4.1 - Yunjanah Prathamammanah - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Malayalam Script

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥകാണ്ഡേ പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ- അഗ്നിചിത്യങ്ഗ മന്ത്രപാഠാഭിധാനം

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

യു॒ഞ്ജാ॒നഃ പ്ര॑ഥ॒മ-മ്മന॑സ്ത॒ത്വായ॑ സവി॒താ ധിയഃ॑ । അ॒ഗ്നി-ഞ്ജ്യോതി॑ര്നി॒ചായ്യ॑ പൃഥി॒വ്യാ അദ്ധ്യാ ഽഭ॑രത് ॥ യു॒ക്ത്വായ॒ മന॑സാ ദേ॒വാന്-ഥ്സുവ॑ര്യ॒തോ ധി॒യാ ദിവ᳚മ് । ബൃ॒ഹജ്ജ്യോതിഃ॑ കരിഷ്യ॒ത-സ്സ॑വി॒താ പ്രസു॑വാതി॒ താന് ॥ യു॒ക്തേന॒ മന॑സാ വ॒യ-ന്ദേ॒വസ്യ॑ സവി॒തു-സ്സ॒വേ । സു॒വ॒ര്ഗേയാ॑യ॒ ശക്ത്യൈ᳚ ॥ യു॒ഞ്ജതേ॒ മന॑ ഉ॒ത യു॑ഞ്ജതേ॒ ധിയോ॒ വിപ്രാ॒ വിപ്ര॑സ്യ ബൃഹ॒തോ വി॑പ॒ശ്ചിതഃ॑ । വി ഹോത്രാ॑ ദധേ വയുനാ॒ വിദേക॒ ഇ- [വയുനാ॒ വിദേക॒ ഇത്, മ॒ഹീ ദേ॒വസ്യ॑] 1

-ന്മ॒ഹീ ദേ॒വസ്യ॑ സവി॒തുഃ പരി॑ഷ്ടുതിഃ ॥ യു॒ജേ വാ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ പൂ॒ര്വ്യ-ന്നമോ॑ഭി॒ര്വി ശ്ലോകാ॑ യന്തി പ॒ഥ്യേ॑വ॒ സൂരാഃ᳚ । ശൃ॒ണ്വന്തി॒ വിശ്വേ॑ അ॒മൃത॑സ്യ പു॒ത്രാ ആ യേ ധാമാ॑നി ദി॒വ്യാനി॑ ത॒സ്ഥുഃ ॥ യസ്യ॑ പ്ര॒യാണ॒മന്വ॒ന്യ ഇദ്യ॒യുര്ദേ॒വാ ദേ॒വസ്യ॑ മഹി॒മാന॒മര്ച॑തഃ । യഃ പാര്ഥി॑വാനി വിമ॒മേ സ ഏത॑ശോ॒ രജാഗ്ം॑സി ദേ॒വ-സ്സ॑വി॒താ മ॑ഹിത്വ॒നാ ॥ ദേവ॑ സവിതഃ॒ പ്രസു॑വ യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രസ॑വ [ ] 2

യ॒ജ്ഞപ॑തി॒-മ്ഭഗാ॑യ ദി॒വ്യോ ഗ॑ന്ധ॒ര്വഃ । കേ॒ത॒പൂഃ കേത॑ന്നഃ പുനാതു വാ॒ചസ്പതി॒ര്വാച॑മ॒ദ്യ സ്വ॑ദാതി നഃ ॥ ഇ॒മ-ന്നോ॑ ദേവ സവിതര്യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രസു॑വ ദേവാ॒യുവഗ്ം॑ സഖി॒വിദഗ്ം॑ സത്രാ॒ജിത॑-ന്ധന॒ജിതഗ്ം॑ സുവ॒ര്ജിത᳚മ് ॥ ഋ॒ചാ സ്തോമ॒ഗ്ം॒ സമ॑ര്ധയ ഗായ॒ത്രേണ॑ രഥന്ത॒രമ് । ബൃ॒ഹ-ദ്ഗാ॑യ॒ത്രവ॑ര്തനി ॥ ദേ॒വസ്യ॑ ത്വാ സവി॒തുഃ പ്ര॑സ॒വേ᳚ ഽശ്വിനോ᳚ര്ബാ॒ഹുഭ്യാ᳚-മ്പൂ॒ഷ്ണോ ഹസ്താ᳚ഭ്യാ-ങ്ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॒സാ ഽഽദ॑ദേ-ഽങ്ഗിര॒സ്വദഭ്രി॑രസി॒ നാരി॑- [നാരിഃ॑, അ॒സി॒ പൃ॒ഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥാ॑-] 3

-രസി പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥാ॑-ദ॒ഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑മങ്ഗിര॒സ്വദാ ഭ॑ര॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന ത്വാ॒ ഛന്ദ॒സാ ഽഽദ॑ദേ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ബഭ്രി॑രസി॒ നാരി॑രസി॒ ത്വയാ॑ വ॒യഗ്ം സ॒ധസ്ഥ॒ ആഗ്നിഗ്ം ശ॑കേമ॒ ഖനി॑തു-മ്പുരീ॒ഷ്യ॑-ഞ്ജാഗ॑തേന ത്വാ॒ ഛന്ദ॒സാ ഽഽദ॑ദേ-ഽങ്ഗിര॒സ്വദ്ധസ്ത॑ ആ॒ധായ॑ സവി॒താ ബിഭ്ര॒ദഭ്രിഗ്ം॑ ഹിര॒ണ്യയീ᳚മ് । തയാ॒ ജ്യോതി॒രജ॑സ്ര॒-മിദ॒ഗ്നി-ങ്ഖാ॒ത്വീ ന॒ ആ ഭ॒രാനു॑ഷ്ടുഭേന ത്വാ॒ ഛന്ദ॒സാ ഽഽദ॑ദേ-ഽങ്ഗിര॒സ്വത് ॥ 4 ॥

(ഇ--ദ്യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രസു॑വ॒ - നാരി॒ - രാനു॑ഷ്ടുഭേന ത്വാ॒ ഛന്ദ॑സാ॒ - ത്രീണി॑ ച) (അ. 1)

ഇ॒മാമ॑ഗൃഭ്ണ-ന്രശ॒നാമൃ॒തസ്യ॒ പൂര്വ॒ ആയു॑ഷി വി॒ദഥേ॑ഷു ക॒വ്യാ । തയാ॑ ദേ॒വാ-സ്സു॒തമാ ബ॑ഭൂവുര്-ഋ॒തസ്യ॒ സാമ᳚ന്-ഥ്സ॒രമാ॒രപ॑ന്തീ ॥ പ്രതൂ᳚ര്തം-വാഁജി॒ന്നാ ദ്ര॑വ॒ വരി॑ഷ്ഠാ॒മനു॑ സം॒വഁത᳚മ് । ദി॒വി തേ॒ ജന്മ॑ പര॒മമ॒ന്തരി॑ക്ഷേ॒ നാഭിഃ॑ പൃഥി॒വ്യാമധി॒ യോനിഃ॑ ॥ യു॒ഞ്ജാഥാ॒ഗ്ം॒ രാസ॑ഭം-യുഁ॒വമ॒സ്മിന്. യാമേ॑ വൃഷണ്വസൂ । അ॒ഗ്നി-മ്ഭര॑ന്തമസ്മ॒യുമ് ॥ യോഗേ॑യോഗേ ത॒വസ്ത॑രം॒-വാഁജേ॑വാജേ ഹവാമഹേ । സഖാ॑യ॒ ഇന്ദ്ര॑മ॒തയേ᳚ ॥ പ്ര॒തൂര്വ॒- [പ്ര॒തൂര്വന്ന്॑, ഏഹ്യ॑വ॒ക്രാമ॒ന്നശ॑സ്തീ] 5

-ന്നേഹ്യ॑വ॒ക്രാമ॒ന്നശ॑സ്തീ രു॒ദ്രസ്യ॒ ഗാണ॑പത്യാ-ന്മയോ॒ഭൂരേഹി॑ । ഉ॒ര്വ॑ന്തരി॑ക്ഷ॒മന്വി॑ഹി സ്വ॒സ്തി ഗ॑വ്യൂതി॒രഭ॑യാനി കൃ॒ണ്വന്ന് ॥ പൂ॒ഷ്ണാ സ॒യുജാ॑ സ॒ഹ । പൃ॒ഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥാ॑ദ॒ഗ്നി-മ്പു॑രി॒ഷ്യ॑-മങ്ഗിര॒സ്വ-ദച്ഛേ᳚ഹ്യ॒ഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑ -മങ്ഗിര॒സ്വദ-ച്ഛേ॑മോ॒-ഽഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑-മങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ഭ॑രിഷ്യാമോ॒-ഽഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑-മങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ഭ॑രാമഃ ॥ അന്വ॒ഗ്നിരു॒ഷസാ॒-മഗ്ര॑മഖ്യ॒-ദന്വഹാ॑നി പ്രഥ॒മോ ജാ॒തവേ॑ദാഃ । അനു॒ സൂര്യ॑സ്യ [സൂര്യ॑സ്യ, പു॒രു॒ത്രാ ച॑] 6

പുരു॒ത്രാ ച॑ ര॒ശ്മീനനു॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ആ ത॑താന ॥ ആ॒ഗത്യ॑ വാ॒ജ്യദ്ധ്വ॑ന॒-സ്സര്വാ॒ മൃധോ॒ വിധൂ॑നുതേ । അ॒ഗ്നിഗ്ം സ॒ധസ്ഥേ॑ മഹ॒തി ചക്ഷു॑ഷാ॒ നി ചി॑കീഷതേ ॥ ആ॒ക്രമ്യ॑ വാജി-ന്പൃഥി॒വീമ॒ഗ്നിമി॑ച്ഛ രു॒ചാ ത്വമ് । ഭൂമ്യാ॑ വൃ॒ത്വായ॑ നോ ബ്രൂഹി॒ യതഃ॒ ഖനാ॑മ॒ തം-വഁ॒യമ് ॥ ദ്യൌസ്തേ॑ പൃ॒ഷ്ഠ-മ്പൃ॑ഥി॒വീ സ॒ധസ്ഥ॑മാ॒ത്മാ ഽന്തരി॑ക്ഷഗ്ം സമു॒ദ്രസ്തേ॒ യോനിഃ॑ । വി॒ഖ്യായ॒ ചക്ഷു॑ഷാ॒ ത്വമ॒ഭി തി॑ഷ്ഠ [ത്വമ॒ഭി തി॑ഷ്ഠ, പൃ॒ത॒ന്യ॒തഃ ।] 7

പൃതന്യ॒തഃ ॥ ഉത്ക്രാ॑മ മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായാ॒-സ്മാദാ॒സ്ഥാനാ᳚-ദ്ദ്രവിണോ॒ദാ വാ॑ജിന്ന് । വ॒യഗ്ഗ് സ്യാ॑മ സുമ॒തൌ പൃ॑ഥി॒വ്യാ അ॒ഗ്നി-ങ്ഖ॑നി॒ഷ്യന്ത॑ ഉ॒പസ്ഥേ॑ അസ്യാഃ ॥ ഉദ॑ക്രമീ-ദ്ദ്രവിണോ॒ദാ വാ॒ജ്യര്വാ-ഽക॒-സ്സ ലോ॒കഗ്ം സുകൃ॑ത-മ്പൃഥി॒വ്യാഃ । തതഃ॑ ഖനേമ സു॒പ്രതീ॑കമ॒ഗ്നിഗ്ം സുവോ॒ രുഹാ॑ണാ॒ അധി॒ നാക॑ ഉത്ത॒മേ ॥ അ॒പോ ദേ॒വീരുപ॑ സൃജ॒ മധു॑മതീരയ॒ക്ഷ്മായ॑ പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ । താസാ॒ഗ്॒ സ്ഥാനാ॒ദുജ്ജി॑ഹതാ॒-മോഷ॑ധയ-സ്സുപിപ്പ॒ലാഃ ॥ ജിഘ॑- [ജിഘ॑ര്മി, അ॒ഗ്നി-മ്മന॑സാ] 8

-ര്മ്യ॒ഗ്നി-മ്മന॑സാ ഘൃ॒തേന॑ പ്രതി॒ക്ഷ്യന്ത॒-മ്ഭുവ॑നാനി॒ വിശ്വാ᳚ । പൃ॒ഥു-ന്തി॑ര॒ശ്ചാ വയ॑സാ ബൃ॒ഹന്തം॒-വ്യഁചി॑ഷ്ഠ॒മന്നഗ്ം॑ രഭ॒സം-വിഁദാ॑നമ് ॥ ആ ത്വാ॑ ജിഘര്മി॒ വച॑സാ ഘൃ॒തേനാ॑-ഽര॒ക്ഷസാ॒ മന॑സാ॒ തജ്ജു॑ഷസ്വ । മര്യ॑ശ്രീ-സ്സ്പൃഹ॒യ-ദ്വ॑ര്ണോ അ॒ഗ്നിര്നാ-ഽഭി॒മൃശേ॑ ത॒നുവാ॒ ജര്ഹൃ॑ഷാണഃ ॥ പരി॒ വാജ॑പതിഃ ക॒വിര॒ഗ്നിര്-ഹ॒വ്യാന്യ॑ക്രമീത് । ദധ॒-ദ്രത്നാ॑നി ദാ॒ശുഷേ᳚ ॥ പരി॑ ത്വാ-ഽഗ്നേ॒ പുരം॑-വഁ॒യം-വിഁപ്രഗ്ം॑ സഹസ്യ ധീമഹി । ധൃ॒ഷ-ദ്വ॑ര്ണ-ന്ദി॒വേദി॑വേ ഭേ॒ത്താര॑-മ്ഭങ്ഗു॒രാവ॑തഃ ॥ ത്വമ॑ഗ്നേ॒ ദ്യുഭി॒സ്ത്വ-മാ॑ശുശു॒ക്ഷണി॒സ്ത്വ-മ॒ദ്ഭ്യസ്ത്വ-മശ്മ॑ന॒സ്പരി॑ । ത്വം-വഁനേ᳚ഭ്യ॒ സ്ത്വമോഷ॑ധീഭ്യ॒ സ്ത്വ-ന്നൃ॒ണാ-ന്നൃ॑പതേ ജായസേ॒ ശുചിഃ॑ ॥ 9 ॥

(പ്ര॒തൂര്വ॒ന്ഥ് - സൂര്യ॑സ്യ - തിഷ്ഠ॒ - ജിഘ॑ര്മി - ഭേ॒ത്താരം॑ - ഁവിഗ്ംശ॒തിശ്ച॑) (അ. 2)

ദേ॒വസ്യ॑ ത്വാ സവി॒തുഃ പ്ര॑സ॒വേ᳚-ഽശ്വിനോ᳚ ര്ബാ॒ഹുഭ്യാ᳚-മ്പൂ॒ഷ്ണോ ഹസ്താ᳚ഭ്യാ-മ്പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ॒-ഽഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑-മങ്ഗിര॒സ്വ-ത്ഖ॑നാമി ॥ ജ്യോതി॑ഷ്മന്ത-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സു॒പ്രതീ॑ക॒മജ॑സ്രേണ ഭാ॒നുനാ॒ ദീദ്യാ॑നമ് । ശി॒വ-മ്പ്ര॒ജാഭ്യോ-ഽഹിഗ്ം॑ സന്ത-മ്പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ॒-ഽഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑ -മങ്ഗിര॒സ്വ-ത്ഖ॑നാമി ॥ അ॒പാ-മ്പൃ॒ഷ്ഠമ॑സി സ॒പ്രഥാ॑ ഉ॒ര്വ॑ഗ്നി-മ്ഭ॑രി॒ഷ്യദപ॑രാവപിഷ്ഠമ് । വര്ധ॑മാന-മ്മ॒ഹ ആ ച॒ പുഷ്ക॑ര-ന്ദി॒വോ മാത്ര॑യാ വരി॒ണാ പ്ര॑ഥസ്വ ॥ ശര്മ॑ ച സ്ഥോ॒ [ശര്മ॑ ച സ്ഥഃ, വര്മ॑ ച] 10

വര്മ॑ ച സ്ഥോ॒ അച്ഛി॑ദ്രേ ബഹു॒ലേ ഉ॒ഭേ । വ്യച॑സ്വതീ॒ സം-വഁ॑സാഥാ-മ്ഭ॒ര്തമ॒ഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ᳚മ് ॥ സംവഁ॑സാഥാഗ്ം സുവ॒ര്വിദാ॑ സ॒മീചീ॒ ഉര॑സാ॒ ത്മനാ᳚ । അ॒ഗ്നിമ॒ന്ത ര്ഭ॑രി॒ഷ്യന്തീ॒ ജ്യോതി॑ഷ്മന്ത॒ മജ॑സ്ര॒മിത് ॥ പു॒രീ॒ഷ്യോ॑-ഽസി വി॒ശ്വഭ॑രാഃ । അഥ॑ര്വാ ത്വാ പ്രഥ॒മോ നിര॑മന്ഥദഗ്നേ ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ॒ പുഷ്ക॑രാ॒ദദ്ധ്യഥ॑ര്വാ॒ നിര॑മന്ഥത । മൂ॒ര്ധ്നോ വിശ്വ॑സ്യ വാ॒ഘതഃ॑ ॥ തമു॑ ത്വാ ദ॒ദ്ധ്യങ്ങൃഷിഃ॑ പു॒ത്ര ഈ॑ധേ॒ [പു॒ത്ര ഈ॑ധേ, അഥ॑ര്വണഃ ।] 11

