ॒વાગ્ં અ॑સદ-થ્સુ॒દક્ષઃ॑ । અદ॑બ્ધવ્રત પ્રમતિ॒ર્વસિ॑ષ્ઠ-સ્સહસ્ર-મ્ભ॒ર-શ્શુચિ॑જિહ્વો અ॒ગ્નિઃ ॥ સગ્ં સી॑દસ્વ મ॒હાગ્ં અ॑સિ॒ શોચ॑સ્વ [શોચ॑સ્વ, દે॒વ॒વીત॑મઃ ।] 12

દેવ॒વીત॑મઃ । વિ ધૂ॒મમ॑ગ્ને અરુ॒ષ-મ્મિ॑યેદ્ધ્ય સૃ॒જ પ્ર॑શસ્ત દર્શ॒તમ્ ॥ જનિ॑ષ્વા॒ હિ જેન્યો॒ અગ્રે॒ અહ્નાગ્ં॑ હિ॒તો હિ॒તેષ્વ॑રુ॒ષો વને॑ષુ । દમે॑દમે સ॒પ્ત રત્ના॒ દધા॑નો॒-ઽગ્નિર્હોતા॒ નિ ષ॑સાદા॒ યજી॑યાન્ ॥ 13 ॥

(સ્થ॒ - ઈ॒ધે॒ - શોચ॑સ્વ - સ॒પ્તવિગ્ં॑શતિશ્ચ) - (અ. 3)

સ-ન્તે॑ વા॒યુર્મા॑ત॒રિશ્વા॑ દધાતૂત્તા॒નાયૈ॒ હૃદ॑યં॒-યઁદ્વિલિ॑ષ્ટમ્ । દે॒વાનાં॒-યઁશ્ચર॑તિ પ્રા॒ણથે॑ન॒ તસ્મૈ॑ ચ દેવિ॒ વષ॑ડસ્તુ॒ તુભ્ય᳚મ્ ॥ સુજા॑તો॒ જ્યોતિ॑ષા સ॒હ શર્મ॒ વરૂ॑થ॒મા-ઽસ॑દ॒-સ્સુવઃ॑ । વાસો॑ અગ્ને વિ॒શ્વરૂ॑પ॒ગ્ં॒ સંવ્યઁ॑યસ્વ વિભાવસો ॥ ઉદુ॑ તિષ્ઠ સ્વદ્ધ્વ॒રાવા॑ નો દે॒વ્યા કૃ॒પા । દૃ॒શે ચ॑ ભા॒સા બૃ॑હ॒તા સુ॑શુ॒ક્વનિ॒રા-ઽગ્ને॑ યાહિ સુશ॒સ્તિભિઃ॑ ॥ 14 ॥

ઊ॒ર્ધ્વ ઊ॒ ષુ ણ॑ ઊ॒તયે॒ તિષ્ઠા॑ દે॒વો ન સ॑વિ॒તા । ઊ॒ર્ધ્વો વાજ॑સ્ય॒ સનિ॑તા॒ યદ॒ઞ્જિભિ॑-ર્વા॒ઘદ્ભિ॑-ર્વિ॒હ્વયા॑મહે ॥ સ જા॒તો ગર્ભો॑ અસિ॒ રોદ॑સ્યો॒રગ્ને॒ ચારુ॒ર્વિભૃ॑ત॒ ઓષ॑ધીષુ । ચિ॒ત્ર-શ્શિશુઃ॒ પરિ॒ તમાગ્॑સ્ય॒ક્તઃ પ્ર મા॒તૃભ્યો॒ અધિ॒ કનિ॑ક્રદદ્ગાઃ ॥ સ્થિ॒રો ભ॑વ વી॒ડ્વ॑ઙ્ગ આ॒શુર્ભ॑વ વા॒જ્ય॑ર્વન્ન્ । પૃ॒થુર્ભ॑વ સુ॒ષદ॒સ્ત્વમ॒ગ્નેઃ પુ॑રીષ॒વાહ॑નઃ ॥ શિ॒વો ભ॑વ [ ] 15

પ્ર॒જાભ્યો॒ માનુ॑ષીભ્ય॒સ્ત્વમ॑ઙ્ગિરઃ । મા દ્યાવા॑પૃથિ॒વી અ॒ભિ શૂ॑શુચો॒ મા-ઽન્તરિ॑ક્ષ॒-મ્મા વન॒સ્પતીન્॑ ॥ પ્રૈતુ॑ વા॒જી કનિ॑ક્રદ॒-ન્નાન॑દ॒-દ્રાસ॑ભઃ॒ પત્વા᳚ । ભર॑ન્ન॒ગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑-મ્મા પા॒દ્યાયુ॑ષઃ પુ॒રા ॥ રાસ॑ભો વા॒-ઙ્કનિ॑ક્રદ॒-થ્સુયુ॑ક્તો વૃષણા॒ રથે᳚ । સ વા॑મ॒ગ્નિ-મ્પુ॑રી॒ષ્ય॑મા॒શુર્દૂ॒તો વ॑હાદિ॒તઃ ॥ વૃષા॒-ઽગ્નિં-વૃઁષ॑ણ॒-મ્ભર॑ન્ન॒પા-ઙ્ગર્ભગ્ં॑ સમુ॒દ્રિય᳚મ્ । અગ્ન॒ આ યા॑હિ [ ] 16

વી॒તય॑ ઋ॒તગ્ં સ॒ત્યમ્ ॥ ઓષ॑ધયઃ॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણીતા॒-ઽગ્નિમે॒તગ્ં શિ॒વમા॒યન્ત॑મ॒ભ્યત્ર॑ યુ॒ષ્માન્ । વ્યસ્ય॒ન્ વિશ્વા॒ અમ॑તી॒રરા॑તી-ર્નિ॒ષીદ॑ન્નો॒ અપ॑ દુર્મ॒તિગ્ં હ॑નત્ ॥ ઓષ॑ધયઃ॒ પ્રતિ॑ મોદદ્ધ્વમેન॒-મ્પુષ્પા॑વતી-સ્સુપિપ્પ॒લાઃ । અ॒યં-વોઁ॒ ગર્ભ॑ ઋ॒ત્વિયઃ॑ પ્ર॒ત્નગ્ં સ॒ધસ્થ॒મા ઽસ॑દત્ ॥ 17 ॥

(સુ॒શ॒સ્તિભિઃ॑ - શિ॒વો ભ॑વ - યાહિ॒ - ષટ્ત્રિગ્ં॑શચ્ચ) (અ. 4)

વિ પાજ॑સા પૃ॒થુના॒ શોશુ॑ચાનો॒ બાધ॑સ્વ દ્વિ॒ષો ર॒ક્ષસો॒ અમી॑વાઃ । સુ॒શર્મ॑ણો બૃહ॒ત-શ્શર્મ॑ણિ સ્યામ॒ગ્નેર॒હગ્ં સુ॒હવ॑સ્ય॒ પ્રણી॑તૌ ॥ આપો॒ હિ ષ્ઠા મ॑યો॒ભુવ॒સ્તા ન॑ ઊ॒ર્જે દ॑ધાતન । મ॒હે રણા॑ય॒ ચક્ષ॑સે ॥ યો વઃ॑ શિ॒વત॑મો॒ રસ॒સ્તસ્ય॑ ભાજયતે॒હ નઃ॑ । ઉ॒શ॒તીરિ॑વ મા॒તરઃ॑ ॥ તસ્મા॒ અર॑-ઙ્ગમામ વો॒ યસ્ય॒ ક્ષયા॑ય॒ જિન્વ॑થ । આપો॑ જ॒નય॑થા ચ નઃ ॥ મિ॒ત્ર- [મિ॒ત્રઃ, સ॒ગ્ં॒સૃજ્ય॑] 18

-સ્સ॒ગ્ં॒સૃજ્ય॑ પૃથિ॒વી-મ્ભૂમિ॑-ઞ્ચ॒ જ્યોતિ॑ષા સ॒હ । સુજા॑ત-ઞ્જા॒તવે॑દસમ॒ગ્નિં-વૈઁ᳚શ્વાન॒રં-વિઁ॒ભુમ્ ॥ અ॒ય॒ક્ષ્માય॑ ત્વા॒ સગ્ં સૃ॑જામિ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । વિશ્વે᳚ ત્વા દે॒વા વૈ᳚શ્વાન॒રા-સ્સગ્ં સૃ॑જ॒ન્ત્વા-નુ॑ષ્ટુભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વત્ ॥ રુ॒દ્રા-સ્સ॒ભૃન્ત્ય॑ પૃથિ॒વી-મ્બૃ॒હજ્જ્યોતિ॒-સ્સમી॑ધિરે । તેષા᳚-મ્ભા॒નુરજ॑સ્ર॒ ઇચ્છુ॒ક્રો દે॒વેષુ॑ રોચતે ॥ સગ્ં સૃ॑ષ્ટાં॒-વઁસુ॑ભી રુ॒દ્રૈર્ધીરૈઃ᳚ કર્મ॒ણ્યા᳚-મ્મૃદ᳚મ્ । હસ્તા᳚ભ્યા-મ્મૃ॒દ્વી-ઙ્કૃ॒ત્વા સિ॑નીવા॒લી ક॑રોતુ॒ [સિ॑નીવા॒લી ક॑રોતુ, તામ્ ।] 19

તામ્ ॥ સિ॒ની॒વા॒લી સુ॑કપ॒ર્દા સુ॑કુરી॒રા સ્વૌ॑પ॒શા । સા તુભ્ય॑મદિતે મહ॒ ઓખા-ન્દ॑ધાતુ॒ હસ્ત॑યોઃ ॥ ઉ॒ખા-ઙ્ક॑રોતુ॒ શક્ત્યા॑ બા॒હુભ્યા॒-મદિ॑તિર્ધિ॒યા । મા॒તા પુ॒ત્રં-યઁથો॒પસ્થે॒ સા-ઽગ્નિ-મ્બિ॑ભર્તુ॒ ગર્ભ॒ આ ॥ મ॒ખસ્ય॒ શિરો॑-ઽસિ ય॒જ્ઞસ્ય॑ પ॒દે સ્થઃ॑ । વસ॑વસ્ત્વા કૃણ્વન્તુ ગાય॒ત્રેણ॒ છન્દ॑સા ઽઙ્ગિર॒સ્વ-ત્પૃ॑થિ॒વ્ય॑સિ રુ॒દ્રાસ્ત્વા॑ કૃણ્વન્તુ॒ ત્રૈષ્ટુ॑ભેન॒ છન્દ॑સા ઽઙ્ગિર॒સ્વદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ- [-ઽઙ્ગિર॒સ્વદ॒ન્તરિ॑ક્ષમસિ, આ॒દિ॒ત્યાસ્ત્વા॑] 20

-સ્યાદિ॒ત્યાસ્ત્વા॑ કૃણ્વન્તુ॒ જાગ॑તેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્દ્યૌર॑સિ॒ વિશ્વે᳚ ત્વા દે॒વા વૈ᳚શ્વાન॒રાઃ કૃ॑ણ્વ॒ન્ત્વાનુ॑ષ્ટુભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્દિશો॑-ઽસિ ધ્રુ॒વા-ઽસિ॑ ધા॒રયા॒ મયિ॑ પ્ર॒જાગ્ં રા॒યસ્પોષ॑-ઙ્ગૌપ॒ત્યગ્ં સુ॒વીર્યગ્ં॑ સજા॒તાન્. યજ॑માના॒યા-ઽદિ॑ત્યૈ॒ રાસ્ના॒-ઽસ્ય દિ॑તિસ્તે॒ બિલ॑-ઙ્ગૃહ્ણાતુ॒ પાઙ્ક્તે॑ન॒ છન્દ॑સા ઽઙ્ગિર॒સ્વત્ ॥ કૃ॒ત્વાય॒ સા મ॒હીમુ॒ખા-મ્મૃ॒ન્મયીં॒-યોઁનિ॑મ॒ગ્નયે᳚ । તા-મ્પુ॒ત્રેભ્ય॒-સ્સ-મ્પ્રા ય॑ચ્છ॒દદિ॑તિ-શ્શ્ર॒પયા॒નિતિ॑ ॥ 21 ॥

(મિ॒ત્રઃ - ક॑રો - ત્વ॒ન્તરિ॑ક્ષમસિ॒ - પ્ર - ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 5)

વસ॑વસ્ત્વા ધૂપયન્તુ ગાય॒ત્રેણ॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્રુ॒દ્રાસ્ત્વા॑ ધૂપયન્તુ॒ ત્રૈષ્ટુ॑ભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દા॑દિ॒ત્યાસ્ત્વા॑ ધૂપયન્તુ॒ જાગ॑તેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વદ્- વિશ્વે᳚ ત્વા દે॒વા વૈ᳚શ્વાન॒રા ધૂ॑પય॒ન્ત્વાનુ॑ષ્ટુભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દિન્દ્ર॑સ્ત્વા ધૂપયત્વઙ્ગિર॒સ્વ--દ્વિષ્ણુ॑સ્ત્વા ધૂપયત્વઙ્ગિર॒સ્વ-દ્વરુ॑ણસ્ત્વા ધૂપયત્વઙ્ગિર॒સ્વ-દદિ॑તિસ્ત્વા દે॒વી વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતી પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે᳚-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-ત્ખ॑નત્વવટ દે॒વાના᳚-ન્ત્વા॒ પત્ની᳚- [પત્નીઃ᳚, દે॒વી-ર્વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતીઃ] 22

-ર્દે॒વી-ર્વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતીઃ પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે᳚-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્દ॑ધતૂખે ધિ॒ષણા᳚સ્ત્વા દે॒વીર્વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતીઃ પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે᳚-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ॒ભીન્ધ॑તામુખે॒ ગ્નાસ્ત્વા॑ દે॒વીર્વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતીઃ પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે᳚-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-ચ્છ્ર॑પયન્તૂખે॒ વરૂ᳚ત્રયો॒ જન॑યસ્ત્વા દે॒વીર્વિ॒શ્વદે᳚વ્યાવતીઃ પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॒ધસ્થે᳚-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-ત્પ॑ચન્તૂખે । મિત્રૈ॒તામુ॒ખા-મ્પ॑ચૈ॒ષા મા ભે॑દિ । એ॒તા-ન્તે॒ પરિ॑ દદા॒મ્યભિ॑ત્ત્યૈ ॥ અ॒ભીમા- [અ॒ભીમામ્, મ॒હિ॒ના દિવ॑-મ્મિ॒ત્રો] 23

