Summary — Hindi
AI-generated · not yet verified
The Hindi meaning of each verse is shown below the verse.
Summary — Punjabi
AI-generated · not yet verified
The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.
ਓ-ਨ੍ਨਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਗਣਪਤਯੇ ਨਮਃ,
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । ਹ॒ਰਿਃ॒ ਓਮ੍ ॥
ਯੁ॒ਞ੍ਜਾ॒ਨਃ ਪ੍ਰੑਥ॒ਮ-ਮ੍ਮਨੑਸ੍ਤ॒ਤ੍ਵਾਯੑ ਸਵਿ॒ਤਾ ਧਿਯਃੑ । ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿੑਰ੍ਨਿ॒ਚਾਯ੍ਯੑ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ ਅਦ੍ਧ੍ਯਾ ऽਭੑਰਤ੍ ॥ ਯੁ॒ਕ੍ਤ੍ਵਾਯ॒ ਮਨੑਸਾ ਦੇ॒ਵਾਨ੍-ਥ੍ਸੁਵੑਰ੍ਯ॒ਤੋ ਧਿ॒ਯਾ ਦਿਵ᳚ਮ੍ । ਬृ॒ਹਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃੑ ਕਰਿष੍ਯ॒ਤ-ਸ੍ਸੑਵਿ॒ਤਾ ਪ੍ਰਸੁੑਵਾਤਿ॒ ਤਾਨ੍ ॥ ਯੁ॒ਕ੍ਤੇਨ॒ ਮਨੑਸਾ ਵ॒ਯ-ਨ੍ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਸਵਿ॒ਤੁ-ਸ੍ਸ॒ਵੇ । ਸੁ॒ਵ॒ਰ੍ਗੇਯਾੑਯ॒ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈ᳚ ॥ ਯੁ॒ਞ੍ਜਤੇ॒ ਮਨੑ ਉ॒ਤ ਯੁੑਞ੍ਜਤੇ॒ ਧਿਯੋ॒ ਵਿਪ੍ਰਾ॒ ਵਿਪ੍ਰੑਸ੍ਯ ਬृਹ॒ਤੋ ਵਿੑਪ॒ਸ਼੍ਚਿਤਃੑ । ਵਿ ਹੋਤ੍ਰਾੑ ਦਧੇ ਵਯੁਨਾ॒ ਵਿਦੇਕ॒ ਇ- [ਵਯੁਨਾ॒ ਵਿਦੇਕ॒ ਇਤ੍, ਮ॒ਹੀ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ] 1
-ਨ੍ਮ॒ਹੀ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਸਵਿ॒ਤੁਃ ਪਰਿੑष੍ਟੁਤਿਃ ॥ ਯੁ॒ਜੇ ਵਾ॒-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੑ ਪੂ॒ਰ੍ਵ੍ਯ-ਨ੍ਨਮੋੑਭਿ॒ਰ੍ਵਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾੑ ਯਨ੍ਤਿ ਪ॒ਥ੍ਯੇੑਵ॒ ਸੂਰਾਃ᳚ । ਸ਼ृ॒ਣ੍ਵਨ੍ਤਿ॒ ਵਿਸ਼੍ਵੇੑ ਅ॒ਮृਤੑਸ੍ਯ ਪੁ॒ਤ੍ਰਾ ਆ ਯੇ ਧਾਮਾੑਨਿ ਦਿ॒ਵ੍ਯਾਨਿੑ ਤ॒ਸ੍ਥੁਃ ॥ ਯਸ੍ਯੑ ਪ੍ਰ॒ਯਾਣ॒ਮਨ੍ਵ॒ਨ੍ਯ ਇਦ੍ਯ॒ਯੁਰ੍ਦੇ॒ਵਾ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਮਹਿ॒ਮਾਨ॒ਮਰ੍ਚੑਤਃ । ਯਃ ਪਾਰ੍ਥਿੑਵਾਨਿ ਵਿਮ॒ਮੇ ਸ ਏਤੑਸ਼ੋ॒ ਰਜਾਗ੍ਂੑਸਿ ਦੇ॒ਵ-ਸ੍ਸੑਵਿ॒ਤਾ ਮੑਹਿਤ੍ਵ॒ਨਾ ॥ ਦੇਵੑ ਸਵਿਤਃ॒ ਪ੍ਰਸੁੑਵ ਯ॒ਜ੍ਞ-ਮ੍ਪ੍ਰਸੑਵ [ ] 2
ਯ॒ਜ੍ਞਪੑਤਿ॒-ਮ੍ਭਗਾੑਯ ਦਿ॒ਵ੍ਯੋ ਗੑਨ੍ਧ॒ਰ੍ਵਃ । ਕੇ॒ਤ॒ਪੂਃ ਕੇਤੑਨ੍ਨਃ ਪੁਨਾਤੁ ਵਾ॒ਚਸ੍ਪਤਿ॒ਰ੍ਵਾਚੑਮ॒ਦ੍ਯ ਸ੍ਵੑਦਾਤਿ ਨਃ ॥ ਇ॒ਮ-ਨ੍ਨੋੑ ਦੇਵ ਸਵਿਤਰ੍ਯ॒ਜ੍ਞ-ਮ੍ਪ੍ਰਸੁੑਵ ਦੇਵਾ॒ਯੁਵਗ੍ਂੑ ਸਖਿ॒ਵਿਦਗ੍ਂੑ ਸਤ੍ਰਾ॒ਜਿਤੑ-ਨ੍ਧਨ॒ਜਿਤਗ੍ਂੑ ਸੁਵ॒ਰ੍ਜਿਤ᳚ਮ੍ ॥ ऋ॒ਚਾ ਸ੍ਤੋਮ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਮੑਰ੍ਧਯ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੇਣੑ ਰਥਨ੍ਤ॒ਰਮ੍ । ਬृ॒ਹ-ਦ੍ਗਾੑਯ॒ਤ੍ਰਵੑਰ੍ਤਨਿ ॥ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਤ੍ਵਾ ਸਵਿ॒ਤੁਃ ਪ੍ਰੑਸ॒ਵੇ᳚ ऽਸ਼੍ਵਿਨੋ᳚ਰ੍ਬਾ॒ਹੁਭ੍ਯਾ᳚-ਮ੍ਪੂ॒ष੍ਣੋ ਹਸ੍ਤਾ᳚ਭ੍ਯਾ-ਙ੍ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੇਣ॒ ਛਨ੍ਦ॒ਸਾ ऽऽਦੑਦੇ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦਭ੍ਰਿੑਰਸਿ॒ ਨਾਰਿੑ- [ਨਾਰਿਃੑ, ਅ॒ਸਿ॒ ਪृ॒ਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥਾੑ-] 3
-ਰਸਿ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥਾੑ-ਦ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦਾ ਭੑਰ॒ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁੑਭੇਨ ਤ੍ਵਾ॒ ਛਨ੍ਦ॒ਸਾ ऽऽਦੑਦੇ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਬਭ੍ਰਿੑਰਸਿ॒ ਨਾਰਿੑਰਸਿ॒ ਤ੍ਵਯਾੑ ਵ॒ਯਗ੍ਂ ਸ॒ਧਸ੍ਥ॒ ਆਗ੍ਨਿਗ੍ਂ ਸ਼ੑਕੇਮ॒ ਖਨਿੑਤੁ-ਮ੍ਪੁਰੀ॒ष੍ਯੑ-ਞ੍ਜਾਗੑਤੇਨ ਤ੍ਵਾ॒ ਛਨ੍ਦ॒ਸਾ ऽऽਦੑਦੇ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦ੍ਧਸ੍ਤੑ ਆ॒ਧਾਯੑ ਸਵਿ॒ਤਾ ਬਿਭ੍ਰ॒ਦਭ੍ਰਿਗ੍ਂੑ ਹਿਰ॒ਣ੍ਯਯੀ᳚ਮ੍ । ਤਯਾ॒ ਜ੍ਯੋਤਿ॒ਰਜੑਸ੍ਰ॒-ਮਿਦ॒ਗ੍ਨਿ-ਙ੍ਖਾ॒ਤ੍ਵੀ ਨ॒ ਆ ਭ॒ਰਾਨੁੑष੍ਟੁਭੇਨ ਤ੍ਵਾ॒ ਛਨ੍ਦ॒ਸਾ ऽऽਦੑਦੇ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਤ੍ ॥ 4 ॥
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yu॒ñjā॒naḥ pra̭tha॒ma-mmana̭sta॒tvāya̭ savi॒tā dhiyaḥ̭ | a॒gni-ñjyoti̭rni॒cāyya̭ pṛthi॒vyā addhyā 'bha̭rat || yu॒ktvāya॒ mana̭sā de॒vān-thsuva̭rya॒to dhi॒yā diva᳚m | bṛ॒hajjyotiḥ̭ kariṣya॒ta-ssa̭vi॒tā prasṷvāti॒ tān || yu॒ktena॒ mana̭sā va॒ya-nde॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒ve | su॒va॒rgeyā̭ya॒ śaktyai᳚ || yu॒ñjate॒ mana̭ u॒ta yṷñjate॒ dhiyo॒ viprā॒ vipra̭sya bṛha॒to vi̭pa॒ścitaḥ̭ | vi hotrā̭ dadhe vayunā॒ videka॒ i- [vayunā॒ videka॒ it, ma॒hī de॒vasya̭] 1
-nma॒hī de॒vasya̭ savi॒tuḥ pari̭ṣṭutiḥ || yu॒je vā॒-mbrahma̭ pū॒rvya-nnamo̭bhi॒rvi ślokā̭ yanti pa॒thyḙva॒ sūrāḥ᳚ | śṛ॒ṇvanti॒ viśvḙ a॒mṛta̭sya pu॒trā ā ye dhāmā̭ni di॒vyāni̭ ta॒sthuḥ || yasya̭ pra॒yāṇa॒manva॒nya idya॒yurde॒vā de॒vasya̭ mahi॒māna॒marca̭taḥ | yaḥ pārthi̭vāni vima॒me sa eta̭śo॒ rajāgṃ̭si de॒va-ssa̭vi॒tā ma̭hitva॒nā || deva̭ savitaḥ॒ prasṷva ya॒jña-mprasa̭va [ ] 2
ya॒jñapa̭ti॒-mbhagā̭ya di॒vyo ga̭ndha॒rvaḥ | ke॒ta॒pūḥ keta̭nnaḥ punātu vā॒caspati॒rvāca̭ma॒dya sva̭dāti naḥ || i॒ma-nno̭ deva savitarya॒jña-mprasṷva devā॒yuvagṃ̭ sakhi॒vidagṃ̭ satrā॒jita̭-ndhana॒jitagṃ̭ suva॒rjita᳚m || ṛ॒cā stoma॒gṃ॒ sama̭rdhaya gāya॒treṇa̭ rathanta॒ram | bṛ॒ha-dgā̭ya॒trava̭rtani || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚ 'śvino᳚rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-ṅgāya॒treṇa॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svadabhri̭rasi॒ nāri̭- [nāriḥ̭, a॒si॒ pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-] 3
-rasi pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-da॒gni-mpṷrī॒ṣya̭maṅgira॒svadā bha̭ra॒ traiṣṭṷbhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒sva-dbabhri̭rasi॒ nāri̭rasi॒ tvayā̭ va॒yagṃ sa॒dhastha॒ āgnigṃ śa̭kema॒ khani̭tu-mpurī॒ṣya̭-ñjāga̭tena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svaddhasta̭ ā॒dhāya̭ savi॒tā bibhra॒dabhrigṃ̭ hira॒ṇyayī᳚m | tayā॒ jyoti॒raja̭sra॒-mida॒gni-ṅkhā॒tvī na॒ ā bha॒rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svat || 4 ||
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिता के चौथे काण्ड में पहला प्रश्न — अग्निचयन के अंगभूत मन्त्रों का पाठ। ओम्, परमात्मा को नमस्कार, श्री महागणपति को नमस्कार, श्री गुरुओं को नमस्कार। हरिः ओम्॥ सविता देवता पहले मन को युक्त करते हुए बुद्धियों को तत्व के लिए युक्त करते हैं; अग्नि को ज्योतिरूप में निहारकर उन्होंने पृथ्वी से उसे ऊपर उठाया॥ मन से देवताओं को युक्त करके, स्वर्ग की ओर जाते हुए, बुद्धि से द्युलोक को प्राप्त करते हुए, सविता उनके लिए महान ज्योति बनाने वाले हैं, वे उन्हें प्रेरित करते हैं॥ युक्त मन से हम सविता देवता की प्रेरणा में, स्वर्ग-प्राप्ति की शक्ति के लिए॥ विद्वान लोग मन को युक्त करते हैं और बुद्धियों को भी युक्त करते हैं — महान, सर्वज्ञ विप्र (सविता) की। उन्होंने यज्ञ-स्थानों को विविध प्रकार से व्यवस्थित किया, वे ज्ञानी हैं — यह महान देव सविता की स्तुति है॥ मैं तुम दोनों (मन और बुद्धि) को युक्त करता हूँ; प्राचीन ब्रह्म को नमस्कारों के साथ युक्त करता हूँ; स्तुतियाँ सूर्य के समान पथ पर चलती हैं। अमृत के पुत्र सभी सुनते हैं, जो दिव्य धामों में स्थित हैं॥ जिनकी यात्रा के पीछे अन्य देवता चलते हैं, वे देवता उस देव की महिमा का अर्चन करते हैं; जिन्होंने पार्थिव (पृथ्वी के) लोकों को मापा, वे सविता देव अपनी महिमा से अन्तरिक्ष के रजों (लोकों) में प्रकाशमान हैं॥ हे देव सविता, यज्ञ को प्रेरित करो, यज्ञपति को प्रेरित करो, भग के लिए; दिव्य गन्धर्व, केतपू (इच्छाओं को पूर्ण करने वाले) — वे हमें पवित्र करें; वाचस्पति आज हमारी वाणी को स्वादिष्ट (मधुर) करें॥ हे देव सविता, हमारे इस यज्ञ को प्रेरित करो — जो देवताओं के लिए है, जो आयु देने वाला है, मित्रों को पाने वाला है, सत्राजित (यज्ञ को जीतने वाला) है, धनजित है, स्वर्जित (स्वर्ग को जीतने वाला) है॥ ऋचा से स्तोम को समृद्ध करो, गायत्री से रथन्तर को; बृहत् और गायत्री के वर्तन (चलन) के साथ॥ हे अभ्रि (खनन-उपकरण), तुम्हें सविता देव की प्रेरणा में, अश्विनीकुमारों की भुजाओं से, पूषा के हाथों से, गायत्री छन्द के साथ, अंगिरसों के समान ग्रहण करता हूँ। तुम नारि (जल-धारिणी) हो, पृथ्वी के स्थान से हो; अंगिरसों के समान अग्नि को पुरीष्य (पुरीष-युक्त) लाओ। तुम्हें त्रिष्टुभ छन्द के साथ, अंगिरसों के समान ग्रहण करता हूँ। तुम बभ्रि (धारण करने वाली) हो, नारि हो; तुम्हारे द्वारा हम स्थान में अग्नि को खोद निकालने में समर्थ हों। पुरीष्य अग्नि को जागत छन्द के साथ, अंगिरसों के समान ग्रहण करता हूँ। सविता ने सोने की अभ्रि को हाथ में धारण करके उसे धारण किया; उसके द्वारा अग्नि को निरन्तर ज्योति के रूप में खोदकर हमारे पास लाओ। तुम्हें अनुष्टुभ छन्द के साथ, अंगिरसों के समान ग्रहण करता हूँ॥ ४॥ AI
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ — ਅਗਨੀਚਯਨ ਦੇ ਅੰਗ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਨਾਮ। ਓਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰਿ: ਓਮ। ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੋੜਿਆ; ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜੋਤਿ ਵਜੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲਿਆਂਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਸਵਿਤਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਅਸੀਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ (ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ)। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ — ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞਾਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ (ਸਵਿਤਾ) ਦੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਹਵਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਤੁਤੀ (ਹੈ)। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਅਗਨੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ; ਸ਼ਲੋਕ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਧੂਲ-ਕਣਾਂ (ਲੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ, ਯਜ੍ਞਪਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ; ਦਿਵਯ ਗੰਧਰਵ, ਧਵਜ-ਧਾਰਕ, ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ; ਵਾਚਸਪਤੀ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ, ਸਾਡੇ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਰਿਚਾ ਨਾਲ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਰਥੰਤਰ ਨੂੰ; ਮਹਾਨ ਗਾਇਤਰੀ-ਵਰਤਨੀ (ਹੈ)। ਹੇ ਅਭ੍ਰਿ (ਕੁਹਾੜੀ), ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਨਾਰੀ (ਧਰਤੀ) ਹੈਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੁਰੀਸ਼ (ਮਿੱਟੀ) ਵਾਲਾ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੈ ਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਬਭ੍ਰਿ (ਧਾਰਕ) ਹੈਂ, ਤੂੰ ਨਾਰੀ (ਧਰਤੀ) ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਈਏ, ਪੁਰੀਸ਼ (ਮਿੱਟੀ) ਵਾਲਾ। ਜਾਗਤ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲੈ ਆਵੇ। ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। AI
ਇ॒ਮਾਮੑਗृਭ੍ਣ-ਨ੍ਰਸ਼॒ਨਾਮृ॒ਤਸ੍ਯ॒ ਪੂਰ੍ਵ॒ ਆਯੁੑषਿ ਵਿ॒ਦਥੇੑषੁ ਕ॒ਵ੍ਯਾ । ਤਯਾੑ ਦੇ॒ਵਾ-ਸ੍ਸੁ॒ਤਮਾ ਬੑਭੂਵੁਰ੍-ऋ॒ਤਸ੍ਯ॒ ਸਾਮ᳚ਨ੍-ਥ੍ਸ॒ਰਮਾ॒ਰਪੑਨ੍ਤੀ ॥ ਪ੍ਰਤੂ᳚ਰ੍ਤਂ-ਵਾਁਜਿ॒ਨ੍ਨਾ ਦ੍ਰੑਵ॒ ਵਰਿੑष੍ਠਾ॒ਮਨੁੑ ਸਂ॒ਵਁਤ᳚ਮ੍ । ਦਿ॒ਵਿ ਤੇ॒ ਜਨ੍ਮੑ ਪਰ॒ਮਮ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षੇ॒ ਨਾਭਿਃੑ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾਮਧਿ॒ ਯੋਨਿਃੑ ॥ ਯੁ॒ਞ੍ਜਾਥਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਰਾਸੑਭਂ-ਯੁਁ॒ਵਮ॒ਸ੍ਮਿਨ੍. ਯਾਮੇੑ ਵृषਣ੍ਵਸੂ । ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਭਰੑਨ੍ਤਮਸ੍ਮ॒ਯੁਮ੍ ॥ ਯੋਗੇੑਯੋਗੇ ਤ॒ਵਸ੍ਤੑਰਂ॒-ਵਾਁਜੇੑਵਾਜੇ ਹਵਾਮਹੇ । ਸਖਾੑਯ॒ ਇਨ੍ਦ੍ਰੑਮ॒ਤਯੇ᳚ ॥ ਪ੍ਰ॒ਤੂਰ੍ਵ॒- [ਪ੍ਰ॒ਤੂਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ੑ, ਏਹ੍ਯੑਵ॒ਕ੍ਰਾਮ॒ਨ੍ਨਸ਼ੑਸ੍ਤੀ] 5
-ਨ੍ਨੇਹ੍ਯੑਵ॒ਕ੍ਰਾਮ॒ਨ੍ਨਸ਼ੑਸ੍ਤੀ ਰੁ॒ਦ੍ਰਸ੍ਯ॒ ਗਾਣੑਪਤ੍ਯਾ-ਨ੍ਮਯੋ॒ਭੂਰੇਹਿੑ । ਉ॒ਰ੍ਵੑਨ੍ਤਰਿੑਕ੍ष॒ਮਨ੍ਵਿੑਹਿ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿ ਗੑਵ੍ਯੂਤਿ॒ਰਭੑਯਾਨਿ ਕृ॒ਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ ॥ ਪੂ॒ष੍ਣਾ ਸ॒ਯੁਜਾੑ ਸ॒ਹ । ਪृ॒ਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥਾੑਦ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰਿ॒ष੍ਯੑ-ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦਚ੍ਛੇ᳚ਹ੍ਯ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ -ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦ-ਚ੍ਛੇੑਮੋ॒-ऽਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ-ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਭੑਰਿष੍ਯਾਮੋ॒-ऽਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ-ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਭੑਰਾਮਃ ॥ ਅਨ੍ਵ॒ਗ੍ਨਿਰੁ॒षਸਾ॒-ਮਗ੍ਰੑਮਖ੍ਯ॒-ਦਨ੍ਵਹਾੑਨਿ ਪ੍ਰਥ॒ਮੋ ਜਾ॒ਤਵੇੑਦਾਃ । ਅਨੁ॒ ਸੂਰ੍ਯੑਸ੍ਯ [ਸੂਰ੍ਯੑਸ੍ਯ, ਪੁ॒ਰੁ॒ਤ੍ਰਾ ਚੑ] 6
ਪੁਰੁ॒ਤ੍ਰਾ ਚੑ ਰ॒ਸ਼੍ਮੀਨਨੁ॒ ਦ੍ਯਾਵਾੑਪृਥਿ॒ਵੀ ਆ ਤੑਤਾਨ ॥ ਆ॒ਗਤ੍ਯੑ ਵਾ॒ਜ੍ਯਦ੍ਧ੍ਵੑਨ॒-ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ॒ ਮृਧੋ॒ ਵਿਧੂੑਨੁਤੇ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਗ੍ਂ ਸ॒ਧਸ੍ਥੇੑ ਮਹ॒ਤਿ ਚਕ੍षੁੑषਾ॒ ਨਿ ਚਿੑਕੀषਤੇ ॥ ਆ॒ਕ੍ਰਮ੍ਯੑ ਵਾਜਿ-ਨ੍ਪृਥਿ॒ਵੀਮ॒ਗ੍ਨਿਮਿੑਚ੍ਛ ਰੁ॒ਚਾ ਤ੍ਵਮ੍ । ਭੂਮ੍ਯਾੑ ਵृ॒ਤ੍ਵਾਯੑ ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ॒ ਯਤਃ॒ ਖਨਾੑਮ॒ ਤਂ-ਵਁ॒ਯਮ੍ ॥ ਦ੍ਯੌਸ੍ਤੇੑ ਪृ॒ष੍ਠ-ਮ੍ਪृੑਥਿ॒ਵੀ ਸ॒ਧਸ੍ਥੑਮਾ॒ਤ੍ਮਾ ऽਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਗ੍ਂ ਸਮੁ॒ਦ੍ਰਸ੍ਤੇ॒ ਯੋਨਿਃੑ । ਵਿ॒ਖ੍ਯਾਯ॒ ਚਕ੍षੁੑषਾ॒ ਤ੍ਵਮ॒ਭਿ ਤਿੑष੍ਠ [ਤ੍ਵਮ॒ਭਿ ਤਿੑष੍ਠ, ਪृ॒ਤ॒ਨ੍ਯ॒ਤਃ ।] 7
ਪृਤਨ੍ਯ॒ਤਃ ॥ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾੑਮ ਮਹ॒ਤੇ ਸੌਭੑਗਾਯਾ॒-ਸ੍ਮਾਦਾ॒ਸ੍ਥਾਨਾ᳚-ਦ੍ਦ੍ਰਵਿਣੋ॒ਦਾ ਵਾੑਜਿਨ੍ਨ੍ । ਵ॒ਯਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਯਾੑਮ ਸੁਮ॒ਤੌ ਪृੑਥਿ॒ਵ੍ਯਾ ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਙ੍ਖੑਨਿ॒ष੍ਯਨ੍ਤੑ ਉ॒ਪਸ੍ਥੇੑ ਅਸ੍ਯਾਃ ॥ ਉਦੑਕ੍ਰਮੀ-ਦ੍ਦ੍ਰਵਿਣੋ॒ਦਾ ਵਾ॒ਜ੍ਯਰ੍ਵਾ-ऽਕ॒-ਸ੍ਸ ਲੋ॒ਕਗ੍ਂ ਸੁਕृੑਤ-ਮ੍ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾਃ । ਤਤਃੑ ਖਨੇਮ ਸੁ॒ਪ੍ਰਤੀੑਕਮ॒ਗ੍ਨਿਗ੍ਂ ਸੁਵੋ॒ ਰੁਹਾੑਣਾ॒ ਅਧਿ॒ ਨਾਕੑ ਉਤ੍ਤ॒ਮੇ ॥ ਅ॒ਪੋ ਦੇ॒ਵੀਰੁਪੑ ਸृਜ॒ ਮਧੁੑਮਤੀਰਯ॒ਕ੍ष੍ਮਾਯੑ ਪ੍ਰ॒ਜਾਭ੍ਯਃੑ । ਤਾਸਾ॒ਗ੍॒ ਸ੍ਥਾਨਾ॒ਦੁਜ੍ਜਿੑਹਤਾ॒-ਮੋषੑਧਯ-ਸ੍ਸੁਪਿਪ੍ਪ॒ਲਾਃ ॥ ਜਿਘੑ- [ਜਿਘੑਰ੍ਮਿ, ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਮਨੑਸਾ] 8
-ਰ੍ਮ੍ਯ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਮਨੑਸਾ ਘृ॒ਤੇਨੑ ਪ੍ਰਤਿ॒ਕ੍ष੍ਯਨ੍ਤ॒-ਮ੍ਭੁਵੑਨਾਨਿ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾ᳚ । ਪृ॒ਥੁ-ਨ੍ਤਿੑਰ॒ਸ਼੍ਚਾ ਵਯੑਸਾ ਬृ॒ਹਨ੍ਤਂ॒-ਵ੍ਯਁਚਿੑष੍ਠ॒ਮਨ੍ਨਗ੍ਂੑ ਰਭ॒ਸਂ-ਵਿਁਦਾੑਨਮ੍ ॥ ਆ ਤ੍ਵਾੑ ਜਿਘਰ੍ਮਿ॒ ਵਚੑਸਾ ਘृ॒ਤੇਨਾੑ-ऽਰ॒ਕ੍षਸਾ॒ ਮਨੑਸਾ॒ ਤਜ੍ਜੁੑषਸ੍ਵ । ਮਰ੍ਯੑਸ਼੍ਰੀ-ਸ੍ਸ੍ਪृਹ॒ਯ-ਦ੍ਵੑਰ੍ਣੋ ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ੍ਨਾ-ऽਭਿ॒ਮृਸ਼ੇੑ ਤ॒ਨੁਵਾ॒ ਜਰ੍ਹृੑषਾਣਃ ॥ ਪਰਿ॒ ਵਾਜੑਪਤਿਃ ਕ॒ਵਿਰ॒ਗ੍ਨਿਰ੍-ਹ॒ਵ੍ਯਾਨ੍ਯੑਕ੍ਰਮੀਤ੍ । ਦਧ॒-ਦ੍ਰਤ੍ਨਾੑਨਿ ਦਾ॒ਸ਼ੁषੇ᳚ ॥ ਪਰਿੑ ਤ੍ਵਾ-ऽਗ੍ਨੇ॒ ਪੁਰਂੑ-ਵਁ॒ਯਂ-ਵਿਁਪ੍ਰਗ੍ਂੑ ਸਹਸ੍ਯ ਧੀਮਹਿ । ਧृ॒ष-ਦ੍ਵੑਰ੍ਣ-ਨ੍ਦਿ॒ਵੇਦਿੑਵੇ ਭੇ॒ਤ੍ਤਾਰੑ-ਮ੍ਭਙ੍ਗੁ॒ਰਾਵੑਤਃ ॥ ਤ੍ਵਮੑਗ੍ਨੇ॒ ਦ੍ਯੁਭਿ॒ਸ੍ਤ੍ਵ-ਮਾੑਸ਼ੁਸ਼ੁ॒ਕ੍षਣਿ॒ਸ੍ਤ੍ਵ-ਮ॒ਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵ-ਮਸ਼੍ਮੑਨ॒ਸ੍ਪਰਿੑ । ਤ੍ਵਂ-ਵਁਨੇ᳚ਭ੍ਯ॒ ਸ੍ਤ੍ਵਮੋषੑਧੀਭ੍ਯ॒ ਸ੍ਤ੍ਵ-ਨ੍ਨृ॒ਣਾ-ਨ੍ਨृੑਪਤੇ ਜਾਯਸੇ॒ ਸ਼ੁਚਿਃੑ ॥ 9 ॥