അഥ॑ര്വണഃ । വൃ॒ത്ര॒ഹണ॑-മ്പുരന്ദ॒രമ് ॥ തമു॑ ത്വാ പാ॒ഥ്യോ വൃഷാ॒ സമീ॑ധേ ദസ്യു॒ഹന്ത॑മമ് । ധ॒ന॒ഞ്ജ॒യഗ്ം രണേ॑രണേ ॥ സീദ॑ ഹോത॒-സ്സ്വ ഉ॑ ലോ॒കേ ചി॑കി॒ത്വാന്-ഥ്സാ॒ദയാ॑ യ॒ജ്ഞഗ്ം സു॑കൃ॒തസ്യ॒ യോനൌ᳚ । ദേ॒വാ॒വീര്ദേ॒വാന്. ഹ॒വിഷാ॑ യജാ॒സ്യഗ്നേ॑ ബൃ॒ഹ-ദ്യജ॑മാനേ॒ വയോ॑ ധാഃ ॥ നി ഹോതാ॑ ഹോതൃ॒ഷദ॑നേ॒ വിദാ॑നസ്ത്വേ॒ഷോ ദീ॑ദി॒വാഗ്ം അ॑സദ-ഥ്സു॒ദക്ഷഃ॑ । അദ॑ബ്ധവ്രത പ്രമതി॒ര്വസി॑ഷ്ഠ-സ്സഹസ്ര-മ്ഭ॒ര-ശ്ശുചി॑ജിഹ്വോ അ॒ഗ്നിഃ ॥ സഗ്ം സീ॑ദസ്വ മ॒ഹാഗ്ം അ॑സി॒ ശോച॑സ്വ [ശോച॑സ്വ, ദേ॒വ॒വീത॑മഃ ।] 12

ദേവ॒വീത॑മഃ । വി ധൂ॒മമ॑ഗ്നേ അരു॒ഷ-മ്മി॑യേദ്ധ്യ സൃ॒ജ പ്ര॑ശസ്ത ദര്ശ॒തമ് ॥ ജനി॑ഷ്വാ॒ ഹി ജേന്യോ॒ അഗ്രേ॒ അഹ്നാഗ്ം॑ ഹി॒തോ ഹി॒തേഷ്വ॑രു॒ഷോ വനേ॑ഷു । ദമേ॑ദമേ സ॒പ്ത രത്നാ॒ ദധാ॑നോ॒-ഽഗ്നിര്ഹോതാ॒ നി ഷ॑സാദാ॒ യജീ॑യാന് ॥ 13 ॥

(സ്ഥ॒ - ഈ॒ധേ॒ - ശോച॑സ്വ - സ॒പ്തവിഗ്ം॑ശതിശ്ച) - (അ. 3)

സ-ന്തേ॑ വാ॒യുര്മാ॑ത॒രിശ്വാ॑ ദധാതൂത്താ॒നായൈ॒ ഹൃദ॑യം॒-യഁദ്വിലി॑ഷ്ടമ് । ദേ॒വാനാം॒-യഁശ്ചര॑തി പ്രാ॒ണഥേ॑ന॒ തസ്മൈ॑ ച ദേവി॒ വഷ॑ഡസ്തു॒ തുഭ്യ᳚മ് ॥ സുജാ॑തോ॒ ജ്യോതി॑ഷാ സ॒ഹ ശര്മ॒ വരൂ॑ഥ॒മാ-ഽസ॑ദ॒-സ്സുവഃ॑ । വാസോ॑ അഗ്നേ വി॒ശ്വരൂ॑പ॒ഗ്ം॒ സംവ്യഁ॑യസ്വ വിഭാവസോ ॥ ഉദു॑ തിഷ്ഠ സ്വദ്ധ്വ॒രാവാ॑ നോ ദേ॒വ്യാ കൃ॒പാ । ദൃ॒ശേ ച॑ ഭാ॒സാ ബൃ॑ഹ॒താ സു॑ശു॒ക്വനി॒രാ-ഽഗ്നേ॑ യാഹി സുശ॒സ്തിഭിഃ॑ ॥ 14 ॥

ഊ॒ര്ധ്വ ഊ॒ ഷു ണ॑ ഊ॒തയേ॒ തിഷ്ഠാ॑ ദേ॒വോ ന സ॑വി॒താ । ഊ॒ര്ധ്വോ വാജ॑സ്യ॒ സനി॑താ॒ യദ॒ഞ്ജിഭി॑-ര്വാ॒ഘദ്ഭി॑-ര്വി॒ഹ്വയാ॑മഹേ ॥ സ ജാ॒തോ ഗര്ഭോ॑ അസി॒ രോദ॑സ്യോ॒രഗ്നേ॒ ചാരു॒ര്വിഭൃ॑ത॒ ഓഷ॑ധീഷു । ചി॒ത്ര-ശ്ശിശുഃ॒ പരി॒ തമാഗ്॑സ്യ॒ക്തഃ പ്ര മാ॒തൃഭ്യോ॒ അധി॒ കനി॑ക്രദദ്ഗാഃ ॥ സ്ഥി॒രോ ഭ॑വ വീ॒ഡ്വ॑ങ്ഗ ആ॒ശുര്ഭ॑വ വാ॒ജ്യ॑ര്വന്ന് । പൃ॒ഥുര്ഭ॑വ സു॒ഷദ॒സ്ത്വമ॒ഗ്നേഃ പു॑രീഷ॒വാഹ॑നഃ ॥ ശി॒വോ ഭ॑വ [ ] 15

പ്ര॒ജാഭ്യോ॒ മാനു॑ഷീഭ്യ॒സ്ത്വമ॑ങ്ഗിരഃ । മാ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ അ॒ഭി ശൂ॑ശുചോ॒ മാ-ഽന്തരി॑ക്ഷ॒-മ്മാ വന॒സ്പതീന്॑ ॥ പ്രൈതു॑ വാ॒ജീ കനി॑ക്രദ॒-ന്നാന॑ദ॒-ദ്രാസ॑ഭഃ॒ പത്വാ᳚ । ഭര॑ന്ന॒ഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑-മ്മാ പാ॒ദ്യായു॑ഷഃ പു॒രാ ॥ രാസ॑ഭോ വാ॒-ങ്കനി॑ക്രദ॒-ഥ്സുയു॑ക്തോ വൃഷണാ॒ രഥേ᳚ । സ വാ॑മ॒ഗ്നി-മ്പു॑രീ॒ഷ്യ॑മാ॒ശുര്ദൂ॒തോ വ॑ഹാദി॒തഃ ॥ വൃഷാ॒-ഽഗ്നിം-വൃഁഷ॑ണ॒-മ്ഭര॑ന്ന॒പാ-ങ്ഗര്ഭഗ്ം॑ സമു॒ദ്രിയ᳚മ് । അഗ്ന॒ ആ യാ॑ഹി [ ] 16

വീ॒തയ॑ ഋ॒തഗ്ം സ॒ത്യമ് ॥ ഓഷ॑ധയഃ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണീതാ॒-ഽഗ്നിമേ॒തഗ്ം ശി॒വമാ॒യന്ത॑മ॒ഭ്യത്ര॑ യു॒ഷ്മാന് । വ്യസ്യ॒ന് വിശ്വാ॒ അമ॑തീ॒രരാ॑തീ-ര്നി॒ഷീദ॑ന്നോ॒ അപ॑ ദുര്മ॒തിഗ്ം ഹ॑നത് ॥ ഓഷ॑ധയഃ॒ പ്രതി॑ മോദദ്ധ്വമേന॒-മ്പുഷ്പാ॑വതീ-സ്സുപിപ്പ॒ലാഃ । അ॒യം-വോഁ॒ ഗര്ഭ॑ ഋ॒ത്വിയഃ॑ പ്ര॒ത്നഗ്ം സ॒ധസ്ഥ॒മാ ഽസ॑ദത് ॥ 17 ॥

(സു॒ശ॒സ്തിഭിഃ॑ - ശി॒വോ ഭ॑വ - യാഹി॒ - ഷട്ത്രിഗ്ം॑ശച്ച) (അ. 4)

വി പാജ॑സാ പൃ॒ഥുനാ॒ ശോശു॑ചാനോ॒ ബാധ॑സ്വ ദ്വി॒ഷോ ര॒ക്ഷസോ॒ അമീ॑വാഃ । സു॒ശര്മ॑ണോ ബൃഹ॒ത-ശ്ശര്മ॑ണി സ്യാമ॒ഗ്നേര॒ഹഗ്ം സു॒ഹവ॑സ്യ॒ പ്രണീ॑തൌ ॥ ആപോ॒ ഹി ഷ്ഠാ മ॑യോ॒ഭുവ॒സ്താ ന॑ ഊ॒ര്ജേ ദ॑ധാതന । മ॒ഹേ രണാ॑യ॒ ചക്ഷ॑സേ ॥ യോ വഃ॑ ശി॒വത॑മോ॒ രസ॒സ്തസ്യ॑ ഭാജയതേ॒ഹ നഃ॑ । ഉ॒ശ॒തീരി॑വ മാ॒തരഃ॑ ॥ തസ്മാ॒ അര॑-ങ്ഗമാമ വോ॒ യസ്യ॒ ക്ഷയാ॑യ॒ ജിന്വ॑ഥ । ആപോ॑ ജ॒നയ॑ഥാ ച നഃ ॥ മി॒ത്ര- [മി॒ത്രഃ, സ॒ഗ്ം॒സൃജ്യ॑] 18

-സ്സ॒ഗ്ം॒സൃജ്യ॑ പൃഥി॒വീ-മ്ഭൂമി॑-ഞ്ച॒ ജ്യോതി॑ഷാ സ॒ഹ । സുജാ॑ത-ഞ്ജാ॒തവേ॑ദസമ॒ഗ്നിം-വൈഁ᳚ശ്വാന॒രം-വിഁ॒ഭുമ് ॥ അ॒യ॒ക്ഷ്മായ॑ ത്വാ॒ സഗ്ം സൃ॑ജാമി പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ । വിശ്വേ᳚ ത്വാ ദേ॒വാ വൈ᳚ശ്വാന॒രാ-സ്സഗ്ം സൃ॑ജ॒ന്ത്വാ-നു॑ഷ്ടുഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വത് ॥ രു॒ദ്രാ-സ്സ॒ഭൃന്ത്യ॑ പൃഥി॒വീ-മ്ബൃ॒ഹജ്ജ്യോതി॒-സ്സമീ॑ധിരേ । തേഷാ᳚-മ്ഭാ॒നുരജ॑സ്ര॒ ഇച്ഛു॒ക്രോ ദേ॒വേഷു॑ രോചതേ ॥ സഗ്ം സൃ॑ഷ്ടാം॒-വഁസു॑ഭീ രു॒ദ്രൈര്ധീരൈഃ᳚ കര്മ॒ണ്യാ᳚-മ്മൃദ᳚മ് । ഹസ്താ᳚ഭ്യാ-മ്മൃ॒ദ്വീ-ങ്കൃ॒ത്വാ സി॑നീവാ॒ലീ ക॑രോതു॒ [സി॑നീവാ॒ലീ ക॑രോതു, താമ് ।] 19

താമ് ॥ സി॒നീ॒വാ॒ലീ സു॑കപ॒ര്ദാ സു॑കുരീ॒രാ സ്വൌ॑പ॒ശാ । സാ തുഭ്യ॑മദിതേ മഹ॒ ഓഖാ-ന്ദ॑ധാതു॒ ഹസ്ത॑യോഃ ॥ ഉ॒ഖാ-ങ്ക॑രോതു॒ ശക്ത്യാ॑ ബാ॒ഹുഭ്യാ॒-മദി॑തിര്ധി॒യാ । മാ॒താ പു॒ത്രം-യഁഥോ॒പസ്ഥേ॒ സാ-ഽഗ്നി-മ്ബി॑ഭര്തു॒ ഗര്ഭ॒ ആ ॥ മ॒ഖസ്യ॒ ശിരോ॑-ഽസി യ॒ജ്ഞസ്യ॑ പ॒ദേ സ്ഥഃ॑ । വസ॑വസ്ത്വാ കൃണ്വന്തു ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॑സാ ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ത്പൃ॑ഥി॒വ്യ॑സി രു॒ദ്രാസ്ത്വാ॑ കൃണ്വന്തു॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ ഽങ്ഗിര॒സ്വദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ- [-ഽങ്ഗിര॒സ്വദ॒ന്തരി॑ക്ഷമസി, ആ॒ദി॒ത്യാസ്ത്വാ॑] 20

-സ്യാദി॒ത്യാസ്ത്വാ॑ കൃണ്വന്തു॒ ജാഗ॑തേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ദ്യൌര॑സി॒ വിശ്വേ᳚ ത്വാ ദേ॒വാ വൈ᳚ശ്വാന॒രാഃ കൃ॑ണ്വ॒ന്ത്വാനു॑ഷ്ടുഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ദിശോ॑-ഽസി ധ്രു॒വാ-ഽസി॑ ധാ॒രയാ॒ മയി॑ പ്ര॒ജാഗ്ം രാ॒യസ്പോഷ॑-ങ്ഗൌപ॒ത്യഗ്ം സു॒വീര്യഗ്ം॑ സജാ॒താന്. യജ॑മാനാ॒യാ-ഽദി॑ത്യൈ॒ രാസ്നാ॒-ഽസ്യ ദി॑തിസ്തേ॒ ബില॑-ങ്ഗൃഹ്ണാതു॒ പാങ്ക്തേ॑ന॒ ഛന്ദ॑സാ ഽങ്ഗിര॒സ്വത് ॥ കൃ॒ത്വായ॒ സാ മ॒ഹീമു॒ഖാ-മ്മൃ॒ന്മയീം॒-യോഁനി॑മ॒ഗ്നയേ᳚ । താ-മ്പു॒ത്രേഭ്യ॒-സ്സ-മ്പ്രാ യ॑ച്ഛ॒ദദി॑തി-ശ്ശ്ര॒പയാ॒നിതി॑ ॥ 21 ॥

(മി॒ത്രഃ - ക॑രോ - ത്വ॒ന്തരി॑ക്ഷമസി॒ - പ്ര - ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 5)

വസ॑വസ്ത്വാ ധൂപയന്തു ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്രു॒ദ്രാസ്ത്വാ॑ ധൂപയന്തു॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദാ॑ദി॒ത്യാസ്ത്വാ॑ ധൂപയന്തു॒ ജാഗ॑തേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വദ്- വിശ്വേ᳚ ത്വാ ദേ॒വാ വൈ᳚ശ്വാന॒രാ ധൂ॑പയ॒ന്ത്വാനു॑ഷ്ടുഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദിന്ദ്ര॑സ്ത്വാ ധൂപയത്വങ്ഗിര॒സ്വ--ദ്വിഷ്ണു॑സ്ത്വാ ധൂപയത്വങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്വരു॑ണസ്ത്വാ ധൂപയത്വങ്ഗിര॒സ്വ-ദദി॑തിസ്ത്വാ ദേ॒വീ വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീ പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ᳚-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ത്ഖ॑നത്വവട ദേ॒വാനാ᳚-ന്ത്വാ॒ പത്നീ᳚- [പത്നീഃ᳚, ദേ॒വീ-ര്വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീഃ] 22

-ര്ദേ॒വീ-ര്വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീഃ പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ᳚-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്ദ॑ധതൂഖേ ധി॒ഷണാ᳚സ്ത്വാ ദേ॒വീര്വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീഃ പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ᳚-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ॒ഭീന്ധ॑താമുഖേ॒ ഗ്നാസ്ത്വാ॑ ദേ॒വീര്വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീഃ പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ᳚-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ച്ഛ്ര॑പയന്തൂഖേ॒ വരൂ᳚ത്രയോ॒ ജന॑യസ്ത്വാ ദേ॒വീര്വി॒ശ്വദേ᳚വ്യാവതീഃ പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॒ധസ്ഥേ᳚-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ത്പ॑ചന്തൂഖേ । മിത്രൈ॒താമു॒ഖാ-മ്പ॑ചൈ॒ഷാ മാ ഭേ॑ദി । ഏ॒താ-ന്തേ॒ പരി॑ ദദാ॒മ്യഭി॑ത്ത്യൈ ॥ അ॒ഭീമാ- [അ॒ഭീമാമ്, മ॒ഹി॒നാ ദിവ॑-മ്മി॒ത്രോ] 23