-મ્મ॑હિ॒ના દિવ॑-મ્મિ॒ત્રો બ॑ભૂવ સ॒પ્રથાઃ᳚ । ઉ॒ત શ્રવ॑સા પૃથિ॒વીમ્ ॥ મિ॒ત્રસ્ય॑ ચર્ષણી॒ધૃત॒-શ્શ્રવો॑ દે॒વસ્ય॑ સાન॒સિમ્ । દ્યુ॒મ્ન-ઞ્ચિ॒ત્રશ્ર॑વસ્તમમ્ ॥ દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તોદ્વ॑પતુ સુપા॒ણિ-સ્સ્વ॑ઙ્ગુ॒રિઃ । સુ॒બા॒હુરુ॒ત શક્ત્યા᳚ ॥ અપ॑દ્યમાના પૃથિ॒વ્યાશા॒ દિશ॒ આ પૃ॑ણ । ઉત્તિ॑ષ્ઠ બૃહ॒તી ભ॑વો॒ર્ધ્વા તિ॑ષ્ઠ ધ્રુ॒વા ત્વમ્ ॥ વસ॑વ॒સ્ત્વા ઽઽચ્છૃ॑ન્દન્તુ ગાય॒ત્રેણ॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્રુ॒દ્રાસ્ત્વા-ઽઽ ચ્છૃ॑ન્દન્તુ॒ ત્રૈષ્ટુ॑ભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દા॑દિ॒ત્યાસ્ત્વા ઽઽચ્છૃ॑ન્દન્તુ॒ જાગ॑તેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્વિશ્વે᳚ ત્વા દે॒વા વૈ᳚શ્વાન॒રા આ ચ્છૃ॑ન્દ॒ન્ત્વાનુ॑ષ્ટુભેન॒ છન્દ॑સા-ઽઙ્ગિર॒સ્વત્ ॥ 24 ॥

(પત્ની॑ - રિ॒માગ્ં - રુ॒દ્રાસ્ત્વા-ઽઽ ચ્છૃ॑ન્દ॒ન્ત્વે - કા॒ન્ન વિગ્ં॑શ॒તિશ્ચ॑) (અ. 6)

સમા᳚સ્ત્વા-ઽગ્ન ઋ॒તવો॑ વર્ધયન્તુ સંવઁથ્સ॒રા ઋષ॑યો॒ યાનિ॑ સ॒ત્યા । સ-ન્દિ॒વ્યેન॑ દીદિહિ રોચ॒નેન॒ વિશ્વા॒ આ ભા॑હિ પ્ર॒દિશઃ॑ પૃથિ॒વ્યાઃ ॥ સ-ઞ્ચે॒દ્ધ્યસ્વા᳚-ઽગ્ને॒ પ્ર ચ॑ બોધયૈન॒મુચ્ચ॑ તિષ્ઠ મહ॒તે સૌભ॑ગાય । મા ચ॑ રિષદુપસ॒ત્તા તે॑ અગ્ને બ્ર॒હ્માણ॑સ્તે ય॒શસઃ॑ સન્તુ॒ મા-ઽન્યે ॥ ત્વામ॑ગ્ને વૃણતે બ્રાહ્મ॒ણા ઇ॒મે શિ॒વો અ॑ગ્ને [ ] 25

સં॒-વઁર॑ણે ભવા નઃ । સ॒પ॒ત્ન॒હા નો॑ અભિમાતિ॒જિચ્ચ॒ સ્વે ગયે॑ જાગૃ॒હ્ય પ્ર॑યુચ્છન્ન્ ॥ ઇ॒હૈવાગ્ને॒ અધિ॑ ધારયા ર॒યિ-મ્મા ત્વા॒ નિક્ર॑-ન્પૂર્વ॒ચિતો॑ નિકા॒રિણઃ॑ । ક્ષ॒ત્રમ॑ગ્ને સુ॒યમ॑મસ્તુ॒ તુભ્ય॑મુપસ॒ત્તા વ॑ર્ધતા-ન્તે॒ અનિ॑ષ્ટૃતઃ ॥ ક્ષ॒ત્રેણા᳚-ઽગ્ને॒ સ્વાયુ॒-સ્સગ્ં ર॑ભસ્વ મિ॒ત્રેણા᳚-ઽગ્ને મિત્ર॒ધેયે॑ યતસ્વ । સ॒જા॒તાના᳚-મ્મદ્ધ્યમ॒સ્થા એ॑ધિ॒ રાજ્ઞા॑મગ્ને વિહ॒વ્યો॑ દીદિહી॒હ ॥ અતિ॒ [અતિ॑, નિહો॒ અતિ॒ સ્રિધો] 26

નિહો॒ અતિ॒ સ્રિધો ઽત્યચિ॑ત્તિ॒-મત્યરા॑તિમગ્ને । વિશ્વા॒ હ્ય॑ગ્ને દુરિ॒તા સહ॒સ્વાથા॒સ્મભ્યગ્ં॑ સ॒હવી॑રાગ્ં ર॒યિન્દાઃ᳚ ॥ અ॒ના॒ધૃ॒ષ્યો જા॒તવ॑દા॒ અનિ॑ષ્ટૃતો વિ॒રાડ॑ગ્ને ક્ષત્ર॒ભૃ-દ્દી॑દિહી॒હ । વિશ્વા॒ આશાઃ᳚ પ્રમુ॒ઞ્ચ-ન્માનુ॑ષીર્ભિ॒ય-શ્શિ॒વાભિ॑ર॒દ્ય પરિ॑ પાહિ નો વૃ॒ધે ॥ બૃહ॑સ્પતે સવિતર્બો॒ધયૈ॑ન॒ગ્ં॒ સગ્ંશિ॑ત-ઞ્ચિથ્સ-ન્ત॒રાગ્ં સગ્ં શિ॑શાધિ । વ॒ર્ધયૈ॑ન-મ્મહ॒તે સૌભ॑ગાય॒ [સૌભ॑ગાય, વિશ્વ॑ એન॒મનુ॑ મદન્તુ દે॒વાઃ ।] 27

વિશ્વ॑ એન॒મનુ॑ મદન્તુ દે॒વાઃ ॥ અ॒મુ॒ત્ર॒ભૂયા॒દધ॒ યદ્ય॒મસ્ય॒ બૃહ॑સ્પતે અ॒ભિશ॑સ્તે॒ર મુ॑ઞ્ચઃ । પ્રત્યૌ॑હતા-મ॒શ્વિના॑ મૃ॒ત્યુમ॑સ્મા-દ્દે॒વાના॑-મગ્ને ભિ॒ષજા॒ શચી॑ભિઃ ॥ ઉદ્વ॒ય-ન્તમ॑સ॒સ્પરિ॒ પશ્ય॑ન્તો॒ જ્યોતિ॒રુત્ત॑રમ્ । દે॒વ-ન્દે॑વ॒ત્રા સૂર્ય॒મગ॑ન્મ॒ જ્યોતિ॑રુત્ત॒મમ્ ॥ 28 ॥

(ઇ॒મે શિ॒વો અ॒ગ્ને - ઽતિ॒ - સૌભ॑ગાય॒ - ચતુ॑સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 7)

ઊ॒ર્ધ્વા અ॑સ્ય સ॒મિધો॑ ભવન્ત્યૂ॒ર્ધ્વા શુ॒ક્રા શો॒ચીગ્ષ્ય॒ગ્નેઃ । દ્યુ॒મત્ત॑મા સુ॒પ્રતી॑કસ્ય સૂ॒નોઃ ॥ તનૂ॒નપા॒દસુ॑રો વિ॒શ્વવે॑દા દે॒વો દે॒વેષુ॑ દે॒વઃ । પ॒થ આ-ઽન॑ક્તિ॒ મદ્ધ્વા॑ ઘૃ॒તેન॑ ॥ મદ્ધ્વા॑ ય॒જ્ઞ-ન્ન॑ક્ષસે પ્રીણા॒નો નરા॒શગ્ંસો॑ અગ્ને । સુ॒કૃદ્દે॒વ-સ્સ॑વિ॒તા વિ॒શ્વવા॑રઃ ॥ અચ્છા॒યમે॑તિ॒ શવ॑સા ઘૃ॒તેને॑ડા॒નો વહ્નિ॒ર્નમ॑સા । અ॒ગ્નિગ્ગ્ સ્રુચો॑ અદ્ધ્વ॒રેષુ॑ પ્ર॒યથ્સુ॑ ॥ સ ય॑ક્ષદસ્ય મહિ॒માન॑મ॒ગ્ને-સ્સ [મહિ॒માન॑મ॒ગ્ને-સ્સઃ, ઈ॒ મ॒ન્દ્રાસુ॑ પ્ર॒યસઃ॑ ।] 29

ઈ॑ મ॒ન્દ્રાસુ॑ પ્ર॒યસઃ॑ । વસુ॒શ્ચેતિ॑ષ્ઠો વસુ॒ધાત॑મશ્ચ ॥ દ્વારો॑ દે॒વીરન્વ॑સ્ય॒ વિશ્વે᳚ વ્ર॒તા દ॑દન્તે અ॒ગ્નેઃ । ઉ॒રુ॒વ્યચ॑સો॒ ધામ્ના॒ પત્ય॑માનાઃ ॥ તે અ॑સ્ય॒ યોષ॑ણે દિ॒વ્યે ન યોના॑વુ॒ષાસા॒નક્તા᳚ । ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞમ॑વતા મદ્ધ્વ॒ર-ન્નઃ॑ ॥ દૈવ્યા॑ હોતારાવૂ॒ર્ધ્વ-મ॑દ્ધ્વ॒ર-ન્નો॒-ઽગ્નેર્જિ॒હ્વામ॒ભિ ગૃ॑ણીતમ્ । કૃ॒ણુ॒ત-ન્ન॒-સ્સ્વિ॑ષ્ટિમ્ ॥ તિ॒સ્રો દે॒વીર્બ॒ર્॒હિરેદગ્ં સ॑દ॒ન્ત્વિડા॒ સર॑સ્વતી॒ [સર॑સ્વતી, ભાર॑તી ।] 30

ભાર॑તી । મ॒હી ગૃ॑ણા॒ના ॥ તન્ન॑સ્તુ॒રીપ॒મદ્ભુ॑ત-મ્પુરુ॒ક્ષુ ત્વષ્ટા॑ સુ॒વીર᳚મ્ । રા॒યસ્પોષં॒-વિઁ ષ્ય॑તુ॒ નાભિ॑મ॒સ્મે ॥ વન॑સ્પ॒તે-ઽવ॑ સૃજા॒ રરા॑ણ॒સ્ત્મના॑ દે॒વેષુ॑ । અ॒ગ્નિર્હ॒વ્યગ્ં શ॑મિ॒તા સૂ॑દયાતિ ॥ અગ્ને॒ સ્વાહા॑ કૃણુહિ જાતવેદ॒ ઇન્દ્રા॑ય હ॒વ્યમ્ । વિશ્વે॑ દે॒વા હ॒વિરિ॒દ-ઞ્જુ॑ષન્તામ્ ॥ હિ॒ર॒ણ્ય॒ગ॒ર્ભ-સ્સમ॑વર્ત॒તાગ્રે॑ ભૂ॒તસ્ય॑ જા॒તઃ પતિ॒રેક॑ આસીત્ । સ દા॑ધાર પૃથિ॒વી-ન્દ્યા- [પૃથિ॒વી-ન્દ્યામ્, ઉ॒તેમા-ઙ્કસ્મૈ॑] 31

-મુ॒તેમા-ઙ્કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ યઃ પ્રા॑ણ॒તો નિ॑મિષ॒તો મ॑હિ॒ત્વૈક॒ ઇદ્રાજા॒ જગ॑તો બ॒ભૂવ॑ । ય ઈશે॑ અ॒સ્ય દ્વિ॒પદ॒શ્ચતુ॑ષ્પદઃ॒ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ ય આ᳚ત્મ॒દા બ॑લ॒દા યસ્ય॒ વિશ્વ॑ ઉ॒પાસ॑તે પ્ર॒શિષં॒-યઁસ્ય॑ દે॒વાઃ । યસ્ય॑ છા॒યા-ઽમૃતં॒-યઁસ્ય॑ મૃ॒ત્યુઃ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ યસ્યે॒મે હિ॒મવ॑ન્તો મહિ॒ત્વા યસ્ય॑ સમુ॒દ્રગ્ં ર॒સયા॑ સ॒હા- [સ॒હ, આ॒હુઃ ।] 32

-ઽઽહુઃ । યસ્યે॒માઃ પ્ર॒દિશો॒ યસ્ય॑ બા॒હૂ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ ય-ઙ્ક્રન્દ॑સી॒ અવ॑સા તસ્તભા॒ને અ॒ભ્યૈક્ષે॑તા॒-મ્મન॑સા॒ રેજ॑માને । યત્રાધિ॒ સૂર॒ ઉદિ॑તૌ॒ વ્યેતિ॒ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ યેન॒ દ્યૌરુ॒ગ્રા પૃ॑થિ॒વી ચ॑ દૃ॒ઢે યેન॒ સુ॒વઃ॑ સ્તભિ॒તં-યેઁન॒ નાકઃ॑ । યો અ॒ન્તરિ॑ક્ષે॒ રજ॑સો વિ॒માનQઃકસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ આપો॑ હ॒ યન્મ॑હ॒તી ર્વિશ્વ॒- [યન્મ॑હ॒તી ર્વિશ્વ᳚મ્, અય॒-ન્દક્ષ॒-ન્દધા॑ના] 33

-માય॒-ન્દક્ષ॒-ન્દધા॑ના જ॒નય॑ન્તીર॒ગ્નિમ્ । તતો॑ દે॒વાના॒-ન્નિર॑વર્ત॒તાસુ॒રેકઃ॒ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ યશ્ચિ॒દાપો॑ મહિ॒ના પ॒ર્યપ॑શ્ય॒-દ્દક્ષ॒-ન્દધા॑ના જ॒નય॑ન્તીર॒ગ્નિમ્ । યો દે॒વેષ્વધિ॑ દે॒વ એક॒ આસી॒-ત્કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ 34 ॥