i॒māma̭gṛbhṇa-nraśa॒nāmṛ॒tasya॒ pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyā | tayā̭ de॒vā-ssu॒tamā ba̭bhūvur-ṛ॒tasya॒ sāma᳚n-thsa॒ramā॒rapa̭ntī || pratū᳚rtaṃ-vā~ji॒nnā dra̭va॒ vari̭ṣṭhā॒manṷ saṃ॒va~ta᳚m | di॒vi te॒ janma̭ para॒mama॒ntari̭kṣe॒ nābhiḥ̭ pṛthi॒vyāmadhi॒ yoniḥ̭ || yu॒ñjāthā॒gṃ॒ rāsa̭bhaṃ-yu~॒vama॒smin. yāmḙ vṛṣaṇvasū | a॒gni-mbhara̭ntamasma॒yum || yogḙyoge ta॒vasta̭raṃ॒-vā~jḙvāje havāmahe | sakhā̭ya॒ indra̭ma॒taye᳚ || pra॒tūrva॒- [pra॒tūrvanṋ, ehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī] 5
-nnehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī ru॒drasya॒ gāṇa̭patyā-nmayo॒bhūrehi̭ | u॒rva̭ntari̭kṣa॒manvi̭hi sva॒sti ga̭vyūti॒rabha̭yāni kṛ॒ṇvann || pū॒ṣṇā sa॒yujā̭ sa॒ha | pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭da॒gni-mpṷri॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dacche᳚hya॒gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒svada-cchḙmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭riṣyāmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭rāmaḥ || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭makhya॒-danvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya [sūrya̭sya, pu॒ru॒trā ca̭] 6
puru॒trā ca̭ ra॒śmīnanu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ā ta̭tāna || ā॒gatya̭ vā॒jyaddhva̭na॒-ssarvā॒ mṛdho॒ vidhṷ̄nute | a॒gnigṃ sa॒dhasthḙ maha॒ti cakṣṷṣā॒ ni ci̭kīṣate || ā॒kramya̭ vāji-npṛthi॒vīma॒gnimi̭ccha ru॒cā tvam | bhūmyā̭ vṛ॒tvāya̭ no brūhi॒ yataḥ॒ khanā̭ma॒ taṃ-va~॒yam || dyaustḙ pṛ॒ṣṭha-mpṛ̭thi॒vī sa॒dhastha̭mā॒tmā 'ntari̭kṣagṃ samu॒draste॒ yoniḥ̭ | vi॒khyāya॒ cakṣṷṣā॒ tvama॒bhi ti̭ṣṭha [tvama॒bhi ti̭ṣṭha, pṛ॒ta॒nya॒taḥ |] 7
pṛtanya॒taḥ || utkrā̭ma maha॒te saubha̭gāyā॒-smādā॒sthānā᳚-ddraviṇo॒dā vā̭jinn | va॒yagg syā̭ma suma॒tau pṛ̭thi॒vyā a॒gni-ṅkha̭ni॒ṣyanta̭ u॒pasthḙ asyāḥ || uda̭kramī-ddraviṇo॒dā vā॒jyarvā-'ka॒-ssa lo॒kagṃ sukṛ̭ta-mpṛthi॒vyāḥ | tataḥ̭ khanema su॒pratī̭kama॒gnigṃ suvo॒ ruhā̭ṇā॒ adhi॒ nāka̭ utta॒me || a॒po de॒vīrupa̭ sṛja॒ madhṷmatīraya॒kṣmāya̭ pra॒jābhyaḥ̭ | tāsā॒g॒ sthānā॒dujji̭hatā॒-moṣa̭dhaya-ssupippa॒lāḥ || jigha̭- [jigha̭rmi, a॒gni-mmana̭sā] 8
-rmya॒gni-mmana̭sā ghṛ॒tena̭ prati॒kṣyanta॒-mbhuva̭nāni॒ viśvā᳚ | pṛ॒thu-nti̭ra॒ścā vaya̭sā bṛ॒hantaṃ॒-vya~ci̭ṣṭha॒mannagṃ̭ rabha॒saṃ-vi~dā̭nam || ā tvā̭ jigharmi॒ vaca̭sā ghṛ॒tenā̭-'ra॒kṣasā॒ mana̭sā॒ tajjṷṣasva | marya̭śrī-sspṛha॒ya-dva̭rṇo a॒gnirnā-'bhi॒mṛśḙ ta॒nuvā॒ jarhṛ̭ṣāṇaḥ || pari॒ vāja̭patiḥ ka॒vira॒gnir-ha॒vyānya̭kramīt | dadha॒-dratnā̭ni dā॒śuṣe᳚ || pari̭ tvā-'gne॒ puraṃ̭-va~॒yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi | dhṛ॒ṣa-dva̭rṇa-ndi॒vedi̭ve bhe॒ttāra̭-mbhaṅgu॒rāva̭taḥ || tvama̭gne॒ dyubhi॒stva-mā̭śuśu॒kṣaṇi॒stva-ma॒dbhyastva-maśma̭na॒spari̭ | tvaṃ-va~ne᳚bhya॒ stvamoṣa̭dhībhya॒ stva-nnṛ॒ṇā-nnṛ̭pate jāyase॒ śuciḥ̭ || 9 ||
हे अग्नि, मैं तुम्हें वाणी से, घृत से, राक्षस-रहित मन से प्रज्वलित करता हूँ; तुम उसे स्वीकार करो। मनुष्यों के समान कांतिवाला, स्पृहणीय वर्णवाला अग्नि अपने शरीर से स्पर्श करने योग्य है, हर्षित होता हुआ। वाजपति कवि अग्नि ने हवियों को घेर लिया, दाता को रत्न देते हुए। हे अग्नि, हम तुम्हें चारों ओर से, बहु-प्रजावाले, बुद्धिमान, बलवान, धृष्ट वर्णवाले, प्रतिदिन, टूटनेवाले पदार्थों को नष्ट करनेवाले के रूप में ध्यान में धारण करते हैं। हे अग्नि, तुम दिनों से, तुम शीघ्र प्रज्वलित होनेवाले, तुम जलों से, तुम पत्थर से, तुम वनों से, तुम ओषधियों से, तुम मनुष्यों से उत्पन्न होते हो, हे नृपति, तुम पवित्र रूप में जन्म लेते हो। AI
ਇਸ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ-ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਤ (ਸੱਚ) ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਹੇ ਵਾਜਿਨ (ਘੋੜੇ), ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬਣ। ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਯੋਨ (ਘਰ) ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਧਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਯਾਮ (ਸਮੇਂ) ਵਿੱਚ ਗਧੇ ਨੂੰ ਜੋੜੋ, ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ, ਹਰ ਵਾਜ (ਬਲ) ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ, ਆ, ਅੱਗੇ ਵਧ, ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆ; ਰੁਦਰ ਦੀ ਗਣ-ਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋ ਕੇ ਆ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲ, ਕਲਿਆਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭੈ-ਰਹਿਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਪੁਰੀਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲੈ ਆਓ; ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਪੁਰੀਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲੈ ਆਇਆਂ; ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਪੁਰੀਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਪੁਰੀਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ਼ਾ (ਭੋਰ) ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਤਵੇਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ। ਆ ਕੇ ਵਾਜੀ (ਘੋੜਾ) ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਜਿਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚਾਹ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਖੋਦੀਏ। ਅਕਾਸ਼ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰਾ ਯੋਨ ਹੈ; ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ। ਹੇ ਵਾਜਿਨ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸੁਭਾਗ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਠ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੁਮਤਿ (ਕਿਰਪਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ, ਇਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ। ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਾਜੀ ਘੋੜਾ ਉੱਠਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਪੁੰਨ) ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਖੋਦੀਏ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਕ (ਅਕਾਸ਼) ਉੱਤੇ। ਦੇਵੀ ਜਲਾਂ ਨੂੰ, ਮਧੁ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਉੱਗਣ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਲ, ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਹੇ ਅੱਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਘਿਉ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਮਰਯ-ਸ਼੍ਰੀ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ) ਵਾਲਾ, ਚਾਹੁਣ ਯੋਗ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਅੱਗ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਵਾਜਪਤੀ ਕਵੀ ਅੱਗ ਨੇ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਤਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਅੱਗ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰੰਵਯ (ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲੇ), ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਜ਼ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਦਿਨ, ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਜਲਾਂ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। AI
ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਤ੍ਵਾ ਸਵਿ॒ਤੁਃ ਪ੍ਰੑਸ॒ਵੇ᳚-ऽਸ਼੍ਵਿਨੋ᳚ ਰ੍ਬਾ॒ਹੁਭ੍ਯਾ᳚-ਮ੍ਪੂ॒ष੍ਣੋ ਹਸ੍ਤਾ᳚ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ॒-ऽਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ-ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਤ੍ਖੑਨਾਮਿ ॥ ਜ੍ਯੋਤਿੑष੍ਮਨ੍ਤ-ਨ੍ਤ੍ਵਾ-ऽਗ੍ਨੇ ਸੁ॒ਪ੍ਰਤੀੑਕ॒ਮਜੑਸ੍ਰੇਣ ਭਾ॒ਨੁਨਾ॒ ਦੀਦ੍ਯਾੑਨਮ੍ । ਸ਼ਿ॒ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਜਾਭ੍ਯੋ-ऽਹਿਗ੍ਂੑ ਸਨ੍ਤ-ਮ੍ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ॒-ऽਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ -ਮਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਤ੍ਖੑਨਾਮਿ ॥ ਅ॒ਪਾ-ਮ੍ਪृ॒ष੍ਠਮੑਸਿ ਸ॒ਪ੍ਰਥਾੑ ਉ॒ਰ੍ਵੑਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਭੑਰਿ॒ष੍ਯਦਪੑਰਾਵਪਿष੍ਠਮ੍ । ਵਰ੍ਧੑਮਾਨ-ਮ੍ਮ॒ਹ ਆ ਚ॒ ਪੁष੍ਕੑਰ-ਨ੍ਦਿ॒ਵੋ ਮਾਤ੍ਰੑਯਾ ਵਰਿ॒ਣਾ ਪ੍ਰੑਥਸ੍ਵ ॥ ਸ਼ਰ੍ਮੑ ਚ ਸ੍ਥੋ॒ [ਸ਼ਰ੍ਮੑ ਚ ਸ੍ਥਃ, ਵਰ੍ਮੑ ਚ] 10
ਵਰ੍ਮੑ ਚ ਸ੍ਥੋ॒ ਅਚ੍ਛਿੑਦ੍ਰੇ ਬਹੁ॒ਲੇ ਉ॒ਭੇ । ਵ੍ਯਚੑਸ੍ਵਤੀ॒ ਸਂ-ਵਁੑਸਾਥਾ-ਮ੍ਭ॒ਰ੍ਤਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯ᳚ਮ੍ ॥ ਸਂਵਁੑਸਾਥਾਗ੍ਂ ਸੁਵ॒ਰ੍ਵਿਦਾੑ ਸ॒ਮੀਚੀ॒ ਉਰੑਸਾ॒ ਤ੍ਮਨਾ᳚ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਮ॒ਨ੍ਤ ਰ੍ਭੑਰਿ॒ष੍ਯਨ੍ਤੀ॒ ਜ੍ਯੋਤਿੑष੍ਮਨ੍ਤ॒ ਮਜੑਸ੍ਰ॒ਮਿਤ੍ ॥ ਪੁ॒ਰੀ॒ष੍ਯੋੑ-ऽਸਿ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਭੑਰਾਃ । ਅਥੑਰ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਥ॒ਮੋ ਨਿਰੑਮਨ੍ਥਦਗ੍ਨੇ ॥ ਤ੍ਵਾਮੑਗ੍ਨੇ॒ ਪੁष੍ਕੑਰਾ॒ਦਦ੍ਧ੍ਯਥੑਰ੍ਵਾ॒ ਨਿਰੑਮਨ੍ਥਤ । ਮੂ॒ਰ੍ਧ੍ਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵੑਸ੍ਯ ਵਾ॒ਘਤਃੑ ॥ ਤਮੁੑ ਤ੍ਵਾ ਦ॒ਦ੍ਧ੍ਯਙ੍ਙृषਿਃੑ ਪੁ॒ਤ੍ਰ ਈੑਧੇ॒ [ਪੁ॒ਤ੍ਰ ਈੑਧੇ, ਅਥੑਰ੍ਵਣਃ ।] 11
ਅਥੑਰ੍ਵਣਃ । ਵृ॒ਤ੍ਰ॒ਹਣੑ-ਮ੍ਪੁਰਨ੍ਦ॒ਰਮ੍ ॥ ਤਮੁੑ ਤ੍ਵਾ ਪਾ॒ਥ੍ਯੋ ਵृषਾ॒ ਸਮੀੑਧੇ ਦਸ੍ਯੁ॒ਹਨ੍ਤੑਮਮ੍ । ਧ॒ਨ॒ਞ੍ਜ॒ਯਗ੍ਂ ਰਣੇੑਰਣੇ ॥ ਸੀਦੑ ਹੋਤ॒-ਸ੍ਸ੍ਵ ਉੑ ਲੋ॒ਕੇ ਚਿੑਕਿ॒ਤ੍ਵਾਨ੍-ਥ੍ਸਾ॒ਦਯਾੑ ਯ॒ਜ੍ਞਗ੍ਂ ਸੁੑਕृ॒ਤਸ੍ਯ॒ ਯੋਨੌ᳚ । ਦੇ॒ਵਾ॒ਵੀਰ੍ਦੇ॒ਵਾਨ੍. ਹ॒ਵਿषਾੑ ਯਜਾ॒ਸ੍ਯਗ੍ਨੇੑ ਬृ॒ਹ-ਦ੍ਯਜੑਮਾਨੇ॒ ਵਯੋੑ ਧਾਃ ॥ ਨਿ ਹੋਤਾੑ ਹੋਤृ॒षਦੑਨੇ॒ ਵਿਦਾੑਨਸ੍ਤ੍ਵੇ॒षੋ ਦੀੑਦਿ॒ਵਾਗ੍ਂ ਅੑਸਦ-ਥ੍ਸੁ॒ਦਕ੍षਃੑ । ਅਦੑਬ੍ਧਵ੍ਰਤ ਪ੍ਰਮਤਿ॒ਰ੍ਵਸਿੑष੍ਠ-ਸ੍ਸਹਸ੍ਰ-ਮ੍ਭ॒ਰ-ਸ਼੍ਸ਼ੁਚਿੑਜਿਹ੍ਵੋ ਅ॒ਗ੍ਨਿਃ ॥ ਸਗ੍ਂ ਸੀੑਦਸ੍ਵ ਮ॒ਹਾਗ੍ਂ ਅੑਸਿ॒ ਸ਼ੋਚੑਸ੍ਵ [ਸ਼ੋਚੑਸ੍ਵ, ਦੇ॒ਵ॒ਵੀਤੑਮਃ ।] 12
ਦੇਵ॒ਵੀਤੑਮਃ । ਵਿ ਧੂ॒ਮਮੑਗ੍ਨੇ ਅਰੁ॒ष-ਮ੍ਮਿੑਯੇਦ੍ਧ੍ਯ ਸृ॒ਜ ਪ੍ਰੑਸ਼ਸ੍ਤ ਦਰ੍ਸ਼॒ਤਮ੍ ॥ ਜਨਿੑष੍ਵਾ॒ ਹਿ ਜੇਨ੍ਯੋ॒ ਅਗ੍ਰੇ॒ ਅਹ੍ਨਾਗ੍ਂੑ ਹਿ॒ਤੋ ਹਿ॒ਤੇष੍ਵੑਰੁ॒षੋ ਵਨੇੑषੁ । ਦਮੇੑਦਮੇ ਸ॒ਪ੍ਤ ਰਤ੍ਨਾ॒ ਦਧਾੑਨੋ॒-ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਹੋਤਾ॒ ਨਿ षੑਸਾਦਾ॒ ਯਜੀੑਯਾਨ੍ ॥ 13 ॥
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚-'śvino᳚ rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne su॒pratī̭ka॒maja̭sreṇa bhā॒nunā॒ dīdyā̭nam | śi॒va-mpra॒jābhyo-'higṃ̭ santa-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si sa॒prathā̭ u॒rva̭gni-mbha̭ri॒ṣyadapa̭rāvapiṣṭham | vardha̭māna-mma॒ha ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || śarma̭ ca stho॒ [śarma̭ ca sthaḥ, varma̭ ca] 10
varma̭ ca stho॒ acchi̭dre bahu॒le u॒bhe | vyaca̭svatī॒ saṃ-va~̭sāthā-mbha॒rtama॒gni-mpṷrī॒ṣya᳚m || saṃva~̭sāthāgṃ suva॒rvidā̭ sa॒mīcī॒ ura̭sā॒ tmanā᳚ | a॒gnima॒nta rbha̭ri॒ṣyantī॒ jyoti̭ṣmanta॒ maja̭sra॒mit || pu॒rī॒ṣyo̭-'si vi॒śvabha̭rāḥ | atha̭rvā tvā pratha॒mo nira̭manthadagne || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ [pu॒tra ī̭dhe, atha̭rvaṇaḥ |] 11
atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvān-thsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || sagṃ sī̭dasva ma॒hāgṃ a̭si॒ śoca̭sva [śoca̭sva, de॒va॒vīta̭maḥ |] 12
deva॒vīta̭maḥ | vi dhū॒mama̭gne aru॒ṣa-mmi̭yeddhya sṛ॒ja pra̭śasta darśa॒tam || jani̭ṣvā॒ hi jenyo॒ agre॒ ahnāgṃ̭ hi॒to hi॒teṣva̭ru॒ṣo vanḙṣu | damḙdame sa॒pta ratnā॒ dadhā̭no॒-'gnirhotā॒ ni ṣa̭sādā॒ yajī̭yān || 13 ||
देवता सविता की प्रेरणा से, अश्विनीकुमारों की भुजाओं से और पूषा के हाथों से, पृथ्वी के स्थान पर, अंगिरसों के समान पुरीष्य अग्नि को मैं खोदता हूँ। हे अग्ने, तेजस्वी, सुंदर मुख वाले, निरंतर प्रकाश से दीप्त तुझे, प्रजाओं के लिए कल्याणकारी, पृथ्वी पर विद्यमान, अंगिरसों के समान पुरीष्य अग्नि को मैं खोदता हूँ। तू जलों का पृष्ठ है, विस्तृत और विशाल है; अग्नि को धारण करने वाला, अत्यंत दूर तक फैला हुआ है। बढ़ते हुए महान पुष्कर को द्युलोक की मात्रा और विस्तार से तू फैल। तुम दोनों आश्रय और कवच हो, अच्छिद्र और बहुल हो, दोनों विस्तृत होकर पुरीष्य अग्नि को धारण करने वाले साथ-साथ निवास करो। तुम दोनों सुवर्ण को प्राप्त करने वाले, समान रूप से, वक्ष और आत्मा से साथ-साथ निवास करो, अंदर अग्नि को धारण करते हुए, तेजस्वी और निरंतर। तू पुरीष्य है, सब कुछ धारण करने वाला। हे अग्ने, अथर्वा ने सबसे पहले तुझे मथकर उत्पन्न किया। हे अग्ने, अथर्वा ने तुझे पुष्कर से, समस्त वाघत के मस्तक से मथकर उत्पन्न किया। उसी तुझे दधीचि ऋषि ने, अथर्वा के पुत्र ने प्रज्वलित किया, वृत्रहा पुरंदर को। उसी तुझे वृषा पाथ्य ने प्रज्वलित किया, दस्युहंतम को, प्रत्येक रण में धन जीतने वाले को। हे होता, तू अपने ही लोक में बैठ, जानकार होकर यज्ञ को सुकृत के स्थान में बैठा। देवताओं को चाहने वाले, देवताओं को हवि से यजन करने वाले, हे अग्ने, बृहत् यजमान में आयु धारण कर। होता होतृसदन में बैठा, जानकार, तेजस्वी, दीप्त, सुदक्ष, अदब्धव्रत, प्रमति, वसिष्ठ, सहस्र धारण करने वाला, शुचिजिह्व अग्नि विराजमान हो। तू साथ बैठ, महान है, प्रज्वलित हो, देवताओं को अत्यंत प्रिय। हे अग्ने, हे प्रशस्त, धुएँ को लाल रंग में फैला, दर्शनीय रूप को प्रकट कर। तू जन्म से ही जन्म लेने योग्य है, दिन के आरंभ में, हितों में स्थित, अरुण वर्ण वाला, वनों में। प्रत्येक घर में सात रत्न धारण करने वाला अग्नि होता, अधिक यजनीय होकर बैठा। AI