-മ്മ॑ഹി॒നാ ദിവ॑-മ്മി॒ത്രോ ബ॑ഭൂവ സ॒പ്രഥാഃ᳚ । ഉ॒ത ശ്രവ॑സാ പൃഥി॒വീമ് ॥ മി॒ത്രസ്യ॑ ചര്ഷണീ॒ധൃത॒-ശ്ശ്രവോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ സാന॒സിമ് । ദ്യു॒മ്ന-ഞ്ചി॒ത്രശ്ര॑വസ്തമമ് ॥ ദേ॒വസ്ത്വാ॑ സവി॒തോദ്വ॑പതു സുപാ॒ണി-സ്സ്വ॑ങ്ഗു॒രിഃ । സു॒ബാ॒ഹുരു॒ത ശക്ത്യാ᳚ ॥ അപ॑ദ്യമാനാ പൃഥി॒വ്യാശാ॒ ദിശ॒ ആ പൃ॑ണ । ഉത്തി॑ഷ്ഠ ബൃഹ॒തീ ഭ॑വോ॒ര്ധ്വാ തി॑ഷ്ഠ ധ്രു॒വാ ത്വമ് ॥ വസ॑വ॒സ്ത്വാ ഽഽച്ഛൃ॑ന്ദന്തു ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്രു॒ദ്രാസ്ത്വാ-ഽഽ ച്ഛൃ॑ന്ദന്തു॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദാ॑ദി॒ത്യാസ്ത്വാ ഽഽച്ഛൃ॑ന്ദന്തു॒ ജാഗ॑തേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വ-ദ്വിശ്വേ᳚ ത്വാ ദേ॒വാ വൈ᳚ശ്വാന॒രാ ആ ച്ഛൃ॑ന്ദ॒ന്ത്വാനു॑ഷ്ടുഭേന॒ ഛന്ദ॑സാ-ഽങ്ഗിര॒സ്വത് ॥ 24 ॥

(പത്നീ॑ - രി॒മാഗ്ം - രു॒ദ്രാസ്ത്വാ-ഽഽ ച്ഛൃ॑ന്ദ॒ന്ത്വേ - കാ॒ന്ന വിഗ്ം॑ശ॒തിശ്ച॑) (അ. 6)

സമാ᳚സ്ത്വാ-ഽഗ്ന ഋ॒തവോ॑ വര്ധയന്തു സംവഁഥ്സ॒രാ ഋഷ॑യോ॒ യാനി॑ സ॒ത്യാ । സ-ന്ദി॒വ്യേന॑ ദീദിഹി രോച॒നേന॒ വിശ്വാ॒ ആ ഭാ॑ഹി പ്ര॒ദിശഃ॑ പൃഥി॒വ്യാഃ ॥ സ-ഞ്ചേ॒ദ്ധ്യസ്വാ᳚-ഽഗ്നേ॒ പ്ര ച॑ ബോധയൈന॒മുച്ച॑ തിഷ്ഠ മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായ । മാ ച॑ രിഷദുപസ॒ത്താ തേ॑ അഗ്നേ ബ്ര॒ഹ്മാണ॑സ്തേ യ॒ശസഃ॑ സന്തു॒ മാ-ഽന്യേ ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ വൃണതേ ബ്രാഹ്മ॒ണാ ഇ॒മേ ശി॒വോ അ॑ഗ്നേ [ ] 25

സം॒-വഁര॑ണേ ഭവാ നഃ । സ॒പ॒ത്ന॒ഹാ നോ॑ അഭിമാതി॒ജിച്ച॒ സ്വേ ഗയേ॑ ജാഗൃ॒ഹ്യ പ്ര॑യുച്ഛന്ന് ॥ ഇ॒ഹൈവാഗ്നേ॒ അധി॑ ധാരയാ ര॒യി-മ്മാ ത്വാ॒ നിക്ര॑-ന്പൂര്വ॒ചിതോ॑ നികാ॒രിണഃ॑ । ക്ഷ॒ത്രമ॑ഗ്നേ സു॒യമ॑മസ്തു॒ തുഭ്യ॑മുപസ॒ത്താ വ॑ര്ധതാ-ന്തേ॒ അനി॑ഷ്ടൃതഃ ॥ ക്ഷ॒ത്രേണാ᳚-ഽഗ്നേ॒ സ്വായു॒-സ്സഗ്ം ര॑ഭസ്വ മി॒ത്രേണാ᳚-ഽഗ്നേ മിത്ര॒ധേയേ॑ യതസ്വ । സ॒ജാ॒താനാ᳚-മ്മദ്ധ്യമ॒സ്ഥാ ഏ॑ധി॒ രാജ്ഞാ॑മഗ്നേ വിഹ॒വ്യോ॑ ദീദിഹീ॒ഹ ॥ അതി॒ [അതി॑, നിഹോ॒ അതി॒ സ്രിധോ] 26

നിഹോ॒ അതി॒ സ്രിധോ ഽത്യചി॑ത്തി॒-മത്യരാ॑തിമഗ്നേ । വിശ്വാ॒ ഹ്യ॑ഗ്നേ ദുരി॒താ സഹ॒സ്വാഥാ॒സ്മഭ്യഗ്ം॑ സ॒ഹവീ॑രാഗ്ം ര॒യിന്ദാഃ᳚ ॥ അ॒നാ॒ധൃ॒ഷ്യോ ജാ॒തവ॑ദാ॒ അനി॑ഷ്ടൃതോ വി॒രാഡ॑ഗ്നേ ക്ഷത്ര॒ഭൃ-ദ്ദീ॑ദിഹീ॒ഹ । വിശ്വാ॒ ആശാഃ᳚ പ്രമു॒ഞ്ച-ന്മാനു॑ഷീര്ഭി॒യ-ശ്ശി॒വാഭി॑ര॒ദ്യ പരി॑ പാഹി നോ വൃ॒ധേ ॥ ബൃഹ॑സ്പതേ സവിതര്ബോ॒ധയൈ॑ന॒ഗ്ം॒ സഗ്ംശി॑ത-ഞ്ചിഥ്സ-ന്ത॒രാഗ്ം സഗ്ം ശി॑ശാധി । വ॒ര്ധയൈ॑ന-മ്മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായ॒ [സൌഭ॑ഗായ, വിശ്വ॑ ഏന॒മനു॑ മദന്തു ദേ॒വാഃ ।] 27

വിശ്വ॑ ഏന॒മനു॑ മദന്തു ദേ॒വാഃ ॥ അ॒മു॒ത്ര॒ഭൂയാ॒ദധ॒ യദ്യ॒മസ്യ॒ ബൃഹ॑സ്പതേ അ॒ഭിശ॑സ്തേ॒ര മു॑ഞ്ചഃ । പ്രത്യൌ॑ഹതാ-മ॒ശ്വിനാ॑ മൃ॒ത്യുമ॑സ്മാ-ദ്ദേ॒വാനാ॑-മഗ്നേ ഭി॒ഷജാ॒ ശചീ॑ഭിഃ ॥ ഉദ്വ॒യ-ന്തമ॑സ॒സ്പരി॒ പശ്യ॑ന്തോ॒ ജ്യോതി॒രുത്ത॑രമ് । ദേ॒വ-ന്ദേ॑വ॒ത്രാ സൂര്യ॒മഗ॑ന്മ॒ ജ്യോതി॑രുത്ത॒മമ് ॥ 28 ॥

(ഇ॒മേ ശി॒വോ അ॒ഗ്നേ - ഽതി॒ - സൌഭ॑ഗായ॒ - ചതു॑സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 7)

ഊ॒ര്ധ്വാ അ॑സ്യ സ॒മിധോ॑ ഭവന്ത്യൂ॒ര്ധ്വാ ശു॒ക്രാ ശോ॒ചീഗ്ഷ്യ॒ഗ്നേഃ । ദ്യു॒മത്ത॑മാ സു॒പ്രതീ॑കസ്യ സൂ॒നോഃ ॥ തനൂ॒നപാ॒ദസു॑രോ വി॒ശ്വവേ॑ദാ ദേ॒വോ ദേ॒വേഷു॑ ദേ॒വഃ । പ॒ഥ ആ-ഽന॑ക്തി॒ മദ്ധ്വാ॑ ഘൃ॒തേന॑ ॥ മദ്ധ്വാ॑ യ॒ജ്ഞ-ന്ന॑ക്ഷസേ പ്രീണാ॒നോ നരാ॒ശഗ്ംസോ॑ അഗ്നേ । സു॒കൃദ്ദേ॒വ-സ്സ॑വി॒താ വി॒ശ്വവാ॑രഃ ॥ അച്ഛാ॒യമേ॑തി॒ ശവ॑സാ ഘൃ॒തേനേ॑ഡാ॒നോ വഹ്നി॒ര്നമ॑സാ । അ॒ഗ്നിഗ്ഗ് സ്രുചോ॑ അദ്ധ്വ॒രേഷു॑ പ്ര॒യഥ്സു॑ ॥ സ യ॑ക്ഷദസ്യ മഹി॒മാന॑മ॒ഗ്നേ-സ്സ [മഹി॒മാന॑മ॒ഗ്നേ-സ്സഃ, ഈ॒ മ॒ന്ദ്രാസു॑ പ്ര॒യസഃ॑ ।] 29

ഈ॑ മ॒ന്ദ്രാസു॑ പ്ര॒യസഃ॑ । വസു॒ശ്ചേതി॑ഷ്ഠോ വസു॒ധാത॑മശ്ച ॥ ദ്വാരോ॑ ദേ॒വീരന്വ॑സ്യ॒ വിശ്വേ᳚ വ്ര॒താ ദ॑ദന്തേ അ॒ഗ്നേഃ । ഉ॒രു॒വ്യച॑സോ॒ ധാമ്നാ॒ പത്യ॑മാനാഃ ॥ തേ അ॑സ്യ॒ യോഷ॑ണേ ദി॒വ്യേ ന യോനാ॑വു॒ഷാസാ॒നക്താ᳚ । ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞമ॑വതാ മദ്ധ്വ॒ര-ന്നഃ॑ ॥ ദൈവ്യാ॑ ഹോതാരാവൂ॒ര്ധ്വ-മ॑ദ്ധ്വ॒ര-ന്നോ॒-ഽഗ്നേര്ജി॒ഹ്വാമ॒ഭി ഗൃ॑ണീതമ് । കൃ॒ണു॒ത-ന്ന॒-സ്സ്വി॑ഷ്ടിമ് ॥ തി॒സ്രോ ദേ॒വീര്ബ॒ര്॒ഹിരേദഗ്ം സ॑ദ॒ന്ത്വിഡാ॒ സര॑സ്വതീ॒ [സര॑സ്വതീ, ഭാര॑തീ ।] 30

ഭാര॑തീ । മ॒ഹീ ഗൃ॑ണാ॒നാ ॥ തന്ന॑സ്തു॒രീപ॒മദ്ഭു॑ത-മ്പുരു॒ക്ഷു ത്വഷ്ടാ॑ സു॒വീര᳚മ് । രാ॒യസ്പോഷം॒-വിഁ ഷ്യ॑തു॒ നാഭി॑മ॒സ്മേ ॥ വന॑സ്പ॒തേ-ഽവ॑ സൃജാ॒ രരാ॑ണ॒സ്ത്മനാ॑ ദേ॒വേഷു॑ । അ॒ഗ്നിര്ഹ॒വ്യഗ്ം ശ॑മി॒താ സൂ॑ദയാതി ॥ അഗ്നേ॒ സ്വാഹാ॑ കൃണുഹി ജാതവേദ॒ ഇന്ദ്രാ॑യ ഹ॒വ്യമ് । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഹ॒വിരി॒ദ-ഞ്ജു॑ഷന്താമ് ॥ ഹി॒ര॒ണ്യ॒ഗ॒ര്ഭ-സ്സമ॑വര്ത॒താഗ്രേ॑ ഭൂ॒തസ്യ॑ ജാ॒തഃ പതി॒രേക॑ ആസീത് । സ ദാ॑ധാര പൃഥി॒വീ-ന്ദ്യാ- [പൃഥി॒വീ-ന്ദ്യാമ്, ഉ॒തേമാ-ങ്കസ്മൈ॑] 31

-മു॒തേമാ-ങ്കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യഃ പ്രാ॑ണ॒തോ നി॑മിഷ॒തോ മ॑ഹി॒ത്വൈക॒ ഇദ്രാജാ॒ ജഗ॑തോ ബ॒ഭൂവ॑ । യ ഈശേ॑ അ॒സ്യ ദ്വി॒പദ॒ശ്ചതു॑ഷ്പദഃ॒ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യ ആ᳚ത്മ॒ദാ ബ॑ല॒ദാ യസ്യ॒ വിശ്വ॑ ഉ॒പാസ॑തേ പ്ര॒ശിഷം॒-യഁസ്യ॑ ദേ॒വാഃ । യസ്യ॑ ഛാ॒യാ-ഽമൃതം॒-യഁസ്യ॑ മൃ॒ത്യുഃ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യസ്യേ॒മേ ഹി॒മവ॑ന്തോ മഹി॒ത്വാ യസ്യ॑ സമു॒ദ്രഗ്ം ര॒സയാ॑ സ॒ഹാ- [സ॒ഹ, ആ॒ഹുഃ ।] 32

-ഽഽഹുഃ । യസ്യേ॒മാഃ പ്ര॒ദിശോ॒ യസ്യ॑ ബാ॒ഹൂ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യ-ങ്ക്രന്ദ॑സീ॒ അവ॑സാ തസ്തഭാ॒നേ അ॒ഭ്യൈക്ഷേ॑താ॒-മ്മന॑സാ॒ രേജ॑മാനേ । യത്രാധി॒ സൂര॒ ഉദി॑തൌ॒ വ്യേതി॒ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യേന॒ ദ്യൌരു॒ഗ്രാ പൃ॑ഥി॒വീ ച॑ ദൃ॒ഢേ യേന॒ സു॒വഃ॑ സ്തഭി॒തം-യേഁന॒ നാകഃ॑ । യോ അ॒ന്തരി॑ക്ഷേ॒ രജ॑സോ വി॒മാനQഃകസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ ആപോ॑ ഹ॒ യന്മ॑ഹ॒തീ ര്വിശ്വ॒- [യന്മ॑ഹ॒തീ ര്വിശ്വ᳚മ്, അയ॒-ന്ദക്ഷ॒-ന്ദധാ॑നാ] 33

-മായ॒-ന്ദക്ഷ॒-ന്ദധാ॑നാ ജ॒നയ॑ന്തീര॒ഗ്നിമ് । തതോ॑ ദേ॒വാനാ॒-ന്നിര॑വര്ത॒താസു॒രേകഃ॒ കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ യശ്ചി॒ദാപോ॑ മഹി॒നാ പ॒ര്യപ॑ശ്യ॒-ദ്ദക്ഷ॒-ന്ദധാ॑നാ ജ॒നയ॑ന്തീര॒ഗ്നിമ് । യോ ദേ॒വേഷ്വധി॑ ദേ॒വ ഏക॒ ആസീ॒-ത്കസ്മൈ॑ ദേ॒വായ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ 34 ॥

(അ॒ഗ്നേ-സ്സ - സര॑സ്വതീ॒ - ദ്യാഗ്ം - സ॒ഹ - വിശ്വം॒ - ചതു॑സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 8)

(ഊ॒ര്ധ്വാ - യഃ പ്രാ॑ണ॒തോ - യ ആ᳚ത്മ॒ദാ - യസ്യേ॒മേ - യങ്ക്രന്ദ॑സീ॒ - യേന॒ ദ്യൌ- രാപോ॑ ഹ॒ യത് - തതോ॑ ദേ॒വാനാം॒ - ഁയശ്ചി॒ദാപോ॒ - യോ ദേ॒വേഷു॒ - നവ॑ )

ആകൂ॑തിമ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒യുജ॒ഗ്ഗ്॒ സ്വാഹാ॒ മനോ॑ മേ॒ധാമ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒യുജ॒ഗ്ഗ്॒ സ്വാഹാ॑ ചി॒ത്തം-വിഁജ്ഞാ॑തമ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒യുജ॒ഗ്ഗ്॒ സ്വാഹാ॑ വാ॒ചോ വിധൃ॑തിമ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒യുജ॒ഗ്ഗ്॒ സ്വാഹാ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ മന॑വേ॒ സ്വാഹാ॒-ഽഗ്നയേ॑ വൈശ്വാന॒രായ॒ സ്വാഹാ॒ വിശ്വേ॑ ദേ॒വസ്യ॑ നേ॒തുര്മര്തോ॑ വൃണീത സ॒ഖ്യം-വിഁശ്വേ॑ രാ॒യ ഇ॑ഷുദ്ധ്യസി ദ്യു॒മ്നം-വൃഁ॑ണീത പു॒ഷ്യസേ॒ സ്വാഹാ॒ മാ സു ഭി॑ത്ഥാ॒ മാ സു രി॑ഷോ॒ ദൃഗ്ംഹ॑സ്വ വീ॒ഡയ॑സ്വ॒ സു । അമ്ബ॑ ധൃഷ്ണു വീ॒രയ॑സ്വാ॒- [വീ॒രയ॑സ്വ, അ॒ഗ്നിശ്ചേ॒ദ-ങ്ക॑രിഷ്യഥഃ ।] 35