(અ॒ગ્ને-સ્સ - સર॑સ્વતી॒ - દ્યાગ્ં - સ॒હ - વિશ્વં॒ - ચતુ॑સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)

(ઊ॒ર્ધ્વા - યઃ પ્રા॑ણ॒તો - ય આ᳚ત્મ॒દા - યસ્યે॒મે - યઙ્ક્રન્દ॑સી॒ - યેન॒ દ્યૌ- રાપો॑ હ॒ યત્ - તતો॑ દે॒વાનાં॒ - ઁયશ્ચિ॒દાપો॒ - યો દે॒વેષુ॒ - નવ॑ )

આકૂ॑તિમ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒યુજ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહા॒ મનો॑ મે॒ધામ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒યુજ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહા॑ ચિ॒ત્તં-વિઁજ્ઞા॑તમ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒યુજ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહા॑ વા॒ચો વિધૃ॑તિમ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒યુજ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહા᳚ પ્ર॒જાપ॑તયે॒ મન॑વે॒ સ્વાહા॒-ઽગ્નયે॑ વૈશ્વાન॒રાય॒ સ્વાહા॒ વિશ્વે॑ દે॒વસ્ય॑ ને॒તુર્મર્તો॑ વૃણીત સ॒ખ્યં-વિઁશ્વે॑ રા॒ય ઇ॑ષુદ્ધ્યસિ દ્યુ॒મ્નં-વૃઁ॑ણીત પુ॒ષ્યસે॒ સ્વાહા॒ મા સુ ભિ॑ત્થા॒ મા સુ રિ॑ષો॒ દૃગ્ંહ॑સ્વ વી॒ડય॑સ્વ॒ સુ । અમ્બ॑ ધૃષ્ણુ વી॒રય॑સ્વા॒- [વી॒રય॑સ્વ, અ॒ગ્નિશ્ચે॒દ-ઙ્ક॑રિષ્યથઃ ।] 35

-ઽગ્નિશ્ચે॒દ-ઙ્ક॑રિષ્યથઃ ॥ દૃગ્ંહ॑સ્વ દેવિ પૃથિવિ સ્વ॒સ્તય॑ આસુ॒રી મા॒યા સ્વ॒ધયા॑ કૃ॒તા-ઽસિ॑ । જુષ્ટ॑-ન્દે॒વાના॑મિ॒દમ॑સ્તુ હ॒વ્યમરિ॑ષ્ટા॒ ત્વમુદિ॑હિ ય॒જ્ઞે અ॒સ્મિન્ન્ ॥ મિત્રૈ॒તામુ॒ખા-ન્ત॑પૈ॒ષા મા ભે॑દિ । એ॒તા-ન્તે॒ પરિ॑ દદા॒મ્યભિ॑ત્ત્યૈ ॥ દ્ર્વ॑ન્ન-સ્સ॒ર્પિરા॑સુતિઃ પ્ર॒ત્નો હોતા॒ વરે᳚ણ્યઃ । સહ॑સસ્પુ॒ત્રો અદ્ભુ॑તઃ ॥ પર॑સ્યા॒ અધિ॑ સં॒વઁતો-ઽવ॑રાગ્ં અ॒ભ્યા [અ॒ભ્યા, ત॒ર॒ ।] 36

ત॑ર । યત્રા॒હમસ્મિ॒ તાગ્ં અ॑વ ॥ પ॒ર॒મસ્યાઃ᳚ પરા॒વતો॑ રો॒હિદ॑શ્વ ઇ॒હા-ઽગ॑હિ । પુ॒રી॒ષ્યઃ॑ પુરુપ્રિ॒યો-ઽગ્ને॒ ત્વ-ન્ત॑રા॒ મૃધઃ॑ ॥ સીદ॒ ત્વ-મ્મા॒તુર॒સ્યા ઉ॒પસ્થે॒ વિશ્વા᳚ન્યગ્ને વ॒યુના॑નિ વિ॒દ્વાન્ । મૈના॑મ॒ર્ચિષા॒ મા તપ॑સા॒-ઽભિ શૂ॑શુચો॒-ઽન્તર॑સ્યાગ્ં શુ॒ક્ર જ્યો॑તિ॒ર્વિ ભા॑હિ ॥ અ॒ન્તર॑ગ્ને રુ॒ચા ત્વમુ॒ખાયૈ॒ સદ॑ને॒ સ્વે । તસ્યા॒સ્ત્વગ્ં હર॑સા॒ તપ॒ન્ જાત॑વેદ-શ્શિ॒વો ભ॑વ ॥ શિ॒વો ભૂ॒ત્વા મહ્ય॑મ॒ગ્ને-ઽથો॑ સીદ શિ॒વસ્ત્વમ્ । શિ॒વાઃ કૃ॒ત્વા દિશ॒-સ્સર્વા॒-સ્સ્વાં-યોઁનિ॑મિ॒હા-ઽઽસ॑દઃ ॥ 37 ॥

(વી॒રય॒સ્વા - ઽઽ - તપ॑ન્ - વિગ્ંશ॒તિશ્ચ॑) (અ. 9)

યદ॑ગ્ને॒ યાનિ॒ કાનિ॒ ચા-ઽઽતે॒ દારૂ॑ણિ દ॒દ્ધ્મસિ॑ । તદ॑સ્તુ॒ તુભ્ય॒મિ-દ્ઘૃ॒ત-ન્તજ્જુ॑ષસ્વ યવિષ્ઠ્ય ॥ યદત્ત્યુ॑પ॒જિહ્વિ॑કા॒ યદ્વ॒મ્રો અ॑તિ॒સર્પ॑તિ । સર્વ॒-ન્તદ॑સ્તુ તે ઘૃ॒ત-ન્તજ્જુ॑ષસ્વ યવિષ્ઠ્ય ॥ રાત્રિગ્ં॑ રાત્રિ॒મપ્ર॑યાવ॒-મ્ભર॒ન્તો-ઽશ્વા॑યેવ॒ તિષ્ઠ॑તે ઘા॒સમ॑સ્મૈ । રા॒યસ્પોષે॑ણ॒ સમિ॒ષા મદ॒ન્તો-ઽગ્ને॒ મા તે॒ પ્રતિ॑વેશા રિષામ ॥ નાભા॑ [નાભા᳚, પૃ॒થિ॒વ્યા-સ્સ॑મિધા॒ન-] 38

પૃથિ॒વ્યા-સ્સ॑મિધા॒ન-મ॒ગ્નિગ્ં રા॒યસ્પોષા॑ય બૃહ॒તે હ॑વામહે । ઇ॒ર॒મ્મ॒દ-મ્બૃ॒હદુ॑ક્થં॒-યઁજ॑ત્ર॒-ઞ્જેતા॑રમ॒ગ્નિ-મ્પૃત॑નાસુ સાસ॒હિમ્ ॥ યા-સ્સેના॑ અ॒ભીત્વ॑રીરા-વ્યા॒ધિની॒-રુગ॑ણા ઉ॒ત । યે સ્તે॒ના યે ચ॒ તસ્ક॑રા॒સ્તાગ્સ્તે॑ અ॒ગ્ને-ઽપિ॑ દધામ્યા॒સ્યે᳚ ॥ દગ્ગ્ષ્ટ્રા᳚ભ્યા-મ્મ॒લિમ્લૂ॒ન્ જમ્ભ્યૈ॒-સ્તસ્ક॑રાગ્ં ઉ॒ત । હનૂ᳚ભ્યાગ્ સ્તે॒નાન્-ભ॑ગવ॒સ્તાગ્-સ્ત્વ-ઙ્ખા॑દ॒ સુખા॑દિતાન્ ॥ યે જને॑ષુ મ॒લિમ્લ॑વ-સ્સ્તે॒નાસ॒-સ્તસ્ક॑રા॒ વને᳚ । યે [ ] 39

કક્ષે᳚ષ્વઘા॒ યવ॒સ્તાગ્સ્તે॑ દધામિ॒ જમ્ભ॑યોઃ ॥ યો અ॒સ્મભ્ય॑મરાતી॒યા-દ્યશ્ચ॑ નો॒ દ્વેષ॑તે॒ જનઃ॑ । નિન્દા॒દ્યો અ॒સ્મા-ન્દિફ્સા᳚ચ્ચ॒ સર્વ॒-ન્ત-મ્મ॑સ્મ॒સા કુ॑રુ ॥ સગ્ંશિ॑ત-મ્મે॒ બ્રહ્મ॒ સગ્ંશિ॑તં-વીઁ॒ર્ય॑-મ્બલ᳚મ્ । સગ્ંશિ॑ત-ઙ્ક્ષ॒ત્ર-ઞ્જિ॒ષ્ણુ યસ્યા॒-ઽહમસ્મિ॑ પુ॒રોહિ॑તઃ ॥ ઉદે॑ષા-મ્બા॒હૂ અ॑તિર॒મુદ્વર્ચ॒ ઉદૂ॒ બલ᳚મ્ । ક્ષિ॒ણોમિ॒ બ્રહ્મ॑ણા॒-ઽમિત્રા॒નુન્ન॑યામિ॒ [-ઽમિત્રા॒-નુન્ન॑યામિ, સ્વાગ્ં અ॒હમ્ ।] 40

સ્વાગ્ં અ॒હમ્ ॥ દૃ॒શા॒નો રુ॒ક્મ ઉ॒ર્વ્યા વ્ય॑દ્યૌદ્દુ॒ર્મર્ષ॒માયુઃ॑ શ્રિ॒યે રુ॑ચા॒નઃ । અ॒ગ્નિર॒મૃતો॑ અભવ॒દ્વયો॑-ભિ॒ર્યદે॑ન॒-ન્દ્યૌરજ॑નય-થ્સુ॒રેતાઃ᳚ ॥ વિશ્વા॑ રૂ॒પાણિ॒ પ્રતિ॑ મુઞ્ચતે ક॒વિઃ પ્રા-ઽસા॑વીદ્ભ॒દ્ર-ન્દ્વિ॒પદે॒ ચતુ॑ષ્પદે । વિ નાક॑મખ્ય-થ્સવિ॒તા વરે॒ણ્યો-ઽનુ॑ પ્ર॒યાણ॑મુ॒ષસો॒ વિ॑રાજતિ ॥ નક્તો॒ષાસા॒ સમ॑નસા॒ વિરૂ॑પે ધા॒પયે॑તે॒ શિશુ॒મેકગ્ં॑ સમી॒ચી । દ્યાવા॒ ક્ષામા॑ રુ॒ક્મો [રુ॒ક્મઃ, અ॒ન્તર્વિ ભા॑તિ] 41

અ॒ન્તર્વિ ભા॑તિ દે॒વા અ॒ગ્નિ-ન્ધા॑રય-ન્દ્રવિણો॒દાઃ ॥ સુ॒પ॒ર્ણો॑-ઽસિ ગ॒રુત્મા᳚-ન્ત્રિ॒વૃત્તે॒ શિરો॑ ગાય॒ત્ર-ઞ્ચક્ષુ॒-સ્સ્તોમ॑ આ॒ત્મા સામ॑ તે ત॒નૂર્વા॑મદે॒વ્ય-મ્બૃ॑હ-દ્રથન્ત॒રે પ॒ક્ષૌ ય॑જ્ઞાય॒જ્ઞિય॒-મ્પુચ્છ॒-ઞ્છન્દા॒ગ્॒સ્યઙ્ગા॑નિ॒ ધિષ્ણિ॑યા-શ્શ॒ફા યજૂગ્ં॑ષિ॒ નામ॑ ॥ સુ॒પ॒ર્ણો॑-ઽસિ ગ॒રુત્મા॒-ન્દિવ॑-ઙ્ગચ્છ॒ સુવઃ॑ પત ॥ 42 ॥

(નાભા॒ - વને॒ યે - ન॑યામિ॒ - ક્ષામા॑ રુ॒ક્મો᳚ - ઽષ્ટાત્રિગ્ં॑શચ્ચ) (અ. 10)

અગ્ને॒ યં-યઁ॒જ્ઞમ॑દ્ધ્વ॒રં-વિઁ॒શ્વતઃ॑ પરિ॒ભૂરસિ॑ । સ ઇદ્દે॒વેષુ॑ ગચ્છતિ ॥ સોમ॒ યાસ્તે॑ મયો॒ભુવ॑ ઊ॒તય॒-સ્સન્તિ॑ દા॒શુષે᳚ । તાભિ॑ર્નો-ઽવિ॒તા ભ॑વ ॥ અ॒ગ્નિર્મૂ॒ર્ધા ભુવઃ॑ ॥ ત્વન્નઃ॑ સોમ॒ , યા તે॒ ધામા॑નિ ॥ ત-થ્સ॑વિ॒તુર્વરે᳚ણ્ય॒-મ્ભર્ગો॑ દે॒વસ્ય॑ ધીમહિ । ધિયો॒ યો નઃ॑ પ્રચો॒દયા᳚ત્ ॥ અચિ॑ત્તી॒ યચ્ચ॑કૃ॒મા દૈવ્યે॒ જને॑ દી॒નૈર્દક્ષૈઃ॒ પ્રભૂ॑તી પૂરુષ॒ત્વતા᳚ । 43

દે॒વેષુ॑ ચ સવિત॒ર્માનુ॑ષેષુ ચ॒ ત્વન્નો॒ અત્ર॑ સુવતા॒દના॑ગસઃ ॥ ચો॒દ॒યિ॒ત્રી સૂ॒નૃતા॑ના॒-ઞ્ચેત॑ન્તી સુમતી॒નામ્ । ય॒જ્ઞ-ન્દ॑ધે॒ સર॑સ્વતી ॥ પાવી॑રવી ક॒ન્યા॑ ચિ॒ત્રાયુ॒-સ્સર॑સ્વતી વી॒રપ॑ત્ની॒ ધિય॑-ન્ધાત્ । ગ્નાભિ॒રચ્છિ॑દ્રગ્ં શર॒ણગ્ં સ॒જોષા॑ દુરા॒ધર્ષ॑-ઙ્ગૃણ॒તે શર્મ॑ યગ્ંસત્ ॥ પૂ॒ષા ગા અન્વે॑તુ નઃ પૂ॒ષા ર॑ક્ષ॒ત્વર્વ॑તઃ । પૂ॒ષા વાજગ્ં॑ સનોતુ નઃ ॥ શુ॒ક્ર-ન્તે॑ અ॒ન્યદ્ય॑જ॒ત-ન્તે॑ અ॒ન્ય- [અ॒ન્યત્, વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વાસિ ।] 44