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਣ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੀਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਦਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋਤੀਮਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ, ਪੁਰੀਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਦਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਿਠ ਹੈਂ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਰਵਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਪਰਾਵਪਿਸ਼ਟਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੱਕ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ, ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਵਚ ਹੋ, ਅਭੇਦ ਅਤੇ ਬਹੁਲ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰੀਸ਼ਯ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਵਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੁਵਰ ਦੇ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ, ਇਕੱਠੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੋਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਵਸੋ। ਤੂੰ ਪੁਰੀਸ਼ਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭਰਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਥਰਵਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੱਥਿਆ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਥਰਵਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਵਾਘਤ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮੱਥਿਆ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦੱਧਯਙ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਥਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਪਾਥਯ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਦੱਸਿਊਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਹੇ ਹੋਤਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਕੇ; ਯੱਗ ਨੂੰ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿ ਨਾਲ ਪੂਜ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਯਜਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਯੁ ਬਖਸ਼। ਹੋਤਾ ਹੋਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਜਸਵੀ, ਚਮਕਦਾ, ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਡੰਭ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਮਤੀ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਚੀਜਿਹਵਾ ਅਗਨੀ। ਤੂੰ ਇਕੱਠਾ ਬੈਠ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਤਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਦਰਸ਼ਨੀਕ। ਤੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਲਾਲ, ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਗਨੀ ਹੋਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਕ, ਬੈਠ ਗਿਆ। AI
वायु और मातरिश्वा तुम्हारे लिए उत्ताना (ऊर्ध्वमुखी) में जो हृदय विलग (विकसित) है, उसे धारण करें। देवों का जो प्राण द्वारा चलता है, हे देवी, उसके लिए और तुम्हारे लिए वषट् (स्वाहा) हो। सुजात (अच्छी तरह उत्पन्न) ज्योति के साथ शर्म (सुख) और वरूथ (रक्षा) प्राप्त हो। हे अग्ने, विभावसो (धनप्रकाश), विश्वरूप वस्त्र को ओढ़ लो। हे अग्ने, सुशुक्वनि (सुंदर ज्वाला वाले), उठो, हमारे यज्ञ में आओ, देवी की कृपा से, बृहत् भास (महान प्रकाश) को देखने के लिए, सुशस्ति (स्तुति) के साथ आओ। AI
ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਤੇਰੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਲਿਸ਼ਟ (ਵਿਸਤਾਰਿਤ) ਹੈ, ਧਾਰਨ ਕਰਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਸ਼ਟ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਵਰੂਥ (ਰੱਖਿਆ) ਹੋਵੇ। ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੋ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਰਬ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਹੇ ਸੁਸ਼ੁਕਵਨਿ, ਉੱਠ, ਸਾਡੇ ਯੱਗ ਦੇ ਰਾਹੀ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਭਾਸਾ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲਈ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਚੰਗੀ ਸ਼ਸਤੀ (ਸਤੁਤੀ) ਨਾਲ ਆ। AI
ਪ੍ਰ॒ਜਾਭ੍ਯੋ॒ ਮਾਨੁੑषੀਭ੍ਯ॒ਸ੍ਤ੍ਵਮੑਙ੍ਗਿਰਃ । ਮਾ ਦ੍ਯਾਵਾੑਪृਥਿ॒ਵੀ ਅ॒ਭਿ ਸ਼ੂੑਸ਼ੁਚੋ॒ ਮਾ-ऽਨ੍ਤਰਿੑਕ੍ष॒-ਮ੍ਮਾ ਵਨ॒ਸ੍ਪਤੀਨ੍ੑ ॥ ਪ੍ਰੈਤੁੑ ਵਾ॒ਜੀ ਕਨਿੑਕ੍ਰਦ॒-ਨ੍ਨਾਨੑਦ॒-ਦ੍ਰਾਸੑਭਃ॒ ਪਤ੍ਵਾ᳚ । ਭਰੑਨ੍ਨ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑ-ਮ੍ਮਾ ਪਾ॒ਦ੍ਯਾਯੁੑषਃ ਪੁ॒ਰਾ ॥ ਰਾਸੑਭੋ ਵਾ॒-ਙ੍ਕਨਿੑਕ੍ਰਦ॒-ਥ੍ਸੁਯੁੑਕ੍ਤੋ ਵृषਣਾ॒ ਰਥੇ᳚ । ਸ ਵਾੑਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪੁੑਰੀ॒ष੍ਯੑਮਾ॒ਸ਼ੁਰ੍ਦੂ॒ਤੋ ਵੑਹਾਦਿ॒ਤਃ ॥ ਵृषਾ॒-ऽਗ੍ਨਿਂ-ਵृਁषੑਣ॒-ਮ੍ਭਰੑਨ੍ਨ॒ਪਾ-ਙ੍ਗਰ੍ਭਗ੍ਂੑ ਸਮੁ॒ਦ੍ਰਿਯ᳚ਮ੍ । ਅਗ੍ਨ॒ ਆ ਯਾੑਹਿ [ ] 16
ਵੀ॒ਤਯੑ ऋ॒ਤਗ੍ਂ ਸ॒ਤ੍ਯਮ੍ ॥ ਓषੑਧਯਃ॒ ਪ੍ਰਤਿੑ ਗृਹ੍ਣੀਤਾ॒-ऽਗ੍ਨਿਮੇ॒ਤਗ੍ਂ ਸ਼ਿ॒ਵਮਾ॒ਯਨ੍ਤੑਮ॒ਭ੍ਯਤ੍ਰੑ ਯੁ॒ष੍ਮਾਨ੍ । ਵ੍ਯਸ੍ਯ॒ਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾ॒ ਅਮੑਤੀ॒ਰਰਾੑਤੀ-ਰ੍ਨਿ॒षੀਦੑਨ੍ਨੋ॒ ਅਪੑ ਦੁਰ੍ਮ॒ਤਿਗ੍ਂ ਹੑਨਤ੍ ॥ ਓषੑਧਯਃ॒ ਪ੍ਰਤਿੑ ਮੋਦਦ੍ਧ੍ਵਮੇਨ॒-ਮ੍ਪੁष੍ਪਾੑਵਤੀ-ਸ੍ਸੁਪਿਪ੍ਪ॒ਲਾਃ । ਅ॒ਯਂ-ਵੋਁ॒ ਗਰ੍ਭੑ ऋ॒ਤ੍ਵਿਯਃੑ ਪ੍ਰ॒ਤ੍ਨਗ੍ਂ ਸ॒ਧਸ੍ਥ॒ਮਾ ऽਸੑਦਤ੍ ॥ 17 ॥
pra॒jābhyo॒ mānṷṣībhya॒stvama̭ṅgiraḥ | mā dyāvā̭pṛthi॒vī a॒bhi śṷ̄śuco॒ mā-'ntari̭kṣa॒-mmā vana॒spatīṋ || praitṷ vā॒jī kani̭krada॒-nnāna̭da॒-drāsa̭bhaḥ॒ patvā᳚ | bhara̭nna॒gni-mpṷrī॒ṣya̭-mmā pā॒dyāyṷṣaḥ pu॒rā || rāsa̭bho vā॒-ṅkani̭krada॒-thsuyṷkto vṛṣaṇā॒ rathe᳚ | sa vā̭ma॒gni-mpṷrī॒ṣya̭mā॒śurdū॒to va̭hādi॒taḥ || vṛṣā॒-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa॒-mbhara̭nna॒pā-ṅgarbhagṃ̭ samu॒driya᳚m | agna॒ ā yā̭hi [ ] 16
vī॒taya̭ ṛ॒tagṃ sa॒tyam || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ gṛhṇītā॒-'gnime॒tagṃ śi॒vamā॒yanta̭ma॒bhyatra̭ yu॒ṣmān | vyasya॒n viśvā॒ ama̭tī॒rarā̭tī-rni॒ṣīda̭nno॒ apa̭ durma॒tigṃ ha̭nat || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ modaddhvamena॒-mpuṣpā̭vatī-ssupippa॒lāḥ | a॒yaṃ-vo~॒ garbha̭ ṛ॒tviyaḥ̭ pra॒tnagṃ sa॒dhastha॒mā 'sa̭dat || 17 ||
ऊर्ध्व (ऊपर) ही हमारी रक्षा के लिए खड़े होओ, जैसे देव सविता। ऊर्ध्व वाज (बल) के दाता, जिसे हम अंजि (अभिषेक) और वाघत् (स्तुति) के द्वारा विविध रूप से पुकारते हैं। हे अग्ने, तुम द्यावापृथिवी के गर्भ से उत्पन्न, प्रिय, ओषधियों में धारण किए हुए हो। चित्र (अद्भुत) शिशु, तुम चारों ओर से उससे युक्त होकर माताओं से ऊपर उठकर गायों के साथ गर्जना करते हुए गए। स्थिर होओ, वीड्वंग (दृढ़ अंग वाले), आशु (शीघ्र) होओ, वाजी (बलवान) अर्वन् (घोड़े)। पृथु (विस्तृत) होओ, सुषद (अच्छे स्थान वाले), तुम अग्नि के पुरीषवाहन (पुरीष को वहन करने वाले) हो। शिव (कल्याणकारी) होओ, मानुषी प्रजाओं के लिए, हे अंगिर। द्यावापृथिवी को, अंतरिक्ष को, वनस्पतियों को मत जलाओ। वाजी (बलवान) गर्जना करता हुआ, नाद करता हुआ, रासभ (गधा) पत्वा (उड़ता हुआ) आगे बढ़े। अग्नि को पुरीष्य (पुरीष से युक्त) धारण करता हुआ, आयु से पहले मत गिरो। रासभ (गधा) वाक् (वाणी) से गर्जना करता हुआ, सुयुक्त (अच्छी तरह जुते हुए) वृषणा (बलवान) रथ में। वह तुम दोनों के लिए अग्नि को पुरीष्य, आशु (शीघ्र) दूत बनाकर यहाँ से ले आए। वृषा (वर्षक) अग्नि को वृषण (बलवान) धारण करता हुआ, अपां गर्भ (जलों का गर्भ), समुद्रिय (समुद्र संबंधी)। हे अग्ने, आओ, भोजन के लिए, ऋत (सत्य) और सत्य को। हे ओषधियों, इस शिव (कल्याणकारी) आते हुए अग्नि को ग्रहण करो, यहाँ तुम्हारी ओर। विश्वा अमती (सभी अमति) और अराति (शत्रुओं) को दूर करते हुए, बैठते हुए हमारी दुर्मति (दुर्बुद्धि) को नष्ट करो। हे ओषधियों, इसका प्रतिमोदन करो, पुष्पावती (फूलों वाली) और सुपिप्पला (अच्छे फलों वाली) होकर। यह तुम्हारा ऋत्विय (ऋतु के अनुसार) गर्भ, प्रत्न (पुरातन) सधस्थ (स्थान) में आकर बैठा। AI
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਊਰਧਵ (ਉੱਚਾ) ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉੱਠ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਵਾਜ (ਅੰਨ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਹੋ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੰਜਿਭਿ (ਅੰਜਲੀਆਂ) ਅਤੇ ਵਾਘਦਭਿ (ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਨਾਲ ਵਿਹਵਯਾਮਹੇ (ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ)। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਗਰਭ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਓਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ੂ (ਅਦਭੁਤ ਬਾਲ) ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਨਿਕਰਦਤ (ਗਰਜਦਾ) ਹੋਇਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਸਥਿਰ ਹੋ, ਵੀਡਵੰਗ (ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੋ, ਤੂੰ ਸ਼ੀਘਰ (ਤੇਜ਼) ਹੋ, ਹੇ ਅਰਵਨ, ਤੂੰ ਵਾਜੀ (ਬਲਸ਼ਾਲੀ) ਹੋ; ਤੂੰ ਪ੍ਰਿਥੁ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਹੋ, ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪੁਰੀਸ਼ਵਾਹਨ (ਪੁਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ) ਦਾ ਸੁਸਦ (ਚੰਗਾ ਆਸਨ) ਹੈਂ। ਹੇ ਅੰਗਿਰਾ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਹੋ; ਤੂੰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ, ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜ। ਵਾਜੀ (ਬਲਸ਼ਾਲੀ) ਕਨਿਕਰਦਤ (ਗਰਜਦਾ), ਨਾਨਦਤ (ਆਨੰਦਿਤ), ਰਾਸਭ (ਗਧਾ) ਪਤਵਾ (ਉੱਡਦਾ) ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਆਵੇ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੁਰੀਸ਼ੀਯ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਯੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਡਿੱਗੇ। ਰਾਸਭ (ਗਧਾ) ਕਨਿਕਰਦਤ (ਗਰਜਦਾ) ਹੋਇਆ, ਰਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਬਲਸ਼ਾਲੀ), ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੁਰੀਸ਼ੀਯ, ਸ਼ੀਘਰ ਦੂਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਬਲਸ਼ਾਲੀ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਬਲਸ਼ਾਲੀ) ਨੂੰ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵੀਤਯ (ਭੋਜਨ) ਲਈ ਆ, ਰਿਤ (ਸੱਚ) ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਨੂੰ। ਹੇ ਓਸ਼ਧੀਓ, ਇਸ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਮਤੀ (ਬੁਰੀਆਂ ਮਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਅਰਾਤੀ (ਸ਼ਤਰੂਤਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੁਰਮਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰੇ। ਹੇ ਓਸ਼ਧੀਓ, ਇਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਦਿਤ ਹੋਵੋ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੰਗੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ; ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਰਿਤਵੀਯ (ਰਿਤੁ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ) ਗਰਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਧਸਥ (ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। AI
-ਸ੍ਸ॒ਗ੍ਂ॒ਸृਜ੍ਯੑ ਪृਥਿ॒ਵੀ-ਮ੍ਭੂਮਿੑ-ਞ੍ਚ॒ ਜ੍ਯੋਤਿੑषਾ ਸ॒ਹ । ਸੁਜਾੑਤ-ਞ੍ਜਾ॒ਤਵੇੑਦਸਮ॒ਗ੍ਨਿਂ-ਵੈਁ᳚ਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਂ-ਵਿਁ॒ਭੁਮ੍ ॥ ਅ॒ਯ॒ਕ੍ष੍ਮਾਯੑ ਤ੍ਵਾ॒ ਸਗ੍ਂ ਸृੑਜਾਮਿ ਪ੍ਰ॒ਜਾਭ੍ਯਃੑ । ਵਿਸ਼੍ਵੇ᳚ ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵਾ ਵੈ᳚ਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਾ-ਸ੍ਸਗ੍ਂ ਸृੑਜ॒ਨ੍ਤ੍ਵਾ-ਨੁੑष੍ਟੁਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਤ੍ ॥ ਰੁ॒ਦ੍ਰਾ-ਸ੍ਸ॒ਭृਨ੍ਤ੍ਯੑ ਪृਥਿ॒ਵੀ-ਮ੍ਬृ॒ਹਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿ॒-ਸ੍ਸਮੀੑਧਿਰੇ । ਤੇषਾ᳚-ਮ੍ਭਾ॒ਨੁਰਜੑਸ੍ਰ॒ ਇਚ੍ਛੁ॒ਕ੍ਰੋ ਦੇ॒ਵੇषੁੑ ਰੋਚਤੇ ॥ ਸਗ੍ਂ ਸृੑष੍ਟਾਂ॒-ਵਁਸੁੑਭੀ ਰੁ॒ਦ੍ਰੈਰ੍ਧੀਰੈਃ᳚ ਕਰ੍ਮ॒ਣ੍ਯਾ᳚-ਮ੍ਮृਦ᳚ਮ੍ । ਹਸ੍ਤਾ᳚ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਮृ॒ਦ੍ਵੀ-ਙ੍ਕृ॒ਤ੍ਵਾ ਸਿੑਨੀਵਾ॒ਲੀ ਕੑਰੋਤੁ॒ [ਸਿੑਨੀਵਾ॒ਲੀ ਕੑਰੋਤੁ, ਤਾਮ੍ ।] 19
ਤਾਮ੍ ॥ ਸਿ॒ਨੀ॒ਵਾ॒ਲੀ ਸੁੑਕਪ॒ਰ੍ਦਾ ਸੁੑਕੁਰੀ॒ਰਾ ਸ੍ਵੌੑਪ॒ਸ਼ਾ । ਸਾ ਤੁਭ੍ਯੑਮਦਿਤੇ ਮਹ॒ ਓਖਾ-ਨ੍ਦੑਧਾਤੁ॒ ਹਸ੍ਤੑਯੋਃ ॥ ਉ॒ਖਾ-ਙ੍ਕੑਰੋਤੁ॒ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾੑ ਬਾ॒ਹੁਭ੍ਯਾ॒-ਮਦਿੑਤਿਰ੍ਧਿ॒ਯਾ । ਮਾ॒ਤਾ ਪੁ॒ਤ੍ਰਂ-ਯਁਥੋ॒ਪਸ੍ਥੇ॒ ਸਾ-ऽਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਬਿੑਭਰ੍ਤੁ॒ ਗਰ੍ਭ॒ ਆ ॥ ਮ॒ਖਸ੍ਯ॒ ਸ਼ਿਰੋੑ-ऽਸਿ ਯ॒ਜ੍ਞਸ੍ਯੑ ਪ॒ਦੇ ਸ੍ਥਃੑ । ਵਸੑਵਸ੍ਤ੍ਵਾ ਕृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੇਣ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਤ੍ਪृੑਥਿ॒ਵ੍ਯੑਸਿ ਰੁ॒ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਕृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ॒ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁੑਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ- [-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮਸਿ, ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ] 20
-ਸ੍ਯਾਦਿ॒ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਕृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ॒ ਜਾਗੑਤੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਦ੍ਯੌਰੑਸਿ॒ ਵਿਸ਼੍ਵੇ᳚ ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵਾ ਵੈ᳚ਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਾਃ ਕृੑਣ੍ਵ॒ਨ੍ਤ੍ਵਾਨੁੑष੍ਟੁਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਦਿਸ਼ੋੑ-ऽਸਿ ਧ੍ਰੁ॒ਵਾ-ऽਸਿੑ ਧਾ॒ਰਯਾ॒ ਮਯਿੑ ਪ੍ਰ॒ਜਾਗ੍ਂ ਰਾ॒ਯਸ੍ਪੋषੑ-ਙ੍ਗੌਪ॒ਤ੍ਯਗ੍ਂ ਸੁ॒ਵੀਰ੍ਯਗ੍ਂੑ ਸਜਾ॒ਤਾਨ੍. ਯਜੑਮਾਨਾ॒ਯਾ-ऽਦਿੑਤ੍ਯੈ॒ ਰਾਸ੍ਨਾ॒-ऽਸ੍ਯ ਦਿੑਤਿਸ੍ਤੇ॒ ਬਿਲੑ-ਙ੍ਗृਹ੍ਣਾਤੁ॒ ਪਾਙ੍ਕ੍ਤੇੑਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਤ੍ ॥ ਕृ॒ਤ੍ਵਾਯ॒ ਸਾ ਮ॒ਹੀਮੁ॒ਖਾ-ਮ੍ਮृ॒ਨ੍ਮਯੀਂ॒-ਯੋਁਨਿੑਮ॒ਗ੍ਨਯੇ᳚ । ਤਾ-ਮ੍ਪੁ॒ਤ੍ਰੇਭ੍ਯ॒-ਸ੍ਸ-ਮ੍ਪ੍ਰਾ ਯੑਚ੍ਛ॒ਦਦਿੑਤਿ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰ॒ਪਯਾ॒ਨਿਤਿੑ ॥ 21 ॥
-ssa॒gṃ॒sṛjya̭ pṛthi॒vī-mbhūmi̭-ñca॒ jyoti̭ṣā sa॒ha | sujā̭ta-ñjā॒tavḙdasama॒gniṃ-vai~᳚śvāna॒raṃ-vi~॒bhum || a॒ya॒kṣmāya̭ tvā॒ sagṃ sṛ̭jāmi pra॒jābhyaḥ̭ | viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā-ssagṃ sṛ̭ja॒ntvā-nṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || ru॒drā-ssa॒bhṛntya̭ pṛthi॒vī-mbṛ॒hajjyoti॒-ssamī̭dhire | teṣā᳚-mbhā॒nuraja̭sra॒ icchu॒kro de॒veṣṷ rocate || sagṃ sṛ̭ṣṭāṃ॒-va~sṷbhī ru॒drairdhīraiḥ᳚ karma॒ṇyā᳚-mmṛda᳚m | hastā᳚bhyā-mmṛ॒dvī-ṅkṛ॒tvā si̭nīvā॒lī ka̭rotu॒ [si̭nīvā॒lī ka̭rotu, tām |] 19
tām || si॒nī॒vā॒lī sṷkapa॒rdā sṷkurī॒rā svaṷpa॒śā | sā tubhya̭madite maha॒ okhā-nda̭dhātu॒ hasta̭yoḥ || u॒khā-ṅka̭rotu॒ śaktyā̭ bā॒hubhyā॒-madi̭tirdhi॒yā | mā॒tā pu॒traṃ-ya~tho॒pasthe॒ sā-'gni-mbi̭bhartu॒ garbha॒ ā || ma॒khasya॒ śiro̭-'si ya॒jñasya̭ pa॒de sthaḥ̭ | vasa̭vastvā kṛṇvantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā 'ṅgira॒sva-tpṛ̭thi॒vya̭si ru॒drāstvā̭ kṛṇvantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣama- [-'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣamasi, ā॒di॒tyāstvā̭] 20
-syādi॒tyāstvā̭ kṛṇvantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddyaura̭si॒ viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rāḥ kṛ̭ṇva॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddiśo̭-'si dhru॒vā-'si̭ dhā॒rayā॒ mayi̭ pra॒jāgṃ rā॒yaspoṣa̭-ṅgaupa॒tyagṃ su॒vīryagṃ̭ sajā॒tān. yaja̭mānā॒yā-'di̭tyai॒ rāsnā॒-'sya di̭tiste॒ bila̭-ṅgṛhṇātu॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svat || kṛ॒tvāya॒ sā ma॒hīmu॒khā-mmṛ॒nmayīṃ॒-yo~ni̭ma॒gnaye᳚ | tā-mpu॒trebhya॒-ssa-mprā ya̭ccha॒dadi̭ti-śśra॒payā॒niti̭ || 21 ||