-ഽഗ്നിശ്ചേ॒ദ-ങ്ക॑രിഷ്യഥഃ ॥ ദൃഗ്ംഹ॑സ്വ ദേവി പൃഥിവി സ്വ॒സ്തയ॑ ആസു॒രീ മാ॒യാ സ്വ॒ധയാ॑ കൃ॒താ-ഽസി॑ । ജുഷ്ട॑-ന്ദേ॒വാനാ॑മി॒ദമ॑സ്തു ഹ॒വ്യമരി॑ഷ്ടാ॒ ത്വമുദി॑ഹി യ॒ജ്ഞേ അ॒സ്മിന്ന് ॥ മിത്രൈ॒താമു॒ഖാ-ന്ത॑പൈ॒ഷാ മാ ഭേ॑ദി । ഏ॒താ-ന്തേ॒ പരി॑ ദദാ॒മ്യഭി॑ത്ത്യൈ ॥ ദ്ര്വ॑ന്ന-സ്സ॒ര്പിരാ॑സുതിഃ പ്ര॒ത്നോ ഹോതാ॒ വരേ᳚ണ്യഃ । സഹ॑സസ്പു॒ത്രോ അദ്ഭു॑തഃ ॥ പര॑സ്യാ॒ അധി॑ സം॒വഁതോ-ഽവ॑രാഗ്ം അ॒ഭ്യാ [അ॒ഭ്യാ, ത॒ര॒ ।] 36

ത॑ര । യത്രാ॒ഹമസ്മി॒ താഗ്ം അ॑വ ॥ പ॒ര॒മസ്യാഃ᳚ പരാ॒വതോ॑ രോ॒ഹിദ॑ശ്വ ഇ॒ഹാ-ഽഗ॑ഹി । പു॒രീ॒ഷ്യഃ॑ പുരുപ്രി॒യോ-ഽഗ്നേ॒ ത്വ-ന്ത॑രാ॒ മൃധഃ॑ ॥ സീദ॒ ത്വ-മ്മാ॒തുര॒സ്യാ ഉ॒പസ്ഥേ॒ വിശ്വാ᳚ന്യഗ്നേ വ॒യുനാ॑നി വി॒ദ്വാന് । മൈനാ॑മ॒ര്ചിഷാ॒ മാ തപ॑സാ॒-ഽഭി ശൂ॑ശുചോ॒-ഽന്തര॑സ്യാഗ്ം ശു॒ക്ര ജ്യോ॑തി॒ര്വി ഭാ॑ഹി ॥ അ॒ന്തര॑ഗ്നേ രു॒ചാ ത്വമു॒ഖായൈ॒ സദ॑നേ॒ സ്വേ । തസ്യാ॒സ്ത്വഗ്ം ഹര॑സാ॒ തപ॒ന് ജാത॑വേദ-ശ്ശി॒വോ ഭ॑വ ॥ ശി॒വോ ഭൂ॒ത്വാ മഹ്യ॑മ॒ഗ്നേ-ഽഥോ॑ സീദ ശി॒വസ്ത്വമ് । ശി॒വാഃ കൃ॒ത്വാ ദിശ॒-സ്സര്വാ॒-സ്സ്വാം-യോഁനി॑മി॒ഹാ-ഽഽസ॑ദഃ ॥ 37 ॥

(വീ॒രയ॒സ്വാ - ഽഽ - തപ॑ന് - വിഗ്ംശ॒തിശ്ച॑) (അ. 9)

യദ॑ഗ്നേ॒ യാനി॒ കാനി॒ ചാ-ഽഽതേ॒ ദാരൂ॑ണി ദ॒ദ്ധ്മസി॑ । തദ॑സ്തു॒ തുഭ്യ॒മി-ദ്ഘൃ॒ത-ന്തജ്ജു॑ഷസ്വ യവിഷ്ഠ്യ ॥ യദത്ത്യു॑പ॒ജിഹ്വി॑കാ॒ യദ്വ॒മ്രോ അ॑തി॒സര്പ॑തി । സര്വ॒-ന്തദ॑സ്തു തേ ഘൃ॒ത-ന്തജ്ജു॑ഷസ്വ യവിഷ്ഠ്യ ॥ രാത്രിഗ്ം॑ രാത്രി॒മപ്ര॑യാവ॒-മ്ഭര॒ന്തോ-ഽശ്വാ॑യേവ॒ തിഷ്ഠ॑തേ ഘാ॒സമ॑സ്മൈ । രാ॒യസ്പോഷേ॑ണ॒ സമി॒ഷാ മദ॒ന്തോ-ഽഗ്നേ॒ മാ തേ॒ പ്രതി॑വേശാ രിഷാമ ॥ നാഭാ॑ [നാഭാ᳚, പൃ॒ഥി॒വ്യാ-സ്സ॑മിധാ॒ന-] 38

പൃഥി॒വ്യാ-സ്സ॑മിധാ॒ന-മ॒ഗ്നിഗ്ം രാ॒യസ്പോഷാ॑യ ബൃഹ॒തേ ഹ॑വാമഹേ । ഇ॒ര॒മ്മ॒ദ-മ്ബൃ॒ഹദു॑ക്ഥം॒-യഁജ॑ത്ര॒-ഞ്ജേതാ॑രമ॒ഗ്നി-മ്പൃത॑നാസു സാസ॒ഹിമ് ॥ യാ-സ്സേനാ॑ അ॒ഭീത്വ॑രീരാ-വ്യാ॒ധിനീ॒-രുഗ॑ണാ ഉ॒ത । യേ സ്തേ॒നാ യേ ച॒ തസ്ക॑രാ॒സ്താഗ്സ്തേ॑ അ॒ഗ്നേ-ഽപി॑ ദധാമ്യാ॒സ്യേ᳚ ॥ ദഗ്ഗ്ഷ്ട്രാ᳚ഭ്യാ-മ്മ॒ലിമ്ലൂ॒ന് ജമ്ഭ്യൈ॒-സ്തസ്ക॑രാഗ്ം ഉ॒ത । ഹനൂ᳚ഭ്യാഗ് സ്തേ॒നാന്-ഭ॑ഗവ॒സ്താഗ്-സ്ത്വ-ങ്ഖാ॑ദ॒ സുഖാ॑ദിതാന് ॥ യേ ജനേ॑ഷു മ॒ലിമ്ല॑വ-സ്സ്തേ॒നാസ॒-സ്തസ്ക॑രാ॒ വനേ᳚ । യേ [ ] 39

കക്ഷേ᳚ഷ്വഘാ॒ യവ॒സ്താഗ്സ്തേ॑ ദധാമി॒ ജമ്ഭ॑യോഃ ॥ യോ അ॒സ്മഭ്യ॑മരാതീ॒യാ-ദ്യശ്ച॑ നോ॒ ദ്വേഷ॑തേ॒ ജനഃ॑ । നിന്ദാ॒ദ്യോ അ॒സ്മാ-ന്ദിഫ്സാ᳚ച്ച॒ സര്വ॒-ന്ത-മ്മ॑സ്മ॒സാ കു॑രു ॥ സഗ്ംശി॑ത-മ്മേ॒ ബ്രഹ്മ॒ സഗ്ംശി॑തം-വീഁ॒ര്യ॑-മ്ബല᳚മ് । സഗ്ംശി॑ത-ങ്ക്ഷ॒ത്ര-ഞ്ജി॒ഷ്ണു യസ്യാ॒-ഽഹമസ്മി॑ പു॒രോഹി॑തഃ ॥ ഉദേ॑ഷാ-മ്ബാ॒ഹൂ അ॑തിര॒മുദ്വര്ച॒ ഉദൂ॒ ബല᳚മ് । ക്ഷി॒ണോമി॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ॒-ഽമിത്രാ॒നുന്ന॑യാമി॒ [-ഽമിത്രാ॒-നുന്ന॑യാമി, സ്വാഗ്ം അ॒ഹമ് ।] 40

സ്വാഗ്ം അ॒ഹമ് ॥ ദൃ॒ശാ॒നോ രു॒ക്മ ഉ॒ര്വ്യാ വ്യ॑ദ്യൌദ്ദു॒ര്മര്ഷ॒മായുഃ॑ ശ്രി॒യേ രു॑ചാ॒നഃ । അ॒ഗ്നിര॒മൃതോ॑ അഭവ॒ദ്വയോ॑-ഭി॒ര്യദേ॑ന॒-ന്ദ്യൌരജ॑നയ-ഥ്സു॒രേതാഃ᳚ ॥ വിശ്വാ॑ രൂ॒പാണി॒ പ്രതി॑ മുഞ്ചതേ ക॒വിഃ പ്രാ-ഽസാ॑വീദ്ഭ॒ദ്ര-ന്ദ്വി॒പദേ॒ ചതു॑ഷ്പദേ । വി നാക॑മഖ്യ-ഥ്സവി॒താ വരേ॒ണ്യോ-ഽനു॑ പ്ര॒യാണ॑മു॒ഷസോ॒ വി॑രാജതി ॥ നക്തോ॒ഷാസാ॒ സമ॑നസാ॒ വിരൂ॑പേ ധാ॒പയേ॑തേ॒ ശിശു॒മേകഗ്ം॑ സമീ॒ചീ । ദ്യാവാ॒ ക്ഷാമാ॑ രു॒ക്മോ [രു॒ക്മഃ, അ॒ന്തര്വി ഭാ॑തി] 41

അ॒ന്തര്വി ഭാ॑തി ദേ॒വാ അ॒ഗ്നി-ന്ധാ॑രയ-ന്ദ്രവിണോ॒ദാഃ ॥ സു॒പ॒ര്ണോ॑-ഽസി ഗ॒രുത്മാ᳚-ന്ത്രി॒വൃത്തേ॒ ശിരോ॑ ഗായ॒ത്ര-ഞ്ചക്ഷു॒-സ്സ്തോമ॑ ആ॒ത്മാ സാമ॑ തേ ത॒നൂര്വാ॑മദേ॒വ്യ-മ്ബൃ॑ഹ-ദ്രഥന്ത॒രേ പ॒ക്ഷൌ യ॑ജ്ഞായ॒ജ്ഞിയ॒-മ്പുച്ഛ॒-ഞ്ഛന്ദാ॒ഗ്॒സ്യങ്ഗാ॑നി॒ ധിഷ്ണി॑യാ-ശ്ശ॒ഫാ യജൂഗ്ം॑ഷി॒ നാമ॑ ॥ സു॒പ॒ര്ണോ॑-ഽസി ഗ॒രുത്മാ॒-ന്ദിവ॑-ങ്ഗച്ഛ॒ സുവഃ॑ പത ॥ 42 ॥

(നാഭാ॒ - വനേ॒ യേ - ന॑യാമി॒ - ക്ഷാമാ॑ രു॒ക്മോ᳚ - ഽഷ്ടാത്രിഗ്ം॑ശച്ച) (അ. 10)

അഗ്നേ॒ യം-യഁ॒ജ്ഞമ॑ദ്ധ്വ॒രം-വിഁ॒ശ്വതഃ॑ പരി॒ഭൂരസി॑ । സ ഇദ്ദേ॒വേഷു॑ ഗച്ഛതി ॥ സോമ॒ യാസ്തേ॑ മയോ॒ഭുവ॑ ഊ॒തയ॒-സ്സന്തി॑ ദാ॒ശുഷേ᳚ । താഭി॑ര്നോ-ഽവി॒താ ഭ॑വ ॥ അ॒ഗ്നിര്മൂ॒ര്ധാ ഭുവഃ॑ ॥ ത്വന്നഃ॑ സോമ॒ , യാ തേ॒ ധാമാ॑നി ॥ ത-ഥ്സ॑വി॒തുര്വരേ᳚ണ്യ॒-മ്ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് ॥ അചി॑ത്തീ॒ യച്ച॑കൃ॒മാ ദൈവ്യേ॒ ജനേ॑ ദീ॒നൈര്ദക്ഷൈഃ॒ പ്രഭൂ॑തീ പൂരുഷ॒ത്വതാ᳚ । 43

ദേ॒വേഷു॑ ച സവിത॒ര്മാനു॑ഷേഷു ച॒ ത്വന്നോ॒ അത്ര॑ സുവതാ॒ദനാ॑ഗസഃ ॥ ചോ॒ദ॒യി॒ത്രീ സൂ॒നൃതാ॑നാ॒-ഞ്ചേത॑ന്തീ സുമതീ॒നാമ് । യ॒ജ്ഞ-ന്ദ॑ധേ॒ സര॑സ്വതീ ॥ പാവീ॑രവീ ക॒ന്യാ॑ ചി॒ത്രായു॒-സ്സര॑സ്വതീ വീ॒രപ॑ത്നീ॒ ധിയ॑-ന്ധാത് । ഗ്നാഭി॒രച്ഛി॑ദ്രഗ്ം ശര॒ണഗ്ം സ॒ജോഷാ॑ ദുരാ॒ധര്ഷ॑-ങ്ഗൃണ॒തേ ശര്മ॑ യഗ്ംസത് ॥ പൂ॒ഷാ ഗാ അന്വേ॑തു നഃ പൂ॒ഷാ ര॑ക്ഷ॒ത്വര്വ॑തഃ । പൂ॒ഷാ വാജഗ്ം॑ സനോതു നഃ ॥ ശു॒ക്ര-ന്തേ॑ അ॒ന്യദ്യ॑ജ॒ത-ന്തേ॑ അ॒ന്യ- [അ॒ന്യത്, വിഷു॑രൂപേ॒ അഹ॑നീ॒ ദ്യൌരി॑വാസി ।] 44

-ദ്വിഷു॑രൂപേ॒ അഹ॑നീ॒ ദ്യൌരി॑വാസി । വിശ്വാ॒ ഹി മാ॒യാ അവ॑സി സ്വധാവോ ഭ॒ദ്രാ തേ॑ പൂഷന്നി॒ഹ രാ॒തിര॑സ്തു ॥ തേ॑-ഽവര്ധന്ത॒ സ്വത॑വസോ മഹിത്വ॒നാ ഽഽനാക॑-ന്ത॒സ്ഥുരു॒രു ച॑ക്രിരേ॒ സദഃ॑ । വിഷ്ണു॒ ര്യദ്ധാ-ഽഽവ॒-ദ്വൃഷ॑ണ-മ്മദ॒ച്യുതം॒-വഁയോ॒ ന സീ॑ദ॒ന്നധി॑ ബ॒ര്॒ഹിഷി॑ പ്രി॒യേ ॥ പ്രചി॒ത്രമ॒ര്ക-ങ്ഗൃ॑ണ॒തേ തു॒രായ॒ മാരു॑തായ॒ സ്വത॑വസേ ഭരദ്ധ്വമ് । യേ സഹാഗ്ം॑സി॒ സഹ॑സാ॒ സഹ॑ന്തേ॒ [സഹ॑ന്തേ, രേജ॑തേ അഗ്നേ പൃഥി॒വീ മ॒ഖേഭ്യഃ॑ ।] 45

രേജ॑തേ അഗ്നേ പൃഥി॒വീ മ॒ഖേഭ്യഃ॑ ॥ വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ വിശ്വേ॑ ദേവാഃ ॥ ദ്യാവാ॑ നഃ പൃഥി॒വീ ഇ॒മഗ്ം സി॒ദ്ധ്രമ॒ദ്യ ദി॑വി॒സ്പൃശ᳚മ് । യ॒ജ്ഞ-ന്ദേ॒വേഷു॒ യച്ഛതാമ് ॥ പ്ര പൂ᳚ര്വ॒ജേ പി॒തരാ॒ നവ്യ॑സീഭിര്ഗീ॒ര്ഭിഃ കൃ॑ണുദ്ധ്വ॒ഗ്ം॒ സദ॑നേ ഋ॒തസ്യ॑ । ആ നോ᳚ ദ്യാവാപൃഥിവീ॒ ദൈവ്യേ॑ന॒ ജനേ॑ന യാത॒-മ്മഹി॑ വാം॒-വഁരൂ॑ഥമ് ॥ അ॒ഗ്നിഗ്ഗ് സ്തോമേ॑ന ബോധയ സമിധാ॒നോ അമ॑ര്ത്യമ് । ഹ॒വ്യാ ദേ॒വേഷു॑ നോ ദധത് ॥ സ ഹ॑വ്യ॒വാഡമ॑ര്ത്യ ഉ॒ശിഗ്ദൂ॒തശ്ചനോ॑ഹിതഃ । അ॒ഗ്നിര്ധി॒യാ സമൃ॑ണ്വതി ॥ ശന്നോ॑ ഭവന്തു॒, വാജേ॑വാജേ ॥ 46 ॥