-દ્વિષુ॑રૂપે॒ અહ॑ની॒ દ્યૌરિ॑વાસિ । વિશ્વા॒ હિ મા॒યા અવ॑સિ સ્વધાવો ભ॒દ્રા તે॑ પૂષન્નિ॒હ રા॒તિર॑સ્તુ ॥ તે॑-ઽવર્ધન્ત॒ સ્વત॑વસો મહિત્વ॒ના ઽઽનાક॑-ન્ત॒સ્થુરુ॒રુ ચ॑ક્રિરે॒ સદઃ॑ । વિષ્ણુ॒ ર્યદ્ધા-ઽઽવ॒-દ્વૃષ॑ણ-મ્મદ॒ચ્યુતં॒-વઁયો॒ ન સી॑દ॒ન્નધિ॑ બ॒ર્॒હિષિ॑ પ્રિ॒યે ॥ પ્રચિ॒ત્રમ॒ર્ક-ઙ્ગૃ॑ણ॒તે તુ॒રાય॒ મારુ॑તાય॒ સ્વત॑વસે ભરદ્ધ્વમ્ । યે સહાગ્ં॑સિ॒ સહ॑સા॒ સહ॑ન્તે॒ [સહ॑ન્તે, રેજ॑તે અગ્ને પૃથિ॒વી મ॒ખેભ્યઃ॑ ।] 45

રેજ॑તે અગ્ને પૃથિ॒વી મ॒ખેભ્યઃ॑ ॥ વિશ્વે॑ દે॒વા વિશ્વે॑ દેવાઃ ॥ દ્યાવા॑ નઃ પૃથિ॒વી ઇ॒મગ્ં સિ॒દ્ધ્રમ॒દ્ય દિ॑વિ॒સ્પૃશ᳚મ્ । ય॒જ્ઞ-ન્દે॒વેષુ॒ યચ્છતામ્ ॥ પ્ર પૂ᳚ર્વ॒જે પિ॒તરા॒ નવ્ય॑સીભિર્ગી॒ર્ભિઃ કૃ॑ણુદ્ધ્વ॒ગ્ં॒ સદ॑ને ઋ॒તસ્ય॑ । આ નો᳚ દ્યાવાપૃથિવી॒ દૈવ્યે॑ન॒ જને॑ન યાત॒-મ્મહિ॑ વાં॒-વઁરૂ॑થમ્ ॥ અ॒ગ્નિગ્ગ્ સ્તોમે॑ન બોધય સમિધા॒નો અમ॑ર્ત્યમ્ । હ॒વ્યા દે॒વેષુ॑ નો દધત્ ॥ સ હ॑વ્ય॒વાડમ॑ર્ત્ય ઉ॒શિગ્દૂ॒તશ્ચનો॑હિતઃ । અ॒ગ્નિર્ધિ॒યા સમૃ॑ણ્વતિ ॥ શન્નો॑ ભવન્તુ॒, વાજે॑વાજે ॥ 46 ॥

(પુ॒રુ॒ષ॒ત્વતા॑ - યજ॒તન્તે॑ અ॒ન્યથ્ - સહ॑ન્તે॒ - ચનો॑હિતો॒ - ઽષ્ટૌ ચ॑ ) (અ. 11)

(યુ॒ઞ્જા॒ન - ઇ॒મામ॑ગૃભ્ણન્ - દે॒વસ્ય॒ - સન્તે॒ - વિ પાજ॑સા॒ - વસ॑વસ્ત્વા॒ - સમા᳚સ્ત્વો॒ - ર્ધ્વા - અ॒સ્યાકૂ॑તિં॒ - ઁયદ॑ગ્ને॒ યાન્ - યગ્ને॒ યં-યઁ॒જ્ઞ - મેકા॑દશ)

(યુ॒ઞ્જા॒નો - વર્મ॑ ચ સ્થ - આદિ॒ત્યસ્ત્વા॒ - ભાર॑તી॒ - સ્વાગ્ં અ॒હગ્ં - ષટ્ચ॑ત્વારિગ્ંશત્ )

(યુ॒ઞ્જા॒નો, વાજે॑વાજે)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ- agnicityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

yu॒ñjā॒naḥ pra̭tha॒ma-mmana̭sta॒tvāya̭ savi॒tā dhiyaḥ̭ | a॒gni-ñjyoti̭rni॒cāyya̭ pṛthi॒vyā addhyā 'bha̭rat || yu॒ktvāya॒ mana̭sā de॒vān-thsuva̭rya॒to dhi॒yā diva᳚m | bṛ॒hajjyotiḥ̭ kariṣya॒ta-ssa̭vi॒tā prasṷvāti॒ tān || yu॒ktena॒ mana̭sā va॒ya-nde॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒ve | su॒va॒rgeyā̭ya॒ śaktyai᳚ || yu॒ñjate॒ mana̭ u॒ta yṷñjate॒ dhiyo॒ viprā॒ vipra̭sya bṛha॒to vi̭pa॒ścitaḥ̭ | vi hotrā̭ dadhe vayunā॒ videka॒ i- [vayunā॒ videka॒ it, ma॒hī de॒vasya̭] 1

-nma॒hī de॒vasya̭ savi॒tuḥ pari̭ṣṭutiḥ || yu॒je vā॒-mbrahma̭ pū॒rvya-nnamo̭bhi॒rvi ślokā̭ yanti pa॒thyḙva॒ sūrāḥ᳚ | śṛ॒ṇvanti॒ viśvḙ a॒mṛta̭sya pu॒trā ā ye dhāmā̭ni di॒vyāni̭ ta॒sthuḥ || yasya̭ pra॒yāṇa॒manva॒nya idya॒yurde॒vā de॒vasya̭ mahi॒māna॒marca̭taḥ | yaḥ pārthi̭vāni vima॒me sa eta̭śo॒ rajāgṃ̭si de॒va-ssa̭vi॒tā ma̭hitva॒nā || deva̭ savitaḥ॒ prasṷva ya॒jña-mprasa̭va [ ] 2

ya॒jñapa̭ti॒-mbhagā̭ya di॒vyo ga̭ndha॒rvaḥ | ke॒ta॒pūḥ keta̭nnaḥ punātu vā॒caspati॒rvāca̭ma॒dya sva̭dāti naḥ || i॒ma-nno̭ deva savitarya॒jña-mprasṷva devā॒yuvagṃ̭ sakhi॒vidagṃ̭ satrā॒jita̭-ndhana॒jitagṃ̭ suva॒rjita᳚m || ṛ॒cā stoma॒gṃ॒ sama̭rdhaya gāya॒treṇa̭ rathanta॒ram | bṛ॒ha-dgā̭ya॒trava̭rtani || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚ 'śvino᳚rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-ṅgāya॒treṇa॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svadabhri̭rasi॒ nāri̭- [nāriḥ̭, a॒si॒ pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-] 3

-rasi pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-da॒gni-mpṷrī॒ṣya̭maṅgira॒svadā bha̭ra॒ traiṣṭṷbhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒sva-dbabhri̭rasi॒ nāri̭rasi॒ tvayā̭ va॒yagṃ sa॒dhastha॒ āgnigṃ śa̭kema॒ khani̭tu-mpurī॒ṣya̭-ñjāga̭tena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svaddhasta̭ ā॒dhāya̭ savi॒tā bibhra॒dabhrigṃ̭ hira॒ṇyayī᳚m | tayā॒ jyoti॒raja̭sra॒-mida॒gni-ṅkhā॒tvī na॒ ā bha॒rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svat || 4 ||

(i--dya॒jña-mprasṷva॒ - nāri॒ - rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda̭sā॒ - trīṇi̭ ca) (a. 1)

i॒māma̭gṛbhṇa-nraśa॒nāmṛ॒tasya॒ pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyā | tayā̭ de॒vā-ssu॒tamā ba̭bhūvur-ṛ॒tasya॒ sāma᳚n-thsa॒ramā॒rapa̭ntī || pratū᳚rtaṃ-vā~ji॒nnā dra̭va॒ vari̭ṣṭhā॒manṷ saṃ॒va~ta᳚m | di॒vi te॒ janma̭ para॒mama॒ntari̭kṣe॒ nābhiḥ̭ pṛthi॒vyāmadhi॒ yoniḥ̭ || yu॒ñjāthā॒gṃ॒ rāsa̭bhaṃ-yu~॒vama॒smin. yāmḙ vṛṣaṇvasū | a॒gni-mbhara̭ntamasma॒yum || yogḙyoge ta॒vasta̭raṃ॒-vā~jḙvāje havāmahe | sakhā̭ya॒ indra̭ma॒taye᳚ || pra॒tūrva॒- [pra॒tūrvanṋ, ehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī] 5

-nnehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī ru॒drasya॒ gāṇa̭patyā-nmayo॒bhūrehi̭ | u॒rva̭ntari̭kṣa॒manvi̭hi sva॒sti ga̭vyūti॒rabha̭yāni kṛ॒ṇvann || pū॒ṣṇā sa॒yujā̭ sa॒ha | pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭da॒gni-mpṷri॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dacche᳚hya॒gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒svada-cchḙmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭riṣyāmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭rāmaḥ || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭makhya॒-danvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya [sūrya̭sya, pu॒ru॒trā ca̭] 6

puru॒trā ca̭ ra॒śmīnanu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ā ta̭tāna || ā॒gatya̭ vā॒jyaddhva̭na॒-ssarvā॒ mṛdho॒ vidhṷ̄nute | a॒gnigṃ sa॒dhasthḙ maha॒ti cakṣṷṣā॒ ni ci̭kīṣate || ā॒kramya̭ vāji-npṛthi॒vīma॒gnimi̭ccha ru॒cā tvam | bhūmyā̭ vṛ॒tvāya̭ no brūhi॒ yataḥ॒ khanā̭ma॒ taṃ-va~॒yam || dyaustḙ pṛ॒ṣṭha-mpṛ̭thi॒vī sa॒dhastha̭mā॒tmā 'ntari̭kṣagṃ samu॒draste॒ yoniḥ̭ | vi॒khyāya॒ cakṣṷṣā॒ tvama॒bhi ti̭ṣṭha [tvama॒bhi ti̭ṣṭha, pṛ॒ta॒nya॒taḥ |] 7

pṛtanya॒taḥ || utkrā̭ma maha॒te saubha̭gāyā॒-smādā॒sthānā᳚-ddraviṇo॒dā vā̭jinn | va॒yagg syā̭ma suma॒tau pṛ̭thi॒vyā a॒gni-ṅkha̭ni॒ṣyanta̭ u॒pasthḙ asyāḥ || uda̭kramī-ddraviṇo॒dā vā॒jyarvā-'ka॒-ssa lo॒kagṃ sukṛ̭ta-mpṛthi॒vyāḥ | tataḥ̭ khanema su॒pratī̭kama॒gnigṃ suvo॒ ruhā̭ṇā॒ adhi॒ nāka̭ utta॒me || a॒po de॒vīrupa̭ sṛja॒ madhṷmatīraya॒kṣmāya̭ pra॒jābhyaḥ̭ | tāsā॒g॒ sthānā॒dujji̭hatā॒-moṣa̭dhaya-ssupippa॒lāḥ || jigha̭- [jigha̭rmi, a॒gni-mmana̭sā] 8

-rmya॒gni-mmana̭sā ghṛ॒tena̭ prati॒kṣyanta॒-mbhuva̭nāni॒ viśvā᳚ | pṛ॒thu-nti̭ra॒ścā vaya̭sā bṛ॒hantaṃ॒-vya~ci̭ṣṭha॒mannagṃ̭ rabha॒saṃ-vi~dā̭nam || ā tvā̭ jigharmi॒ vaca̭sā ghṛ॒tenā̭-'ra॒kṣasā॒ mana̭sā॒ tajjṷṣasva | marya̭śrī-sspṛha॒ya-dva̭rṇo a॒gnirnā-'bhi॒mṛśḙ ta॒nuvā॒ jarhṛ̭ṣāṇaḥ || pari॒ vāja̭patiḥ ka॒vira॒gnir-ha॒vyānya̭kramīt | dadha॒-dratnā̭ni dā॒śuṣe᳚ || pari̭ tvā-'gne॒ puraṃ̭-va~॒yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi | dhṛ॒ṣa-dva̭rṇa-ndi॒vedi̭ve bhe॒ttāra̭-mbhaṅgu॒rāva̭taḥ || tvama̭gne॒ dyubhi॒stva-mā̭śuśu॒kṣaṇi॒stva-ma॒dbhyastva-maśma̭na॒spari̭ | tvaṃ-va~ne᳚bhya॒ stvamoṣa̭dhībhya॒ stva-nnṛ॒ṇā-nnṛ̭pate jāyase॒ śuciḥ̭ || 9 ||

(pra॒tūrva॒nth - sūrya̭sya - tiṣṭha॒ - jigha̭rmi - bhe॒ttāraṃ̭ - ~vigṃśa॒tiśca̭) (a. 2)

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚-'śvino᳚ rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne su॒pratī̭ka॒maja̭sreṇa bhā॒nunā॒ dīdyā̭nam | śi॒va-mpra॒jābhyo-'higṃ̭ santa-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si sa॒prathā̭ u॒rva̭gni-mbha̭ri॒ṣyadapa̭rāvapiṣṭham | vardha̭māna-mma॒ha ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || śarma̭ ca stho॒ [śarma̭ ca sthaḥ, varma̭ ca] 10

varma̭ ca stho॒ acchi̭dre bahu॒le u॒bhe | vyaca̭svatī॒ saṃ-va~̭sāthā-mbha॒rtama॒gni-mpṷrī॒ṣya᳚m || saṃva~̭sāthāgṃ suva॒rvidā̭ sa॒mīcī॒ ura̭sā॒ tmanā᳚ | a॒gnima॒nta rbha̭ri॒ṣyantī॒ jyoti̭ṣmanta॒ maja̭sra॒mit || pu॒rī॒ṣyo̭-'si vi॒śvabha̭rāḥ | atha̭rvā tvā pratha॒mo nira̭manthadagne || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ [pu॒tra ī̭dhe, atha̭rvaṇaḥ |] 11

atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvān-thsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || sagṃ sī̭dasva ma॒hāgṃ a̭si॒ śoca̭sva [śoca̭sva, de॒va॒vīta̭maḥ |] 12

deva॒vīta̭maḥ | vi dhū॒mama̭gne aru॒ṣa-mmi̭yeddhya sṛ॒ja pra̭śasta darśa॒tam || jani̭ṣvā॒ hi jenyo॒ agre॒ ahnāgṃ̭ hi॒to hi॒teṣva̭ru॒ṣo vanḙṣu | damḙdame sa॒pta ratnā॒ dadhā̭no॒-'gnirhotā॒ ni ṣa̭sādā॒ yajī̭yān || 13 ||