हे अग्नि! अपने विस्तृत बल से प्रज्वलित होते हुए द्वेष करने वालों को, राक्षसों को और रोगों को दूर भगा। हम अच्छे सुख देने वाले, महान् अग्नि की रक्षा में रहें, जो सुखपूर्वक पुकारे जाने योग्य है, उसकी अगुवाई में रहें। हे जलों! तुम सुख देने वाले हो, तुम हमें बल के लिए धारण करो, महान् युद्ध के लिए और दर्शन के लिए। तुम्हारा जो सबसे शुभ रस है, उसका हमें यहाँ भागी बनाओ, जैसे कामना करती हुई माताएँ। उसके लिए हम तुम्हारी ओर चलें, जिसके निवास के लिए तुम हमें प्रसन्न करते हो। हे जलों! तुम हमें भी उत्पन्न करते हो। मित्र को पृथ्वी और भूमि के साथ ज्योतिर्मय मिलाकर, सुजात और जातवेदा अग्नि को, वैश्वानर को, विभु को। रोग-रहित होने के लिए मैं तुम्हें प्रजाओं के लिए मिलाता हूँ। सभी देवता वैश्वानर तुम्हें अनुष्टुप् छन्द से, अंगिरस के समान मिलाएँ। रुद्रों ने पृथ्वी को साथ लेकर महान् ज्योति प्रज्वलित की। उनका सूर्य निरन्तर अप्रकाशित, शुक्र देवताओं में प्रकाशित होता है। वसुओं और धीर रुद्रों के साथ मिलाई गई मिट्टी को, कर्म के योग्य मिट्टी को, हाथों से मृदु करके सिनीवाली बनाए। उसे सिनीवाली बनाए। वह सिनीवाली सुन्दर केशों वाली, सुन्दर किरीट वाली, सुन्दर आवरण वाली, वह तुम्हारे लिए हे अदिति! महान् उखा को हाथों में धारण करे। अदिति ने अपनी शक्ति से, भुजाओं से, बुद्धि से उखा को बनाया। जैसे माता पुत्र को गोद में, वैसे वह अग्नि को गर्भ में धारण करे। तुम मख के शिर हो, यज्ञ के स्थान में स्थित हो। वसु तुम्हें गायत्री छन्द से अंगिरस के समान बनाएँ, तुम पृथ्वी हो। रुद्र तुम्हें त्रिष्टुप् छन्द से अंगिरस के समान बनाएँ, तुम अन्तरिक्ष हो। आदित्य तुम्हें जगती छन्द से अंगिरस के समान बनाएँ, तुम द्युलोक हो। सभी देवता वैश्वानर तुम्हें अनुष्टुप् छन्द से अंगिरस के समान बनाएँ, तुम दिशाएँ हो, तुम स्थिर हो, मुझमें प्रजा को, धन की वृद्धि को, गोपत्य को, सुवीर्य को, सजातों को धारण करो। यजमान की अदिति के लिए तुम रास्ना हो, दिति तुम्हारे बिल को पाँक्त छन्द से अंगिरस के समान ग्रहण करे। उस महान् मुख वाली, मिट्टी की बनी योनि को अग्नि के लिए बनाकर, उसे अदिति ने पुत्रों के लिए समर्पित किया — 'पकाओ' इस प्रकार। AI
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਅਗਨੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਦਾ ਸੁਖਾਵਾਂ ਹੈ, ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਖ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ। ਹੇ ਜਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਸਾਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਸ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭਾਗੀ ਬਣਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਜਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਸਹਿਤ ਮਿਲਾਇਆ; ਸੁਜਾਤ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਵਿਭੂ ਨੂੰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿਲਾਉਣ। ਰੁਦਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਧੀਰ ਰੁਦਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕਰਮਣੀ (ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ) ਬਣਾਓ; ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਕੇ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਏ। ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਅਦਿਤੀ, ਮਹਾਨ ਉਖਾ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਅਦਿਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਖਾ ਬਣਾਏ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਗਰਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਤੂੰ ਯੱਗ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਯੱਗ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈਂ। ਵਸੂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਣਾਉਣ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਹੈਂ। ਰੁਦਰ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਣਾਉਣ; ਤੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈਂ। ਆਦਿਤਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਣਾਉਣ; ਤੂੰ ਦਿਉ ਹੈਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਣਾਉਣ; ਤੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਥਿਰ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ, ਧਨ ਦੀ ਵਿੱਧੀ, ਗਊ-ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਸੁਵੀਰਯ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਦਿਤੀ ਤੇਰੀ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਪਾਂਕਤ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਉਖਾ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਲਈ ਯੋਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਸ ਨੂੰ ਪਕਾਓ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ। AI
ਵਸੑਵਸ੍ਤ੍ਵਾ ਧੂਪਯਨ੍ਤੁ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੇਣ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਰੁ॒ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਧੂਪਯਨ੍ਤੁ॒ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁੑਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦਾੑਦਿ॒ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਧੂਪਯਨ੍ਤੁ॒ ਜਾਗੑਤੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਦ੍- ਵਿਸ਼੍ਵੇ᳚ ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵਾ ਵੈ᳚ਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਾ ਧੂੑਪਯ॒ਨ੍ਤ੍ਵਾਨੁੑष੍ਟੁਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦਿਨ੍ਦ੍ਰੑਸ੍ਤ੍ਵਾ ਧੂਪਯਤ੍ਵਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ--ਦ੍ਵਿष੍ਣੁੑਸ੍ਤ੍ਵਾ ਧੂਪਯਤ੍ਵਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਵਰੁੑਣਸ੍ਤ੍ਵਾ ਧੂਪਯਤ੍ਵਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦਦਿੑਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵੀ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ᳚-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਤ੍ਖੑਨਤ੍ਵਵਟ ਦੇ॒ਵਾਨਾ᳚-ਨ੍ਤ੍ਵਾ॒ ਪਤ੍ਨੀ᳚- [ਪਤ੍ਨੀਃ᳚, ਦੇ॒ਵੀ-ਰ੍ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀਃ] 22
-ਰ੍ਦੇ॒ਵੀ-ਰ੍ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ᳚-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਦੑਧਤੂਖੇ ਧਿ॒षਣਾ᳚ਸ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵੀਰ੍ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ᳚-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ॒ਭੀਨ੍ਧੑਤਾਮੁਖੇ॒ ਗ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਦੇ॒ਵੀਰ੍ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ᳚-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਚ੍ਛ੍ਰੑਪਯਨ੍ਤੂਖੇ॒ ਵਰੂ᳚ਤ੍ਰਯੋ॒ ਜਨੑਯਸ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵੀਰ੍ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਦੇ᳚ਵ੍ਯਾਵਤੀਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸ॒ਧਸ੍ਥੇ᳚-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਤ੍ਪੑਚਨ੍ਤੂਖੇ । ਮਿਤ੍ਰੈ॒ਤਾਮੁ॒ਖਾ-ਮ੍ਪੑਚੈ॒षਾ ਮਾ ਭੇੑਦਿ । ਏ॒ਤਾ-ਨ੍ਤੇ॒ ਪਰਿੑ ਦਦਾ॒ਮ੍ਯਭਿੑਤ੍ਤ੍ਯੈ ॥ ਅ॒ਭੀਮਾ- [ਅ॒ਭੀਮਾਮ੍, ਮ॒ਹਿ॒ਨਾ ਦਿਵੑ-ਮ੍ਮਿ॒ਤ੍ਰੋ] 23
-ਮ੍ਮੑਹਿ॒ਨਾ ਦਿਵੑ-ਮ੍ਮਿ॒ਤ੍ਰੋ ਬੑਭੂਵ ਸ॒ਪ੍ਰਥਾਃ᳚ । ਉ॒ਤ ਸ਼੍ਰਵੑਸਾ ਪृਥਿ॒ਵੀਮ੍ ॥ ਮਿ॒ਤ੍ਰਸ੍ਯੑ ਚਰ੍षਣੀ॒ਧृਤ॒-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰਵੋੑ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਸਾਨ॒ਸਿਮ੍ । ਦ੍ਯੁ॒ਮ੍ਨ-ਞ੍ਚਿ॒ਤ੍ਰਸ਼੍ਰੑਵਸ੍ਤਮਮ੍ ॥ ਦੇ॒ਵਸ੍ਤ੍ਵਾੑ ਸਵਿ॒ਤੋਦ੍ਵੑਪਤੁ ਸੁਪਾ॒ਣਿ-ਸ੍ਸ੍ਵੑਙ੍ਗੁ॒ਰਿਃ । ਸੁ॒ਬਾ॒ਹੁਰੁ॒ਤ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ᳚ ॥ ਅਪੑਦ੍ਯਮਾਨਾ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾਸ਼ਾ॒ ਦਿਸ਼॒ ਆ ਪृੑਣ । ਉਤ੍ਤਿੑष੍ਠ ਬृਹ॒ਤੀ ਭੑਵੋ॒ਰ੍ਧ੍ਵਾ ਤਿੑष੍ਠ ਧ੍ਰੁ॒ਵਾ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ਵਸੑਵ॒ਸ੍ਤ੍ਵਾ ऽऽਚ੍ਛृੑਨ੍ਦਨ੍ਤੁ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੇਣ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਰੁ॒ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵਾ-ऽऽ ਚ੍ਛृੑਨ੍ਦਨ੍ਤੁ॒ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁੑਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦਾੑਦਿ॒ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾ ऽऽਚ੍ਛृੑਨ੍ਦਨ੍ਤੁ॒ ਜਾਗੑਤੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵ-ਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇ᳚ ਤ੍ਵਾ ਦੇ॒ਵਾ ਵੈ᳚ਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਾ ਆ ਚ੍ਛृੑਨ੍ਦ॒ਨ੍ਤ੍ਵਾਨੁੑष੍ਟੁਭੇਨ॒ ਛਨ੍ਦੑਸਾ-ऽਙ੍ਗਿਰ॒ਸ੍ਵਤ੍ ॥ 24 ॥
vasa̭vastvā dhūpayantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā̭ dhūpayantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā̭ dhūpayantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svad- viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā dhṷ̄paya॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dindra̭stvā dhūpayatvaṅgira॒sva--dviṣṇṷstvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dvarṷṇastvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dadi̭tistvā de॒vī vi॒śvade᳚vyāvatī pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tkha̭natvavaṭa de॒vānā᳚-ntvā॒ patnī᳚- [patnīḥ᳚, de॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ] 22
-rde॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-dda̭dhatūkhe dhi॒ṣaṇā᳚stvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-da॒bhīndha̭tāmukhe॒ gnāstvā̭ de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-cchra̭payantūkhe॒ varū᳚trayo॒ jana̭yastvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tpa̭cantūkhe | mitrai॒tāmu॒khā-mpa̭cai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || a॒bhīmā- [a॒bhīmām, ma॒hi॒nā diva̭-mmi॒tro] 23
-mma̭hi॒nā diva̭-mmi॒tro ba̭bhūva sa॒prathāḥ᳚ | u॒ta śrava̭sā pṛthi॒vīm || mi॒trasya̭ carṣaṇī॒dhṛta॒-śśravo̭ de॒vasya̭ sāna॒sim | dyu॒mna-ñci॒traśra̭vastamam || de॒vastvā̭ savi॒todva̭patu supā॒ṇi-ssva̭ṅgu॒riḥ | su॒bā॒huru॒ta śaktyā᳚ || apa̭dyamānā pṛthi॒vyāśā॒ diśa॒ ā pṛ̭ṇa | utti̭ṣṭha bṛha॒tī bha̭vo॒rdhvā ti̭ṣṭha dhru॒vā tvam || vasa̭va॒stvā ''cchṛ̭ndantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā-'' cchṛ̭ndantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā ''cchṛ̭ndantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dviśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā ā cchṛ̭nda॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || 24 ||
वसुगण तुम्हें गायत्री छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। रुद्रगण तुम्हें त्रिष्टुप् छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। आदित्यगण तुम्हें जगती छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। समस्त देवता तथा विश्वेदेव तुम्हें अनुष्टुप् छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। इन्द्र तुम्हें अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। विष्णु तुम्हें अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। वरुण तुम्हें अंगिरस्-पद्धति से धूपित करें। देवी अदिति, जो विश्वेदेवों से युक्त हैं, पृथ्वी के स्थान पर अंगिरस्-पद्धति से तुम्हें खोदें। हे अवट (गड्ढे), देवताओं की पत्नियाँ, जो देवियाँ विश्वेदेवों से युक्त हैं, पृथ्वी के स्थान पर अंगिरस्-पद्धति से तुम्हें धारण करें। धिषणा देवियाँ, जो विश्वेदेवों से युक्त हैं, पृथ्वी के स्थान पर अंगिरस्-पद्धति से तुम्हें प्रज्वलित करें। ग्ना (देवपत्नियाँ), जो विश्वेदेवों से युक्त हैं, पृथ्वी के स्थान पर अंगिरस्-पद्धति से तुम्हें पकाएँ। वरूत्री तथा जनियाँ, जो विश्वेदेवों से युक्त हैं, पृथ्वी के स्थान पर अंगिरस्-पद्धति से तुम्हें पकाएँ। हे मित्र, इस उखा (मिट्टी के पात्र) को पकाओ; यह मुझे न टूटे। ये (उखाएँ) मैं तुम्हारे लिए चारों ओर देता हूँ, अभेद्यता के लिए। मित्र अपनी महिमा से द्युलोक में व्याप्त और विस्तृत हुआ; तथा कीर्ति से पृथ्वी में भी। मित्र की कीर्ति, जो मनुष्यों को धारण करने वाली है, देवता की उस प्रशंसनीय कीर्ति को, तथा अत्यन्त विचित्र कीर्ति वाले यश को (गाओ)। देवता सविता, जो सुंदर हाथों वाले, सुंदर अंगुलियों वाले और सुंदर भुजाओं वाले हैं, तुम्हें अपनी शक्ति से ऊपर उठाएँ। हे पृथ्वी, तू गिरती हुई दिशाओं को भर दे। तू उठ, महान हो; तू ऊर्ध्व खड़ी हो, तू स्थिर हो। वसुगण तुम्हें गायत्री छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से काटें। रुद्रगण तुम्हें त्रिष्टुप् छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से काटें। आदित्यगण तुम्हें जगती छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से काटें। समस्त देवता तथा विश्वेदेव तुम्हें अनुष्टुप् छन्द के साथ अंगिरस्-पद्धति से काटें। AI
ਵਸੁ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਧੂਪ ਦੇਣ; ਰੁਦਰ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਧੂਪ ਦੇਣ; ਆਦਿਤਿਆ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਧੂਪ ਦੇਣ; ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਧੂਪ ਦੇਣ; ਇੰਦਰ ਤੈਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਧੂਪ ਦੇਵੇ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਧੂਪ ਦੇਵੇ; ਵਰੁਣ ਤੈਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਧੂਪ ਦੇਵੇ; ਦੇਵੀ ਅਦਿਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਖੋਦੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਉਖਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ; ਧਿਸ਼ਣਾ ਦੇਵੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਉਖਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ; ਗ੍ਨਾ ਦੇਵੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਉਖਾ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣ; ਵਰੂਤਰੀ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਉਖਾ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣ। ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਉਖਾ ਨੂੰ ਪਕਾਇਆ; ਇਹ ਨਾ ਟੁੱਟੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਿੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਕੀਰਤੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਉਹ ਧਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉਠਾਵੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ। ਉੱਠ, ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਹੋ; ਸਿੱਧੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ, ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਹੈਂ। ਵਸੁ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੱਟਣ; ਰੁਦਰ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੱਟਣ; ਆਦਿਤਿਆ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੱਟਣ; ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੱਟਣ। AI