(പു॒രു॒ഷ॒ത്വതാ॑ - യജ॒തന്തേ॑ അ॒ന്യഥ് - സഹ॑ന്തേ॒ - ചനോ॑ഹിതോ॒ - ഽഷ്ടൌ ച॑ ) (അ. 11)

(യു॒ഞ്ജാ॒ന - ഇ॒മാമ॑ഗൃഭ്ണന് - ദേ॒വസ്യ॒ - സന്തേ॒ - വി പാജ॑സാ॒ - വസ॑വസ്ത്വാ॒ - സമാ᳚സ്ത്വോ॒ - ര്ധ്വാ - അ॒സ്യാകൂ॑തിം॒ - ഁയദ॑ഗ്നേ॒ യാന് - യഗ്നേ॒ യം-യഁ॒ജ്ഞ - മേകാ॑ദശ)

(യു॒ഞ്ജാ॒നോ - വര്മ॑ ച സ്ഥ - ആദി॒ത്യസ്ത്വാ॒ - ഭാര॑തീ॒ - സ്വാഗ്ം അ॒ഹഗ്ം - ഷട്ച॑ത്വാരിഗ്ംശത് )

(യു॒ഞ്ജാ॒നോ, വാജേ॑വാജേ)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥ കാണ്ഡേ പ്രഥമഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ- agnicityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

yu॒ñjā॒naḥ pra̭tha॒ma-mmana̭sta॒tvāya̭ savi॒tā dhiyaḥ̭ | a॒gni-ñjyoti̭rni॒cāyya̭ pṛthi॒vyā addhyā 'bha̭rat || yu॒ktvāya॒ mana̭sā de॒vān-thsuva̭rya॒to dhi॒yā diva᳚m | bṛ॒hajjyotiḥ̭ kariṣya॒ta-ssa̭vi॒tā prasṷvāti॒ tān || yu॒ktena॒ mana̭sā va॒ya-nde॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒ve | su॒va॒rgeyā̭ya॒ śaktyai᳚ || yu॒ñjate॒ mana̭ u॒ta yṷñjate॒ dhiyo॒ viprā॒ vipra̭sya bṛha॒to vi̭pa॒ścitaḥ̭ | vi hotrā̭ dadhe vayunā॒ videka॒ i- [vayunā॒ videka॒ it, ma॒hī de॒vasya̭] 1

-nma॒hī de॒vasya̭ savi॒tuḥ pari̭ṣṭutiḥ || yu॒je vā॒-mbrahma̭ pū॒rvya-nnamo̭bhi॒rvi ślokā̭ yanti pa॒thyḙva॒ sūrāḥ᳚ | śṛ॒ṇvanti॒ viśvḙ a॒mṛta̭sya pu॒trā ā ye dhāmā̭ni di॒vyāni̭ ta॒sthuḥ || yasya̭ pra॒yāṇa॒manva॒nya idya॒yurde॒vā de॒vasya̭ mahi॒māna॒marca̭taḥ | yaḥ pārthi̭vāni vima॒me sa eta̭śo॒ rajāgṃ̭si de॒va-ssa̭vi॒tā ma̭hitva॒nā || deva̭ savitaḥ॒ prasṷva ya॒jña-mprasa̭va [ ] 2

ya॒jñapa̭ti॒-mbhagā̭ya di॒vyo ga̭ndha॒rvaḥ | ke॒ta॒pūḥ keta̭nnaḥ punātu vā॒caspati॒rvāca̭ma॒dya sva̭dāti naḥ || i॒ma-nno̭ deva savitarya॒jña-mprasṷva devā॒yuvagṃ̭ sakhi॒vidagṃ̭ satrā॒jita̭-ndhana॒jitagṃ̭ suva॒rjita᳚m || ṛ॒cā stoma॒gṃ॒ sama̭rdhaya gāya॒treṇa̭ rathanta॒ram | bṛ॒ha-dgā̭ya॒trava̭rtani || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚ 'śvino᳚rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-ṅgāya॒treṇa॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svadabhri̭rasi॒ nāri̭- [nāriḥ̭, a॒si॒ pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-] 3

-rasi pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-da॒gni-mpṷrī॒ṣya̭maṅgira॒svadā bha̭ra॒ traiṣṭṷbhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒sva-dbabhri̭rasi॒ nāri̭rasi॒ tvayā̭ va॒yagṃ sa॒dhastha॒ āgnigṃ śa̭kema॒ khani̭tu-mpurī॒ṣya̭-ñjāga̭tena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svaddhasta̭ ā॒dhāya̭ savi॒tā bibhra॒dabhrigṃ̭ hira॒ṇyayī᳚m | tayā॒ jyoti॒raja̭sra॒-mida॒gni-ṅkhā॒tvī na॒ ā bha॒rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svat || 4 ||

(i--dya॒jña-mprasṷva॒ - nāri॒ - rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda̭sā॒ - trīṇi̭ ca) (a. 1)

i॒māma̭gṛbhṇa-nraśa॒nāmṛ॒tasya॒ pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyā | tayā̭ de॒vā-ssu॒tamā ba̭bhūvur-ṛ॒tasya॒ sāma᳚n-thsa॒ramā॒rapa̭ntī || pratū᳚rtaṃ-vā~ji॒nnā dra̭va॒ vari̭ṣṭhā॒manṷ saṃ॒va~ta᳚m | di॒vi te॒ janma̭ para॒mama॒ntari̭kṣe॒ nābhiḥ̭ pṛthi॒vyāmadhi॒ yoniḥ̭ || yu॒ñjāthā॒gṃ॒ rāsa̭bhaṃ-yu~॒vama॒smin. yāmḙ vṛṣaṇvasū | a॒gni-mbhara̭ntamasma॒yum || yogḙyoge ta॒vasta̭raṃ॒-vā~jḙvāje havāmahe | sakhā̭ya॒ indra̭ma॒taye᳚ || pra॒tūrva॒- [pra॒tūrvanṋ, ehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī] 5

-nnehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī ru॒drasya॒ gāṇa̭patyā-nmayo॒bhūrehi̭ | u॒rva̭ntari̭kṣa॒manvi̭hi sva॒sti ga̭vyūti॒rabha̭yāni kṛ॒ṇvann || pū॒ṣṇā sa॒yujā̭ sa॒ha | pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭da॒gni-mpṷri॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dacche᳚hya॒gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒svada-cchḙmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭riṣyāmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭rāmaḥ || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭makhya॒-danvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya [sūrya̭sya, pu॒ru॒trā ca̭] 6

puru॒trā ca̭ ra॒śmīnanu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ā ta̭tāna || ā॒gatya̭ vā॒jyaddhva̭na॒-ssarvā॒ mṛdho॒ vidhṷ̄nute | a॒gnigṃ sa॒dhasthḙ maha॒ti cakṣṷṣā॒ ni ci̭kīṣate || ā॒kramya̭ vāji-npṛthi॒vīma॒gnimi̭ccha ru॒cā tvam | bhūmyā̭ vṛ॒tvāya̭ no brūhi॒ yataḥ॒ khanā̭ma॒ taṃ-va~॒yam || dyaustḙ pṛ॒ṣṭha-mpṛ̭thi॒vī sa॒dhastha̭mā॒tmā 'ntari̭kṣagṃ samu॒draste॒ yoniḥ̭ | vi॒khyāya॒ cakṣṷṣā॒ tvama॒bhi ti̭ṣṭha [tvama॒bhi ti̭ṣṭha, pṛ॒ta॒nya॒taḥ |] 7

pṛtanya॒taḥ || utkrā̭ma maha॒te saubha̭gāyā॒-smādā॒sthānā᳚-ddraviṇo॒dā vā̭jinn | va॒yagg syā̭ma suma॒tau pṛ̭thi॒vyā a॒gni-ṅkha̭ni॒ṣyanta̭ u॒pasthḙ asyāḥ || uda̭kramī-ddraviṇo॒dā vā॒jyarvā-'ka॒-ssa lo॒kagṃ sukṛ̭ta-mpṛthi॒vyāḥ | tataḥ̭ khanema su॒pratī̭kama॒gnigṃ suvo॒ ruhā̭ṇā॒ adhi॒ nāka̭ utta॒me || a॒po de॒vīrupa̭ sṛja॒ madhṷmatīraya॒kṣmāya̭ pra॒jābhyaḥ̭ | tāsā॒g॒ sthānā॒dujji̭hatā॒-moṣa̭dhaya-ssupippa॒lāḥ || jigha̭- [jigha̭rmi, a॒gni-mmana̭sā] 8

-rmya॒gni-mmana̭sā ghṛ॒tena̭ prati॒kṣyanta॒-mbhuva̭nāni॒ viśvā᳚ | pṛ॒thu-nti̭ra॒ścā vaya̭sā bṛ॒hantaṃ॒-vya~ci̭ṣṭha॒mannagṃ̭ rabha॒saṃ-vi~dā̭nam || ā tvā̭ jigharmi॒ vaca̭sā ghṛ॒tenā̭-'ra॒kṣasā॒ mana̭sā॒ tajjṷṣasva | marya̭śrī-sspṛha॒ya-dva̭rṇo a॒gnirnā-'bhi॒mṛśḙ ta॒nuvā॒ jarhṛ̭ṣāṇaḥ || pari॒ vāja̭patiḥ ka॒vira॒gnir-ha॒vyānya̭kramīt | dadha॒-dratnā̭ni dā॒śuṣe᳚ || pari̭ tvā-'gne॒ puraṃ̭-va~॒yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi | dhṛ॒ṣa-dva̭rṇa-ndi॒vedi̭ve bhe॒ttāra̭-mbhaṅgu॒rāva̭taḥ || tvama̭gne॒ dyubhi॒stva-mā̭śuśu॒kṣaṇi॒stva-ma॒dbhyastva-maśma̭na॒spari̭ | tvaṃ-va~ne᳚bhya॒ stvamoṣa̭dhībhya॒ stva-nnṛ॒ṇā-nnṛ̭pate jāyase॒ śuciḥ̭ || 9 ||

(pra॒tūrva॒nth - sūrya̭sya - tiṣṭha॒ - jigha̭rmi - bhe॒ttāraṃ̭ - ~vigṃśa॒tiśca̭) (a. 2)

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚-'śvino᳚ rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne su॒pratī̭ka॒maja̭sreṇa bhā॒nunā॒ dīdyā̭nam | śi॒va-mpra॒jābhyo-'higṃ̭ santa-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si sa॒prathā̭ u॒rva̭gni-mbha̭ri॒ṣyadapa̭rāvapiṣṭham | vardha̭māna-mma॒ha ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || śarma̭ ca stho॒ [śarma̭ ca sthaḥ, varma̭ ca] 10

varma̭ ca stho॒ acchi̭dre bahu॒le u॒bhe | vyaca̭svatī॒ saṃ-va~̭sāthā-mbha॒rtama॒gni-mpṷrī॒ṣya᳚m || saṃva~̭sāthāgṃ suva॒rvidā̭ sa॒mīcī॒ ura̭sā॒ tmanā᳚ | a॒gnima॒nta rbha̭ri॒ṣyantī॒ jyoti̭ṣmanta॒ maja̭sra॒mit || pu॒rī॒ṣyo̭-'si vi॒śvabha̭rāḥ | atha̭rvā tvā pratha॒mo nira̭manthadagne || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ [pu॒tra ī̭dhe, atha̭rvaṇaḥ |] 11

atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvān-thsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || sagṃ sī̭dasva ma॒hāgṃ a̭si॒ śoca̭sva [śoca̭sva, de॒va॒vīta̭maḥ |] 12

deva॒vīta̭maḥ | vi dhū॒mama̭gne aru॒ṣa-mmi̭yeddhya sṛ॒ja pra̭śasta darśa॒tam || jani̭ṣvā॒ hi jenyo॒ agre॒ ahnāgṃ̭ hi॒to hi॒teṣva̭ru॒ṣo vanḙṣu | damḙdame sa॒pta ratnā॒ dadhā̭no॒-'gnirhotā॒ ni ṣa̭sādā॒ yajī̭yān || 13 ||

(stha॒ - ī॒dhe॒ - śoca̭sva - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) - (a. 3)

sa-ntḙ vā॒yurmā̭ta॒riśvā̭ dadhātūttā॒nāyai॒ hṛda̭yaṃ॒-ya~dvili̭ṣṭam | de॒vānāṃ॒-ya~ścara̭ti prā॒ṇathḙna॒ tasmai̭ ca devi॒ vaṣa̭ḍastu॒ tubhya᳚m || sujā̭to॒ jyoti̭ṣā sa॒ha śarma॒ varṷ̄tha॒mā-'sa̭da॒-ssuvaḥ̭ | vāso̭ agne vi॒śvarṷ̄pa॒gṃ॒ saṃvya~̭yasva vibhāvaso || udṷ tiṣṭha svaddhva॒rāvā̭ no de॒vyā kṛ॒pā | dṛ॒śe ca̭ bhā॒sā bṛ̭ha॒tā sṷśu॒kvani॒rā-'gnḙ yāhi suśa॒stibhiḥ̭ || 14 ||

ū॒rdhva ū॒ ṣu ṇa̭ ū॒taye॒ tiṣṭhā̭ de॒vo na sa̭vi॒tā | ū॒rdhvo vāja̭sya॒ sani̭tā॒ yada॒ñjibhi̭-rvā॒ghadbhi̭-rvi॒hvayā̭mahe || sa jā॒to garbho̭ asi॒ roda̭syo॒ragne॒ cāru॒rvibhṛ̭ta॒ oṣa̭dhīṣu | ci॒tra-śśiśuḥ॒ pari॒ tamāg̭sya॒ktaḥ pra mā॒tṛbhyo॒ adhi॒ kani̭kradadgāḥ || sthi॒ro bha̭va vī॒ḍva̭ṅga ā॒śurbha̭va vā॒jya̭rvann | pṛ॒thurbha̭va su॒ṣada॒stvama॒gneḥ pṷrīṣa॒vāha̭naḥ || śi॒vo bha̭va [ ] 15

pra॒jābhyo॒ mānṷṣībhya॒stvama̭ṅgiraḥ | mā dyāvā̭pṛthi॒vī a॒bhi śṷ̄śuco॒ mā-'ntari̭kṣa॒-mmā vana॒spatīṋ || praitṷ vā॒jī kani̭krada॒-nnāna̭da॒-drāsa̭bhaḥ॒ patvā᳚ | bhara̭nna॒gni-mpṷrī॒ṣya̭-mmā pā॒dyāyṷṣaḥ pu॒rā || rāsa̭bho vā॒-ṅkani̭krada॒-thsuyṷkto vṛṣaṇā॒ rathe᳚ | sa vā̭ma॒gni-mpṷrī॒ṣya̭mā॒śurdū॒to va̭hādi॒taḥ || vṛṣā॒-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa॒-mbhara̭nna॒pā-ṅgarbhagṃ̭ samu॒driya᳚m | agna॒ ā yā̭hi [ ] 16

vī॒taya̭ ṛ॒tagṃ sa॒tyam || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ gṛhṇītā॒-'gnime॒tagṃ śi॒vamā॒yanta̭ma॒bhyatra̭ yu॒ṣmān | vyasya॒n viśvā॒ ama̭tī॒rarā̭tī-rni॒ṣīda̭nno॒ apa̭ durma॒tigṃ ha̭nat || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ modaddhvamena॒-mpuṣpā̭vatī-ssupippa॒lāḥ | a॒yaṃ-vo~॒ garbha̭ ṛ॒tviyaḥ̭ pra॒tnagṃ sa॒dhastha॒mā 'sa̭dat || 17 ||

(su॒śa॒stibhiḥ̭ - śi॒vo bha̭va - yāhi॒ - ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 4)

vi pāja̭sā pṛ॒thunā॒ śośṷcāno॒ bādha̭sva dvi॒ṣo ra॒kṣaso॒ amī̭vāḥ | su॒śarma̭ṇo bṛha॒ta-śśarma̭ṇi syāma॒gnera॒hagṃ su॒hava̭sya॒ praṇī̭tau || āpo॒ hi ṣṭhā ma̭yo॒bhuva॒stā na̭ ū॒rje da̭dhātana | ma॒he raṇā̭ya॒ cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śi॒vata̭mo॒ rasa॒stasya̭ bhājayate॒ha naḥ̭ | u॒śa॒tīri̭va mā॒taraḥ̭ || tasmā॒ ara̭-ṅgamāma vo॒ yasya॒ kṣayā̭ya॒ jinva̭tha | āpo̭ ja॒naya̭thā ca naḥ || mi॒tra- [mi॒traḥ, sa॒gṃ॒sṛjya̭] 18