(stha॒ - ī॒dhe॒ - śoca̭sva - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) - (a. 3)

sa-ntḙ vā॒yurmā̭ta॒riśvā̭ dadhātūttā॒nāyai॒ hṛda̭yaṃ॒-ya~dvili̭ṣṭam | de॒vānāṃ॒-ya~ścara̭ti prā॒ṇathḙna॒ tasmai̭ ca devi॒ vaṣa̭ḍastu॒ tubhya᳚m || sujā̭to॒ jyoti̭ṣā sa॒ha śarma॒ varṷ̄tha॒mā-'sa̭da॒-ssuvaḥ̭ | vāso̭ agne vi॒śvarṷ̄pa॒gṃ॒ saṃvya~̭yasva vibhāvaso || udṷ tiṣṭha svaddhva॒rāvā̭ no de॒vyā kṛ॒pā | dṛ॒śe ca̭ bhā॒sā bṛ̭ha॒tā sṷśu॒kvani॒rā-'gnḙ yāhi suśa॒stibhiḥ̭ || 14 ||

ū॒rdhva ū॒ ṣu ṇa̭ ū॒taye॒ tiṣṭhā̭ de॒vo na sa̭vi॒tā | ū॒rdhvo vāja̭sya॒ sani̭tā॒ yada॒ñjibhi̭-rvā॒ghadbhi̭-rvi॒hvayā̭mahe || sa jā॒to garbho̭ asi॒ roda̭syo॒ragne॒ cāru॒rvibhṛ̭ta॒ oṣa̭dhīṣu | ci॒tra-śśiśuḥ॒ pari॒ tamāg̭sya॒ktaḥ pra mā॒tṛbhyo॒ adhi॒ kani̭kradadgāḥ || sthi॒ro bha̭va vī॒ḍva̭ṅga ā॒śurbha̭va vā॒jya̭rvann | pṛ॒thurbha̭va su॒ṣada॒stvama॒gneḥ pṷrīṣa॒vāha̭naḥ || śi॒vo bha̭va [ ] 15

pra॒jābhyo॒ mānṷṣībhya॒stvama̭ṅgiraḥ | mā dyāvā̭pṛthi॒vī a॒bhi śṷ̄śuco॒ mā-'ntari̭kṣa॒-mmā vana॒spatīṋ || praitṷ vā॒jī kani̭krada॒-nnāna̭da॒-drāsa̭bhaḥ॒ patvā᳚ | bhara̭nna॒gni-mpṷrī॒ṣya̭-mmā pā॒dyāyṷṣaḥ pu॒rā || rāsa̭bho vā॒-ṅkani̭krada॒-thsuyṷkto vṛṣaṇā॒ rathe᳚ | sa vā̭ma॒gni-mpṷrī॒ṣya̭mā॒śurdū॒to va̭hādi॒taḥ || vṛṣā॒-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa॒-mbhara̭nna॒pā-ṅgarbhagṃ̭ samu॒driya᳚m | agna॒ ā yā̭hi [ ] 16

vī॒taya̭ ṛ॒tagṃ sa॒tyam || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ gṛhṇītā॒-'gnime॒tagṃ śi॒vamā॒yanta̭ma॒bhyatra̭ yu॒ṣmān | vyasya॒n viśvā॒ ama̭tī॒rarā̭tī-rni॒ṣīda̭nno॒ apa̭ durma॒tigṃ ha̭nat || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ modaddhvamena॒-mpuṣpā̭vatī-ssupippa॒lāḥ | a॒yaṃ-vo~॒ garbha̭ ṛ॒tviyaḥ̭ pra॒tnagṃ sa॒dhastha॒mā 'sa̭dat || 17 ||

(su॒śa॒stibhiḥ̭ - śi॒vo bha̭va - yāhi॒ - ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 4)

vi pāja̭sā pṛ॒thunā॒ śośṷcāno॒ bādha̭sva dvi॒ṣo ra॒kṣaso॒ amī̭vāḥ | su॒śarma̭ṇo bṛha॒ta-śśarma̭ṇi syāma॒gnera॒hagṃ su॒hava̭sya॒ praṇī̭tau || āpo॒ hi ṣṭhā ma̭yo॒bhuva॒stā na̭ ū॒rje da̭dhātana | ma॒he raṇā̭ya॒ cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śi॒vata̭mo॒ rasa॒stasya̭ bhājayate॒ha naḥ̭ | u॒śa॒tīri̭va mā॒taraḥ̭ || tasmā॒ ara̭-ṅgamāma vo॒ yasya॒ kṣayā̭ya॒ jinva̭tha | āpo̭ ja॒naya̭thā ca naḥ || mi॒tra- [mi॒traḥ, sa॒gṃ॒sṛjya̭] 18

-ssa॒gṃ॒sṛjya̭ pṛthi॒vī-mbhūmi̭-ñca॒ jyoti̭ṣā sa॒ha | sujā̭ta-ñjā॒tavḙdasama॒gniṃ-vai~᳚śvāna॒raṃ-vi~॒bhum || a॒ya॒kṣmāya̭ tvā॒ sagṃ sṛ̭jāmi pra॒jābhyaḥ̭ | viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā-ssagṃ sṛ̭ja॒ntvā-nṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || ru॒drā-ssa॒bhṛntya̭ pṛthi॒vī-mbṛ॒hajjyoti॒-ssamī̭dhire | teṣā᳚-mbhā॒nuraja̭sra॒ icchu॒kro de॒veṣṷ rocate || sagṃ sṛ̭ṣṭāṃ॒-va~sṷbhī ru॒drairdhīraiḥ᳚ karma॒ṇyā᳚-mmṛda᳚m | hastā᳚bhyā-mmṛ॒dvī-ṅkṛ॒tvā si̭nīvā॒lī ka̭rotu॒ [si̭nīvā॒lī ka̭rotu, tām |] 19

tām || si॒nī॒vā॒lī sṷkapa॒rdā sṷkurī॒rā svaṷpa॒śā | sā tubhya̭madite maha॒ okhā-nda̭dhātu॒ hasta̭yoḥ || u॒khā-ṅka̭rotu॒ śaktyā̭ bā॒hubhyā॒-madi̭tirdhi॒yā | mā॒tā pu॒traṃ-ya~tho॒pasthe॒ sā-'gni-mbi̭bhartu॒ garbha॒ ā || ma॒khasya॒ śiro̭-'si ya॒jñasya̭ pa॒de sthaḥ̭ | vasa̭vastvā kṛṇvantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā 'ṅgira॒sva-tpṛ̭thi॒vya̭si ru॒drāstvā̭ kṛṇvantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣama- [-'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣamasi, ā॒di॒tyāstvā̭] 20

-syādi॒tyāstvā̭ kṛṇvantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddyaura̭si॒ viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rāḥ kṛ̭ṇva॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddiśo̭-'si dhru॒vā-'si̭ dhā॒rayā॒ mayi̭ pra॒jāgṃ rā॒yaspoṣa̭-ṅgaupa॒tyagṃ su॒vīryagṃ̭ sajā॒tān. yaja̭mānā॒yā-'di̭tyai॒ rāsnā॒-'sya di̭tiste॒ bila̭-ṅgṛhṇātu॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svat || kṛ॒tvāya॒ sā ma॒hīmu॒khā-mmṛ॒nmayīṃ॒-yo~ni̭ma॒gnaye᳚ | tā-mpu॒trebhya॒-ssa-mprā ya̭ccha॒dadi̭ti-śśra॒payā॒niti̭ || 21 ||

(mi॒traḥ - ka̭ro - tva॒ntari̭kṣamasi॒ - pra - ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)

vasa̭vastvā dhūpayantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā̭ dhūpayantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā̭ dhūpayantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svad- viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā dhṷ̄paya॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dindra̭stvā dhūpayatvaṅgira॒sva--dviṣṇṷstvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dvarṷṇastvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dadi̭tistvā de॒vī vi॒śvade᳚vyāvatī pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tkha̭natvavaṭa de॒vānā᳚-ntvā॒ patnī᳚- [patnīḥ᳚, de॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ] 22

-rde॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-dda̭dhatūkhe dhi॒ṣaṇā᳚stvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-da॒bhīndha̭tāmukhe॒ gnāstvā̭ de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-cchra̭payantūkhe॒ varū᳚trayo॒ jana̭yastvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tpa̭cantūkhe | mitrai॒tāmu॒khā-mpa̭cai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || a॒bhīmā- [a॒bhīmām, ma॒hi॒nā diva̭-mmi॒tro] 23

-mma̭hi॒nā diva̭-mmi॒tro ba̭bhūva sa॒prathāḥ᳚ | u॒ta śrava̭sā pṛthi॒vīm || mi॒trasya̭ carṣaṇī॒dhṛta॒-śśravo̭ de॒vasya̭ sāna॒sim | dyu॒mna-ñci॒traśra̭vastamam || de॒vastvā̭ savi॒todva̭patu supā॒ṇi-ssva̭ṅgu॒riḥ | su॒bā॒huru॒ta śaktyā᳚ || apa̭dyamānā pṛthi॒vyāśā॒ diśa॒ ā pṛ̭ṇa | utti̭ṣṭha bṛha॒tī bha̭vo॒rdhvā ti̭ṣṭha dhru॒vā tvam || vasa̭va॒stvā ''cchṛ̭ndantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā-'' cchṛ̭ndantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā ''cchṛ̭ndantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dviśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā ā cchṛ̭nda॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || 24 ||

(patnī̭ - ri॒māgṃ - ru॒drāstvā-'' cchṛ̭nda॒ntve - kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 6)

samā᳚stvā-'gna ṛ॒tavo̭ vardhayantu saṃva~thsa॒rā ṛṣa̭yo॒ yāni̭ sa॒tyā | sa-ndi॒vyena̭ dīdihi roca॒nena॒ viśvā॒ ā bhā̭hi pra॒diśaḥ̭ pṛthi॒vyāḥ || sa-ñce॒ddhyasvā᳚-'gne॒ pra ca̭ bodhayaina॒mucca̭ tiṣṭha maha॒te saubha̭gāya | mā ca̭ riṣadupasa॒ttā tḙ agne bra॒hmāṇa̭ste ya॒śasaḥ̭ santu॒ mā-'nye || tvāma̭gne vṛṇate brāhma॒ṇā i॒me śi॒vo a̭gne [ ] 25

saṃ॒-va~ra̭ṇe bhavā naḥ | sa॒pa॒tna॒hā no̭ abhimāti॒jicca॒ sve gayḙ jāgṛ॒hya pra̭yucchann || i॒haivāgne॒ adhi̭ dhārayā ra॒yi-mmā tvā॒ nikra̭-npūrva॒cito̭ nikā॒riṇaḥ̭ | kṣa॒trama̭gne su॒yama̭mastu॒ tubhya̭mupasa॒ttā va̭rdhatā-nte॒ ani̭ṣṭṛtaḥ || kṣa॒treṇā᳚-'gne॒ svāyu॒-ssagṃ ra̭bhasva mi॒treṇā᳚-'gne mitra॒dheyḙ yatasva | sa॒jā॒tānā᳚-mmaddhyama॒sthā ḙdhi॒ rājñā̭magne viha॒vyo̭ dīdihī॒ha || ati॒ [ati̭, niho॒ ati॒ sridho] 26

niho॒ ati॒ sridho 'tyaci̭tti॒-matyarā̭timagne | viśvā॒ hya̭gne duri॒tā saha॒svāthā॒smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yindāḥ᳚ || a॒nā॒dhṛ॒ṣyo jā॒tava̭dā॒ ani̭ṣṭṛto vi॒rāḍa̭gne kṣatra॒bhṛ-ddī̭dihī॒ha | viśvā॒ āśāḥ᳚ pramu॒ñca-nmānṷṣīrbhi॒ya-śśi॒vābhi̭ra॒dya pari̭ pāhi no vṛ॒dhe || bṛha̭spate savitarbo॒dhayai̭na॒gṃ॒ sagṃśi̭ta-ñcithsa-nta॒rāgṃ sagṃ śi̭śādhi | va॒rdhayai̭na-mmaha॒te saubha̭gāya॒ [saubha̭gāya, viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ |] 27

viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ || a॒mu॒tra॒bhūyā॒dadha॒ yadya॒masya॒ bṛha̭spate a॒bhiśa̭ste॒ra mṷñcaḥ | pratyaṷhatā-ma॒śvinā̭ mṛ॒tyuma̭smā-dde॒vānā̭-magne bhi॒ṣajā॒ śacī̭bhiḥ || udva॒ya-ntama̭sa॒spari॒ paśya̭nto॒ jyoti॒rutta̭ram | de॒va-ndḙva॒trā sūrya॒maga̭nma॒ jyoti̭rutta॒mam || 28 ||

(i॒me śi॒vo a॒gne - 'ti॒ - saubha̭gāya॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 7)

ū॒rdhvā a̭sya sa॒midho̭ bhavantyū॒rdhvā śu॒krā śo॒cīgṣya॒gneḥ | dyu॒matta̭mā su॒pratī̭kasya sū॒noḥ || tanū॒napā॒dasṷro vi॒śvavḙdā de॒vo de॒veṣṷ de॒vaḥ | pa॒tha ā-'na̭kti॒ maddhvā̭ ghṛ॒tena̭ || maddhvā̭ ya॒jña-nna̭kṣase prīṇā॒no narā॒śagṃso̭ agne | su॒kṛdde॒va-ssa̭vi॒tā vi॒śvavā̭raḥ || acchā॒yamḙti॒ śava̭sā ghṛ॒tenḙḍā॒no vahni॒rnama̭sā | a॒gnigg sruco̭ addhva॒reṣṷ pra॒yathsṷ || sa ya̭kṣadasya mahi॒māna̭ma॒gne-ssa [mahi॒māna̭ma॒gne-ssaḥ, ī॒ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ |] 29