ਸਮਾ᳚ਸ੍ਤ੍ਵਾ-ऽਗ੍ਨ ऋ॒ਤਵੋੑ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੁ ਸਂਵਁਥ੍ਸ॒ਰਾ ऋषੑਯੋ॒ ਯਾਨਿੑ ਸ॒ਤ੍ਯਾ । ਸ-ਨ੍ਦਿ॒ਵ੍ਯੇਨੑ ਦੀਦਿਹਿ ਰੋਚ॒ਨੇਨ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾ॒ ਆ ਭਾੑਹਿ ਪ੍ਰ॒ਦਿਸ਼ਃੑ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾਃ ॥ ਸ-ਞ੍ਚੇ॒ਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਵਾ᳚-ऽਗ੍ਨੇ॒ ਪ੍ਰ ਚੑ ਬੋਧਯੈਨ॒ਮੁਚ੍ਚੑ ਤਿष੍ਠ ਮਹ॒ਤੇ ਸੌਭੑਗਾਯ । ਮਾ ਚੑ ਰਿषਦੁਪਸ॒ਤ੍ਤਾ ਤੇੑ ਅਗ੍ਨੇ ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮਾਣੑਸ੍ਤੇ ਯ॒ਸ਼ਸਃੑ ਸਨ੍ਤੁ॒ ਮਾ-ऽਨ੍ਯੇ ॥ ਤ੍ਵਾਮੑਗ੍ਨੇ ਵृਣਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ॒ਣਾ ਇ॒ਮੇ ਸ਼ਿ॒ਵੋ ਅੑਗ੍ਨੇ [ ] 25
ਸਂ॒-ਵਁਰੑਣੇ ਭਵਾ ਨਃ । ਸ॒ਪ॒ਤ੍ਨ॒ਹਾ ਨੋੑ ਅਭਿਮਾਤਿ॒ਜਿਚ੍ਚ॒ ਸ੍ਵੇ ਗਯੇੑ ਜਾਗृ॒ਹ੍ਯ ਪ੍ਰੑਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨ੍ ॥ ਇ॒ਹੈਵਾਗ੍ਨੇ॒ ਅਧਿੑ ਧਾਰਯਾ ਰ॒ਯਿ-ਮ੍ਮਾ ਤ੍ਵਾ॒ ਨਿਕ੍ਰੑ-ਨ੍ਪੂਰ੍ਵ॒ਚਿਤੋੑ ਨਿਕਾ॒ਰਿਣਃੑ । ਕ੍ष॒ਤ੍ਰਮੑਗ੍ਨੇ ਸੁ॒ਯਮੑਮਸ੍ਤੁ॒ ਤੁਭ੍ਯੑਮੁਪਸ॒ਤ੍ਤਾ ਵੑਰ੍ਧਤਾ-ਨ੍ਤੇ॒ ਅਨਿੑष੍ਟृਤਃ ॥ ਕ੍ष॒ਤ੍ਰੇਣਾ᳚-ऽਗ੍ਨੇ॒ ਸ੍ਵਾਯੁ॒-ਸ੍ਸਗ੍ਂ ਰੑਭਸ੍ਵ ਮਿ॒ਤ੍ਰੇਣਾ᳚-ऽਗ੍ਨੇ ਮਿਤ੍ਰ॒ਧੇਯੇੑ ਯਤਸ੍ਵ । ਸ॒ਜਾ॒ਤਾਨਾ᳚-ਮ੍ਮਦ੍ਧ੍ਯਮ॒ਸ੍ਥਾ ਏੑਧਿ॒ ਰਾਜ੍ਞਾੑਮਗ੍ਨੇ ਵਿਹ॒ਵ੍ਯੋੑ ਦੀਦਿਹੀ॒ਹ ॥ ਅਤਿ॒ [ਅਤਿੑ, ਨਿਹੋ॒ ਅਤਿ॒ ਸ੍ਰਿਧੋ] 26
ਨਿਹੋ॒ ਅਤਿ॒ ਸ੍ਰਿਧੋ ऽਤ੍ਯਚਿੑਤ੍ਤਿ॒-ਮਤ੍ਯਰਾੑਤਿਮਗ੍ਨੇ । ਵਿਸ਼੍ਵਾ॒ ਹ੍ਯੑਗ੍ਨੇ ਦੁਰਿ॒ਤਾ ਸਹ॒ਸ੍ਵਾਥਾ॒ਸ੍ਮਭ੍ਯਗ੍ਂੑ ਸ॒ਹਵੀੑਰਾਗ੍ਂ ਰ॒ਯਿਨ੍ਦਾਃ᳚ ॥ ਅ॒ਨਾ॒ਧृ॒ष੍ਯੋ ਜਾ॒ਤਵੑਦਾ॒ ਅਨਿੑष੍ਟृਤੋ ਵਿ॒ਰਾਡੑਗ੍ਨੇ ਕ੍षਤ੍ਰ॒ਭृ-ਦ੍ਦੀੑਦਿਹੀ॒ਹ । ਵਿਸ਼੍ਵਾ॒ ਆਸ਼ਾਃ᳚ ਪ੍ਰਮੁ॒ਞ੍ਚ-ਨ੍ਮਾਨੁੑषੀਰ੍ਭਿ॒ਯ-ਸ਼੍ਸ਼ਿ॒ਵਾਭਿੑਰ॒ਦ੍ਯ ਪਰਿੑ ਪਾਹਿ ਨੋ ਵृ॒ਧੇ ॥ ਬृਹੑਸ੍ਪਤੇ ਸਵਿਤਰ੍ਬੋ॒ਧਯੈੑਨ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਗ੍ਂਸ਼ਿੑਤ-ਞ੍ਚਿਥ੍ਸ-ਨ੍ਤ॒ਰਾਗ੍ਂ ਸਗ੍ਂ ਸ਼ਿੑਸ਼ਾਧਿ । ਵ॒ਰ੍ਧਯੈੑਨ-ਮ੍ਮਹ॒ਤੇ ਸੌਭੑਗਾਯ॒ [ਸੌਭੑਗਾਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੑ ਏਨ॒ਮਨੁੑ ਮਦਨ੍ਤੁ ਦੇ॒ਵਾਃ ।] 27
ਵਿਸ਼੍ਵੑ ਏਨ॒ਮਨੁੑ ਮਦਨ੍ਤੁ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ ਅ॒ਮੁ॒ਤ੍ਰ॒ਭੂਯਾ॒ਦਧ॒ ਯਦ੍ਯ॒ਮਸ੍ਯ॒ ਬृਹੑਸ੍ਪਤੇ ਅ॒ਭਿਸ਼ੑਸ੍ਤੇ॒ਰ ਮੁੑਞ੍ਚਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੌੑਹਤਾ-ਮ॒ਸ਼੍ਵਿਨਾੑ ਮृ॒ਤ੍ਯੁਮੑਸ੍ਮਾ-ਦ੍ਦੇ॒ਵਾਨਾੑ-ਮਗ੍ਨੇ ਭਿ॒षਜਾ॒ ਸ਼ਚੀੑਭਿਃ ॥ ਉਦ੍ਵ॒ਯ-ਨ੍ਤਮੑਸ॒ਸ੍ਪਰਿ॒ ਪਸ਼੍ਯੑਨ੍ਤੋ॒ ਜ੍ਯੋਤਿ॒ਰੁਤ੍ਤੑਰਮ੍ । ਦੇ॒ਵ-ਨ੍ਦੇੑਵ॒ਤ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯ॒ਮਗੑਨ੍ਮ॒ ਜ੍ਯੋਤਿੑਰੁਤ੍ਤ॒ਮਮ੍ ॥ 28 ॥
samā᳚stvā-'gna ṛ॒tavo̭ vardhayantu saṃva~thsa॒rā ṛṣa̭yo॒ yāni̭ sa॒tyā | sa-ndi॒vyena̭ dīdihi roca॒nena॒ viśvā॒ ā bhā̭hi pra॒diśaḥ̭ pṛthi॒vyāḥ || sa-ñce॒ddhyasvā᳚-'gne॒ pra ca̭ bodhayaina॒mucca̭ tiṣṭha maha॒te saubha̭gāya | mā ca̭ riṣadupasa॒ttā tḙ agne bra॒hmāṇa̭ste ya॒śasaḥ̭ santu॒ mā-'nye || tvāma̭gne vṛṇate brāhma॒ṇā i॒me śi॒vo a̭gne [ ] 25
saṃ॒-va~ra̭ṇe bhavā naḥ | sa॒pa॒tna॒hā no̭ abhimāti॒jicca॒ sve gayḙ jāgṛ॒hya pra̭yucchann || i॒haivāgne॒ adhi̭ dhārayā ra॒yi-mmā tvā॒ nikra̭-npūrva॒cito̭ nikā॒riṇaḥ̭ | kṣa॒trama̭gne su॒yama̭mastu॒ tubhya̭mupasa॒ttā va̭rdhatā-nte॒ ani̭ṣṭṛtaḥ || kṣa॒treṇā᳚-'gne॒ svāyu॒-ssagṃ ra̭bhasva mi॒treṇā᳚-'gne mitra॒dheyḙ yatasva | sa॒jā॒tānā᳚-mmaddhyama॒sthā ḙdhi॒ rājñā̭magne viha॒vyo̭ dīdihī॒ha || ati॒ [ati̭, niho॒ ati॒ sridho] 26
niho॒ ati॒ sridho 'tyaci̭tti॒-matyarā̭timagne | viśvā॒ hya̭gne duri॒tā saha॒svāthā॒smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yindāḥ᳚ || a॒nā॒dhṛ॒ṣyo jā॒tava̭dā॒ ani̭ṣṭṛto vi॒rāḍa̭gne kṣatra॒bhṛ-ddī̭dihī॒ha | viśvā॒ āśāḥ᳚ pramu॒ñca-nmānṷṣīrbhi॒ya-śśi॒vābhi̭ra॒dya pari̭ pāhi no vṛ॒dhe || bṛha̭spate savitarbo॒dhayai̭na॒gṃ॒ sagṃśi̭ta-ñcithsa-nta॒rāgṃ sagṃ śi̭śādhi | va॒rdhayai̭na-mmaha॒te saubha̭gāya॒ [saubha̭gāya, viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ |] 27
viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ || a॒mu॒tra॒bhūyā॒dadha॒ yadya॒masya॒ bṛha̭spate a॒bhiśa̭ste॒ra mṷñcaḥ | pratyaṷhatā-ma॒śvinā̭ mṛ॒tyuma̭smā-dde॒vānā̭-magne bhi॒ṣajā॒ śacī̭bhiḥ || udva॒ya-ntama̭sa॒spari॒ paśya̭nto॒ jyoti॒rutta̭ram | de॒va-ndḙva॒trā sūrya॒maga̭nma॒ jyoti̭rutta॒mam || 28 ||
हे अग्नि, ऋतुएँ तुझे बढ़ाएँ, संवत्सर और ऋषि तुझे बढ़ाएँ, जो सत्य हैं। तू दिव्य प्रकाश से प्रकाशित हो; पृथ्वी की समस्त दिशाओं में प्रकाश फैला। हे अग्नि, तू स्वयं प्रज्वलित हो और इसे जगा; बड़े सौभाग्य के लिए ऊपर उठ। हे अग्नि, तेरा उपासक नष्ट न हो; तेरे ब्राह्मण यशस्वी हों, अन्य नहीं। हे अग्नि, ये ब्राह्मण तुझे वरते हैं; हे अग्नि, तू हमारे संवरण में कल्याणकारी हो। हमारे शत्रुओं का हन्ता और अभिमाति (शत्रु) का जेता हो; अपने गृह में जागता रह, प्रयुत्छन् (दूर करता हुआ)। हे अग्नि, यहीं धन को धारण कर; पूर्व में स्थापित करने वाले और निकारिण (नष्ट करने वाले) तुझे न हटाएँ। हे अग्नि, तेरे लिए सुयम क्षत्र हो; तेरा उपासक बढ़े, तेरे अनिष्टृत (न हटाए गए) रहें। हे अग्नि, क्षत्र के साथ सुखी होकर संग्रह कर; हे अग्नि, मित्र के साथ मित्रधेय में यत्न कर। हे अग्नि, सजातों के मध्य में स्थित हो; राजाओं के द्वारा आह्वान किए जाने योग्य होकर यहाँ प्रकाशित हो। हे अग्नि, निहो (हिंसकों) को, स्रिध (शत्रुओं) को, अचित्ति (अज्ञान) को और अराति (शत्रुता) को पार कर। हे अग्नि, तू समस्त दुरितों को सहन कर; तब हमें सहवीर धन दे। हे अग्नि, तू अनाधृष्य, जातवदा (ज्ञात बल वाला), अनिष्टृत, विराट् और क्षत्रभृत् होकर यहाँ प्रकाशित हो। समस्त मानुषी आशाओं को प्रमुच्छन् (मुक्त करता हुआ) और भयों से शिव (कल्याणकारी) रूपों से आज हमारी रक्षा कर, वृद्धि के लिए। हे बृहस्पति, हे सविता, इसे जगाओ; संशित (तीक्ष्ण) और चित् (ज्ञान) को संतरा (पार) करो, संशाधि (सिद्ध करो)। इसे बड़े सौभाग्य के लिए बढ़ाओ; समस्त देवता इसका अनुमोदन करें। हे बृहस्पति, यह परलोक में हो; तूने इसे यम की अभिशस्ति (निंदा) से मुक्त किया। अश्विनी कुमार इससे मृत्यु को हटाएँ; हे अग्नि, देवताओं के भिषज (वैद्य) अपनी शक्तियों से। अंधकार के पार जाते हुए, उत्तर के ज्योति को देखते हुए, हम देवताओं के देव सूर्य तक पहुँचे, उत्तम ज्योति तक। AI
(ਪਤਨੀ - ਰਿਮਾ - ਰੁਦਰ ਤੈਨੂੰ ਛਾਂਦੇ ਰਹਿਣ - ਕੰਨ ਵੀਹ ਨਹੀਂ) (ਅ. 6) ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਲ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਸੰਵਤਸਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਹਨ। ਦਿਵਯ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ, ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਾਗ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਉੱਠ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੁਭਾਗ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਯਸ਼ਸਵਾਨ ਹੋਣ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੈਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ; ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਧਨ ਧਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹੁਣ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਡੇਗਣ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਧਣ, ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾ ਵਧਣ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੱਦਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਚਮਕ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ, ਬੁਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ, ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈ, ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਧਨ ਦੇ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਜਿੱਤ, ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ, ਅਡੋਲ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਚਮਕ। ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਵਾਧਾ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਹੇ ਸਵਿਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਗਾ; ਜੋ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਜੋ ਵਿਖੰਡਿਤ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸੁਭਾਗ ਲਈ ਵਧਾ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ (ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ) ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਛੁਡਾ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਦ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ। ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਪਰਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੱਕ। AI
ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵਾ ਅੑਸ੍ਯ ਸ॒ਮਿਧੋੑ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੂ॒ਰ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ੁ॒ਕ੍ਰਾ ਸ਼ੋ॒ਚੀਗ੍ष੍ਯ॒ਗ੍ਨੇਃ । ਦ੍ਯੁ॒ਮਤ੍ਤੑਮਾ ਸੁ॒ਪ੍ਰਤੀੑਕਸ੍ਯ ਸੂ॒ਨੋਃ ॥ ਤਨੂ॒ਨਪਾ॒ਦਸੁੑਰੋ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਵੇੑਦਾ ਦੇ॒ਵੋ ਦੇ॒ਵੇषੁੑ ਦੇ॒ਵਃ । ਪ॒ਥ ਆ-ऽਨੑਕ੍ਤਿ॒ ਮਦ੍ਧ੍ਵਾੑ ਘृ॒ਤੇਨੑ ॥ ਮਦ੍ਧ੍ਵਾੑ ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਨੑਕ੍षਸੇ ਪ੍ਰੀਣਾ॒ਨੋ ਨਰਾ॒ਸ਼ਗ੍ਂਸੋੑ ਅਗ੍ਨੇ । ਸੁ॒ਕृਦ੍ਦੇ॒ਵ-ਸ੍ਸੑਵਿ॒ਤਾ ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਵਾੑਰਃ ॥ ਅਚ੍ਛਾ॒ਯਮੇੑਤਿ॒ ਸ਼ਵੑਸਾ ਘृ॒ਤੇਨੇੑਡਾ॒ਨੋ ਵਹ੍ਨਿ॒ਰ੍ਨਮੑਸਾ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਰੁਚੋੑ ਅਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰੇषੁੑ ਪ੍ਰ॒ਯਥ੍ਸੁੑ ॥ ਸ ਯੑਕ੍षਦਸ੍ਯ ਮਹਿ॒ਮਾਨੑਮ॒ਗ੍ਨੇ-ਸ੍ਸ [ਮਹਿ॒ਮਾਨੑਮ॒ਗ੍ਨੇ-ਸ੍ਸਃ, ਈ॒ ਮ॒ਨ੍ਦ੍ਰਾਸੁੑ ਪ੍ਰ॒ਯਸਃੑ ।] 29
ਈੑ ਮ॒ਨ੍ਦ੍ਰਾਸੁੑ ਪ੍ਰ॒ਯਸਃੑ । ਵਸੁ॒ਸ਼੍ਚੇਤਿੑष੍ਠੋ ਵਸੁ॒ਧਾਤੑਮਸ਼੍ਚ ॥ ਦ੍ਵਾਰੋੑ ਦੇ॒ਵੀਰਨ੍ਵੑਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵੇ᳚ ਵ੍ਰ॒ਤਾ ਦੑਦਨ੍ਤੇ ਅ॒ਗ੍ਨੇਃ । ਉ॒ਰੁ॒ਵ੍ਯਚੑਸੋ॒ ਧਾਮ੍ਨਾ॒ ਪਤ੍ਯੑਮਾਨਾਃ ॥ ਤੇ ਅੑਸ੍ਯ॒ ਯੋषੑਣੇ ਦਿ॒ਵ੍ਯੇ ਨ ਯੋਨਾੑਵੁ॒षਾਸਾ॒ਨਕ੍ਤਾ᳚ । ਇ॒ਮਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਮੑਵਤਾ ਮਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰ-ਨ੍ਨਃੑ ॥ ਦੈਵ੍ਯਾੑ ਹੋਤਾਰਾਵੂ॒ਰ੍ਧ੍ਵ-ਮੑਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰ-ਨ੍ਨੋ॒-ऽਗ੍ਨੇਰ੍ਜਿ॒ਹ੍ਵਾਮ॒ਭਿ ਗृੑਣੀਤਮ੍ । ਕृ॒ਣੁ॒ਤ-ਨ੍ਨ॒-ਸ੍ਸ੍ਵਿੑष੍ਟਿਮ੍ ॥ ਤਿ॒ਸ੍ਰੋ ਦੇ॒ਵੀਰ੍ਬ॒ਰ੍॒ਹਿਰੇਦਗ੍ਂ ਸੑਦ॒ਨ੍ਤ੍ਵਿਡਾ॒ ਸਰੑਸ੍ਵਤੀ॒ [ਸਰੑਸ੍ਵਤੀ, ਭਾਰੑਤੀ ।] 30
ਭਾਰੑਤੀ । ਮ॒ਹੀ ਗृੑਣਾ॒ਨਾ ॥ ਤਨ੍ਨੑਸ੍ਤੁ॒ਰੀਪ॒ਮਦ੍ਭੁੑਤ-ਮ੍ਪੁਰੁ॒ਕ੍षੁ ਤ੍ਵष੍ਟਾੑ ਸੁ॒ਵੀਰ᳚ਮ੍ । ਰਾ॒ਯਸ੍ਪੋषਂ॒-ਵਿਁ ष੍ਯੑਤੁ॒ ਨਾਭਿੑਮ॒ਸ੍ਮੇ ॥ ਵਨੑਸ੍ਪ॒ਤੇ-ऽਵੑ ਸृਜਾ॒ ਰਰਾੑਣ॒ਸ੍ਤ੍ਮਨਾੑ ਦੇ॒ਵੇषੁੑ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ੍ਹ॒ਵ੍ਯਗ੍ਂ ਸ਼ੑਮਿ॒ਤਾ ਸੂੑਦਯਾਤਿ ॥ ਅਗ੍ਨੇ॒ ਸ੍ਵਾਹਾੑ ਕृਣੁਹਿ ਜਾਤਵੇਦ॒ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾੑਯ ਹ॒ਵ੍ਯਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵੇੑ ਦੇ॒ਵਾ ਹ॒ਵਿਰਿ॒ਦ-ਞ੍ਜੁੑषਨ੍ਤਾਮ੍ ॥ ਹਿ॒ਰ॒ਣ੍ਯ॒ਗ॒ਰ੍ਭ-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤ॒ਤਾਗ੍ਰੇੑ ਭੂ॒ਤਸ੍ਯੑ ਜਾ॒ਤਃ ਪਤਿ॒ਰੇਕੑ ਆਸੀਤ੍ । ਸ ਦਾੑਧਾਰ ਪृਥਿ॒ਵੀ-ਨ੍ਦ੍ਯਾ- [ਪृਥਿ॒ਵੀ-ਨ੍ਦ੍ਯਾਮ੍, ਉ॒ਤੇਮਾ-ਙ੍ਕਸ੍ਮੈੑ] 31
-ਮੁ॒ਤੇਮਾ-ਙ੍ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯਃ ਪ੍ਰਾੑਣ॒ਤੋ ਨਿੑਮਿष॒ਤੋ ਮੑਹਿ॒ਤ੍ਵੈਕ॒ ਇਦ੍ਰਾਜਾ॒ ਜਗੑਤੋ ਬ॒ਭੂਵੑ । ਯ ਈਸ਼ੇੑ ਅ॒ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿ॒ਪਦ॒ਸ਼੍ਚਤੁੑष੍ਪਦਃ॒ ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯ ਆ᳚ਤ੍ਮ॒ਦਾ ਬੑਲ॒ਦਾ ਯਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵੑ ਉ॒ਪਾਸੑਤੇ ਪ੍ਰ॒ਸ਼ਿषਂ॒-ਯਁਸ੍ਯੑ ਦੇ॒ਵਾਃ । ਯਸ੍ਯੑ ਛਾ॒ਯਾ-ऽਮृਤਂ॒-ਯਁਸ੍ਯੑ ਮृ॒ਤ੍ਯੁਃ ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯਸ੍ਯੇ॒ਮੇ ਹਿ॒ਮਵੑਨ੍ਤੋ ਮਹਿ॒ਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯੑ ਸਮੁ॒ਦ੍ਰਗ੍ਂ ਰ॒ਸਯਾੑ ਸ॒ਹਾ- [ਸ॒ਹ, ਆ॒ਹੁਃ ।] 32
-ऽऽਹੁਃ । ਯਸ੍ਯੇ॒ਮਾਃ ਪ੍ਰ॒ਦਿਸ਼ੋ॒ ਯਸ੍ਯੑ ਬਾ॒ਹੂ ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯ-ਙ੍ਕ੍ਰਨ੍ਦੑਸੀ॒ ਅਵੑਸਾ ਤਸ੍ਤਭਾ॒ਨੇ ਅ॒ਭ੍ਯੈਕ੍षੇੑਤਾ॒-ਮ੍ਮਨੑਸਾ॒ ਰੇਜੑਮਾਨੇ । ਯਤ੍ਰਾਧਿ॒ ਸੂਰ॒ ਉਦਿੑਤੌ॒ ਵ੍ਯੇਤਿ॒ ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯੇਨ॒ ਦ੍ਯੌਰੁ॒ਗ੍ਰਾ ਪृੑਥਿ॒ਵੀ ਚੑ ਦृ॒ਢੇ ਯੇਨ॒ ਸੁ॒ਵਃੑ ਸ੍ਤਭਿ॒ਤਂ-ਯੇਁਨ॒ ਨਾਕਃੑ । ਯੋ ਅ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षੇ॒ ਰਜੑਸੋ ਵਿ॒ਮਾਨQਃਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਆਪੋੑ ਹ॒ ਯਨ੍ਮੑਹ॒ਤੀ ਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵ॒- [ਯਨ੍ਮੑਹ॒ਤੀ ਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵ᳚ਮ੍, ਅਯ॒-ਨ੍ਦਕ੍ष॒-ਨ੍ਦਧਾੑਨਾ] 33
-ਮਾਯ॒-ਨ੍ਦਕ੍ष॒-ਨ੍ਦਧਾੑਨਾ ਜ॒ਨਯੑਨ੍ਤੀਰ॒ਗ੍ਨਿਮ੍ । ਤਤੋੑ ਦੇ॒ਵਾਨਾ॒-ਨ੍ਨਿਰੑਵਰ੍ਤ॒ਤਾਸੁ॒ਰੇਕਃ॒ ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ ਯਸ਼੍ਚਿ॒ਦਾਪੋੑ ਮਹਿ॒ਨਾ ਪ॒ਰ੍ਯਪੑਸ਼੍ਯ॒-ਦ੍ਦਕ੍ष॒-ਨ੍ਦਧਾੑਨਾ ਜ॒ਨਯੑਨ੍ਤੀਰ॒ਗ੍ਨਿਮ੍ । ਯੋ ਦੇ॒ਵੇष੍ਵਧਿੑ ਦੇ॒ਵ ਏਕ॒ ਆਸੀ॒-ਤ੍ਕਸ੍ਮੈੑ ਦੇ॒ਵਾਯੑ ਹ॒ਵਿषਾੑ ਵਿਧੇਮ ॥ 34 ॥
ū॒rdhvā a̭sya sa॒midho̭ bhavantyū॒rdhvā śu॒krā śo॒cīgṣya॒gneḥ | dyu॒matta̭mā su॒pratī̭kasya sū॒noḥ || tanū॒napā॒dasṷro vi॒śvavḙdā de॒vo de॒veṣṷ de॒vaḥ | pa॒tha ā-'na̭kti॒ maddhvā̭ ghṛ॒tena̭ || maddhvā̭ ya॒jña-nna̭kṣase prīṇā॒no narā॒śagṃso̭ agne | su॒kṛdde॒va-ssa̭vi॒tā vi॒śvavā̭raḥ || acchā॒yamḙti॒ śava̭sā ghṛ॒tenḙḍā॒no vahni॒rnama̭sā | a॒gnigg sruco̭ addhva॒reṣṷ pra॒yathsṷ || sa ya̭kṣadasya mahi॒māna̭ma॒gne-ssa [mahi॒māna̭ma॒gne-ssaḥ, ī॒ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ |] 29
ī̭ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ | vasu॒śceti̭ṣṭho vasu॒dhāta̭maśca || dvāro̭ de॒vīranva̭sya॒ viśve᳚ vra॒tā da̭dante a॒gneḥ | u॒ru॒vyaca̭so॒ dhāmnā॒ patya̭mānāḥ || te a̭sya॒ yoṣa̭ṇe di॒vye na yonā̭vu॒ṣāsā॒naktā᳚ | i॒maṃ-ya~॒jñama̭vatā maddhva॒ra-nnaḥ̭ || daivyā̭ hotārāvū॒rdhva-ma̭ddhva॒ra-nno॒-'gnerji॒hvāma॒bhi gṛ̭ṇītam | kṛ॒ṇu॒ta-nna॒-ssvi̭ṣṭim || ti॒sro de॒vīrba॒r॒hiredagṃ sa̭da॒ntviḍā॒ sara̭svatī॒ [sara̭svatī, bhāra̭tī |] 30
bhāra̭tī | ma॒hī gṛ̭ṇā॒nā || tanna̭stu॒rīpa॒madbhṷta-mpuru॒kṣu tvaṣṭā̭ su॒vīra᳚m | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ ṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme || vana̭spa॒te-'va̭ sṛjā॒ rarā̭ṇa॒stmanā̭ de॒veṣṷ | a॒gnirha॒vyagṃ śa̭mi॒tā sṷ̄dayāti || agne॒ svāhā̭ kṛṇuhi jātaveda॒ indrā̭ya ha॒vyam | viśvḙ de॒vā ha॒viri॒da-ñjṷṣantām || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā- [pṛthi॒vī-ndyām, u॒temā-ṅkasmai̭] 31
-mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaḥ prā̭ṇa॒to ni̭miṣa॒to ma̭hi॒tvaika॒ idrājā॒ jaga̭to ba॒bhūva̭ | ya īśḙ a॒sya dvi॒pada॒ścatṷṣpadaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya ā᳚tma॒dā ba̭la॒dā yasya॒ viśva̭ u॒pāsa̭te pra॒śiṣaṃ॒-ya~sya̭ de॒vāḥ | yasya̭ chā॒yā-'mṛtaṃ॒-ya~sya̭ mṛ॒tyuḥ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yasye॒me hi॒mava̭nto mahi॒tvā yasya̭ samu॒dragṃ ra॒sayā̭ sa॒hā- [sa॒ha, ā॒huḥ |] 32