-ssa॒gṃ॒sṛjya̭ pṛthi॒vī-mbhūmi̭-ñca॒ jyoti̭ṣā sa॒ha | sujā̭ta-ñjā॒tavḙdasama॒gniṃ-vai~᳚śvāna॒raṃ-vi~॒bhum || a॒ya॒kṣmāya̭ tvā॒ sagṃ sṛ̭jāmi pra॒jābhyaḥ̭ | viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā-ssagṃ sṛ̭ja॒ntvā-nṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || ru॒drā-ssa॒bhṛntya̭ pṛthi॒vī-mbṛ॒hajjyoti॒-ssamī̭dhire | teṣā᳚-mbhā॒nuraja̭sra॒ icchu॒kro de॒veṣṷ rocate || sagṃ sṛ̭ṣṭāṃ॒-va~sṷbhī ru॒drairdhīraiḥ᳚ karma॒ṇyā᳚-mmṛda᳚m | hastā᳚bhyā-mmṛ॒dvī-ṅkṛ॒tvā si̭nīvā॒lī ka̭rotu॒ [si̭nīvā॒lī ka̭rotu, tām |] 19

tām || si॒nī॒vā॒lī sṷkapa॒rdā sṷkurī॒rā svaṷpa॒śā | sā tubhya̭madite maha॒ okhā-nda̭dhātu॒ hasta̭yoḥ || u॒khā-ṅka̭rotu॒ śaktyā̭ bā॒hubhyā॒-madi̭tirdhi॒yā | mā॒tā pu॒traṃ-ya~tho॒pasthe॒ sā-'gni-mbi̭bhartu॒ garbha॒ ā || ma॒khasya॒ śiro̭-'si ya॒jñasya̭ pa॒de sthaḥ̭ | vasa̭vastvā kṛṇvantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā 'ṅgira॒sva-tpṛ̭thi॒vya̭si ru॒drāstvā̭ kṛṇvantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣama- [-'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣamasi, ā॒di॒tyāstvā̭] 20

-syādi॒tyāstvā̭ kṛṇvantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddyaura̭si॒ viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rāḥ kṛ̭ṇva॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddiśo̭-'si dhru॒vā-'si̭ dhā॒rayā॒ mayi̭ pra॒jāgṃ rā॒yaspoṣa̭-ṅgaupa॒tyagṃ su॒vīryagṃ̭ sajā॒tān. yaja̭mānā॒yā-'di̭tyai॒ rāsnā॒-'sya di̭tiste॒ bila̭-ṅgṛhṇātu॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svat || kṛ॒tvāya॒ sā ma॒hīmu॒khā-mmṛ॒nmayīṃ॒-yo~ni̭ma॒gnaye᳚ | tā-mpu॒trebhya॒-ssa-mprā ya̭ccha॒dadi̭ti-śśra॒payā॒niti̭ || 21 ||

(mi॒traḥ - ka̭ro - tva॒ntari̭kṣamasi॒ - pra - ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)

vasa̭vastvā dhūpayantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā̭ dhūpayantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā̭ dhūpayantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svad- viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā dhṷ̄paya॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dindra̭stvā dhūpayatvaṅgira॒sva--dviṣṇṷstvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dvarṷṇastvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dadi̭tistvā de॒vī vi॒śvade᳚vyāvatī pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tkha̭natvavaṭa de॒vānā᳚-ntvā॒ patnī᳚- [patnīḥ᳚, de॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ] 22

-rde॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-dda̭dhatūkhe dhi॒ṣaṇā᳚stvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-da॒bhīndha̭tāmukhe॒ gnāstvā̭ de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-cchra̭payantūkhe॒ varū᳚trayo॒ jana̭yastvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tpa̭cantūkhe | mitrai॒tāmu॒khā-mpa̭cai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || a॒bhīmā- [a॒bhīmām, ma॒hi॒nā diva̭-mmi॒tro] 23

-mma̭hi॒nā diva̭-mmi॒tro ba̭bhūva sa॒prathāḥ᳚ | u॒ta śrava̭sā pṛthi॒vīm || mi॒trasya̭ carṣaṇī॒dhṛta॒-śśravo̭ de॒vasya̭ sāna॒sim | dyu॒mna-ñci॒traśra̭vastamam || de॒vastvā̭ savi॒todva̭patu supā॒ṇi-ssva̭ṅgu॒riḥ | su॒bā॒huru॒ta śaktyā᳚ || apa̭dyamānā pṛthi॒vyāśā॒ diśa॒ ā pṛ̭ṇa | utti̭ṣṭha bṛha॒tī bha̭vo॒rdhvā ti̭ṣṭha dhru॒vā tvam || vasa̭va॒stvā ''cchṛ̭ndantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā-'' cchṛ̭ndantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā ''cchṛ̭ndantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dviśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā ā cchṛ̭nda॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || 24 ||

(patnī̭ - ri॒māgṃ - ru॒drāstvā-'' cchṛ̭nda॒ntve - kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 6)

samā᳚stvā-'gna ṛ॒tavo̭ vardhayantu saṃva~thsa॒rā ṛṣa̭yo॒ yāni̭ sa॒tyā | sa-ndi॒vyena̭ dīdihi roca॒nena॒ viśvā॒ ā bhā̭hi pra॒diśaḥ̭ pṛthi॒vyāḥ || sa-ñce॒ddhyasvā᳚-'gne॒ pra ca̭ bodhayaina॒mucca̭ tiṣṭha maha॒te saubha̭gāya | mā ca̭ riṣadupasa॒ttā tḙ agne bra॒hmāṇa̭ste ya॒śasaḥ̭ santu॒ mā-'nye || tvāma̭gne vṛṇate brāhma॒ṇā i॒me śi॒vo a̭gne [ ] 25

saṃ॒-va~ra̭ṇe bhavā naḥ | sa॒pa॒tna॒hā no̭ abhimāti॒jicca॒ sve gayḙ jāgṛ॒hya pra̭yucchann || i॒haivāgne॒ adhi̭ dhārayā ra॒yi-mmā tvā॒ nikra̭-npūrva॒cito̭ nikā॒riṇaḥ̭ | kṣa॒trama̭gne su॒yama̭mastu॒ tubhya̭mupasa॒ttā va̭rdhatā-nte॒ ani̭ṣṭṛtaḥ || kṣa॒treṇā᳚-'gne॒ svāyu॒-ssagṃ ra̭bhasva mi॒treṇā᳚-'gne mitra॒dheyḙ yatasva | sa॒jā॒tānā᳚-mmaddhyama॒sthā ḙdhi॒ rājñā̭magne viha॒vyo̭ dīdihī॒ha || ati॒ [ati̭, niho॒ ati॒ sridho] 26

niho॒ ati॒ sridho 'tyaci̭tti॒-matyarā̭timagne | viśvā॒ hya̭gne duri॒tā saha॒svāthā॒smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yindāḥ᳚ || a॒nā॒dhṛ॒ṣyo jā॒tava̭dā॒ ani̭ṣṭṛto vi॒rāḍa̭gne kṣatra॒bhṛ-ddī̭dihī॒ha | viśvā॒ āśāḥ᳚ pramu॒ñca-nmānṷṣīrbhi॒ya-śśi॒vābhi̭ra॒dya pari̭ pāhi no vṛ॒dhe || bṛha̭spate savitarbo॒dhayai̭na॒gṃ॒ sagṃśi̭ta-ñcithsa-nta॒rāgṃ sagṃ śi̭śādhi | va॒rdhayai̭na-mmaha॒te saubha̭gāya॒ [saubha̭gāya, viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ |] 27

viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ || a॒mu॒tra॒bhūyā॒dadha॒ yadya॒masya॒ bṛha̭spate a॒bhiśa̭ste॒ra mṷñcaḥ | pratyaṷhatā-ma॒śvinā̭ mṛ॒tyuma̭smā-dde॒vānā̭-magne bhi॒ṣajā॒ śacī̭bhiḥ || udva॒ya-ntama̭sa॒spari॒ paśya̭nto॒ jyoti॒rutta̭ram | de॒va-ndḙva॒trā sūrya॒maga̭nma॒ jyoti̭rutta॒mam || 28 ||

(i॒me śi॒vo a॒gne - 'ti॒ - saubha̭gāya॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 7)

ū॒rdhvā a̭sya sa॒midho̭ bhavantyū॒rdhvā śu॒krā śo॒cīgṣya॒gneḥ | dyu॒matta̭mā su॒pratī̭kasya sū॒noḥ || tanū॒napā॒dasṷro vi॒śvavḙdā de॒vo de॒veṣṷ de॒vaḥ | pa॒tha ā-'na̭kti॒ maddhvā̭ ghṛ॒tena̭ || maddhvā̭ ya॒jña-nna̭kṣase prīṇā॒no narā॒śagṃso̭ agne | su॒kṛdde॒va-ssa̭vi॒tā vi॒śvavā̭raḥ || acchā॒yamḙti॒ śava̭sā ghṛ॒tenḙḍā॒no vahni॒rnama̭sā | a॒gnigg sruco̭ addhva॒reṣṷ pra॒yathsṷ || sa ya̭kṣadasya mahi॒māna̭ma॒gne-ssa [mahi॒māna̭ma॒gne-ssaḥ, ī॒ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ |] 29

ī̭ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ | vasu॒śceti̭ṣṭho vasu॒dhāta̭maśca || dvāro̭ de॒vīranva̭sya॒ viśve᳚ vra॒tā da̭dante a॒gneḥ | u॒ru॒vyaca̭so॒ dhāmnā॒ patya̭mānāḥ || te a̭sya॒ yoṣa̭ṇe di॒vye na yonā̭vu॒ṣāsā॒naktā᳚ | i॒maṃ-ya~॒jñama̭vatā maddhva॒ra-nnaḥ̭ || daivyā̭ hotārāvū॒rdhva-ma̭ddhva॒ra-nno॒-'gnerji॒hvāma॒bhi gṛ̭ṇītam | kṛ॒ṇu॒ta-nna॒-ssvi̭ṣṭim || ti॒sro de॒vīrba॒r॒hiredagṃ sa̭da॒ntviḍā॒ sara̭svatī॒ [sara̭svatī, bhāra̭tī |] 30

bhāra̭tī | ma॒hī gṛ̭ṇā॒nā || tanna̭stu॒rīpa॒madbhṷta-mpuru॒kṣu tvaṣṭā̭ su॒vīra᳚m | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ ṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme || vana̭spa॒te-'va̭ sṛjā॒ rarā̭ṇa॒stmanā̭ de॒veṣṷ | a॒gnirha॒vyagṃ śa̭mi॒tā sṷ̄dayāti || agne॒ svāhā̭ kṛṇuhi jātaveda॒ indrā̭ya ha॒vyam | viśvḙ de॒vā ha॒viri॒da-ñjṷṣantām || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā- [pṛthi॒vī-ndyām, u॒temā-ṅkasmai̭] 31

-mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaḥ prā̭ṇa॒to ni̭miṣa॒to ma̭hi॒tvaika॒ idrājā॒ jaga̭to ba॒bhūva̭ | ya īśḙ a॒sya dvi॒pada॒ścatṷṣpadaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya ā᳚tma॒dā ba̭la॒dā yasya॒ viśva̭ u॒pāsa̭te pra॒śiṣaṃ॒-ya~sya̭ de॒vāḥ | yasya̭ chā॒yā-'mṛtaṃ॒-ya~sya̭ mṛ॒tyuḥ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yasye॒me hi॒mava̭nto mahi॒tvā yasya̭ samu॒dragṃ ra॒sayā̭ sa॒hā- [sa॒ha, ā॒huḥ |] 32

-''huḥ | yasye॒māḥ pra॒diśo॒ yasya̭ bā॒hū kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya-ṅkranda̭sī॒ ava̭sā tastabhā॒ne a॒bhyaikṣḙtā॒-mmana̭sā॒ reja̭māne | yatrādhi॒ sūra॒ udi̭tau॒ vyeti॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yena॒ dyauru॒grā pṛ̭thi॒vī ca̭ dṛ॒ḍhe yena॒ su॒vaḥ̭ stabhi॒taṃ-ye~na॒ nākaḥ̭ | yo a॒ntari̭kṣe॒ raja̭so vi॒mānaQḥkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || āpo̭ ha॒ yanma̭ha॒tī rviśva॒- [yanma̭ha॒tī rviśva᳚m, aya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā] 33

-māya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | tato̭ de॒vānā॒-nnira̭varta॒tāsu॒rekaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaści॒dāpo̭ mahi॒nā pa॒ryapa̭śya॒-ddakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | yo de॒veṣvadhi̭ de॒va eka॒ āsī॒-tkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || 34 ||

(a॒gne-ssa - sara̭svatī॒ - dyāgṃ - sa॒ha - viśvaṃ॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 8)

(ū॒rdhvā - yaḥ prā̭ṇa॒to - ya ā᳚tma॒dā - yasye॒me - yaṅkranda̭sī॒ - yena॒ dyau- rāpo̭ ha॒ yat - tato̭ de॒vānāṃ॒ - ~yaści॒dāpo॒ - yo de॒veṣu॒ - nava̭ )

ākṷ̄tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā॒ mano̭ me॒dhāma॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ ci॒ttaṃ-vi~jñā̭tama॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ vā॒co vidhṛ̭tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā᳚ pra॒jāpa̭taye॒ mana̭ve॒ svāhā॒-'gnayḙ vaiśvāna॒rāya॒ svāhā॒ viśvḙ de॒vasya̭ ne॒turmarto̭ vṛṇīta sa॒khyaṃ-vi~śvḙ rā॒ya i̭ṣuddhyasi dyu॒mnaṃ-vṛ~̭ṇīta pu॒ṣyase॒ svāhā॒ mā su bhi̭tthā॒ mā su ri̭ṣo॒ dṛgṃha̭sva vī॒ḍaya̭sva॒ su | amba̭ dhṛṣṇu vī॒raya̭svā॒- [vī॒raya̭sva, a॒gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ |] 35

-'gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ || dṛgṃha̭sva devi pṛthivi sva॒staya̭ āsu॒rī mā॒yā sva॒dhayā̭ kṛ॒tā-'si̭ | juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyamari̭ṣṭā॒ tvamudi̭hi ya॒jñe a॒sminn || mitrai॒tāmu॒khā-nta̭pai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || drva̭nna-ssa॒rpirā̭sutiḥ pra॒tno hotā॒ vare᳚ṇyaḥ | saha̭saspu॒tro adbhṷtaḥ || para̭syā॒ adhi̭ saṃ॒va~to-'va̭rāgṃ a॒bhyā [a॒bhyā, ta॒ra॒ |] 36

ta̭ra | yatrā॒hamasmi॒ tāgṃ a̭va || pa॒ra॒masyāḥ᳚ parā॒vato̭ ro॒hida̭śva i॒hā-'ga̭hi | pu॒rī॒ṣyaḥ̭ purupri॒yo-'gne॒ tva-nta̭rā॒ mṛdhaḥ̭ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒kra jyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒n jāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-''sa̭daḥ || 37 ||

(vī॒raya॒svā - '' - tapa̭n - vigṃśa॒tiśca̭) (a. 9)

yada̭gne॒ yāni॒ kāni॒ cā-''te॒ dārṷ̄ṇi da॒ddhmasi̭ | tada̭stu॒ tubhya॒mi-dghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || yadattyṷpa॒jihvi̭kā॒ yadva॒mro a̭ti॒sarpa̭ti | sarva॒-ntada̭stu te ghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || rātrigṃ̭ rātri॒mapra̭yāva॒-mbhara॒nto-'śvā̭yeva॒ tiṣṭha̭te ghā॒sama̭smai | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā mada॒nto-'gne॒ mā te॒ prati̭veśā riṣāma || nābhā̭ [nābhā᳚, pṛ॒thi॒vyā-ssa̭midhā॒na-] 38

pṛthi॒vyā-ssa̭midhā॒na-ma॒gnigṃ rā॒yaspoṣā̭ya bṛha॒te ha̭vāmahe | i॒ra॒mma॒da-mbṛ॒hadṷkthaṃ॒-ya~ja̭tra॒-ñjetā̭rama॒gni-mpṛta̭nāsu sāsa॒him || yā-ssenā̭ a॒bhītva̭rīrā-vyā॒dhinī॒-ruga̭ṇā u॒ta | ye ste॒nā ye ca॒ taska̭rā॒stāgstḙ a॒gne-'pi̭ dadhāmyā॒sye᳚ || daggṣṭrā᳚bhyā-mma॒limlū॒n jambhyai॒-staska̭rāgṃ u॒ta | hanū᳚bhyāg ste॒nān-bha̭gava॒stāg-stva-ṅkhā̭da॒ sukhā̭ditān || ye janḙṣu ma॒limla̭va-sste॒nāsa॒-staska̭rā॒ vane᳚ | ye [ ] 39

kakṣe᳚ṣvaghā॒ yava॒stāgstḙ dadhāmi॒ jambha̭yoḥ || yo a॒smabhya̭marātī॒yā-dyaśca̭ no॒ dveṣa̭te॒ janaḥ̭ | nindā॒dyo a॒smā-ndiphsā᳚cca॒ sarva॒-nta-mma̭sma॒sā kṷru || sagṃśi̭ta-mme॒ brahma॒ sagṃśi̭taṃ-vī~॒rya̭-mbala᳚m | sagṃśi̭ta-ṅkṣa॒tra-ñji॒ṣṇu yasyā॒-'hamasmi̭ pu॒rohi̭taḥ || udḙṣā-mbā॒hū a̭tira॒mudvarca॒ udū॒ bala᳚m | kṣi॒ṇomi॒ brahma̭ṇā॒-'mitrā॒nunna̭yāmi॒ [-'mitrā॒-nunna̭yāmi, svāgṃ a॒ham |] 40

svāgṃ a॒ham || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyauddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒dvayo̭-bhi॒ryadḙna॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || viśvā̭ rū॒pāṇi॒ prati̭ muñcate ka॒viḥ prā-'sā̭vīdbha॒dra-ndvi॒pade॒ catṷṣpade | vi nāka̭makhya-thsavi॒tā vare॒ṇyo-'nṷ pra॒yāṇa̭mu॒ṣaso॒ vi̭rājati || nakto॒ṣāsā॒ sama̭nasā॒ virṷ̄pe dhā॒payḙte॒ śiśu॒mekagṃ̭ samī॒cī | dyāvā॒ kṣāmā̭ ru॒kmo [ru॒kmaḥ, a॒ntarvi bhā̭ti] 41

a॒ntarvi bhā̭ti de॒vā a॒gni-ndhā̭raya-ndraviṇo॒dāḥ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā᳚-ntri॒vṛtte॒ śiro̭ gāya॒tra-ñcakṣu॒-sstoma̭ ā॒tmā sāma̭ te ta॒nūrvā̭made॒vya-mbṛ̭ha-drathanta॒re pa॒kṣau ya̭jñāya॒jñiya॒-mpuccha॒-ñchandā॒g॒syaṅgā̭ni॒ dhiṣṇi̭yā-śśa॒phā yajūgṃ̭ṣi॒ nāma̭ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā॒-ndiva̭-ṅgaccha॒ suvaḥ̭ pata || 42 ||