ī̭ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ | vasu॒śceti̭ṣṭho vasu॒dhāta̭maśca || dvāro̭ de॒vīranva̭sya॒ viśve᳚ vra॒tā da̭dante a॒gneḥ | u॒ru॒vyaca̭so॒ dhāmnā॒ patya̭mānāḥ || te a̭sya॒ yoṣa̭ṇe di॒vye na yonā̭vu॒ṣāsā॒naktā᳚ | i॒maṃ-ya~॒jñama̭vatā maddhva॒ra-nnaḥ̭ || daivyā̭ hotārāvū॒rdhva-ma̭ddhva॒ra-nno॒-'gnerji॒hvāma॒bhi gṛ̭ṇītam | kṛ॒ṇu॒ta-nna॒-ssvi̭ṣṭim || ti॒sro de॒vīrba॒r॒hiredagṃ sa̭da॒ntviḍā॒ sara̭svatī॒ [sara̭svatī, bhāra̭tī |] 30

bhāra̭tī | ma॒hī gṛ̭ṇā॒nā || tanna̭stu॒rīpa॒madbhṷta-mpuru॒kṣu tvaṣṭā̭ su॒vīra᳚m | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ ṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme || vana̭spa॒te-'va̭ sṛjā॒ rarā̭ṇa॒stmanā̭ de॒veṣṷ | a॒gnirha॒vyagṃ śa̭mi॒tā sṷ̄dayāti || agne॒ svāhā̭ kṛṇuhi jātaveda॒ indrā̭ya ha॒vyam | viśvḙ de॒vā ha॒viri॒da-ñjṷṣantām || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā- [pṛthi॒vī-ndyām, u॒temā-ṅkasmai̭] 31

-mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaḥ prā̭ṇa॒to ni̭miṣa॒to ma̭hi॒tvaika॒ idrājā॒ jaga̭to ba॒bhūva̭ | ya īśḙ a॒sya dvi॒pada॒ścatṷṣpadaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya ā᳚tma॒dā ba̭la॒dā yasya॒ viśva̭ u॒pāsa̭te pra॒śiṣaṃ॒-ya~sya̭ de॒vāḥ | yasya̭ chā॒yā-'mṛtaṃ॒-ya~sya̭ mṛ॒tyuḥ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yasye॒me hi॒mava̭nto mahi॒tvā yasya̭ samu॒dragṃ ra॒sayā̭ sa॒hā- [sa॒ha, ā॒huḥ |] 32

-''huḥ | yasye॒māḥ pra॒diśo॒ yasya̭ bā॒hū kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya-ṅkranda̭sī॒ ava̭sā tastabhā॒ne a॒bhyaikṣḙtā॒-mmana̭sā॒ reja̭māne | yatrādhi॒ sūra॒ udi̭tau॒ vyeti॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yena॒ dyauru॒grā pṛ̭thi॒vī ca̭ dṛ॒ḍhe yena॒ su॒vaḥ̭ stabhi॒taṃ-ye~na॒ nākaḥ̭ | yo a॒ntari̭kṣe॒ raja̭so vi॒mānaQḥkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || āpo̭ ha॒ yanma̭ha॒tī rviśva॒- [yanma̭ha॒tī rviśva᳚m, aya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā] 33

-māya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | tato̭ de॒vānā॒-nnira̭varta॒tāsu॒rekaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaści॒dāpo̭ mahi॒nā pa॒ryapa̭śya॒-ddakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | yo de॒veṣvadhi̭ de॒va eka॒ āsī॒-tkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || 34 ||

(a॒gne-ssa - sara̭svatī॒ - dyāgṃ - sa॒ha - viśvaṃ॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 8)

(ū॒rdhvā - yaḥ prā̭ṇa॒to - ya ā᳚tma॒dā - yasye॒me - yaṅkranda̭sī॒ - yena॒ dyau- rāpo̭ ha॒ yat - tato̭ de॒vānāṃ॒ - ~yaści॒dāpo॒ - yo de॒veṣu॒ - nava̭ )

ākṷ̄tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā॒ mano̭ me॒dhāma॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ ci॒ttaṃ-vi~jñā̭tama॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ vā॒co vidhṛ̭tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā᳚ pra॒jāpa̭taye॒ mana̭ve॒ svāhā॒-'gnayḙ vaiśvāna॒rāya॒ svāhā॒ viśvḙ de॒vasya̭ ne॒turmarto̭ vṛṇīta sa॒khyaṃ-vi~śvḙ rā॒ya i̭ṣuddhyasi dyu॒mnaṃ-vṛ~̭ṇīta pu॒ṣyase॒ svāhā॒ mā su bhi̭tthā॒ mā su ri̭ṣo॒ dṛgṃha̭sva vī॒ḍaya̭sva॒ su | amba̭ dhṛṣṇu vī॒raya̭svā॒- [vī॒raya̭sva, a॒gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ |] 35

-'gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ || dṛgṃha̭sva devi pṛthivi sva॒staya̭ āsu॒rī mā॒yā sva॒dhayā̭ kṛ॒tā-'si̭ | juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyamari̭ṣṭā॒ tvamudi̭hi ya॒jñe a॒sminn || mitrai॒tāmu॒khā-nta̭pai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || drva̭nna-ssa॒rpirā̭sutiḥ pra॒tno hotā॒ vare᳚ṇyaḥ | saha̭saspu॒tro adbhṷtaḥ || para̭syā॒ adhi̭ saṃ॒va~to-'va̭rāgṃ a॒bhyā [a॒bhyā, ta॒ra॒ |] 36

ta̭ra | yatrā॒hamasmi॒ tāgṃ a̭va || pa॒ra॒masyāḥ᳚ parā॒vato̭ ro॒hida̭śva i॒hā-'ga̭hi | pu॒rī॒ṣyaḥ̭ purupri॒yo-'gne॒ tva-nta̭rā॒ mṛdhaḥ̭ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒kra jyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒n jāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-''sa̭daḥ || 37 ||

(vī॒raya॒svā - '' - tapa̭n - vigṃśa॒tiśca̭) (a. 9)

yada̭gne॒ yāni॒ kāni॒ cā-''te॒ dārṷ̄ṇi da॒ddhmasi̭ | tada̭stu॒ tubhya॒mi-dghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || yadattyṷpa॒jihvi̭kā॒ yadva॒mro a̭ti॒sarpa̭ti | sarva॒-ntada̭stu te ghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || rātrigṃ̭ rātri॒mapra̭yāva॒-mbhara॒nto-'śvā̭yeva॒ tiṣṭha̭te ghā॒sama̭smai | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā mada॒nto-'gne॒ mā te॒ prati̭veśā riṣāma || nābhā̭ [nābhā᳚, pṛ॒thi॒vyā-ssa̭midhā॒na-] 38

pṛthi॒vyā-ssa̭midhā॒na-ma॒gnigṃ rā॒yaspoṣā̭ya bṛha॒te ha̭vāmahe | i॒ra॒mma॒da-mbṛ॒hadṷkthaṃ॒-ya~ja̭tra॒-ñjetā̭rama॒gni-mpṛta̭nāsu sāsa॒him || yā-ssenā̭ a॒bhītva̭rīrā-vyā॒dhinī॒-ruga̭ṇā u॒ta | ye ste॒nā ye ca॒ taska̭rā॒stāgstḙ a॒gne-'pi̭ dadhāmyā॒sye᳚ || daggṣṭrā᳚bhyā-mma॒limlū॒n jambhyai॒-staska̭rāgṃ u॒ta | hanū᳚bhyāg ste॒nān-bha̭gava॒stāg-stva-ṅkhā̭da॒ sukhā̭ditān || ye janḙṣu ma॒limla̭va-sste॒nāsa॒-staska̭rā॒ vane᳚ | ye [ ] 39

kakṣe᳚ṣvaghā॒ yava॒stāgstḙ dadhāmi॒ jambha̭yoḥ || yo a॒smabhya̭marātī॒yā-dyaśca̭ no॒ dveṣa̭te॒ janaḥ̭ | nindā॒dyo a॒smā-ndiphsā᳚cca॒ sarva॒-nta-mma̭sma॒sā kṷru || sagṃśi̭ta-mme॒ brahma॒ sagṃśi̭taṃ-vī~॒rya̭-mbala᳚m | sagṃśi̭ta-ṅkṣa॒tra-ñji॒ṣṇu yasyā॒-'hamasmi̭ pu॒rohi̭taḥ || udḙṣā-mbā॒hū a̭tira॒mudvarca॒ udū॒ bala᳚m | kṣi॒ṇomi॒ brahma̭ṇā॒-'mitrā॒nunna̭yāmi॒ [-'mitrā॒-nunna̭yāmi, svāgṃ a॒ham |] 40

svāgṃ a॒ham || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyauddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒dvayo̭-bhi॒ryadḙna॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || viśvā̭ rū॒pāṇi॒ prati̭ muñcate ka॒viḥ prā-'sā̭vīdbha॒dra-ndvi॒pade॒ catṷṣpade | vi nāka̭makhya-thsavi॒tā vare॒ṇyo-'nṷ pra॒yāṇa̭mu॒ṣaso॒ vi̭rājati || nakto॒ṣāsā॒ sama̭nasā॒ virṷ̄pe dhā॒payḙte॒ śiśu॒mekagṃ̭ samī॒cī | dyāvā॒ kṣāmā̭ ru॒kmo [ru॒kmaḥ, a॒ntarvi bhā̭ti] 41

a॒ntarvi bhā̭ti de॒vā a॒gni-ndhā̭raya-ndraviṇo॒dāḥ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā᳚-ntri॒vṛtte॒ śiro̭ gāya॒tra-ñcakṣu॒-sstoma̭ ā॒tmā sāma̭ te ta॒nūrvā̭made॒vya-mbṛ̭ha-drathanta॒re pa॒kṣau ya̭jñāya॒jñiya॒-mpuccha॒-ñchandā॒g॒syaṅgā̭ni॒ dhiṣṇi̭yā-śśa॒phā yajūgṃ̭ṣi॒ nāma̭ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā॒-ndiva̭-ṅgaccha॒ suvaḥ̭ pata || 42 ||

(nābhā॒ - vane॒ ye - na̭yāmi॒ - kṣāmā̭ ru॒kmo᳚ - 'ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 10)

agne॒ yaṃ-ya~॒jñama̭ddhva॒raṃ-vi~॒śvataḥ̭ pari॒bhūrasi̭ | sa idde॒veṣṷ gacchati || soma॒ yāstḙ mayo॒bhuva̭ ū॒taya॒-ssanti̭ dā॒śuṣe᳚ | tābhi̭rno-'vi॒tā bha̭va || a॒gnirmū॒rdhā bhuvaḥ̭ || tvannaḥ̭ soma॒ , yā te॒ dhāmā̭ni || ta-thsa̭vi॒turvare᳚ṇya॒-mbhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi | dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || aci̭ttī॒ yacca̭kṛ॒mā daivye॒ janḙ dī॒nairdakṣaiḥ॒ prabhṷ̄tī pūruṣa॒tvatā᳚ | 43

de॒veṣṷ ca savita॒rmānṷṣeṣu ca॒ tvanno॒ atra̭ suvatā॒danā̭gasaḥ || co॒da॒yi॒trī sū॒nṛtā̭nā॒-ñceta̭ntī sumatī॒nām | ya॒jña-nda̭dhe॒ sara̭svatī || pāvī̭ravī ka॒nyā̭ ci॒trāyu॒-ssara̭svatī vī॒rapa̭tnī॒ dhiya̭-ndhāt | gnābhi॒racchi̭dragṃ śara॒ṇagṃ sa॒joṣā̭ durā॒dharṣa̭-ṅgṛṇa॒te śarma̭ yagṃsat || pū॒ṣā gā anvḙtu naḥ pū॒ṣā ra̭kṣa॒tvarva̭taḥ | pū॒ṣā vājagṃ̭ sanotu naḥ || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nya- [a॒nyat, viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi |] 44

-dviṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvo bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira̭stu || tḙ-'vardhanta॒ svata̭vaso mahitva॒nā ''nāka̭-nta॒sthuru॒ru ca̭krire॒ sadaḥ̭ | viṣṇu॒ ryaddhā-''va॒-dvṛṣa̭ṇa-mmada॒cyutaṃ॒-va~yo॒ na sī̭da॒nnadhi̭ ba॒r॒hiṣi̭ pri॒ye || praci॒trama॒rka-ṅgṛ̭ṇa॒te tu॒rāya॒ mārṷtāya॒ svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si॒ saha̭sā॒ saha̭nte॒ [saha̭nte, reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ |] 45

reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ || viśvḙ de॒vā viśvḙ devāḥ || dyāvā̭ naḥ pṛthi॒vī i॒magṃ si॒ddhrama॒dya di̭vi॒spṛśa᳚m | ya॒jña-nde॒veṣu॒ yacchatām || pra pū᳚rva॒je pi॒tarā॒ navya̭sībhirgī॒rbhiḥ kṛ̭ṇuddhva॒gṃ॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | ā no᳚ dyāvāpṛthivī॒ daivyḙna॒ janḙna yāta॒-mmahi̭ vāṃ॒-va~rṷ̄tham || a॒gnigg stomḙna bodhaya samidhā॒no ama̭rtyam | ha॒vyā de॒veṣṷ no dadhat || sa ha̭vya॒vāḍama̭rtya u॒śigdū॒taścano̭hitaḥ | a॒gnirdhi॒yā samṛ̭ṇvati || śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje || 46 ||

(pu॒ru॒ṣa॒tvatā̭ - yaja॒tantḙ a॒nyath - saha̭nte॒ - cano̭hito॒ - 'ṣṭau ca̭ ) (a. 11)

