Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 23 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

युद्धकाण्डको त्रयोविंश सर्गमा रामले लक्ष्मणलाई अँगालो हालेर निमित्तहरू ग्रहण गरी सेनालाई विभाजन गरेर व्यूह रचना गर्न भन्छन्। रामले लोकक्षय गर्ने भयानक निमित्तहरू देख्छन् — वायु मलिन हुनु, पृथ्वी कम्पित हुनु, रगत मिसिएको वर्षा, डरलाग्दो सन्ध्या, अशुभ चन्द्रमा र सूर्यका दाग, ताराहरू ढाकिनु र काग, चिल, गिद्ध र सियालहरूको अशुभ नाद। यी निमित्तहरूका बीच रामले हरिहरूले सबैतिरबाट घेरिएर रावणद्वारा पालित लङ्कामाथि आक्रमण गर्न भन्छन्। धर्मात्मा राम लङ्कातर्फ अगाडि प्रस्थान गर्नुहुन्छ र विभीषण तथा सुग्रीवसहित वानरश्रेष्ठहरू शत्रुवध निश्चित गरी गर्जन गर्दै प्रस्थान गर्छन्। हरिहरूका कर्म र चेष्टाहरूद्वारा राघव सन्तुष्ट हुनुहुन्छ।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।

Shloka 1

निमित्तानिनिमित्ताज्ञोदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।
सौमित्रिंसम्परिष्वज्यैदंवचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

nimittāninimittājñodṛṣṭavālakṣmaṇapūrvajaḥ |
saumitriṃsampariṣvajyaidaṃvacanamabravīt || 1 ||

निमित्तहरूलाई जान्ने, लक्ष्मणका अग्रज अर्थात् रामले सौमित्रि (लक्ष्मण) लाई अँगालो हालेर यो वचन बोले ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

निमित्तानिपरिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच ।
बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण ॥ 2 ॥

nimittāniparigṛhyodakaṃśītaṃvanāniphalavantica |
balaughaṃsaṃvibhajyemaṃvyūhyatiṣṭhemalakṣmaṇa || 2 ||

हे लक्ष्मण! निमित्तहरूलाई ग्रहण गरेर, शीतल जल र फलयुक्त वनहरू लिएर, यो सेनासमूहलाई विभाजन गरी व्यूह रचना गरेर खडा रहौं ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

लोकक्षयकरम्भीमम्भयम्पश्याम्युपस्थितम् ।
निबर्हणम्प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ॥ 3 ॥

lokakṣayakarambhīmambhayampaśyāmyupasthitam |
nibarhaṇampravīrāṇāmṛkṣavānararakṣasām || 3 ||

लोकक्षय गर्ने, भयानक, ऋक्ष (भालु), वानर र राक्षसहरूका प्रवीरहरूको संहार गर्ने भय नजिकै आएको म देख्दछु ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

वाताश्चकलुषावान्तिकम्पतेचवसुन्धराः ।
पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिचमहीरुहाः ॥ 4 ॥

vātāścakaluṣāvāntikampatecavasundharāḥ |
parvatāgrāṇivepantepatanticamahīruhāḥ || 4 ||

वायुहरू मलिन भएर बहन्छन्, पृथ्वी कम्पित हुन्छ, पर्वतका शिखरहरू काँप्छन् र वृक्षहरू ढल्छन् ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

मेघाःक्रव्यादसङ्काशाःपरुषाःपरुषस्वनाः ।
क्रूराःक्रूरम्प्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः ॥ 5 ॥

meghāḥkravyādasaṅkāśāḥparuṣāḥparuṣasvanāḥ |
krūrāḥkrūrampravarṣantimiśraṃśoṇitabindubhiḥ || 5 ||

मांसभक्षीहरूजस्ता देखिने, कठोर, कठोर ध्वनि गर्ने, क्रूर मेघहरूले रगतका थोप्लाहरू मिसाएर क्रूर वर्षा गर्दछन् ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

रक्तचन्दनसङ्काशासन्ध्यापरमदारुणा ।
ज्वलतःप्रपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ॥ 6 ॥

raktacandanasaṅkāśāsandhyāparamadāruṇā |
jvalataḥprapatatyetadādityādagnimaṇḍalam || 6 ||

रक्तचन्दनजस्तो रङ्ग भएको, अत्यन्त डरलाग्दो सन्ध्या छ; जलिरहेको सूर्यबाट यो अग्निमण्डल खस्छ ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