-''huḥ | yasye॒māḥ pra॒diśo॒ yasya̭ bā॒hū kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya-ṅkranda̭sī॒ ava̭sā tastabhā॒ne a॒bhyaikṣḙtā॒-mmana̭sā॒ reja̭māne | yatrādhi॒ sūra॒ udi̭tau॒ vyeti॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yena॒ dyauru॒grā pṛ̭thi॒vī ca̭ dṛ॒ḍhe yena॒ su॒vaḥ̭ stabhi॒taṃ-ye~na॒ nākaḥ̭ | yo a॒ntari̭kṣe॒ raja̭so vi॒mānaQḥkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || āpo̭ ha॒ yanma̭ha॒tī rviśva॒- [yanma̭ha॒tī rviśva᳚m, aya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā] 33
-māya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | tato̭ de॒vānā॒-nnira̭varta॒tāsu॒rekaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaści॒dāpo̭ mahi॒nā pa॒ryapa̭śya॒-ddakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | yo de॒veṣvadhi̭ de॒va eka॒ āsī॒-tkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || 34 ||
हे अग्नि, तेरी समिधाएँ ऊर्ध्व (ऊपर की ओर) होती हैं, ऊर्ध्व (ऊपर उठती) शुक्रा (दीप्तिमान) ज्वालाएँ अग्नि की शोचिष्य (प्रकाशमान) होती हैं। वह अत्यंत द्युमत् (तेजस्वी), सुप्रतीक (सुंदर मुख वाला) अग्नि के पुत्र की (ज्वालाएँ) हैं। तनूनपात् (अग्नि का वह रूप जो शरीर की रक्षा करता है), असुर (प्राणों में निवास करने वाला), विश्ववेदा (सब कुछ जानने वाला), देवों में देव, देवता पथों को घृत से आँजता (सिंचित करता) है। हे अग्नि, मध्वा (मधु से) यज्ञ का नक्षण (प्राप्त) करता हुआ, प्रीणान (प्रसन्न) होता हुआ, नराशंस (मनुष्यों द्वारा प्रशंसित) तू मधु से यज्ञ को प्राप्त हो। सुकृत् (पुण्यकर्मा), देव, सविता, विश्ववार (सबके द्वारा वरणीय) है। वह वह्नि (अग्नि) शवसा (बल के साथ), घृत से इडान (स्तुति करता हुआ), नमसा (नमस्कार के साथ) यज्ञ की ओर आता है। अग्नि अध्वरों (यज्ञों) में, प्रयत्सु (प्रयत्न करने वाले ऋत्विजों) में स्रुचों (अर्पण करने वाली स्रुक् को) (ग्रहण करता है)। वह अग्नि अपनी महिमा की याचना करे; वह अग्नि अपनी महिमा की (याचना करे), वह मंद्रासु (प्रसन्न करने वाली) प्रयसः (अन्न-जल की आहुतियों) में (प्रसन्न हो)। वह मंद्रासु प्रयसः में (प्रसन्न हो)। वह वसुश्चेतिष्ठ (धन को चित करने वाला, अर्थात् धन का संचय करने वाला) और वसुधातम (अत्यधिक धन देने वाला) है। देवियाँ द्वाराएँ उस अग्नि के विश्वे व्रता (सभी व्रतों/कर्मों) को अनुसरित करती हैं, उरुव्यचस् (विशाल विस्तार वाली) होकर धाम्ना (अपने धाम/स्थान से) पत्यमानाः (शासन करती हुई)। वे उसकी योषणे (स्त्रियाँ, अर्थात् रात्रि और उषा) दिव्य योनि (दिव्य स्थान) में, उषा और रात्रि, इस यज्ञ की रक्षा करें, हमारे अध्वर (यज्ञ) की। हे अग्नि, दैव्य होतारौ (दिव्य होता, अर्थात् अग्नि और वायु) ऊर्ध्व (ऊपर उठे हुए) हमारे अध्वर में अग्नि की जिह्वा की ओर स्तुति करें। वे हमारे लिए स्विष्टि (उत्तम आहुति) करें। तीन देवियाँ बर्हिस् (कुशा) पर बैठें - इडा, सरस्वती, भारती। मही (महान) गृणाना (स्तुति करती हुई)। वह त्वष्टा हमारे लिए तुरीप (शीघ्र फल देने वाला), अद्भुत (आश्चर्यजनक), पुरुक्षु (बहुतों में) सुवीर (उत्तम वीरों वाला) (धन) रायस्पोष (धन की समृद्धि) को हममें विक्षियतु (विभाजित करे), हमारे नाभि (केंद्र) में। हे वनस्पते, तू रराण (दानशील) होकर, त्मना (अपने आप से) देवों में हवि को विसर्जित कर। अग्नि हव्य (आहुति) को शमिता (शांत करने वाला, अर्थात् पाचक) सूदयाति (निष्पन्न करता है)। हे अग्ने, स्वाहा कर, हे जातवेद, इंद्र के लिए हव्य (आहुति) बना। सभी देवता इस हवि को जुषंताम् (स्वीकार करें)। हिरण्यगर्भ (स्वर्ण के गर्भ में स्थित) सर्वप्रथम समवर्तत (प्रकट हुआ); वह भूतस्य (भूतों का) जातः (जन्मा) एक पति (स्वामी) आसीत् (था)। वह पृथिवी और द्यौ (आकाश) को धारण करता है; उस देव को हम हविषा (हवि के साथ) विधेम (अर्पित करें)। जो प्राणत् (प्राण लेने वाले) और निमिषत् (पलक झपकने वाले) प्राणियों पर महित्वै (महिमा के कारण) एक इत् (ही) राजा जगतः (जगत का) बभूव (हुआ)। जो अस्य (इस) द्विपद (दो पैरों वाले) और चतुष्पद (चार पैरों वाले) पर ईशे (शासन करता है), उस देव को हम हविषा विधेम। जो आत्मदा (आत्मा देने वाला) और बलदा (बल देने वाला) है, जिसकी विश्व (सब) उपासते (उपासना करते हैं) प्रशिषम् (आज्ञा को), जिसके देवाः (देवता) (उपासते), जिसकी छाया अमृत है और जिसकी मृत्यु है, उस देव को हम हविषा विधेम। जिसकी महिमा से ये हिमवंत (हिमालय) और समुद्र रसया (रस के साथ) सह आहुः (कहते हैं), जिसकी ये प्रदिशः (दिशाएँ) और जिसकी बाहू (भुजाएँ) हैं, उस देव को हम हविषा विधेम। जिसने क्रंदसी (द्यौ और पृथिवी, जो रोती/गरजती हैं) को अवसा (रक्षा के साथ) तस्तभाने (धारण किया), जो मनसा (मन से) रेजमाने (काँपते हुए) को अभ्यैक्षेताम् (देखता है), जहाँ सूर्य उदित होकर व्येति (व्याप्त होता है), उस देव को हम हविषा विधेम। जिसने द्यौ (आकाश) और उग्रा (भयंकर) पृथिवी को दृढे (दृढ़ किया), जिसने सुवः (स्वर्ग) और नाक (स्वर्ग) को स्तभितम् (स्तंभित/धारण किया), जो अंतरिक्ष में रजसः (लोकों के) विमान (विशेष मान/माप) है, उस देव को हम हविषा विधेम। जब आपः (जल) महती (महान) विश्वम् (सब कुछ) अयन् (जाते हुए) दक्षम् (बल/सामर्थ्य) दधानाः (धारण करते हुए) अग्निम् (अग्नि को) जनयन्तीः (उत्पन्न करते हुए), ततः (तब) देवानाम् (देवों का) निरवर्तत (प्रकट हुआ), असुर एकः (एक असुर), उस देव को हम हविषा विधेम। जो चित् (भी) आपः (जल) महिना (महिमा से) पर्यपश्यत् (देखता है), दक्षम् दधानाः (बल धारण करते हुए) अग्निम् जनयन्तीः (अग्नि को उत्पन्न करते हुए), जो देवेषु (देवों में) अधि (ऊपर) देव एकः (एक देव) आसीत् (था), उस देव को हम हविषा विधेम। AI
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਗਨੀ ਦੇ... ਸੁਭਾਗਿਆ ਲਈ... ਚੌਂਤੀ (34) ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀਆਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਤੇਜਸਵੀ) ਸ਼ੋਚੀਸ਼ (ਲਾਟਾਂ) ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ (ਅਗਨੀ) ਦਾ। ਤਨੂਨਪਾਤ (ਅਗਨੀ ਦਾ ਰੂਪ) ਅਸੁਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਵਵੇਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਓ ਨਾਲ ਮਧੁ (ਮਿੱਠਾ) ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਧੁ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਰਾਸ਼ੰਸ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲਾ) ਹੈਂ। ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੈ, ਵਿਸ਼੍ਵਵਾਰ (ਸਭ ਦਾ ਵਰਦਾਤਾ) ਹੈ। ਉਹ ਘਿਓ ਨਾਲ, ਬਲ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਹਨਿ (ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਅਗਨੀ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੁਚਾਂ (ਚਮਚਿਆਂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ... ਉਹ ਮੰਦਰ (ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ) ਪ੍ਰਯਸ (ਭੋਜਨਾਂ) ਵਿੱਚ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਯਸਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਵਸੁਸ਼ (ਧਨ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਹੈ, ਵਸੁਧਾਤਮ (ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦਵਾਰਾਂ (ਕਪਾਟ) ਉਸ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ (ਨਿਯਮ) ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਰੁਵ੍ਯਚਸ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀਆਂ) ਆਪਣੇ ਧਾਮ (ਸਥਾਨ) ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਯੋਸ਼ਣਾਂ (ਸੁੰਦਰੀਆਂ) ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਨੀ (ਸਵਰਗੀ ਗਰਭ) ਵਿੱਚ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਕ੍ਤਾ (ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ)। ਉਹ ਇਸ ਯੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਸਾਡੇ ਯੱਗ ਦੀ। ਹੇ ਦੈਵ੍ਯ ਹੋਤਾਰ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋਤਾ), ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਸਾਡੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਗਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਸ੍ਵਿਸ਼੍ਟ (ਚੰਗੀ ਆਹੂਤੀ) ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਦੇਵੀ ਬਰ੍ਹਿ (ਕੁਸ਼ਾ) ਇੱਥੇ ਬੈਠਣ, ਇਡਾ, ਸਰਸਵਤੀ... ਸਰਸਵਤੀ, ਭਾਰਤੀ। ਭਾਰਤੀ। ਮਹਾਨ, ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੀਪ (ਸ਼ੁੱਭ) ਅਦਭੁਤ (ਅਸਚਰਜ) ਪੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁ (ਬਹੁਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ) ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ ਸੁਵੀਰ (ਚੰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਦੇਵੇ। ਧਨ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਸਾਨੂੰ ਵੰਡੇ, ਨਾਭਿ (ਕੇਂਦਰ) ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਵਨਸਪਤੀ (ਵ੍ਰਿਖ ਦੇਵਤਾ), ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ। ਅਗਨੀ ਹਵ੍ਯ (ਆਹੂਤੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੁਆਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਕਰ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਹਵ੍ਯ (ਆਹੂਤੀ)। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਹਵਿ (ਆਹੂਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭ (ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਲਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਭੂਤ (ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ) ਦਾ ਜਾਤ (ਜੰਮਿਆ) ਪਤਿ (ਸਵਾਮੀ) ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ... ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ... ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ (ਆਹੂਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ (ਪੂਜਾ) ਕਰੀਏ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਹ) ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼ (ਪਲਕ ਝਪਕ) ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਇਸ ਦੋ-ਪੈਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਪੈਰਿਆਂ (ਜੀਵਾਂ) ਦਾ ਈਸ਼ (ਸਵਾਮੀ) ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਜੋ ਆਤ੍ਮਦਾ (ਆਤਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ, ਬਲਦਾ (ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼ (ਆਗਿਆ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਇਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਇਆ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ (ਮੌਤ) ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿਮਵਾਨ (ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜ) ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਰਸਾ (ਧਰਤੀ) ਨਾਲ... ਰਸਾ ਨਾਲ, ਆਹੁ (ਕਹਿੰਦੇ) ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ (ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹੂ (ਬਾਹਾਂ) ਹਨ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰੰਦਸੀ (ਦੋ ਲੜਾਕੂ ਫ਼ੌਜਾਂ) ਨੂੰ ਅਵਸ (ਰੱਖਿਆ) ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਉਦੈ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਯੇਤਿ (ਫੈਲਦਾ) ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਉ (ਅਕਾਸ਼) ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਾ (ਭਿਆਨਕ) ਧਰਤੀ ਦ੍ਰਿਢ (ਮਜ਼ਬੂਤ) ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਵ (ਸਵਰਗ) ਥੰਮ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਕ (ਆਕਾਸ਼) ਹੈ। ਜੋ ਅੰਤਰਿਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਜਸ (ਧੂੜ) ਦਾ ਵਿਮਾਨ (ਮਾਪ) ਹੈ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਆਪ (ਪਾਣੀ) ਹੀ ਜੋ ਮਹਾਨ... ਸਾਰੇ... ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ (ਸ਼ਕਤੀ) ਧਾਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ... ਅਸੁਰ ਇੱਕ ਨਿਕਲਿਆ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਦਕ੍ਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿ (ਉੱਪਰ) ਦੇਵ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਕਰੀਏ। 34। AI
(ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵਾ - ਯਃ ਪ੍ਰਾੑਣ॒ਤੋ - ਯ ਆ᳚ਤ੍ਮ॒ਦਾ - ਯਸ੍ਯੇ॒ਮੇ - ਯਙ੍ਕ੍ਰਨ੍ਦੑਸੀ॒ - ਯੇਨ॒ ਦ੍ਯੌ- ਰਾਪੋੑ ਹ॒ ਯਤ੍ - ਤਤੋੑ ਦੇ॒ਵਾਨਾਂ॒ - ਁਯਸ਼੍ਚਿ॒ਦਾਪੋ॒ - ਯੋ ਦੇ॒ਵੇषੁ॒ - ਨਵੑ )
ਆਕੂੑਤਿਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਯੁਜ॒ਗ੍ਗ੍॒ ਸ੍ਵਾਹਾ॒ ਮਨੋੑ ਮੇ॒ਧਾਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਯੁਜ॒ਗ੍ਗ੍॒ ਸ੍ਵਾਹਾੑ ਚਿ॒ਤ੍ਤਂ-ਵਿਁਜ੍ਞਾੑਤਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਯੁਜ॒ਗ੍ਗ੍॒ ਸ੍ਵਾਹਾੑ ਵਾ॒ਚੋ ਵਿਧृੑਤਿਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਯੁਜ॒ਗ੍ਗ੍॒ ਸ੍ਵਾਹਾ᳚ ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਯੇ॒ ਮਨੑਵੇ॒ ਸ੍ਵਾਹਾ॒-ऽਗ੍ਨਯੇੑ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨ॒ਰਾਯ॒ ਸ੍ਵਾਹਾ॒ ਵਿਸ਼੍ਵੇੑ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਨੇ॒ਤੁਰ੍ਮਰ੍ਤੋੑ ਵृਣੀਤ ਸ॒ਖ੍ਯਂ-ਵਿਁਸ਼੍ਵੇੑ ਰਾ॒ਯ ਇੑषੁਦ੍ਧ੍ਯਸਿ ਦ੍ਯੁ॒ਮ੍ਨਂ-ਵृਁੑਣੀਤ ਪੁ॒ष੍ਯਸੇ॒ ਸ੍ਵਾਹਾ॒ ਮਾ ਸੁ ਭਿੑਤ੍ਥਾ॒ ਮਾ ਸੁ ਰਿੑषੋ॒ ਦृਗ੍ਂਹੑਸ੍ਵ ਵੀ॒ਡਯੑਸ੍ਵ॒ ਸੁ । ਅਮ੍ਬੑ ਧृष੍ਣੁ ਵੀ॒ਰਯੑਸ੍ਵਾ॒- [ਵੀ॒ਰਯੑਸ੍ਵ, ਅ॒ਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇ॒ਦ-ਙ੍ਕੑਰਿष੍ਯਥਃ ।] 35
-ऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇ॒ਦ-ਙ੍ਕੑਰਿष੍ਯਥਃ ॥ ਦृਗ੍ਂਹੑਸ੍ਵ ਦੇਵਿ ਪृਥਿਵਿ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਯੑ ਆਸੁ॒ਰੀ ਮਾ॒ਯਾ ਸ੍ਵ॒ਧਯਾੑ ਕृ॒ਤਾ-ऽਸਿੑ । ਜੁष੍ਟੑ-ਨ੍ਦੇ॒ਵਾਨਾੑਮਿ॒ਦਮੑਸ੍ਤੁ ਹ॒ਵ੍ਯਮਰਿੑष੍ਟਾ॒ ਤ੍ਵਮੁਦਿੑਹਿ ਯ॒ਜ੍ਞੇ ਅ॒ਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ॥ ਮਿਤ੍ਰੈ॒ਤਾਮੁ॒ਖਾ-ਨ੍ਤੑਪੈ॒षਾ ਮਾ ਭੇੑਦਿ । ਏ॒ਤਾ-ਨ੍ਤੇ॒ ਪਰਿੑ ਦਦਾ॒ਮ੍ਯਭਿੑਤ੍ਤ੍ਯੈ ॥ ਦ੍ਰ੍ਵੑਨ੍ਨ-ਸ੍ਸ॒ਰ੍ਪਿਰਾੑਸੁਤਿਃ ਪ੍ਰ॒ਤ੍ਨੋ ਹੋਤਾ॒ ਵਰੇ᳚ਣ੍ਯਃ । ਸਹੑਸਸ੍ਪੁ॒ਤ੍ਰੋ ਅਦ੍ਭੁੑਤਃ ॥ ਪਰੑਸ੍ਯਾ॒ ਅਧਿੑ ਸਂ॒ਵਁਤੋ-ऽਵੑਰਾਗ੍ਂ ਅ॒ਭ੍ਯਾ [ਅ॒ਭ੍ਯਾ, ਤ॒ਰ॒ ।] 36
ਤੑਰ । ਯਤ੍ਰਾ॒ਹਮਸ੍ਮਿ॒ ਤਾਗ੍ਂ ਅੑਵ ॥ ਪ॒ਰ॒ਮਸ੍ਯਾਃ᳚ ਪਰਾ॒ਵਤੋੑ ਰੋ॒ਹਿਦੑਸ਼੍ਵ ਇ॒ਹਾ-ऽਗੑਹਿ । ਪੁ॒ਰੀ॒ष੍ਯਃੑ ਪੁਰੁਪ੍ਰਿ॒ਯੋ-ऽਗ੍ਨੇ॒ ਤ੍ਵ-ਨ੍ਤੑਰਾ॒ ਮृਧਃੑ ॥ ਸੀਦ॒ ਤ੍ਵ-ਮ੍ਮਾ॒ਤੁਰ॒ਸ੍ਯਾ ਉ॒ਪਸ੍ਥੇ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾ᳚ਨ੍ਯਗ੍ਨੇ ਵ॒ਯੁਨਾੑਨਿ ਵਿ॒ਦ੍ਵਾਨ੍ । ਮੈਨਾੑਮ॒ਰ੍ਚਿषਾ॒ ਮਾ ਤਪੑਸਾ॒-ऽਭਿ ਸ਼ੂੑਸ਼ੁਚੋ॒-ऽਨ੍ਤਰੑਸ੍ਯਾਗ੍ਂ ਸ਼ੁ॒ਕ੍ਰ ਜ੍ਯੋੑਤਿ॒ਰ੍ਵਿ ਭਾੑਹਿ ॥ ਅ॒ਨ੍ਤਰੑਗ੍ਨੇ ਰੁ॒ਚਾ ਤ੍ਵਮੁ॒ਖਾਯੈ॒ ਸਦੑਨੇ॒ ਸ੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯਾ॒ਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਂ ਹਰੑਸਾ॒ ਤਪ॒ਨ੍ ਜਾਤੑਵੇਦ-ਸ਼੍ਸ਼ਿ॒ਵੋ ਭੑਵ ॥ ਸ਼ਿ॒ਵੋ ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਮਹ੍ਯੑਮ॒ਗ੍ਨੇ-ऽਥੋੑ ਸੀਦ ਸ਼ਿ॒ਵਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਸ਼ਿ॒ਵਾਃ ਕृ॒ਤ੍ਵਾ ਦਿਸ਼॒-ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ॒-ਸ੍ਸ੍ਵਾਂ-ਯੋਁਨਿੑਮਿ॒ਹਾ-ऽऽਸੑਦਃ ॥ 37 ॥