(nābhā॒ - vane॒ ye - na̭yāmi॒ - kṣāmā̭ ru॒kmo᳚ - 'ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 10)

agne॒ yaṃ-ya~॒jñama̭ddhva॒raṃ-vi~॒śvataḥ̭ pari॒bhūrasi̭ | sa idde॒veṣṷ gacchati || soma॒ yāstḙ mayo॒bhuva̭ ū॒taya॒-ssanti̭ dā॒śuṣe᳚ | tābhi̭rno-'vi॒tā bha̭va || a॒gnirmū॒rdhā bhuvaḥ̭ || tvannaḥ̭ soma॒ , yā te॒ dhāmā̭ni || ta-thsa̭vi॒turvare᳚ṇya॒-mbhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi | dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || aci̭ttī॒ yacca̭kṛ॒mā daivye॒ janḙ dī॒nairdakṣaiḥ॒ prabhṷ̄tī pūruṣa॒tvatā᳚ | 43

de॒veṣṷ ca savita॒rmānṷṣeṣu ca॒ tvanno॒ atra̭ suvatā॒danā̭gasaḥ || co॒da॒yi॒trī sū॒nṛtā̭nā॒-ñceta̭ntī sumatī॒nām | ya॒jña-nda̭dhe॒ sara̭svatī || pāvī̭ravī ka॒nyā̭ ci॒trāyu॒-ssara̭svatī vī॒rapa̭tnī॒ dhiya̭-ndhāt | gnābhi॒racchi̭dragṃ śara॒ṇagṃ sa॒joṣā̭ durā॒dharṣa̭-ṅgṛṇa॒te śarma̭ yagṃsat || pū॒ṣā gā anvḙtu naḥ pū॒ṣā ra̭kṣa॒tvarva̭taḥ | pū॒ṣā vājagṃ̭ sanotu naḥ || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nya- [a॒nyat, viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi |] 44

-dviṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvo bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira̭stu || tḙ-'vardhanta॒ svata̭vaso mahitva॒nā ''nāka̭-nta॒sthuru॒ru ca̭krire॒ sadaḥ̭ | viṣṇu॒ ryaddhā-''va॒-dvṛṣa̭ṇa-mmada॒cyutaṃ॒-va~yo॒ na sī̭da॒nnadhi̭ ba॒r॒hiṣi̭ pri॒ye || praci॒trama॒rka-ṅgṛ̭ṇa॒te tu॒rāya॒ mārṷtāya॒ svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si॒ saha̭sā॒ saha̭nte॒ [saha̭nte, reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ |] 45

reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ || viśvḙ de॒vā viśvḙ devāḥ || dyāvā̭ naḥ pṛthi॒vī i॒magṃ si॒ddhrama॒dya di̭vi॒spṛśa᳚m | ya॒jña-nde॒veṣu॒ yacchatām || pra pū᳚rva॒je pi॒tarā॒ navya̭sībhirgī॒rbhiḥ kṛ̭ṇuddhva॒gṃ॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | ā no᳚ dyāvāpṛthivī॒ daivyḙna॒ janḙna yāta॒-mmahi̭ vāṃ॒-va~rṷ̄tham || a॒gnigg stomḙna bodhaya samidhā॒no ama̭rtyam | ha॒vyā de॒veṣṷ no dadhat || sa ha̭vya॒vāḍama̭rtya u॒śigdū॒taścano̭hitaḥ | a॒gnirdhi॒yā samṛ̭ṇvati || śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje || 46 ||

(pu॒ru॒ṣa॒tvatā̭ - yaja॒tantḙ a॒nyath - saha̭nte॒ - cano̭hito॒ - 'ṣṭau ca̭ ) (a. 11)

(yu॒ñjā॒na - i॒māma̭gṛbhṇan - de॒vasya॒ - sante॒ - vi pāja̭sā॒ - vasa̭vastvā॒ - samā᳚stvo॒ - rdhvā - a॒syākṷ̄tiṃ॒ - ~yada̭gne॒ yān - yagne॒ yaṃ-ya~॒jña - mekā̭daśa)

(yu॒ñjā॒no - varma̭ ca stha - ādi॒tyastvā॒ - bhāra̭tī॒ - svāgṃ a॒hagṃ - ṣaṭca̭tvārigṃśat )

(yu॒ñjā॒no, vājḙvāje)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे प्रथमः प्रश्नः- अग्निचित्यङ्ग मन्त्रपाठाभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒म-म्मन॑स्त॒त्वाय॑ सवि॒ता धियः॑ । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अद्ध्या ऽभ॑रत् ॥ यु॒क्त्वाय॒ मन॑सा दे॒वान्-थ्सुव॑र्य॒तो धि॒या दिव᳚म् । बृ॒हज्ज्योतिः॑ करिष्य॒त-स्स॑वि॒ता प्रसु॑वाति॒ तान् ॥ यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒य-न्दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒वे । सु॒व॒र्गेया॑य॒ शक्त्यै᳚ ॥ यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चितः॑ । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒ विदेक॒ इ- [वयुना॒ विदेक॒ इत्, म॒ही दे॒वस्य॑] 1

-न्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिः ॥ यु॒जे वा॒-म्ब्रह्म॑ पू॒र्व्य-न्नमो॑भि॒र्वि श्लोका॑ यन्ति प॒थ्ये॑व॒ सूराः᳚ । शृ॒ण्वन्ति॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः ॥ यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मर्च॑तः । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजाग्ं॑सि दे॒व-स्स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना ॥ देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञ-म्प्रस॑व [ ] 2

य॒ज्ञप॑ति॒-म्भगा॑य दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । के॒त॒पूः केत॑न्नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाच॑म॒द्य स्व॑दाति नः ॥ इ॒म-न्नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व देवा॒युवग्ं॑ सखि॒विदग्ं॑ सत्रा॒जित॑-न्धन॒जितग्ं॑ सुव॒र्जित᳚म् ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ ऽश्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-ङ्गाय॒त्रेण॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वदभ्रि॑रसि॒ नारि॑- [नारिः॑, अ॒सि॒ पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑-] 3

-रसि पृथि॒व्या-स्स॒धस्था॑-द॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्व-द्बभ्रि॑रसि॒ नारि॑रसि॒ त्वया॑ व॒यग्ं स॒धस्थ॒ आग्निग्ं श॑केम॒ खनि॑तु-म्पुरी॒ष्य॑-ञ्जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वद्धस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रिग्ं॑ हिर॒ण्ययी᳚म् । तया॒ ज्योति॒रज॑स्र॒-मिद॒ग्नि-ङ्खा॒त्वी न॒ आ भ॒रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 4 ॥

(इ--द्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व॒ - नारि॒ - रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 1)

इ॒माम॑गृभ्ण-न्रश॒नामृ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्या । तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमा ब॑भूवुर्-ऋ॒तस्य॒ साम᳚न्-थ्स॒रमा॒रप॑न्ती ॥ प्रतू᳚र्तं-वाँजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वँत᳚म् । दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनिः॑ ॥ यु॒ञ्जाथा॒ग्ं॒ रास॑भं-युँ॒वम॒स्मिन्. यामे॑ वृषण्वसू । अ॒ग्नि-म्भर॑न्तमस्म॒युम् ॥ योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒-वाँजे॑वाजे हवामहे । सखा॑य॒ इन्द्र॑म॒तये᳚ ॥ प्र॒तूर्व॒- [प्र॒तूर्वन्न्॑, एह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती] 5

-न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्या-न्मयो॒भूरेहि॑ । उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒मन्वि॑हि स्व॒स्ति ग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन्न् ॥ पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒ह । पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑द॒ग्नि-म्पु॑रि॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-दच्छे᳚ह्य॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्वद-च्छे॑मो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रिष्यामो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रामः ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑मख्य॒-दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य [सूर्य॑स्य, पु॒रु॒त्रा च॑] 6

पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तान ॥ आ॒गत्य॑ वा॒ज्यद्ध्व॑न॒-स्सर्वा॒ मृधो॒ विधू॑नुते । अ॒ग्निग्ं स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषते ॥ आ॒क्रम्य॑ वाजि-न्पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खना॑म॒ तं-वँ॒यम् ॥ द्यौस्ते॑ पृ॒ष्ठ-म्पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्मा ऽन्तरि॑क्षग्ं समु॒द्रस्ते॒ योनिः॑ । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ [त्वम॒भि ति॑ष्ठ, पृ॒त॒न्य॒तः ।] 7

पृतन्य॒तः ॥ उत्क्रा॑म मह॒ते सौभ॑गाया॒-स्मादा॒स्थाना᳚-द्द्रविणो॒दा वा॑जिन्न् । व॒यग्ग् स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नि-ङ्ख॑नि॒ष्यन्त॑ उ॒पस्थे॑ अस्याः ॥ उद॑क्रमी-द्द्रविणो॒दा वा॒ज्यर्वा-ऽक॒-स्स लो॒कग्ं सुकृ॑त-म्पृथि॒व्याः । ततः॑ खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निग्ं सुवो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑ उत्त॒मे ॥ अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्यः॑ । तासा॒ग्॒ स्थाना॒दुज्जि॑हता॒-मोष॑धय-स्सुपिप्प॒लाः ॥ जिघ॑- [जिघ॑र्मि, अ॒ग्नि-म्मन॑सा] 8

-र्म्य॒ग्नि-म्मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रति॒क्ष्यन्त॒-म्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । पृ॒थु-न्ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒-व्यँचि॑ष्ठ॒मन्नग्ं॑ रभ॒सं-विँदा॑नम् ॥ आ त्वा॑ जिघर्मि॒ वच॑सा घृ॒तेना॑-ऽर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षस्व । मर्य॑श्री-स्स्पृह॒य-द्व॑र्णो अ॒ग्निर्ना-ऽभि॒मृशे॑ त॒नुवा॒ जर्हृ॑षाणः ॥ परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्-ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒-द्रत्ना॑नि दा॒शुषे᳚ ॥ परि॑ त्वा-ऽग्ने॒ पुरं॑-वँ॒यं-विँप्रग्ं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒ष-द्व॑र्ण-न्दि॒वेदि॑वे भे॒त्तार॑-म्भङ्गु॒राव॑तः ॥ त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्व-मा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्व-म॒द्भ्यस्त्व-मश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं-वँने᳚भ्य॒ स्त्वमोष॑धीभ्य॒ स्त्व-न्नृ॒णा-न्नृ॑पते जायसे॒ शुचिः॑ ॥ 9 ॥

(प्र॒तूर्व॒न्थ् - सूर्य॑स्य - तिष्ठ॒ - जिघ॑र्मि - भे॒त्तारं॑ - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 2)

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ ज्योति॑ष्मन्त-न्त्वा-ऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्या॑नम् । शि॒व-म्प्र॒जाभ्यो-ऽहिग्ं॑ सन्त-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि स॒प्रथा॑ उ॒र्व॑ग्नि-म्भ॑रि॒ष्यदप॑रावपिष्ठम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ शर्म॑ च स्थो॒ [शर्म॑ च स्थः, वर्म॑ च] 10

वर्म॑ च स्थो॒ अच्छि॑द्रे बहु॒ले उ॒भे । व्यच॑स्वती॒ सं-वँ॑साथा-म्भ॒र्तम॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य᳚म् ॥ संवँ॑साथाग्ं सुव॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना᳚ । अ॒ग्निम॒न्त र्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒ मज॑स्र॒मित् ॥ पु॒री॒ष्यो॑-ऽसि वि॒श्वभ॑राः । अथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्ने ॥ त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥ तमु॑ त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ [पु॒त्र ई॑धे, अथ॑र्वणः ।] 11

अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम् ॥ तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणे ॥ सीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्-थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाः ॥ नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑ । अद॑ब्धव्रत प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥ सग्ं सी॑दस्व म॒हाग्ं अ॑सि॒ शोच॑स्व [शोच॑स्व, दे॒व॒वीत॑मः ।] 12

देव॒वीत॑मः । वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒ष-म्मि॑येद्ध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम् ॥ जनि॑ष्वा॒ हि जेन्यो॒ अग्रे॒ अह्नाग्ं॑ हि॒तो हि॒तेष्व॑रु॒षो वने॑षु । दमे॑दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा॑नो॒-ऽग्निर्होता॒ नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् ॥ 13 ॥

(स्थ॒ - ई॒धे॒ - शोच॑स्व - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) - (अ. 3)

स-न्ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नायै॒ हृद॑यं॒-यँद्विलि॑ष्टम् । दे॒वानां॒-यँश्चर॑ति प्रा॒णथे॑न॒ तस्मै॑ च देवि॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य᳚म् ॥ सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒मा-ऽस॑द॒-स्सुवः॑ । वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ग्ं॒ संव्यँ॑यस्व विभावसो ॥ उदु॑ तिष्ठ स्वद्ध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या कृ॒पा । दृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒रा-ऽग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभिः॑ ॥ 14 ॥

ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता । ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑-र्वा॒घद्भि॑-र्वि॒ह्वया॑महे ॥ स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्र-श्शिशुः॒ परि॒ तमाग्॑स्य॒क्तः प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाः ॥ स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॑ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॑र्वन्न् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑नः ॥ शि॒वो भ॑व [ ] 15

प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरः । मा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शू॑शुचो॒ मा-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्मा वन॒स्पतीन्॑ ॥ प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒-न्नान॑द॒-द्रास॑भः॒ पत्वा᳚ । भर॑न्न॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-म्मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा ॥ रास॑भो वा॒-ङ्कनि॑क्रद॒-थ्सुयु॑क्तो वृषणा॒ रथे᳚ । स वा॑म॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मा॒शुर्दू॒तो व॑हादि॒तः ॥ वृषा॒-ऽग्निं-वृँष॑ण॒-म्भर॑न्न॒पा-ङ्गर्भग्ं॑ समु॒द्रिय᳚म् । अग्न॒ आ या॑हि [ ] 16

वी॒तय॑ ऋ॒तग्ं स॒त्यम् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ गृह्णीता॒-ऽग्निमे॒तग्ं शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्मान् । व्यस्य॒न् विश्वा॒ अम॑ती॒ररा॑ती-र्नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिग्ं ह॑नत् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ मोदद्ध्वमेन॒-म्पुष्पा॑वती-स्सुपिप्प॒लाः । अ॒यं-वोँ॒ गर्भ॑ ऋ॒त्वियः॑ प्र॒त्नग्ं स॒धस्थ॒मा ऽस॑दत् ॥ 17 ॥

(सु॒श॒स्तिभिः॑ - शि॒वो भ॑व - याहि॒ - षट्त्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)

वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒त-श्शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हग्ं सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ ॥ आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥ यो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ ॥ तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥ मि॒त्र- [मि॒त्रः, स॒ग्ं॒सृज्य॑] 18