(yu॒ñjā॒na - i॒māma̭gṛbhṇan - de॒vasya॒ - sante॒ - vi pāja̭sā॒ - vasa̭vastvā॒ - samā᳚stvo॒ - rdhvā - a॒syākṷ̄tiṃ॒ - ~yada̭gne॒ yān - yagne॒ yaṃ-ya~॒jña - mekā̭daśa)

(yu॒ñjā॒no - varma̭ ca stha - ādi॒tyastvā॒ - bhāra̭tī॒ - svāgṃ a॒hagṃ - ṣaṭca̭tvārigṃśat )

(yu॒ñjā॒no, vājḙvāje)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे प्रथमः प्रश्नः- अग्निचित्यङ्ग मन्त्रपाठाभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒म-म्मन॑स्त॒त्वाय॑ सवि॒ता धियः॑ । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अद्ध्या ऽभ॑रत् ॥ यु॒क्त्वाय॒ मन॑सा दे॒वान्-थ्सुव॑र्य॒तो धि॒या दिव᳚म् । बृ॒हज्ज्योतिः॑ करिष्य॒त-स्स॑वि॒ता प्रसु॑वाति॒ तान् ॥ यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒य-न्दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒वे । सु॒व॒र्गेया॑य॒ शक्त्यै᳚ ॥ यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चितः॑ । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒ विदेक॒ इ- [वयुना॒ विदेक॒ इत्, म॒ही दे॒वस्य॑] 1

-न्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिः ॥ यु॒जे वा॒-म्ब्रह्म॑ पू॒र्व्य-न्नमो॑भि॒र्वि श्लोका॑ यन्ति प॒थ्ये॑व॒ सूराः᳚ । शृ॒ण्वन्ति॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः ॥ यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मर्च॑तः । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजाग्ं॑सि दे॒व-स्स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना ॥ देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञ-म्प्रस॑व [ ] 2

य॒ज्ञप॑ति॒-म्भगा॑य दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । के॒त॒पूः केत॑न्नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाच॑म॒द्य स्व॑दाति नः ॥ इ॒म-न्नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व देवा॒युवग्ं॑ सखि॒विदग्ं॑ सत्रा॒जित॑-न्धन॒जितग्ं॑ सुव॒र्जित᳚म् ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ ऽश्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-ङ्गाय॒त्रेण॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वदभ्रि॑रसि॒ नारि॑- [नारिः॑, अ॒सि॒ पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑-] 3

-रसि पृथि॒व्या-स्स॒धस्था॑-द॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्व-द्बभ्रि॑रसि॒ नारि॑रसि॒ त्वया॑ व॒यग्ं स॒धस्थ॒ आग्निग्ं श॑केम॒ खनि॑तु-म्पुरी॒ष्य॑-ञ्जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वद्धस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रिग्ं॑ हिर॒ण्ययी᳚म् । तया॒ ज्योति॒रज॑स्र॒-मिद॒ग्नि-ङ्खा॒त्वी न॒ आ भ॒रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 4 ॥

(इ--द्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व॒ - नारि॒ - रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 1)

इ॒माम॑गृभ्ण-न्रश॒नामृ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्या । तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमा ब॑भूवुर्-ऋ॒तस्य॒ साम᳚न्-थ्स॒रमा॒रप॑न्ती ॥ प्रतू᳚र्तं-वाँजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वँत᳚म् । दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनिः॑ ॥ यु॒ञ्जाथा॒ग्ं॒ रास॑भं-युँ॒वम॒स्मिन्. यामे॑ वृषण्वसू । अ॒ग्नि-म्भर॑न्तमस्म॒युम् ॥ योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒-वाँजे॑वाजे हवामहे । सखा॑य॒ इन्द्र॑म॒तये᳚ ॥ प्र॒तूर्व॒- [प्र॒तूर्वन्न्॑, एह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती] 5

-न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्या-न्मयो॒भूरेहि॑ । उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒मन्वि॑हि स्व॒स्ति ग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन्न् ॥ पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒ह । पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑द॒ग्नि-म्पु॑रि॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-दच्छे᳚ह्य॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्वद-च्छे॑मो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रिष्यामो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रामः ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑मख्य॒-दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य [सूर्य॑स्य, पु॒रु॒त्रा च॑] 6

पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तान ॥ आ॒गत्य॑ वा॒ज्यद्ध्व॑न॒-स्सर्वा॒ मृधो॒ विधू॑नुते । अ॒ग्निग्ं स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषते ॥ आ॒क्रम्य॑ वाजि-न्पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खना॑म॒ तं-वँ॒यम् ॥ द्यौस्ते॑ पृ॒ष्ठ-म्पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्मा ऽन्तरि॑क्षग्ं समु॒द्रस्ते॒ योनिः॑ । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ [त्वम॒भि ति॑ष्ठ, पृ॒त॒न्य॒तः ।] 7

पृतन्य॒तः ॥ उत्क्रा॑म मह॒ते सौभ॑गाया॒-स्मादा॒स्थाना᳚-द्द्रविणो॒दा वा॑जिन्न् । व॒यग्ग् स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नि-ङ्ख॑नि॒ष्यन्त॑ उ॒पस्थे॑ अस्याः ॥ उद॑क्रमी-द्द्रविणो॒दा वा॒ज्यर्वा-ऽक॒-स्स लो॒कग्ं सुकृ॑त-म्पृथि॒व्याः । ततः॑ खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निग्ं सुवो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑ उत्त॒मे ॥ अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्यः॑ । तासा॒ग्॒ स्थाना॒दुज्जि॑हता॒-मोष॑धय-स्सुपिप्प॒लाः ॥ जिघ॑- [जिघ॑र्मि, अ॒ग्नि-म्मन॑सा] 8

-र्म्य॒ग्नि-म्मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रति॒क्ष्यन्त॒-म्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । पृ॒थु-न्ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒-व्यँचि॑ष्ठ॒मन्नग्ं॑ रभ॒सं-विँदा॑नम् ॥ आ त्वा॑ जिघर्मि॒ वच॑सा घृ॒तेना॑-ऽर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षस्व । मर्य॑श्री-स्स्पृह॒य-द्व॑र्णो अ॒ग्निर्ना-ऽभि॒मृशे॑ त॒नुवा॒ जर्हृ॑षाणः ॥ परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्-ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒-द्रत्ना॑नि दा॒शुषे᳚ ॥ परि॑ त्वा-ऽग्ने॒ पुरं॑-वँ॒यं-विँप्रग्ं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒ष-द्व॑र्ण-न्दि॒वेदि॑वे भे॒त्तार॑-म्भङ्गु॒राव॑तः ॥ त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्व-मा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्व-म॒द्भ्यस्त्व-मश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं-वँने᳚भ्य॒ स्त्वमोष॑धीभ्य॒ स्त्व-न्नृ॒णा-न्नृ॑पते जायसे॒ शुचिः॑ ॥ 9 ॥

(प्र॒तूर्व॒न्थ् - सूर्य॑स्य - तिष्ठ॒ - जिघ॑र्मि - भे॒त्तारं॑ - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 2)

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ ज्योति॑ष्मन्त-न्त्वा-ऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्या॑नम् । शि॒व-म्प्र॒जाभ्यो-ऽहिग्ं॑ सन्त-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि स॒प्रथा॑ उ॒र्व॑ग्नि-म्भ॑रि॒ष्यदप॑रावपिष्ठम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ शर्म॑ च स्थो॒ [शर्म॑ च स्थः, वर्म॑ च] 10

वर्म॑ च स्थो॒ अच्छि॑द्रे बहु॒ले उ॒भे । व्यच॑स्वती॒ सं-वँ॑साथा-म्भ॒र्तम॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य᳚म् ॥ संवँ॑साथाग्ं सुव॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना᳚ । अ॒ग्निम॒न्त र्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒ मज॑स्र॒मित् ॥ पु॒री॒ष्यो॑-ऽसि वि॒श्वभ॑राः । अथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्ने ॥ त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥ तमु॑ त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ [पु॒त्र ई॑धे, अथ॑र्वणः ।] 11

अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम् ॥ तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणे ॥ सीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्-थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाः ॥ नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑ । अद॑ब्धव्रत प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥ सग्ं सी॑दस्व म॒हाग्ं अ॑सि॒ शोच॑स्व [शोच॑स्व, दे॒व॒वीत॑मः ।] 12

देव॒वीत॑मः । वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒ष-म्मि॑येद्ध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम् ॥ जनि॑ष्वा॒ हि जेन्यो॒ अग्रे॒ अह्नाग्ं॑ हि॒तो हि॒तेष्व॑रु॒षो वने॑षु । दमे॑दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा॑नो॒-ऽग्निर्होता॒ नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् ॥ 13 ॥

(स्थ॒ - ई॒धे॒ - शोच॑स्व - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) - (अ. 3)

स-न्ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नायै॒ हृद॑यं॒-यँद्विलि॑ष्टम् । दे॒वानां॒-यँश्चर॑ति प्रा॒णथे॑न॒ तस्मै॑ च देवि॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य᳚म् ॥ सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒मा-ऽस॑द॒-स्सुवः॑ । वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ग्ं॒ संव्यँ॑यस्व विभावसो ॥ उदु॑ तिष्ठ स्वद्ध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या कृ॒पा । दृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒रा-ऽग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभिः॑ ॥ 14 ॥

ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता । ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑-र्वा॒घद्भि॑-र्वि॒ह्वया॑महे ॥ स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्र-श्शिशुः॒ परि॒ तमाग्॑स्य॒क्तः प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाः ॥ स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॑ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॑र्वन्न् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑नः ॥ शि॒वो भ॑व [ ] 15

प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरः । मा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शू॑शुचो॒ मा-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्मा वन॒स्पतीन्॑ ॥ प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒-न्नान॑द॒-द्रास॑भः॒ पत्वा᳚ । भर॑न्न॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-म्मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा ॥ रास॑भो वा॒-ङ्कनि॑क्रद॒-थ्सुयु॑क्तो वृषणा॒ रथे᳚ । स वा॑म॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मा॒शुर्दू॒तो व॑हादि॒तः ॥ वृषा॒-ऽग्निं-वृँष॑ण॒-म्भर॑न्न॒पा-ङ्गर्भग्ं॑ समु॒द्रिय᳚म् । अग्न॒ आ या॑हि [ ] 16

वी॒तय॑ ऋ॒तग्ं स॒त्यम् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ गृह्णीता॒-ऽग्निमे॒तग्ं शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्मान् । व्यस्य॒न् विश्वा॒ अम॑ती॒ररा॑ती-र्नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिग्ं ह॑नत् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ मोदद्ध्वमेन॒-म्पुष्पा॑वती-स्सुपिप्प॒लाः । अ॒यं-वोँ॒ गर्भ॑ ऋ॒त्वियः॑ प्र॒त्नग्ं स॒धस्थ॒मा ऽस॑दत् ॥ 17 ॥

(सु॒श॒स्तिभिः॑ - शि॒वो भ॑व - याहि॒ - षट्त्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)

वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒त-श्शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हग्ं सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ ॥ आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥ यो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ ॥ तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥ मि॒त्र- [मि॒त्रः, स॒ग्ं॒सृज्य॑] 18

-स्स॒ग्ं॒सृज्य॑ पृथि॒वी-म्भूमि॑-ञ्च॒ ज्योति॑षा स॒ह । सुजा॑त-ञ्जा॒तवे॑दसम॒ग्निं-वैँ᳚श्वान॒रं-विँ॒भुम् ॥ अ॒य॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सग्ं सृ॑जामि प्र॒जाभ्यः॑ । विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा-स्सग्ं सृ॑ज॒न्त्वा-नु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ रु॒द्रा-स्स॒भृन्त्य॑ पृथि॒वी-म्बृ॒हज्ज्योति॒-स्समी॑धिरे । तेषा᳚-म्भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचते ॥ सग्ं सृ॑ष्टां॒-वँसु॑भी रु॒द्रैर्धीरैः᳚ कर्म॒ण्या᳚-म्मृद᳚म् । हस्ता᳚भ्या-म्मृ॒द्वी-ङ्कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली क॑रोतु॒ [सि॑नीवा॒ली क॑रोतु, ताम् ।] 19

ताम् ॥ सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शा । सा तुभ्य॑मदिते मह॒ ओखा-न्द॑धातु॒ हस्त॑योः ॥ उ॒खा-ङ्क॑रोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒-मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं-यँथो॒पस्थे॒ सा-ऽग्नि-म्बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ ॥ म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि य॒ज्ञस्य॑ प॒दे स्थः॑ । वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्व-त्पृ॑थि॒व्य॑सि रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षम- [-ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षमसि, आ॒दि॒त्यास्त्वा॑] 20

-स्यादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्द्यौर॑सि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्दिशो॑-ऽसि ध्रु॒वा-ऽसि॑ धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाग्ं रा॒यस्पोष॑-ङ्गौप॒त्यग्ं सु॒वीर्यग्ं॑ सजा॒तान्. यज॑माना॒या-ऽदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽस्य दि॑तिस्ते॒ बिल॑-ङ्गृह्णातु॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खा-म्मृ॒न्मयीं॒-योँनि॑म॒ग्नये᳚ । ता-म्पु॒त्रेभ्य॒-स्स-म्प्रा य॑च्छ॒ददि॑ति-श्श्र॒पया॒निति॑ ॥ 21 ॥

(मि॒त्रः - क॑रो - त्व॒न्तरि॑क्षमसि॒ - प्र - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)

वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वद्- विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दिन्द्र॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व--द्विष्णु॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-द्वरु॑णस्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-ददि॑तिस्त्वा दे॒वी वि॒श्वदे᳚व्यावती पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्ख॑नत्ववट दे॒वाना᳚-न्त्वा॒ पत्नी᳚- [पत्नीः᳚, दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः] 22

-र्दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द्द॑धतूखे धि॒षणा᳚स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द॒भीन्ध॑तामुखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-च्छ्र॑पयन्तूखे॒ वरू᳚त्रयो॒ जन॑यस्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्प॑चन्तूखे । मित्रै॒तामु॒खा-म्प॑चै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ अ॒भीमा- [अ॒भीमाम्, म॒हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो] 23