(ū॒rdhvā - yaḥ prā̭ṇa॒to - ya ā᳚tma॒dā - yasye॒me - yaṅkranda̭sī॒ - yena॒ dyau- rāpo̭ ha॒ yat - tato̭ de॒vānāṃ॒ - ~yaści॒dāpo॒ - yo de॒veṣu॒ - nava̭ )
ākṷ̄tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā॒ mano̭ me॒dhāma॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ ci॒ttaṃ-vi~jñā̭tama॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ vā॒co vidhṛ̭tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā᳚ pra॒jāpa̭taye॒ mana̭ve॒ svāhā॒-'gnayḙ vaiśvāna॒rāya॒ svāhā॒ viśvḙ de॒vasya̭ ne॒turmarto̭ vṛṇīta sa॒khyaṃ-vi~śvḙ rā॒ya i̭ṣuddhyasi dyu॒mnaṃ-vṛ~̭ṇīta pu॒ṣyase॒ svāhā॒ mā su bhi̭tthā॒ mā su ri̭ṣo॒ dṛgṃha̭sva vī॒ḍaya̭sva॒ su | amba̭ dhṛṣṇu vī॒raya̭svā॒- [vī॒raya̭sva, a॒gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ |] 35
-'gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ || dṛgṃha̭sva devi pṛthivi sva॒staya̭ āsu॒rī mā॒yā sva॒dhayā̭ kṛ॒tā-'si̭ | juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyamari̭ṣṭā॒ tvamudi̭hi ya॒jñe a॒sminn || mitrai॒tāmu॒khā-nta̭pai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || drva̭nna-ssa॒rpirā̭sutiḥ pra॒tno hotā॒ vare᳚ṇyaḥ | saha̭saspu॒tro adbhṷtaḥ || para̭syā॒ adhi̭ saṃ॒va~to-'va̭rāgṃ a॒bhyā [a॒bhyā, ta॒ra॒ |] 36
ta̭ra | yatrā॒hamasmi॒ tāgṃ a̭va || pa॒ra॒masyāḥ᳚ parā॒vato̭ ro॒hida̭śva i॒hā-'ga̭hi | pu॒rī॒ṣyaḥ̭ purupri॒yo-'gne॒ tva-nta̭rā॒ mṛdhaḥ̭ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒kra jyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒n jāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-''sa̭daḥ || 37 ||
हे अग्नि, तुम्हें सरस्वती, द्युलोक और सम्पूर्ण जगत् सहित चौंतीस देवताओं के साथ... (यह मंत्र-शीर्षक है)। आकूति (संकल्प) को अग्नि के साथ प्रयुक्त करके स्वाहा, मन को मेधा के साथ अग्नि के साथ प्रयुक्त करके स्वाहा, चित्त और विज्ञात को अग्नि के साथ प्रयुक्त करके स्वाहा, वाणी की विधृति को अग्नि के साथ प्रयुक्त करके स्वाहा, प्रजापति और मनु के लिए स्वाहा, अग्नि वैश्वानर के लिए स्वाहा। विश्वेदेव के नेता (अग्नि) के साथ मर्त्य (मनुष्य) मित्रता चुनता है; विश्वेदेव धन की इच्छा में, द्युम्न (तेज) को चुनता है, पुष्टि के लिए स्वाहा। हे अम्ब (माता), तुम भयभीत मत हो, तुम्हें हानि मत पहुँचे, दृढ़ हो, वीडयस्व (सुदृढ़ हो), हे धृष्णु, वीर्यवान हो; हे अग्नि, यदि तुम ऐसा करोगे (तो)...। हे देवी पृथ्वी, कल्याण के लिए दृढ़ हो; तुम असुरी माया से, स्वधा से निर्मित हो। देवताओं का यह हवि प्रसन्नतापूर्वक ग्रहण किया जाए; तुम अरिष्ट (निर्दोष) होकर इस यज्ञ में उठो। मित्र के साथ इसका मुख तपाया गया, यह मत फूटे। यह तुम्हारे लिए अभित्ति (अटूटता) के लिए परिदान करता हूँ। द्रवणशील घृत से आसुत, प्राचीन होता, वरणीय, सहस्रपुत्र, अद्भुत। परस्याः (दूर की) संवत् से अवर (निकट) की ओर उतरो। जहाँ मैं हूँ, उसे छोड़ दो। परम दूर देश से रोहिदश्व यहाँ आ गया। हे अग्नि, तुम पुरीष्य, पुरुप्रिय, शत्रुओं को पार करो। हे अग्नि, तुम इस माता (पृथ्वी) की गोद में बैठो, सब वयुन (ज्ञान) जानने वाले। इसे अर्चि से मत जलाओ, तप से मत तपाओ; हे शुक्र, इसके भीतर ज्योति प्रकाशित करो। हे अग्नि, तुम इसके भीतर अपने प्रकाश से इसके मुख को अपने स्थान में प्रकाशित करो। हे जातवेद, तुम उसकी त्वचा को हरस (तेज) से तपाते हुए शिव (कल्याणकारी) हो। हे अग्नि, शिव होकर मेरे लिए कल्याणकारी हो, फिर तुम शिव होकर बैठो। सब दिशाओं को शिव (कल्याणकारी) करके अपने योनि (स्थान) में यहाँ बैठो। AI
(ਅਗਨੀ — ਸਰਸਵਤੀ — ਦਿਆਂ — ਨਾਲ — ਸਾਰੇ — ਅਤੇ ਚੌਂਤੀ) (ਅ. 8) (ਉੱਚੀਆਂ — ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ — ਜੋ ਆਤਮਦਾ — ਜਿਸ ਦੇ — ਜੋ ਕ੍ਰੰਦਸੀ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਆਂ — ਆਪ ਹੀ ਜੋ — ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ — ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਆਪ — ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ — ਨੌਂ) ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਯੁਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਧਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਯੁਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਤ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਯੁਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਵਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਯੁਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨੂ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਮਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚੁਣੇ; ਸਾਰੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਚੁਣੇ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸਵਾਹਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਹਾਨੀ ਪਾ; ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ, ਨਿਡਰ ਹੋ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾ; ਹੇ ਅੰਬ, ਹੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ, ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਗਨੀ ਇਹ ਕਰੋਗੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ, ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ; ਤੂੰ ਆਸੁਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈਂ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈਂ; ਇਹ ਹਵਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਅਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉੱਠ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਤਪਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਭੇਦ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਘਿਓ ਨਾਲ ਰਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰਵਣ, ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਤਾ, ਵਰਣਨਯੋਗ, ਸਹਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਦਭੁਤ। ਪਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਪਾਰ ਕਰ; ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਆ। ਉਸ ਪਰਮ ਦੂਰ ਦੇਸ ਤੋਂ ਰੋਹਿਦਸ਼ਵ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਪੁਰੀਸ਼ਯ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਰੇ ਵਯੁਨ (ਭੇਦ) ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਆਪਣੀ ਲੋਅ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ ਸਾੜ; ਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਚ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ; ਹੇ ਜਾਤਵੇਦ, ਇਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ। AI
ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯਾ-ਸ੍ਸੑਮਿਧਾ॒ਨ-ਮ॒ਗ੍ਨਿਗ੍ਂ ਰਾ॒ਯਸ੍ਪੋषਾੑਯ ਬृਹ॒ਤੇ ਹੑਵਾਮਹੇ । ਇ॒ਰ॒ਮ੍ਮ॒ਦ-ਮ੍ਬृ॒ਹਦੁੑਕ੍ਥਂ॒-ਯਁਜੑਤ੍ਰ॒-ਞ੍ਜੇਤਾੑਰਮ॒ਗ੍ਨਿ-ਮ੍ਪृਤੑਨਾਸੁ ਸਾਸ॒ਹਿਮ੍ ॥ ਯਾ-ਸ੍ਸੇਨਾੑ ਅ॒ਭੀਤ੍ਵੑਰੀਰਾ-ਵ੍ਯਾ॒ਧਿਨੀ॒-ਰੁਗੑਣਾ ਉ॒ਤ । ਯੇ ਸ੍ਤੇ॒ਨਾ ਯੇ ਚ॒ ਤਸ੍ਕੑਰਾ॒ਸ੍ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇੑ ਅ॒ਗ੍ਨੇ-ऽਪਿੑ ਦਧਾਮ੍ਯਾ॒ਸ੍ਯੇ᳚ ॥ ਦਗ੍ਗ੍ष੍ਟ੍ਰਾ᳚ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਮ॒ਲਿਮ੍ਲੂ॒ਨ੍ ਜਮ੍ਭ੍ਯੈ॒-ਸ੍ਤਸ੍ਕੑਰਾਗ੍ਂ ਉ॒ਤ । ਹਨੂ᳚ਭ੍ਯਾਗ੍ ਸ੍ਤੇ॒ਨਾਨ੍-ਭੑਗਵ॒ਸ੍ਤਾਗ੍-ਸ੍ਤ੍ਵ-ਙ੍ਖਾੑਦ॒ ਸੁਖਾੑਦਿਤਾਨ੍ ॥ ਯੇ ਜਨੇੑषੁ ਮ॒ਲਿਮ੍ਲੑਵ-ਸ੍ਸ੍ਤੇ॒ਨਾਸ॒-ਸ੍ਤਸ੍ਕੑਰਾ॒ ਵਨੇ᳚ । ਯੇ [ ] 39
ਕਕ੍षੇ᳚ष੍ਵਘਾ॒ ਯਵ॒ਸ੍ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇੑ ਦਧਾਮਿ॒ ਜਮ੍ਭੑਯੋਃ ॥ ਯੋ ਅ॒ਸ੍ਮਭ੍ਯੑਮਰਾਤੀ॒ਯਾ-ਦ੍ਯਸ਼੍ਚੑ ਨੋ॒ ਦ੍ਵੇषੑਤੇ॒ ਜਨਃੑ । ਨਿਨ੍ਦਾ॒ਦ੍ਯੋ ਅ॒ਸ੍ਮਾ-ਨ੍ਦਿਫ੍ਸਾ᳚ਚ੍ਚ॒ ਸਰ੍ਵ॒-ਨ੍ਤ-ਮ੍ਮੑਸ੍ਮ॒ਸਾ ਕੁੑਰੁ ॥ ਸਗ੍ਂਸ਼ਿੑਤ-ਮ੍ਮੇ॒ ਬ੍ਰਹ੍ਮ॒ ਸਗ੍ਂਸ਼ਿੑਤਂ-ਵੀਁ॒ਰ੍ਯੑ-ਮ੍ਬਲ᳚ਮ੍ । ਸਗ੍ਂਸ਼ਿੑਤ-ਙ੍ਕ੍ष॒ਤ੍ਰ-ਞ੍ਜਿ॒ष੍ਣੁ ਯਸ੍ਯਾ॒-ऽਹਮਸ੍ਮਿੑ ਪੁ॒ਰੋਹਿੑਤਃ ॥ ਉਦੇੑषਾ-ਮ੍ਬਾ॒ਹੂ ਅੑਤਿਰ॒ਮੁਦ੍ਵਰ੍ਚ॒ ਉਦੂ॒ ਬਲ᳚ਮ੍ । ਕ੍षਿ॒ਣੋਮਿ॒ ਬ੍ਰਹ੍ਮੑਣਾ॒-ऽਮਿਤ੍ਰਾ॒ਨੁਨ੍ਨੑਯਾਮਿ॒ [-ऽਮਿਤ੍ਰਾ॒-ਨੁਨ੍ਨੑਯਾਮਿ, ਸ੍ਵਾਗ੍ਂ ਅ॒ਹਮ੍ ।] 40
ਸ੍ਵਾਗ੍ਂ ਅ॒ਹਮ੍ ॥ ਦृ॒ਸ਼ਾ॒ਨੋ ਰੁ॒ਕ੍ਮ ਉ॒ਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯੑਦ੍ਯੌਦ੍ਦੁ॒ਰ੍ਮਰ੍ष॒ਮਾਯੁਃੑ ਸ਼੍ਰਿ॒ਯੇ ਰੁੑਚਾ॒ਨਃ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ॒ਮृਤੋੑ ਅਭਵ॒ਦ੍ਵਯੋੑ-ਭਿ॒ਰ੍ਯਦੇੑਨ॒-ਨ੍ਦ੍ਯੌਰਜੑਨਯ-ਥ੍ਸੁ॒ਰੇਤਾਃ᳚ ॥ ਵਿਸ਼੍ਵਾੑ ਰੂ॒ਪਾਣਿ॒ ਪ੍ਰਤਿੑ ਮੁਞ੍ਚਤੇ ਕ॒ਵਿਃ ਪ੍ਰਾ-ऽਸਾੑਵੀਦ੍ਭ॒ਦ੍ਰ-ਨ੍ਦ੍ਵਿ॒ਪਦੇ॒ ਚਤੁੑष੍ਪਦੇ । ਵਿ ਨਾਕੑਮਖ੍ਯ-ਥ੍ਸਵਿ॒ਤਾ ਵਰੇ॒ਣ੍ਯੋ-ऽਨੁੑ ਪ੍ਰ॒ਯਾਣੑਮੁ॒षਸੋ॒ ਵਿੑਰਾਜਤਿ ॥ ਨਕ੍ਤੋ॒षਾਸਾ॒ ਸਮੑਨਸਾ॒ ਵਿਰੂੑਪੇ ਧਾ॒ਪਯੇੑਤੇ॒ ਸ਼ਿਸ਼ੁ॒ਮੇਕਗ੍ਂੑ ਸਮੀ॒ਚੀ । ਦ੍ਯਾਵਾ॒ ਕ੍षਾਮਾੑ ਰੁ॒ਕ੍ਮੋ [ਰੁ॒ਕ੍ਮਃ, ਅ॒ਨ੍ਤਰ੍ਵਿ ਭਾੑਤਿ] 41
ਅ॒ਨ੍ਤਰ੍ਵਿ ਭਾੑਤਿ ਦੇ॒ਵਾ ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਨ੍ਧਾੑਰਯ-ਨ੍ਦ੍ਰਵਿਣੋ॒ਦਾਃ ॥ ਸੁ॒ਪ॒ਰ੍ਣੋੑ-ऽਸਿ ਗ॒ਰੁਤ੍ਮਾ᳚-ਨ੍ਤ੍ਰਿ॒ਵृਤ੍ਤੇ॒ ਸ਼ਿਰੋੑ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰ-ਞ੍ਚਕ੍षੁ॒-ਸ੍ਸ੍ਤੋਮੑ ਆ॒ਤ੍ਮਾ ਸਾਮੑ ਤੇ ਤ॒ਨੂਰ੍ਵਾੑਮਦੇ॒ਵ੍ਯ-ਮ੍ਬृੑਹ-ਦ੍ਰਥਨ੍ਤ॒ਰੇ ਪ॒ਕ੍षੌ ਯੑਜ੍ਞਾਯ॒ਜ੍ਞਿਯ॒-ਮ੍ਪੁਚ੍ਛ॒-ਞ੍ਛਨ੍ਦਾ॒ਗ੍॒ਸ੍ਯਙ੍ਗਾੑਨਿ॒ ਧਿष੍ਣਿੑਯਾ-ਸ਼੍ਸ਼॒ਫਾ ਯਜੂਗ੍ਂੑषਿ॒ ਨਾਮੑ ॥ ਸੁ॒ਪ॒ਰ੍ਣੋੑ-ऽਸਿ ਗ॒ਰੁਤ੍ਮਾ॒-ਨ੍ਦਿਵੑ-ਙ੍ਗਚ੍ਛ॒ ਸੁਵਃੑ ਪਤ ॥ 42 ॥
pṛthi॒vyā-ssa̭midhā॒na-ma॒gnigṃ rā॒yaspoṣā̭ya bṛha॒te ha̭vāmahe | i॒ra॒mma॒da-mbṛ॒hadṷkthaṃ॒-ya~ja̭tra॒-ñjetā̭rama॒gni-mpṛta̭nāsu sāsa॒him || yā-ssenā̭ a॒bhītva̭rīrā-vyā॒dhinī॒-ruga̭ṇā u॒ta | ye ste॒nā ye ca॒ taska̭rā॒stāgstḙ a॒gne-'pi̭ dadhāmyā॒sye᳚ || daggṣṭrā᳚bhyā-mma॒limlū॒n jambhyai॒-staska̭rāgṃ u॒ta | hanū᳚bhyāg ste॒nān-bha̭gava॒stāg-stva-ṅkhā̭da॒ sukhā̭ditān || ye janḙṣu ma॒limla̭va-sste॒nāsa॒-staska̭rā॒ vane᳚ | ye [ ] 39
kakṣe᳚ṣvaghā॒ yava॒stāgstḙ dadhāmi॒ jambha̭yoḥ || yo a॒smabhya̭marātī॒yā-dyaśca̭ no॒ dveṣa̭te॒ janaḥ̭ | nindā॒dyo a॒smā-ndiphsā᳚cca॒ sarva॒-nta-mma̭sma॒sā kṷru || sagṃśi̭ta-mme॒ brahma॒ sagṃśi̭taṃ-vī~॒rya̭-mbala᳚m | sagṃśi̭ta-ṅkṣa॒tra-ñji॒ṣṇu yasyā॒-'hamasmi̭ pu॒rohi̭taḥ || udḙṣā-mbā॒hū a̭tira॒mudvarca॒ udū॒ bala᳚m | kṣi॒ṇomi॒ brahma̭ṇā॒-'mitrā॒nunna̭yāmi॒ [-'mitrā॒-nunna̭yāmi, svāgṃ a॒ham |] 40
svāgṃ a॒ham || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyauddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒dvayo̭-bhi॒ryadḙna॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || viśvā̭ rū॒pāṇi॒ prati̭ muñcate ka॒viḥ prā-'sā̭vīdbha॒dra-ndvi॒pade॒ catṷṣpade | vi nāka̭makhya-thsavi॒tā vare॒ṇyo-'nṷ pra॒yāṇa̭mu॒ṣaso॒ vi̭rājati || nakto॒ṣāsā॒ sama̭nasā॒ virṷ̄pe dhā॒payḙte॒ śiśu॒mekagṃ̭ samī॒cī | dyāvā॒ kṣāmā̭ ru॒kmo [ru॒kmaḥ, a॒ntarvi bhā̭ti] 41
a॒ntarvi bhā̭ti de॒vā a॒gni-ndhā̭raya-ndraviṇo॒dāḥ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā᳚-ntri॒vṛtte॒ śiro̭ gāya॒tra-ñcakṣu॒-sstoma̭ ā॒tmā sāma̭ te ta॒nūrvā̭made॒vya-mbṛ̭ha-drathanta॒re pa॒kṣau ya̭jñāya॒jñiya॒-mpuccha॒-ñchandā॒g॒syaṅgā̭ni॒ dhiṣṇi̭yā-śśa॒phā yajūgṃ̭ṣi॒ nāma̭ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā॒-ndiva̭-ṅgaccha॒ suvaḥ̭ pata || 42 ||
हे अग्नि, हम तेरे लिए जो भी काष्ठ जलाते हैं, वह तेरे ही लिए हो, उस घृत को तू ग्रहण कर, हे नवीनतम। जो उपजिह्विका खाती है, जो वम्र (दीमक) रेंगता है, वह सब तेरे लिए घृत हो, उसे तू ग्रहण कर, हे नवीनतम। रात्रि को रात्रि-भर विश्राम न करते हुए ले जाते हुए, जैसे अश्व के लिए, वह उसके लिए घास (भोजन) पर खड़ा रहता है। धन की वृद्धि और अन्न से मत्त होते हुए, हे अग्नि, हम तेरे पड़ोसी बनकर हानि न उठाएँ। पृथ्वी के नाभि-स्थान में समिधा से प्रज्वलित अग्नि को, धन की वृद्धि के लिए, महान् के लिए हम पुकारते हैं। आनंद देने वाला, महान् स्तोत्र वाला, यज्ञ-योग्य, संग्रामों में शत्रुओं को सहने वाला, अग्नि को। जो सेनाएँ अभीत्वरी (जीतने योग्य नहीं), आव्याधिनी (व्यथा देने वाली), रुगणा (रोगिणी) हैं, और जो चोर हैं और जो तस्कर हैं, उन सबको, हे अग्नि, मैं तेरे मुख में डालता हूँ। दाढ़ों से मलिम्लुओं को, जंभों (दाढ़ों) से तस्करों को, और हनुओं (जबड़ों) से चोरों को, हे भगवन्, तू उन्हें सुख से खा ले। जो लोगों में मलिम्लु (चोर) हैं, जो चोर और तस्कर वन में हैं, जो कक्षाओं (झाड़ियों) में अघा (पापी) यव (धान्य) हैं, उन सबको मैं जंभों (दाढ़ों) में डालता हूँ। जो हमारे प्रति अराति (शत्रुता) करे, जो हमसे द्वेष करे, जो हमारी निंदा करे, जो हमें दिफ्सा (हिंसा) करे, उस सबको मस्मसा (चूर्ण) कर दो। मेरा ब्रह्म संशित (तेजस्वी) है, वीर्य संशित है, बल संशित है, क्षत्र संशित और जयशील है, जिसका मैं पुरोहित हूँ। उनकी भुजाएँ ऊपर उठाओ, वर्च (तेज) ऊपर उठाओ, बल ऊपर उठाओ। मैं ब्रह्म से शत्रुओं को क्षीण करता हूँ, शत्रुओं को ऊपर उठाता हूँ, स्वाहा मैं। दिखने वाला, स्वर्ण के समान, विस्तृत में प्रकाशित हुआ, दुर्मर्ष (सहन न करने योग्य) आयु वाला, श्री के लिए दीप्त होता हुआ। अग्नि अमर हो गया, वयोभिः (बलों) से, जिसे द्यौ (आकाश) ने सुरेताः (उत्तम वीर्य वाला) उत्पन्न किया। कवि (क्रांतदर्शी) सब रूपों को धारण करता है, उसने द्विपद और चतुष्पद के लिए भद्र (कल्याण) प्रकट किया। सविता, वरेण्य (श्रेष्ठ), नाक (स्वर्ग) को देखता है, उषाओं के प्रयाण के अनुसार विराजता है। रात्रि और उषा, समान मन वाली, विरूप (भिन्न रूप वाली), एक ही शिशु को समीची (एक साथ) पिलाती हैं। द्यावा-क्षामा (आकाश-पृथ्वी), स्वर्ण के समान, भीतर प्रकाशित होता है। भीतर प्रकाशित होता है, देवता अग्नि को धारण करते हैं, धन देने वाले। तू सुपर्ण (सुंदर पंख वाला) है, गरुत्मान् (पंखों वाला), त्रिवृत्त (तीन आवरण वाला) तेरा शिर है, गायत्री चक्षु है, स्तोम आत्मा है, साम तेरी तनू है, वामदेव्य, बृहत् और रथंतर तेरे पक्ष हैं, यज्ञायज्ञीय तेरा पुच्छ है, छंद तेरे अंग हैं, धिष्णिया तेरे खुर हैं, यजुः तेरा नाम है। तू सुपर्ण है, गरुत्मान्, द्युलोक को जा, स्वर्ग को उड़। AI