-स्स॒ग्ं॒सृज्य॑ पृथि॒वी-म्भूमि॑-ञ्च॒ ज्योति॑षा स॒ह । सुजा॑त-ञ्जा॒तवे॑दसम॒ग्निं-वैँ᳚श्वान॒रं-विँ॒भुम् ॥ अ॒य॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सग्ं सृ॑जामि प्र॒जाभ्यः॑ । विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा-स्सग्ं सृ॑ज॒न्त्वा-नु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ रु॒द्रा-स्स॒भृन्त्य॑ पृथि॒वी-म्बृ॒हज्ज्योति॒-स्समी॑धिरे । तेषा᳚-म्भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचते ॥ सग्ं सृ॑ष्टां॒-वँसु॑भी रु॒द्रैर्धीरैः᳚ कर्म॒ण्या᳚-म्मृद᳚म् । हस्ता᳚भ्या-म्मृ॒द्वी-ङ्कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली क॑रोतु॒ [सि॑नीवा॒ली क॑रोतु, ताम् ।] 19

ताम् ॥ सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शा । सा तुभ्य॑मदिते मह॒ ओखा-न्द॑धातु॒ हस्त॑योः ॥ उ॒खा-ङ्क॑रोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒-मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं-यँथो॒पस्थे॒ सा-ऽग्नि-म्बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ ॥ म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि य॒ज्ञस्य॑ प॒दे स्थः॑ । वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्व-त्पृ॑थि॒व्य॑सि रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षम- [-ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षमसि, आ॒दि॒त्यास्त्वा॑] 20

-स्यादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्द्यौर॑सि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्दिशो॑-ऽसि ध्रु॒वा-ऽसि॑ धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाग्ं रा॒यस्पोष॑-ङ्गौप॒त्यग्ं सु॒वीर्यग्ं॑ सजा॒तान्. यज॑माना॒या-ऽदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽस्य दि॑तिस्ते॒ बिल॑-ङ्गृह्णातु॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खा-म्मृ॒न्मयीं॒-योँनि॑म॒ग्नये᳚ । ता-म्पु॒त्रेभ्य॒-स्स-म्प्रा य॑च्छ॒ददि॑ति-श्श्र॒पया॒निति॑ ॥ 21 ॥

(मि॒त्रः - क॑रो - त्व॒न्तरि॑क्षमसि॒ - प्र - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)

वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वद्- विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दिन्द्र॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व--द्विष्णु॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-द्वरु॑णस्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-ददि॑तिस्त्वा दे॒वी वि॒श्वदे᳚व्यावती पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्ख॑नत्ववट दे॒वाना᳚-न्त्वा॒ पत्नी᳚- [पत्नीः᳚, दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः] 22

-र्दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द्द॑धतूखे धि॒षणा᳚स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द॒भीन्ध॑तामुखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-च्छ्र॑पयन्तूखे॒ वरू᳚त्रयो॒ जन॑यस्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्प॑चन्तूखे । मित्रै॒तामु॒खा-म्प॑चै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ अ॒भीमा- [अ॒भीमाम्, म॒हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो] 23

-म्म॑हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः᳚ । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीम् ॥ मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृत॒-श्श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सिम् । द्यु॒म्न-ञ्चि॒त्रश्र॑वस्तमम् ॥ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रिः । सु॒बा॒हुरु॒त शक्त्या᳚ ॥ अप॑द्यमाना पृथि॒व्याशा॒ दिश॒ आ पृ॑ण । उत्ति॑ष्ठ बृह॒ती भ॑वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठ ध्रु॒वा त्वम् ॥ वस॑व॒स्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा आ च्छृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 24 ॥

(पत्नी॑ - रि॒माग्ं - रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्द॒न्त्वे - का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 6)

समा᳚स्त्वा-ऽग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु संवँथ्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्या । स-न्दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ आ भा॑हि प्र॒दिशः॑ पृथि॒व्याः ॥ स-ञ्चे॒द्ध्यस्वा᳚-ऽग्ने॒ प्र च॑ बोधयैन॒मुच्च॑ तिष्ठ मह॒ते सौभ॑गाय । मा च॑ रिषदुपस॒त्ता ते॑ अग्ने ब्र॒ह्माण॑स्ते य॒शसः॑ सन्तु॒ मा-ऽन्ये ॥ त्वाम॑ग्ने वृणते ब्राह्म॒णा इ॒मे शि॒वो अ॑ग्ने [ ] 25

सं॒-वँर॑णे भवा नः । स॒प॒त्न॒हा नो॑ अभिमाति॒जिच्च॒ स्वे गये॑ जागृ॒ह्य प्र॑युच्छन्न् ॥ इ॒हैवाग्ने॒ अधि॑ धारया र॒यि-म्मा त्वा॒ निक्र॑-न्पूर्व॒चितो॑ निका॒रिणः॑ । क्ष॒त्रम॑ग्ने सु॒यम॑मस्तु॒ तुभ्य॑मुपस॒त्ता व॑र्धता-न्ते॒ अनि॑ष्टृतः ॥ क्ष॒त्रेणा᳚-ऽग्ने॒ स्वायु॒-स्सग्ं र॑भस्व मि॒त्रेणा᳚-ऽग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्व । स॒जा॒ताना᳚-म्मद्ध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॑ दीदिही॒ह ॥ अति॒ [अति॑, निहो॒ अति॒ स्रिधो] 26

निहो॒ अति॒ स्रिधो ऽत्यचि॑त्ति॒-मत्यरा॑तिमग्ने । विश्वा॒ ह्य॑ग्ने दुरि॒ता सह॒स्वाथा॒स्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यिन्दाः᳚ ॥ अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तव॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राड॑ग्ने क्षत्र॒भृ-द्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशाः᳚ प्रमु॒ञ्च-न्मानु॑षीर्भि॒य-श्शि॒वाभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे ॥ बृह॑स्पते सवितर्बो॒धयै॑न॒ग्ं॒ सग्ंशि॑त-ञ्चिथ्स-न्त॒राग्ं सग्ं शि॑शाधि । व॒र्धयै॑न-म्मह॒ते सौभ॑गाय॒ [सौभ॑गाय, विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ।] 27

विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ अ॒मु॒त्र॒भूया॒दध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्ते॒र मु॑ञ्चः । प्रत्यौ॑हता-म॒श्विना॑ मृ॒त्युम॑स्मा-द्दे॒वाना॑-मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः ॥ उद्व॒य-न्तम॑स॒स्परि॒ पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम् । दे॒व-न्दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम् ॥ 28 ॥

(इ॒मे शि॒वो अ॒ग्ने - ऽति॒ - सौभ॑गाय॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 7)

ऊ॒र्ध्वा अ॑स्य स॒मिधो॑ भवन्त्यू॒र्ध्वा शु॒क्रा शो॒चीग्ष्य॒ग्नेः । द्यु॒मत्त॑मा सु॒प्रती॑कस्य सू॒नोः ॥ तनू॒नपा॒दसु॑रो वि॒श्ववे॑दा दे॒वो दे॒वेषु॑ दे॒वः । प॒थ आ-ऽन॑क्ति॒ मद्ध्वा॑ घृ॒तेन॑ ॥ मद्ध्वा॑ य॒ज्ञ-न्न॑क्षसे प्रीणा॒नो नरा॒शग्ंसो॑ अग्ने । सु॒कृद्दे॒व-स्स॑वि॒ता वि॒श्ववा॑रः ॥ अच्छा॒यमे॑ति॒ शव॑सा घृ॒तेने॑डा॒नो वह्नि॒र्नम॑सा । अ॒ग्निग्ग् स्रुचो॑ अद्ध्व॒रेषु॑ प्र॒यथ्सु॑ ॥ स य॑क्षदस्य महि॒मान॑म॒ग्ने-स्स [महि॒मान॑म॒ग्ने-स्सः, ई॒ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ ।] 29

ई॑ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ । वसु॒श्चेति॑ष्ठो वसु॒धात॑मश्च ॥ द्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे᳚ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेः । उ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाः ॥ ते अ॑स्य॒ योष॑णे दि॒व्ये न योना॑वु॒षासा॒नक्ता᳚ । इ॒मं-यँ॒ज्ञम॑वता मद्ध्व॒र-न्नः॑ ॥ दैव्या॑ होतारावू॒र्ध्व-म॑द्ध्व॒र-न्नो॒-ऽग्नेर्जि॒ह्वाम॒भि गृ॑णीतम् । कृ॒णु॒त-न्न॒-स्स्वि॑ष्टिम् ॥ ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्॒हिरेदग्ं स॑द॒न्त्विडा॒ सर॑स्वती॒ [सर॑स्वती, भार॑ती ।] 30

भार॑ती । म॒ही गृ॑णा॒ना ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑त-म्पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर᳚म् । रा॒यस्पोषं॒-विँ ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे ॥ वन॑स्प॒ते-ऽव॑ सृजा॒ ररा॑ण॒स्त्मना॑ दे॒वेषु॑ । अ॒ग्निर्ह॒व्यग्ं श॑मि॒ता सू॑दयाति ॥ अग्ने॒ स्वाहा॑ कृणुहि जातवेद॒ इन्द्रा॑य ह॒व्यम् । विश्वे॑ दे॒वा ह॒विरि॒द-ञ्जु॑षन्ताम् ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या- [पृथि॒वी-न्द्याम्, उ॒तेमा-ङ्कस्मै॑] 31

-मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒-यँस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒या-ऽमृतं॒-यँस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रग्ं र॒सया॑ स॒हा- [स॒ह, आ॒हुः ।] 32

-ऽऽहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य-ङ्क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑ता॒-म्मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तौ॒ व्येति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढे येन॒ सु॒वः॑ स्तभि॒तं-येँन॒ नाकः॑ । यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानQःकस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ आपो॑ ह॒ यन्म॑ह॒ती र्विश्व॒- [यन्म॑ह॒ती र्विश्व᳚म्, अय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना] 33

-माय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । ततो॑ दे॒वाना॒-न्निर॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒-द्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒-त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 34 ॥

(अ॒ग्ने-स्स - सर॑स्वती॒ - द्याग्ं - स॒ह - विश्वं॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 8)

(ऊ॒र्ध्वा - यः प्रा॑ण॒तो - य आ᳚त्म॒दा - यस्ये॒मे - यङ्क्रन्द॑सी॒ - येन॒ द्यौ- रापो॑ ह॒ यत् - ततो॑ दे॒वानां॒ - ँयश्चि॒दापो॒ - यो दे॒वेषु॒ - नव॑ )

आकू॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒धाम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ चि॒त्तं-विँज्ञा॑तम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒-ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॒ विश्वे॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वृणीत स॒ख्यं-विँश्वे॑ रा॒य इ॑षुद्ध्यसि द्यु॒म्नं-वृँ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॒ मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॑षो॒ दृग्ंह॑स्व वी॒डय॑स्व॒ सु । अम्ब॑ धृष्णु वी॒रय॑स्वा॒- [वी॒रय॑स्व, अ॒ग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ।] 35

-ऽग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ॥ दृग्ंह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒ता-ऽसि॑ । जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् ॥ मित्रै॒तामु॒खा-न्त॑पै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ द्र्व॑न्न-स्स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यः । सह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तः ॥ पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या [अ॒भ्या, त॒र॒ ।] 36

त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑व ॥ प॒र॒मस्याः᳚ परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा-ऽग॑हि । पु॒री॒ष्यः॑ पुरुप्रि॒यो-ऽग्ने॒ त्व-न्त॑रा॒ मृधः॑ ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्र ज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒न् जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽस॑दः ॥ 37 ॥

(वी॒रय॒स्वा - ऽऽ - तप॑न् - विग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 9)

यद॑ग्ने॒ यानि॒ कानि॒ चा-ऽऽते॒ दारू॑णि द॒द्ध्मसि॑ । तद॑स्तु॒ तुभ्य॒मि-द्घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्व॒-न्तद॑स्तु ते घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ रात्रिग्ं॑ रात्रि॒मप्र॑याव॒-म्भर॒न्तो-ऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तो-ऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम ॥ नाभा॑ [नाभा᳚, पृ॒थि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-] 38

पृथि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-म॒ग्निग्ं रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒द-म्बृ॒हदु॑क्थं॒-यँज॑त्र॒-ञ्जेता॑रम॒ग्नि-म्पृत॑नासु सास॒हिम् ॥ या-स्सेना॑ अ॒भीत्व॑रीरा-व्या॒धिनी॒-रुग॑णा उ॒त । ये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताग्स्ते॑ अ॒ग्ने-ऽपि॑ दधाम्या॒स्ये᳚ ॥ दग्ग्ष्ट्रा᳚भ्या-म्म॒लिम्लू॒न् जम्भ्यै॒-स्तस्क॑राग्ं उ॒त । हनू᳚भ्याग् स्ते॒नान्-भ॑गव॒स्ताग्-स्त्व-ङ्खा॑द॒ सुखा॑दितान् ॥ ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व-स्स्ते॒नास॒-स्तस्क॑रा॒ वने᳚ । ये [ ] 39

कक्षे᳚ष्वघा॒ यव॒स्ताग्स्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योः ॥ यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒या-द्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जनः॑ । निन्दा॒द्यो अ॒स्मा-न्दिफ्सा᳚च्च॒ सर्व॒-न्त-म्म॑स्म॒सा कु॑रु ॥ सग्ंशि॑त-म्मे॒ ब्रह्म॒ सग्ंशि॑तं-वीँ॒र्य॑-म्बल᳚म् । सग्ंशि॑त-ङ्क्ष॒त्र-ञ्जि॒ष्णु यस्या॒-ऽहमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः ॥ उदे॑षा-म्बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्च॒ उदू॒ बल᳚म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ [-ऽमित्रा॒-नुन्न॑यामि, स्वाग्ं अ॒हम् ।] 40

स्वाग्ं अ॒हम् ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑-भि॒र्यदे॑न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रा-ऽसा॑वीद्भ॒द्र-न्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्य-थ्सवि॒ता वरे॒ण्यो-ऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि॑राजति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो [रु॒क्मः, अ॒न्तर्वि भा॑ति] 41

अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाः ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्र-ञ्चक्षु॒-स्स्तोम॑ आ॒त्मा साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्य-म्बृ॑ह-द्रथन्त॒रे प॒क्षौ य॑ज्ञाय॒ज्ञिय॒-म्पुच्छ॒-ञ्छन्दा॒ग्॒स्यङ्गा॑नि॒ धिष्णि॑या-श्श॒फा यजूग्ं॑षि॒ नाम॑ ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा॒-न्दिव॑-ङ्गच्छ॒ सुवः॑ पत ॥ 42 ॥

(नाभा॒ - वने॒ ये - न॑यामि॒ - क्षामा॑ रु॒क्मो᳚ - ऽष्टात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 10)

अग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञम॑द्ध्व॒रं-विँ॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ । स इद्दे॒वेषु॑ गच्छति ॥ सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒-स्सन्ति॑ दा॒शुषे᳚ । ताभि॑र्नो-ऽवि॒ता भ॑व ॥ अ॒ग्निर्मू॒र्धा भुवः॑ ॥ त्वन्नः॑ सोम॒ , या ते॒ धामा॑नि ॥ त-थ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्य॒-म्भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षैः॒ प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता᳚ । 43

दे॒वेषु॑ च सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वन्नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसः ॥ चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑ना॒-ञ्चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञ-न्द॑धे॒ सर॑स्वती ॥ पावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात् । ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत् ॥ पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तः । पू॒षा वाजग्ं॑ सनोतु नः ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्य- [अ॒न्यत्, विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि ।] 44

-द्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ ते॑-ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना ऽऽनाक॑-न्त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सदः॑ । विष्णु॒ र्यद्धा-ऽऽव॒-द्वृष॑ण-म्मद॒च्युतं॒-वँयो॒ न सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्॒हिषि॑ प्रि॒ये ॥ प्रचि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम् । ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ [सह॑न्ते, रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ।] 45

रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ॥ विश्वे॑ दे॒वा विश्वे॑ देवाः ॥ द्यावा॑ नः पृथि॒वी इ॒मग्ं सि॒द्ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश᳚म् । य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॒ यच्छताम् ॥ प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम् ॥ अ॒ग्निग्ग् स्तोमे॑न बोधय समिधा॒नो अम॑र्त्यम् । ह॒व्या दे॒वेषु॑ नो दधत् ॥ स ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितः । अ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वति ॥ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे ॥ 46 ॥

(पु॒रु॒ष॒त्वता॑ - यज॒तन्ते॑ अ॒न्यथ् - सह॑न्ते॒ - चनो॑हितो॒ - ऽष्टौ च॑ ) (अ. 11)

(यु॒ञ्जा॒न - इ॒माम॑गृभ्णन् - दे॒वस्य॒ - सन्ते॒ - वि पाज॑सा॒ - वस॑वस्त्वा॒ - समा᳚स्त्वो॒ - र्ध्वा - अ॒स्याकू॑तिं॒ - ँयद॑ग्ने॒ यान् - यग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञ - मेका॑दश)

(यु॒ञ्जा॒नो - वर्म॑ च स्थ - आदि॒त्यस्त्वा॒ - भार॑ती॒ - स्वाग्ं अ॒हग्ं - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )

(यु॒ञ्जा॒नो, वाजे॑वाजे)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