-म्म॑हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः᳚ । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीम् ॥ मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृत॒-श्श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सिम् । द्यु॒म्न-ञ्चि॒त्रश्र॑वस्तमम् ॥ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रिः । सु॒बा॒हुरु॒त शक्त्या᳚ ॥ अप॑द्यमाना पृथि॒व्याशा॒ दिश॒ आ पृ॑ण । उत्ति॑ष्ठ बृह॒ती भ॑वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठ ध्रु॒वा त्वम् ॥ वस॑व॒स्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा आ च्छृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 24 ॥

(पत्नी॑ - रि॒माग्ं - रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्द॒न्त्वे - का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 6)

समा᳚स्त्वा-ऽग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु संवँथ्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्या । स-न्दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ आ भा॑हि प्र॒दिशः॑ पृथि॒व्याः ॥ स-ञ्चे॒द्ध्यस्वा᳚-ऽग्ने॒ प्र च॑ बोधयैन॒मुच्च॑ तिष्ठ मह॒ते सौभ॑गाय । मा च॑ रिषदुपस॒त्ता ते॑ अग्ने ब्र॒ह्माण॑स्ते य॒शसः॑ सन्तु॒ मा-ऽन्ये ॥ त्वाम॑ग्ने वृणते ब्राह्म॒णा इ॒मे शि॒वो अ॑ग्ने [ ] 25

सं॒-वँर॑णे भवा नः । स॒प॒त्न॒हा नो॑ अभिमाति॒जिच्च॒ स्वे गये॑ जागृ॒ह्य प्र॑युच्छन्न् ॥ इ॒हैवाग्ने॒ अधि॑ धारया र॒यि-म्मा त्वा॒ निक्र॑-न्पूर्व॒चितो॑ निका॒रिणः॑ । क्ष॒त्रम॑ग्ने सु॒यम॑मस्तु॒ तुभ्य॑मुपस॒त्ता व॑र्धता-न्ते॒ अनि॑ष्टृतः ॥ क्ष॒त्रेणा᳚-ऽग्ने॒ स्वायु॒-स्सग्ं र॑भस्व मि॒त्रेणा᳚-ऽग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्व । स॒जा॒ताना᳚-म्मद्ध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॑ दीदिही॒ह ॥ अति॒ [अति॑, निहो॒ अति॒ स्रिधो] 26

निहो॒ अति॒ स्रिधो ऽत्यचि॑त्ति॒-मत्यरा॑तिमग्ने । विश्वा॒ ह्य॑ग्ने दुरि॒ता सह॒स्वाथा॒स्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यिन्दाः᳚ ॥ अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तव॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राड॑ग्ने क्षत्र॒भृ-द्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशाः᳚ प्रमु॒ञ्च-न्मानु॑षीर्भि॒य-श्शि॒वाभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे ॥ बृह॑स्पते सवितर्बो॒धयै॑न॒ग्ं॒ सग्ंशि॑त-ञ्चिथ्स-न्त॒राग्ं सग्ं शि॑शाधि । व॒र्धयै॑न-म्मह॒ते सौभ॑गाय॒ [सौभ॑गाय, विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ।] 27

विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ अ॒मु॒त्र॒भूया॒दध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्ते॒र मु॑ञ्चः । प्रत्यौ॑हता-म॒श्विना॑ मृ॒त्युम॑स्मा-द्दे॒वाना॑-मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः ॥ उद्व॒य-न्तम॑स॒स्परि॒ पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम् । दे॒व-न्दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम् ॥ 28 ॥

(इ॒मे शि॒वो अ॒ग्ने - ऽति॒ - सौभ॑गाय॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 7)

ऊ॒र्ध्वा अ॑स्य स॒मिधो॑ भवन्त्यू॒र्ध्वा शु॒क्रा शो॒चीग्ष्य॒ग्नेः । द्यु॒मत्त॑मा सु॒प्रती॑कस्य सू॒नोः ॥ तनू॒नपा॒दसु॑रो वि॒श्ववे॑दा दे॒वो दे॒वेषु॑ दे॒वः । प॒थ आ-ऽन॑क्ति॒ मद्ध्वा॑ घृ॒तेन॑ ॥ मद्ध्वा॑ य॒ज्ञ-न्न॑क्षसे प्रीणा॒नो नरा॒शग्ंसो॑ अग्ने । सु॒कृद्दे॒व-स्स॑वि॒ता वि॒श्ववा॑रः ॥ अच्छा॒यमे॑ति॒ शव॑सा घृ॒तेने॑डा॒नो वह्नि॒र्नम॑सा । अ॒ग्निग्ग् स्रुचो॑ अद्ध्व॒रेषु॑ प्र॒यथ्सु॑ ॥ स य॑क्षदस्य महि॒मान॑म॒ग्ने-स्स [महि॒मान॑म॒ग्ने-स्सः, ई॒ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ ।] 29

ई॑ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ । वसु॒श्चेति॑ष्ठो वसु॒धात॑मश्च ॥ द्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे᳚ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेः । उ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाः ॥ ते अ॑स्य॒ योष॑णे दि॒व्ये न योना॑वु॒षासा॒नक्ता᳚ । इ॒मं-यँ॒ज्ञम॑वता मद्ध्व॒र-न्नः॑ ॥ दैव्या॑ होतारावू॒र्ध्व-म॑द्ध्व॒र-न्नो॒-ऽग्नेर्जि॒ह्वाम॒भि गृ॑णीतम् । कृ॒णु॒त-न्न॒-स्स्वि॑ष्टिम् ॥ ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्॒हिरेदग्ं स॑द॒न्त्विडा॒ सर॑स्वती॒ [सर॑स्वती, भार॑ती ।] 30

भार॑ती । म॒ही गृ॑णा॒ना ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑त-म्पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर᳚म् । रा॒यस्पोषं॒-विँ ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे ॥ वन॑स्प॒ते-ऽव॑ सृजा॒ ररा॑ण॒स्त्मना॑ दे॒वेषु॑ । अ॒ग्निर्ह॒व्यग्ं श॑मि॒ता सू॑दयाति ॥ अग्ने॒ स्वाहा॑ कृणुहि जातवेद॒ इन्द्रा॑य ह॒व्यम् । विश्वे॑ दे॒वा ह॒विरि॒द-ञ्जु॑षन्ताम् ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या- [पृथि॒वी-न्द्याम्, उ॒तेमा-ङ्कस्मै॑] 31

-मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒-यँस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒या-ऽमृतं॒-यँस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रग्ं र॒सया॑ स॒हा- [स॒ह, आ॒हुः ।] 32

-ऽऽहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य-ङ्क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑ता॒-म्मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तौ॒ व्येति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढे येन॒ सु॒वः॑ स्तभि॒तं-येँन॒ नाकः॑ । यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानQःकस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ आपो॑ ह॒ यन्म॑ह॒ती र्विश्व॒- [यन्म॑ह॒ती र्विश्व᳚म्, अय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना] 33

-माय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । ततो॑ दे॒वाना॒-न्निर॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒-द्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒-त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 34 ॥

(अ॒ग्ने-स्स - सर॑स्वती॒ - द्याग्ं - स॒ह - विश्वं॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 8)

(ऊ॒र्ध्वा - यः प्रा॑ण॒तो - य आ᳚त्म॒दा - यस्ये॒मे - यङ्क्रन्द॑सी॒ - येन॒ द्यौ- रापो॑ ह॒ यत् - ततो॑ दे॒वानां॒ - ँयश्चि॒दापो॒ - यो दे॒वेषु॒ - नव॑ )

आकू॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒धाम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ चि॒त्तं-विँज्ञा॑तम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒-ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॒ विश्वे॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वृणीत स॒ख्यं-विँश्वे॑ रा॒य इ॑षुद्ध्यसि द्यु॒म्नं-वृँ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॒ मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॑षो॒ दृग्ंह॑स्व वी॒डय॑स्व॒ सु । अम्ब॑ धृष्णु वी॒रय॑स्वा॒- [वी॒रय॑स्व, अ॒ग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ।] 35

-ऽग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ॥ दृग्ंह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒ता-ऽसि॑ । जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् ॥ मित्रै॒तामु॒खा-न्त॑पै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ द्र्व॑न्न-स्स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यः । सह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तः ॥ पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या [अ॒भ्या, त॒र॒ ।] 36

त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑व ॥ प॒र॒मस्याः᳚ परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा-ऽग॑हि । पु॒री॒ष्यः॑ पुरुप्रि॒यो-ऽग्ने॒ त्व-न्त॑रा॒ मृधः॑ ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्र ज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒न् जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽस॑दः ॥ 37 ॥

(वी॒रय॒स्वा - ऽऽ - तप॑न् - विग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 9)

यद॑ग्ने॒ यानि॒ कानि॒ चा-ऽऽते॒ दारू॑णि द॒द्ध्मसि॑ । तद॑स्तु॒ तुभ्य॒मि-द्घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्व॒-न्तद॑स्तु ते घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ रात्रिग्ं॑ रात्रि॒मप्र॑याव॒-म्भर॒न्तो-ऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तो-ऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम ॥ नाभा॑ [नाभा᳚, पृ॒थि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-] 38

पृथि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-म॒ग्निग्ं रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒द-म्बृ॒हदु॑क्थं॒-यँज॑त्र॒-ञ्जेता॑रम॒ग्नि-म्पृत॑नासु सास॒हिम् ॥ या-स्सेना॑ अ॒भीत्व॑रीरा-व्या॒धिनी॒-रुग॑णा उ॒त । ये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताग्स्ते॑ अ॒ग्ने-ऽपि॑ दधाम्या॒स्ये᳚ ॥ दग्ग्ष्ट्रा᳚भ्या-म्म॒लिम्लू॒न् जम्भ्यै॒-स्तस्क॑राग्ं उ॒त । हनू᳚भ्याग् स्ते॒नान्-भ॑गव॒स्ताग्-स्त्व-ङ्खा॑द॒ सुखा॑दितान् ॥ ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व-स्स्ते॒नास॒-स्तस्क॑रा॒ वने᳚ । ये [ ] 39

कक्षे᳚ष्वघा॒ यव॒स्ताग्स्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योः ॥ यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒या-द्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जनः॑ । निन्दा॒द्यो अ॒स्मा-न्दिफ्सा᳚च्च॒ सर्व॒-न्त-म्म॑स्म॒सा कु॑रु ॥ सग्ंशि॑त-म्मे॒ ब्रह्म॒ सग्ंशि॑तं-वीँ॒र्य॑-म्बल᳚म् । सग्ंशि॑त-ङ्क्ष॒त्र-ञ्जि॒ष्णु यस्या॒-ऽहमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः ॥ उदे॑षा-म्बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्च॒ उदू॒ बल᳚म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ [-ऽमित्रा॒-नुन्न॑यामि, स्वाग्ं अ॒हम् ।] 40

स्वाग्ं अ॒हम् ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑-भि॒र्यदे॑न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रा-ऽसा॑वीद्भ॒द्र-न्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्य-थ्सवि॒ता वरे॒ण्यो-ऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि॑राजति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो [रु॒क्मः, अ॒न्तर्वि भा॑ति] 41

अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाः ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्र-ञ्चक्षु॒-स्स्तोम॑ आ॒त्मा साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्य-म्बृ॑ह-द्रथन्त॒रे प॒क्षौ य॑ज्ञाय॒ज्ञिय॒-म्पुच्छ॒-ञ्छन्दा॒ग्॒स्यङ्गा॑नि॒ धिष्णि॑या-श्श॒फा यजूग्ं॑षि॒ नाम॑ ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा॒-न्दिव॑-ङ्गच्छ॒ सुवः॑ पत ॥ 42 ॥

(नाभा॒ - वने॒ ये - न॑यामि॒ - क्षामा॑ रु॒क्मो᳚ - ऽष्टात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 10)

अग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञम॑द्ध्व॒रं-विँ॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ । स इद्दे॒वेषु॑ गच्छति ॥ सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒-स्सन्ति॑ दा॒शुषे᳚ । ताभि॑र्नो-ऽवि॒ता भ॑व ॥ अ॒ग्निर्मू॒र्धा भुवः॑ ॥ त्वन्नः॑ सोम॒ , या ते॒ धामा॑नि ॥ त-थ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्य॒-म्भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षैः॒ प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता᳚ । 43

दे॒वेषु॑ च सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वन्नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसः ॥ चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑ना॒-ञ्चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञ-न्द॑धे॒ सर॑स्वती ॥ पावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात् । ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत् ॥ पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तः । पू॒षा वाजग्ं॑ सनोतु नः ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्य- [अ॒न्यत्, विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि ।] 44

-द्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ ते॑-ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना ऽऽनाक॑-न्त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सदः॑ । विष्णु॒ र्यद्धा-ऽऽव॒-द्वृष॑ण-म्मद॒च्युतं॒-वँयो॒ न सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्॒हिषि॑ प्रि॒ये ॥ प्रचि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम् । ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ [सह॑न्ते, रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ।] 45

रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ॥ विश्वे॑ दे॒वा विश्वे॑ देवाः ॥ द्यावा॑ नः पृथि॒वी इ॒मग्ं सि॒द्ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश᳚म् । य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॒ यच्छताम् ॥ प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम् ॥ अ॒ग्निग्ग् स्तोमे॑न बोधय समिधा॒नो अम॑र्त्यम् । ह॒व्या दे॒वेषु॑ नो दधत् ॥ स ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितः । अ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वति ॥ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे ॥ 46 ॥

(पु॒रु॒ष॒त्वता॑ - यज॒तन्ते॑ अ॒न्यथ् - सह॑न्ते॒ - चनो॑हितो॒ - ऽष्टौ च॑ ) (अ. 11)

(यु॒ञ्जा॒न - इ॒माम॑गृभ्णन् - दे॒वस्य॒ - सन्ते॒ - वि पाज॑सा॒ - वस॑वस्त्वा॒ - समा᳚स्त्वो॒ - र्ध्वा - अ॒स्याकू॑तिं॒ - ँयद॑ग्ने॒ यान् - यग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञ - मेका॑दश)

(यु॒ञ्जा॒नो - वर्म॑ च स्थ - आदि॒त्यस्त्वा॒ - भार॑ती॒ - स्वाग्ं अ॒हग्ं - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )

(यु॒ञ्जा॒नो, वाजे॑वाजे)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