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਵੀ ਲੱਕੜਾਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾੜਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਣ; ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਘਿਓ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਜੋ ਜੀਭ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀੜਾ ਉੱਤੇ ਰਿੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ ਘਿਓ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਸਾਥ ਲੈ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ; ਧਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਹੋ ਕੇ ਹਾਨੀ ਨਾ ਭੋਗੀਏ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਰੂਪ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਧਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ; ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਅਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਸਤੋਤਰ ਵਾਲਾ, ਯੱਗ ਦੇ ਯੋਗ, ਸੰਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਜੋ ਸੈਨਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰੋਗ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਚੋਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਡਾਕੂ ਹਨ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮਲਿਮਲੂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਖਾ ਲੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਿਮਲੂ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਚੋਰ ਅਤੇ ਡਾਕੂ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਸ ਬਣਾ ਦੇ। ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੀਰਯ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਬਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਕਸ਼ਤਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਵਰਚ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਬਲ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਆਯੁਸ਼ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ; ਅਗਨੀ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਪੂਜਨੀਯ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਗਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਗਰੁੜ ਹੈਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅੱਖ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਸਤੋਤਰ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਮ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਵਾਮਦੇਵੀ ਤੇਰੀ ਤਨੂ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰ ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਹਨ, ਯੱਗ-ਯੱਗ ਦੇ ਯੋਗ ਪੁੱਛ ਹੈ, ਛੰਦ ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਧਿਸ਼ਣੀਆ ਤੇਰੇ ਖੁਰ ਹਨ, ਯਜੁਸ਼ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਗਰੁੜ ਹੈਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਉੱਡ। AI
ਅਗ੍ਨੇ॒ ਯਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਮੑਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰਂ-ਵਿਁ॒ਸ਼੍ਵਤਃੑ ਪਰਿ॒ਭੂਰਸਿੑ । ਸ ਇਦ੍ਦੇ॒ਵੇषੁੑ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ਸੋਮ॒ ਯਾਸ੍ਤੇੑ ਮਯੋ॒ਭੁਵੑ ਊ॒ਤਯ॒-ਸ੍ਸਨ੍ਤਿੑ ਦਾ॒ਸ਼ੁषੇ᳚ । ਤਾਭਿੑਰ੍ਨੋ-ऽਵਿ॒ਤਾ ਭੑਵ ॥ ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂ॒ਰ੍ਧਾ ਭੁਵਃੑ ॥ ਤ੍ਵਨ੍ਨਃੑ ਸੋਮ॒ , ਯਾ ਤੇ॒ ਧਾਮਾੑਨਿ ॥ ਤ-ਥ੍ਸੑਵਿ॒ਤੁਰ੍ਵਰੇ᳚ਣ੍ਯ॒-ਮ੍ਭਰ੍ਗੋੑ ਦੇ॒ਵਸ੍ਯੑ ਧੀਮਹਿ । ਧਿਯੋ॒ ਯੋ ਨਃੑ ਪ੍ਰਚੋ॒ਦਯਾ᳚ਤ੍ ॥ ਅਚਿੑਤ੍ਤੀ॒ ਯਚ੍ਚੑਕृ॒ਮਾ ਦੈਵ੍ਯੇ॒ ਜਨੇੑ ਦੀ॒ਨੈਰ੍ਦਕ੍षੈਃ॒ ਪ੍ਰਭੂੑਤੀ ਪੂਰੁष॒ਤ੍ਵਤਾ᳚ । 43
ਦੇ॒ਵੇषੁੑ ਚ ਸਵਿਤ॒ਰ੍ਮਾਨੁੑषੇषੁ ਚ॒ ਤ੍ਵਨ੍ਨੋ॒ ਅਤ੍ਰੑ ਸੁਵਤਾ॒ਦਨਾੑਗਸਃ ॥ ਚੋ॒ਦ॒ਯਿ॒ਤ੍ਰੀ ਸੂ॒ਨृਤਾੑਨਾ॒-ਞ੍ਚੇਤੑਨ੍ਤੀ ਸੁਮਤੀ॒ਨਾਮ੍ । ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਦੑਧੇ॒ ਸਰੑਸ੍ਵਤੀ ॥ ਪਾਵੀੑਰਵੀ ਕ॒ਨ੍ਯਾੑ ਚਿ॒ਤ੍ਰਾਯੁ॒-ਸ੍ਸਰੑਸ੍ਵਤੀ ਵੀ॒ਰਪੑਤ੍ਨੀ॒ ਧਿਯੑ-ਨ੍ਧਾਤ੍ । ਗ੍ਨਾਭਿ॒ਰਚ੍ਛਿੑਦ੍ਰਗ੍ਂ ਸ਼ਰ॒ਣਗ੍ਂ ਸ॒ਜੋषਾੑ ਦੁਰਾ॒ਧਰ੍षੑ-ਙ੍ਗृਣ॒ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਮੑ ਯਗ੍ਂਸਤ੍ ॥ ਪੂ॒षਾ ਗਾ ਅਨ੍ਵੇੑਤੁ ਨਃ ਪੂ॒षਾ ਰੑਕ੍ष॒ਤ੍ਵਰ੍ਵੑਤਃ । ਪੂ॒षਾ ਵਾਜਗ੍ਂੑ ਸਨੋਤੁ ਨਃ ॥ ਸ਼ੁ॒ਕ੍ਰ-ਨ੍ਤੇੑ ਅ॒ਨ੍ਯਦ੍ਯੑਜ॒ਤ-ਨ੍ਤੇੑ ਅ॒ਨ੍ਯ- [ਅ॒ਨ੍ਯਤ੍, ਵਿषੁੑਰੂਪੇ॒ ਅਹੑਨੀ॒ ਦ੍ਯੌਰਿੑਵਾਸਿ ।] 44
-ਦ੍ਵਿषੁੑਰੂਪੇ॒ ਅਹੑਨੀ॒ ਦ੍ਯੌਰਿੑਵਾਸਿ । ਵਿਸ਼੍ਵਾ॒ ਹਿ ਮਾ॒ਯਾ ਅਵੑਸਿ ਸ੍ਵਧਾਵੋ ਭ॒ਦ੍ਰਾ ਤੇੑ ਪੂषਨ੍ਨਿ॒ਹ ਰਾ॒ਤਿਰੑਸ੍ਤੁ ॥ ਤੇੑ-ऽਵਰ੍ਧਨ੍ਤ॒ ਸ੍ਵਤੑਵਸੋ ਮਹਿਤ੍ਵ॒ਨਾ ऽऽਨਾਕੑ-ਨ੍ਤ॒ਸ੍ਥੁਰੁ॒ਰੁ ਚੑਕ੍ਰਿਰੇ॒ ਸਦਃੑ । ਵਿष੍ਣੁ॒ ਰ੍ਯਦ੍ਧਾ-ऽऽਵ॒-ਦ੍ਵृषੑਣ-ਮ੍ਮਦ॒ਚ੍ਯੁਤਂ॒-ਵਁਯੋ॒ ਨ ਸੀੑਦ॒ਨ੍ਨਧਿੑ ਬ॒ਰ੍॒ਹਿषਿੑ ਪ੍ਰਿ॒ਯੇ ॥ ਪ੍ਰਚਿ॒ਤ੍ਰਮ॒ਰ੍ਕ-ਙ੍ਗृੑਣ॒ਤੇ ਤੁ॒ਰਾਯ॒ ਮਾਰੁੑਤਾਯ॒ ਸ੍ਵਤੑਵਸੇ ਭਰਦ੍ਧ੍ਵਮ੍ । ਯੇ ਸਹਾਗ੍ਂੑਸਿ॒ ਸਹੑਸਾ॒ ਸਹੑਨ੍ਤੇ॒ [ਸਹੑਨ੍ਤੇ, ਰੇਜੑਤੇ ਅਗ੍ਨੇ ਪृਥਿ॒ਵੀ ਮ॒ਖੇਭ੍ਯਃੑ ।] 45
ਰੇਜੑਤੇ ਅਗ੍ਨੇ ਪृਥਿ॒ਵੀ ਮ॒ਖੇਭ੍ਯਃੑ ॥ ਵਿਸ਼੍ਵੇੑ ਦੇ॒ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇੑ ਦੇਵਾਃ ॥ ਦ੍ਯਾਵਾੑ ਨਃ ਪृਥਿ॒ਵੀ ਇ॒ਮਗ੍ਂ ਸਿ॒ਦ੍ਧ੍ਰਮ॒ਦ੍ਯ ਦਿੑਵਿ॒ਸ੍ਪृਸ਼᳚ਮ੍ । ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਦੇ॒ਵੇषੁ॒ ਯਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ ਪ੍ਰ ਪੂ᳚ਰ੍ਵ॒ਜੇ ਪਿ॒ਤਰਾ॒ ਨਵ੍ਯੑਸੀਭਿਰ੍ਗੀ॒ਰ੍ਭਿਃ ਕृੑਣੁਦ੍ਧ੍ਵ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਦੑਨੇ ऋ॒ਤਸ੍ਯੑ । ਆ ਨੋ᳚ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ॒ ਦੈਵ੍ਯੇੑਨ॒ ਜਨੇੑਨ ਯਾਤ॒-ਮ੍ਮਹਿੑ ਵਾਂ॒-ਵਁਰੂੑਥਮ੍ ॥ ਅ॒ਗ੍ਨਿਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਤੋਮੇੑਨ ਬੋਧਯ ਸਮਿਧਾ॒ਨੋ ਅਮੑਰ੍ਤ੍ਯਮ੍ । ਹ॒ਵ੍ਯਾ ਦੇ॒ਵੇषੁੑ ਨੋ ਦਧਤ੍ ॥ ਸ ਹੑਵ੍ਯ॒ਵਾਡਮੑਰ੍ਤ੍ਯ ਉ॒ਸ਼ਿਗ੍ਦੂ॒ਤਸ਼੍ਚਨੋੑਹਿਤਃ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ੍ਧਿ॒ਯਾ ਸਮृੑਣ੍ਵਤਿ ॥ ਸ਼ਨ੍ਨੋੑ ਭਵਨ੍ਤੁ॒, ਵਾਜੇੑਵਾਜੇ ॥ 46 ॥
agne॒ yaṃ-ya~॒jñama̭ddhva॒raṃ-vi~॒śvataḥ̭ pari॒bhūrasi̭ | sa idde॒veṣṷ gacchati || soma॒ yāstḙ mayo॒bhuva̭ ū॒taya॒-ssanti̭ dā॒śuṣe᳚ | tābhi̭rno-'vi॒tā bha̭va || a॒gnirmū॒rdhā bhuvaḥ̭ || tvannaḥ̭ soma॒ , yā te॒ dhāmā̭ni || ta-thsa̭vi॒turvare᳚ṇya॒-mbhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi | dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || aci̭ttī॒ yacca̭kṛ॒mā daivye॒ janḙ dī॒nairdakṣaiḥ॒ prabhṷ̄tī pūruṣa॒tvatā᳚ | 43
de॒veṣṷ ca savita॒rmānṷṣeṣu ca॒ tvanno॒ atra̭ suvatā॒danā̭gasaḥ || co॒da॒yi॒trī sū॒nṛtā̭nā॒-ñceta̭ntī sumatī॒nām | ya॒jña-nda̭dhe॒ sara̭svatī || pāvī̭ravī ka॒nyā̭ ci॒trāyu॒-ssara̭svatī vī॒rapa̭tnī॒ dhiya̭-ndhāt | gnābhi॒racchi̭dragṃ śara॒ṇagṃ sa॒joṣā̭ durā॒dharṣa̭-ṅgṛṇa॒te śarma̭ yagṃsat || pū॒ṣā gā anvḙtu naḥ pū॒ṣā ra̭kṣa॒tvarva̭taḥ | pū॒ṣā vājagṃ̭ sanotu naḥ || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nya- [a॒nyat, viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi |] 44
-dviṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvo bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira̭stu || tḙ-'vardhanta॒ svata̭vaso mahitva॒nā ''nāka̭-nta॒sthuru॒ru ca̭krire॒ sadaḥ̭ | viṣṇu॒ ryaddhā-''va॒-dvṛṣa̭ṇa-mmada॒cyutaṃ॒-va~yo॒ na sī̭da॒nnadhi̭ ba॒r॒hiṣi̭ pri॒ye || praci॒trama॒rka-ṅgṛ̭ṇa॒te tu॒rāya॒ mārṷtāya॒ svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si॒ saha̭sā॒ saha̭nte॒ [saha̭nte, reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ |] 45
reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ || viśvḙ de॒vā viśvḙ devāḥ || dyāvā̭ naḥ pṛthi॒vī i॒magṃ si॒ddhrama॒dya di̭vi॒spṛśa᳚m | ya॒jña-nde॒veṣu॒ yacchatām || pra pū᳚rva॒je pi॒tarā॒ navya̭sībhirgī॒rbhiḥ kṛ̭ṇuddhva॒gṃ॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | ā no᳚ dyāvāpṛthivī॒ daivyḙna॒ janḙna yāta॒-mmahi̭ vāṃ॒-va~rṷ̄tham || a॒gnigg stomḙna bodhaya samidhā॒no ama̭rtyam | ha॒vyā de॒veṣṷ no dadhat || sa ha̭vya॒vāḍama̭rtya u॒śigdū॒taścano̭hitaḥ | a॒gnirdhi॒yā samṛ̭ṇvati || śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje || 46 ||
हे अग्ने, जिस यज्ञ और अध्वर को तुम सब ओर से व्याप्त होकर धारण करते हो, वही यज्ञ देवताओं में पहुँचता है। हे सोम, जो तेरी सुखकारिणी सहायताएँ दाता के लिए हैं, उन सहायताओं से तू हमारा रक्षक बन। अग्नि संसार का मस्तक है। हे सोम, तू हमारा है; जो तेरे धाम हैं। उस देव सविता के प्रशंसनीय तेज का हम ध्यान करें, जो हमारी बुद्धियों को प्रेरित करता है। जो अपराध हमने देवताओं के सम्बन्ध में, दीन बुद्धियों और अल्प सामर्थ्य से, मनुष्यभाव में रहते हुए किया है — हे सविता, देवताओं और मनुष्यों के बीच तू ही हमें वहाँ निरपराध बनाए। सरस्वती प्रेरक है, स्तुतियों की प्रेरक और सुमतियों को जानने वाली; उसने यज्ञ धारण किया। पवित्र कन्या, चित्रायु, वीरपत्नी सरस्वती देवियों के साथ अखण्ड शरण और सहयोग से स्तुति करने वाले के लिए दुर्धर्ष सुख प्रदान करे। पूषा हमारी गौओं के पीछे चले, पूषा हमारे घोड़ों की रक्षा करे, पूषा हमें अन्न प्रदान करे। तेरा एक रूप शुक्र है, दूसरा यज्ञीय है; हे विषमरूप वाले, तू द्युलोक के समान है। तू सब मायाओं को जानता है; हे स्वधावान पूषन्, तेरी कल्याणकारी दानशक्ति यहाँ हमें प्राप्त हो। वे स्वतः बलशाली देवता अपनी महिमा से बढ़े, आकाश में स्थित हुए और विशाल सभा बनाई। जब विष्णु ने वृषण और मद से अच्युत वीर्य को धारण किया, तब वे प्रिय बर्हि पर बैठे। चमकीले अर्क की स्तुति करने वाले तेजस्वी मरुतों के लिए हवि लाओ, जो बल से बलों को सहते हैं। हे अग्ने, पृथ्वी यज्ञों के लिए काँपती है। सब देवता, सब देवता। द्युलोक और पृथ्वी हमें यह सिद्ध और स्वर्गस्पर्शी यज्ञ देवताओं में प्रदान करें। हे पितरों, पूर्वजों, नवीन स्तुतियों से ऋत के सदन में उन्हें प्रसन्न करो। हे द्यावापृथिवी, देवताओं के साथ हमारे पास आओ; तुम्हारी महान रक्षा हमें प्राप्त हो। हे अग्ने, स्तोत्र से अमर अग्नि को जगाओ, समिधा से प्रज्वलित होकर देवताओं में हमारी हवि पहुँचाओ। वह हव्यवाह, अमर, उशिक्, दूत और प्रिय अग्नि बुद्धि से सबको प्रसन्न करता है। वे हमें प्रत्येक युद्ध में कल्याणकारी हों। AI
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਿਹੜਾ ਯੱਗ ਅਤੇ ਅੱਧ੍ਵਰ (ਯੱਗ-ਕਰਮ) ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਅਗਨੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਜਿਹੜੇ ਧਾਮ (ਨਿਵਾਸ) ਹਨ। ਉਸ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਤੇਜ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੈਵੀ ਜਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤਾ, ਦੀਨ ਬੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਾਲ, ਪੁਰੁਸ਼ਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਵਿਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਣਾ। ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਵਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ, ਸੁਮਤੀਆਂ (ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਯੱਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਨਿਆ, ਚਿੱਤਰ-ਆਯੁ (ਅਦਭੁਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ) ਸਰਸਵਤੀ, ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਰਛਿੱਦ੍ਰ ਸ਼ਰਣ, ਦੁਰਾਧਰਸ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਬਾ ਨਾ ਸਕਣ), ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਪੂਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਚੱਲੇ, ਪੂਸ਼ਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਪੂਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਅੰਨ (ਬਲ) ਦੇਵੇ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਾ, ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਉਜਲਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਯਜਤ (ਪੂਜਨੀਯ) ਹੈ; ਤੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੋ ਵਿਸ਼ਮ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹੈਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਵਧਾਵਾਨ, ਤੇਰੀ ਭਲੀ ਰਾਤ (ਦਾਨ) ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ, ਸਵਤਵਸ (ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਾਲੇ), ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਦਨ ਬਣਾਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਮਦਚ੍ਯੁਤ (ਮਦ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਕੁਸ਼ਾ) ਉੱਤੇ ਵਯ (ਪੰਛੀ) ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ। ਚਮਤਕਾਰੀ ਅਰਕ (ਸਤੋਤਰ) ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਮਾਰੁਤ ਨੂੰ, ਸਵਤਵਸ ਨੂੰ, ਹੇ ਲੋਕੋ, ਭੇਟ ਲਿਆਓ। ਜੋ ਬਲ ਨਾਲ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਧਰਤੀ ਯੱਗਾਂ ਲਈ ਕੰਬਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ। ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧ (ਸਫਲ) ਅਤੇ ਦਿਉ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੱਗ ਅੱਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣ। ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਤਾ (ਦਿਉ-ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿਤ (ਸਤਿਆ) ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਹੇ ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਦੈਵੀ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਜਗਾਓ, ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਮਰਤਯ (ਅਮਰ) ਨੂੰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਹਵੀਆਂ (ਭੇਟਾਂ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹਵ੍ਯਵਾਹ (ਹਵੀ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ), ਅਮਰ, ਉਸ਼ਿਗ (ਇੱਛੁਕ) ਦੂਤ, ਚਨੋਹਿਤ (ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ), ਅਗਨੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਬਲ (ਵਾਜ) ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ। AI
(ਯੁ॒ਞ੍ਜਾ॒ਨ - ਇ॒ਮਾਮੑਗृਭ੍ਣਨ੍ - ਦੇ॒ਵਸ੍ਯ॒ - ਸਨ੍ਤੇ॒ - ਵਿ ਪਾਜੑਸਾ॒ - ਵਸੑਵਸ੍ਤ੍ਵਾ॒ - ਸਮਾ᳚ਸ੍ਤ੍ਵੋ॒ - ਰ੍ਧ੍ਵਾ - ਅ॒ਸ੍ਯਾਕੂੑਤਿਂ॒ - ਁਯਦੑਗ੍ਨੇ॒ ਯਾਨ੍ - ਯਗ੍ਨੇ॒ ਯਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞ - ਮੇਕਾੑਦਸ਼)
(ਯੁ॒ਞ੍ਜਾ॒ਨੋ - ਵਰ੍ਮੑ ਚ ਸ੍ਥ - ਆਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾ॒ - ਭਾਰੑਤੀ॒ - ਸ੍ਵਾਗ੍ਂ ਅ॒ਹਗ੍ਂ - षਟ੍ਚੑਤ੍ਵਾਰਿਗ੍ਂਸ਼ਤ੍ )
(yu॒ñjā॒na - i॒māma̭gṛbhṇan - de॒vasya॒ - sante॒ - vi pāja̭sā॒ - vasa̭vastvā॒ - samā᳚stvo॒ - rdhvā - a॒syākṷ̄tiṃ॒ - ~yada̭gne॒ yān - yagne॒ yaṃ-ya~॒jña - mekā̭daśa)
(yu॒ñjā॒no - varma̭ ca stha - ādi॒tyastvā॒ - bhāra̭tī॒ - svāgṃ a॒hagṃ - ṣaṭca̭tvārigṃśat )
यह पाठ-सूची है: 'पुरुषत्वता', 'यजतं ते अन्यत्', 'सहन्ते', 'चनोहितः' — आठ च; अध्याय ११। 'युञ्जान', 'इमामगृभ्णन्', 'देवस्य', 'सन्ते', 'वि पाजसा', 'वसवस्त्वा', 'समास्त्वा', 'ऊर्ध्वा', 'अस्याकूतिं', 'यदग्ने यान्', 'यग्ने यं यज्ञ' — एकादश। 'युञ्जानो', 'वर्म च स्थ', 'आदित्यस्त्वा', 'भारती', 'स्वामहं' — छत्तीस। AI
(ਪੁਰੁਸ਼ਤ੍ਵਤਾ - ਯਜਤੰਤੇ ਅਨ੍ਯਥ੍ - ਸਹੰਤੇ - ਚਨੋਹਿਤੋ - ਅਸ਼੍ਟੌ ਚ) (ਅ. 11) (ਯੁੰਜਾਨ - ਇਮਾਮਗ੍ਰਿਭ੍ਣਨ੍ - ਦੇਵਸ੍ਯ - ਸੰਤੇ - ਵਿ ਪਾਜਸਾ - ਵਸਵਸ੍ਤ੍ਵਾ - ਸਮਾਸ੍ਤ੍ਵੋ - ਰ੍ਧ੍ਵਾ - ਅਸ੍ਯਾਕੂਤਿੰ - ਯਦਗ੍ਨੇ ਯਾਨ੍ - ਯਗ੍ਨੇ ਯੰ-ਯਜ੍ਞ - ਮੇਕਾਦਸ਼) (ਯੁੰਜਾਨੋ - ਵਰ੍ਮ ਚ ਸ੍ਥ - ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾ - ਭਾਰਤੀ - ਸ੍ਵਾਮ ਅਹੰ - ਸ਼ਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍) AI
॥ ਕृष੍ਣ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੀਯ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਸਂਹਿਤਾਯਾ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਥ ਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ-ਸ੍ਸਮਾਪ੍ਤਃ ॥
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
॥ हरि ॐ ॥ ॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिता के चतुर्थ काण्ड में प्रथम प्रश्न समाप्त हुआ ॥ AI
ਹਰਿ: ਓਮ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੋਇਆ। AI