दीनादीनस्वराःक्रूरास्सर्वतोमृगपक्षिणः ।
प्रत्यादित्यंविनर्धन्तिजनयन्तोमहाद्भयम् ॥ 7 ॥

dīnādīnasvarāḥkrūrāssarvatomṛgapakṣiṇaḥ |
pratyādityaṃvinardhantijanayantomahādbhayam || 7 ||

दीन स्वर गर्ने, क्रूर, सबैतिरका मृग र पक्षीहरूले ठूलो भय उत्पन्न गर्दै सूर्यतिर फर्केर कराउँछन् ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

रजन्यामप्रकाशस्तुसन्तापयतिचन्द्रमाः ।
कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोलोकक्षयैवोदितः ॥ 8 ॥

rajanyāmaprakāśastusantāpayaticandramāḥ |
kṛṣṇaraktāṃśuparyantolokakṣayaivoditaḥ || 8 ||

रातमा प्रकाशहीन चन्द्रमाले सन्ताप दिन्छ; कृष्ण र रक्त किरणका पर्यन्त भएको, लोकक्षयजस्तै देखिने चन्द्रमा उदाएको छ ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषस्सुलोहितः ।
आदित्येविमलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मणदृश्यते ॥ 9 ॥

hrasvorūkṣo'praśastaścapariveṣassulohitaḥ |
ādityevimalenīlaṃlakṣmalakṣmaṇadṛśyate || 9 ||

छोटो, रुखो र अशुभ लाल रङको परिवेष (सूर्यको वरिपरि घेरा) देखियो; हे लक्ष्मण, सूर्यमा अत्यन्त नीलो र कालो दाग देखिन्छ। ^AI

Shloka 10

रजसामहताचापिनक्षत्राणिहतानिच ।
युगान्तमिवलोकानाम्पश्यशंसन्तीवलक्ष्मण ॥ 10 ॥

rajasāmahatācāpinakṣatrāṇihatānica |
yugāntamivalokānāmpaśyaśaṃsantīvalakṣmaṇa || 10 ||

हे लक्ष्मण, ठूलो धुलोको मेघले ढाकिएका र नष्ट भएका जस्ता ताराहरू देखिन्छन्; यसले प्रलयकालको संकेत गरेझैँ लाग्छ। ^AI

Shloka 11

काकाश्श्येनास्तथानीचागृध्राःपरिपतन्तिच ।
शिवाश्चाप्यशिवान्नादान्नदन्तिसुमहाभयान् ॥ 11 ॥

kākāśśyenāstathānīcāgṛdhrāḥparipatantica |
śivāścāpyaśivānnādānnadantisumahābhayān || 11 ||

काग, चिल र नीच गिद्धहरू वरिपरि उडिरहेका छन्; सियालहरूले पनि अत्यन्त भयानक र अशुभ नाद गरिरहेका छन्। ^AI

Shloka 12

शैलैश्शूलैश्चखढगैश्चविसृष्टैःकपिराक्षसैः ।
भविष्यत्यावृताभूमिर्मांसशोणितकर्दमा ॥ 12 ॥

śailaiśśūlaiścakhaḍhagaiścavisṛṣṭaiḥkapirākṣasaiḥ |
bhaviṣyatyāvṛtābhūmirmāṃsaśoṇitakardamā || 12 ||

कपि र राक्षसहरूले फ्याँकेका शिला, शूल र खड्गहरूले पृथ्वी ढाकिनेछ र त्यो मासु र रगतको हिलोले भरिनेछ। ^AI

Shloka 13

क्षिप्रमद्यैवदुर्दर्षाम्पुरींरावणपालिताम् ।
अभियामजनेनैवसर्वतोहरिभिर्ववृताः ॥ 13 ॥

kṣipramadyaivadurdarṣāmpurīṃrāvaṇapālitām |
abhiyāmajanenaivasarvatoharibhirvavṛtāḥ || 13 ||

आजै तुरन्तै, हरिहरूले सबैतिरबाट घेरिएका हामीहरूले दुर्दर्श (देख्न नसकिने) रावणद्वारा पालित त्यो नगरीमाथि आक्रमण गरौँ। ^AI

Shloka 14

इत्येवमुक्त्वाधर्मात्माधनवीसङ्ग्रामहर्षणः ।
प्रतस्थेपुरतोरामोलङ्कामभिमुखोविभुः ॥ 14 ॥

ityevamuktvādharmātmādhanavīsaṅgrāmaharṣaṇaḥ |
pratasthepuratorāmolaṅkāmabhimukhovibhuḥ || 14 ||

यसरी भनेर धर्मात्मा, धनुर्धर र युद्धमा हर्षित हुने प्रभु राम लङ्कातर्फ अभिमुख भई अगाडि प्रस्थान गर्नुभयो। ^AI

Shloka 15

सविभीषणसुग्रीवास्ततस्तेवानरर्षभाः ।
प्रतस्थिरेविनर्दन्तोनिश्चिताद्विषतांवधे ॥ 15 ॥

savibhīṣaṇasugrīvāstatastevānararṣabhāḥ |
pratasthirevinardantoniścitādviṣatāṃvadhe || 15 ||

त्यसपछि विभीषण र सुग्रीवसहित ती वानरश्रेष्ठहरू शत्रुहरूको वध निश्चित गरी गर्जन गर्दै प्रस्थान गरे। ^AI

Shloka 16

राघवस्यप्रियार्थन्तुसुतरांवीर्यशालिनाम् ।
हरीणाङ्कर्मचेष्टाभिस्तुतोषरघुपुङ्गवः ॥ 16 ॥

rāghavasyapriyārthantusutarāṃvīryaśālinām |
harīṇāṅkarmaceṣṭābhistutoṣaraghupuṅgavaḥ || 16 ||

वीर्यशाली हरिहरूका कर्म र चेष्टाहरूद्वारा राघवका प्रियको निमित्त अझ बढी प्रसन्न हुँदै रघुश्रेष्ठ (राम) सन्तुष्ट हुनुभयो। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रयोविंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।

निमित्तानिनिमित्ताज्ञोदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।

सौमित्रिंसम्परिष्वज्यैदंवचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥

निमित्तानिपरिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच ।

बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण ॥ 2 ॥

लोकक्षयकरम्भीमम्भयम्पश्याम्युपस्थितम् ।

निबर्हणम्प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ॥ 3 ॥

वाताश्चकलुषावान्तिकम्पतेचवसुन्धराः ।

पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिचमहीरुहाः ॥ 4 ॥

मेघाःक्रव्यादसङ्काशाःपरुषाःपरुषस्वनाः ।

क्रूराःक्रूरम्प्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः ॥ 5 ॥

रक्तचन्दनसङ्काशासन्ध्यापरमदारुणा ।

ज्वलतःप्रपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ॥ 6 ॥

दीनादीनस्वराःक्रूरास्सर्वतोमृगपक्षिणः ।

प्रत्यादित्यंविनर्धन्तिजनयन्तोमहाद्भयम् ॥ 7 ॥

रजन्यामप्रकाशस्तुसन्तापयतिचन्द्रमाः ।

कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोलोकक्षयैवोदितः ॥ 8 ॥

ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषस्सुलोहितः ।

आदित्येविमलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मणदृश्यते ॥ 9 ॥

रजसामहताचापिनक्षत्राणिहतानिच ।

युगान्तमिवलोकानाम्पश्यशंसन्तीवलक्ष्मण ॥ 10 ॥

काकाश्श्येनास्तथानीचागृध्राःपरिपतन्तिच ।

शिवाश्चाप्यशिवान्नादान्नदन्तिसुमहाभयान् ॥ 11 ॥

शैलैश्शूलैश्चखढगैश्चविसृष्टैःकपिराक्षसैः ।

भविष्यत्यावृताभूमिर्मांसशोणितकर्दमा ॥ 12 ॥

क्षिप्रमद्यैवदुर्दर्षाम्पुरींरावणपालिताम् ।

अभियामजनेनैवसर्वतोहरिभिर्ववृताः ॥ 13 ॥

इत्येवमुक्त्वाधर्मात्माधनवीसङ्ग्रामहर्षणः ।

प्रतस्थेपुरतोरामोलङ्कामभिमुखोविभुः ॥ 14 ॥

सविभीषणसुग्रीवास्ततस्तेवानरर्षभाः ।

प्रतस्थिरेविनर्दन्तोनिश्चिताद्विषतांवधे ॥ 15 ॥

राघवस्यप्रियार्थन्तुसुतरांवीर्यशालिनाम् ।

हरीणाङ्कर्मचेष्टाभिस्तुतोषरघुपुङ्गवः ॥ 16 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.23 युद्धकाण्ड - त्रयोविंश सर्गः