Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 9 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

ह्या अरण्यकांड नवम सर्गांत सीतेन रामाकडे उलोवपांत, धर्म अत्यंत सूक्ष्म आसा आनी कामापासून उत्पन्न जाल्ल्या व्यसनांपासून परावृत्त जाल्ल्याकच तो साध्य जाता अशें सांगलां. ती म्हणटा की परस्त्रीगमन आनी वैराविण रागीटपण हीं रामाकडे नात, पूण हेरांच्या प्राणांचो घात करप हें तिसरें क्रूर कर्म ताका पावलां. दंडकारण्यांत रावपी लोकांच्या रक्षणाची प्रतिज्ञा ताणें केल्ली आसा, पूण वनांत बाणांचो व्यय करपाक जातलो म्हणून तिचें मन चिंतेन भरलां. ती शस्त्राच्या संयोगान तपस्वी नरकांत गेल्लो एक पूर्वींचो दाखलो सांगता आनी परत अयोध्येक वचून क्षत्रधर्म पाळपाचो सल्लो दिता; शेवटीं बुद्धीन विचार करून योग्य तें करपाक सांगता.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ नवमस्सर्गः ।

Shloka 1

सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम् ।
हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

sutīkṣṇenābhyanujñātaṃ prasthitaṃ raghunandanam |
hṛdyayā snigdhayā vācā bhartāramidamabravīt || 1 ||

सुतीक्ष्ण ऋषींनी परवानगी दिल्ल्या रघुनंदनान, प्रस्थान करताना, तिच्या हृदयस्पर्शी आनी मायेच्या उतरांनी पत्नीन आपल्या भर्ताराकडे हें उतर सांगलें ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

अयं धर्मस्सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान् ।
निवृत्तेन तु शक्योऽयं व्यसनात्कामजादिह ॥ 2 ॥

ayaṃ dharmassusūkṣmeṇa vidhinā prāpyate mahān |
nivṛttena tu śakyo'yaṃ vyasanātkāmajādiha || 2 ||

हो व्हड धर्म अत्यंत सूक्ष्म विधीन प्राप्त जाता. पूण कामापासून उत्पन्न जाल्ल्या व्यसनांपासून परावृत्त जाल्ल्याकच हो धर्म साध्य जाता ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत ।
मिथ्यावाक्यं परमकं तस्माद्गुरुतरावुभौ ॥ 3 ॥

trīṇyeva vyasanānyatra kāmajāni bhavantyuta |
mithyāvākyaṃ paramakaṃ tasmādgurutarāvubhau || 3 ||

हांगा कामापासून उत्पन्न जावपी तीनच व्यसनां आसतात. तातूंत खोटें उलोवप हें सगळ्यांत व्हड आसा; देखून हे दोनूय गुरुतर आसात ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता ।
मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव ॥ 4 ॥

paradārābhigamanaṃ vinā vairaṃ ca raudratā |
mithyāvākyaṃ na te bhūtaṃ na bhaviṣyati rāghava || 4 ||

हे राघवा, परस्त्रीगमन आनी वैराविण रागीटपण हीं तुजेकडे ना जालीं आनी कदाचित जावंचीं नात ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

कुतोऽभिलाषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम् ।
तव नास्ति मनुष्येन्द्र न चाभूत्ते कदाचन ॥ 5 ॥

kuto'bhilāṣaṇaṃ strīṇāṃ pareṣāṃ dharmanāśanam |
tava nāsti manuṣyendra na cābhūtte kadācana || 5 ||

हे मनुष्येंद्रा, परस्त्रियांची अभिलाषा, जी धर्माचो नाश करपी आसा, ती तुजेकडे कशी आसूं शकता? ती तुजेक कधींय जाली ना ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

मनस्यपि तथा राम न चैतद्विद्यते क्वचित् ।
स्वदारनिरतस्त्वं च नित्यमेव नृपात्मज ॥ 6 ॥

manasyapi tathā rāma na caitadvidyate kvacit |
svadāraniratastvaṃ ca nityameva nṛpātmaja || 6 ||

हे रामा, तुज्या मनांतय तसलो विचार कधींय आसूं ना. हे नृपात्मजा, तूं नित्यच आपल्या पत्नीचेरच रत आससा ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

धर्मिष्ठस्सत्यसन्धश्च पितुर्निर्देशकारकः ।
सत्यसन्ध महाभाग श्रीमल्लक्ष्मणपूर्वज ॥ 7 ॥

dharmiṣṭhassatyasandhaśca piturnirdeśakārakaḥ |
satyasandha mahābhāga śrīmallakṣmaṇapūrvaja || 7 ||

हे सत्यसंध, महाभाग, श्रीमान लक्ष्मणाच्या व्हडल्या भावा, तूं धर्मिष्ठ आससा, सत्यसंध आससा आनी पिताचो निर्देश पाळपी आससा ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

त्वयि धर्मश्च सत्यं च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं धर्तुं जितेन्द्रियैः ॥ 8 ॥

tvayi dharmaśca satyaṃ ca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |
tacca sarvaṃ mahābāho śakyaṃ dhartuṃ jitendriyaiḥ || 8 ||

हे महाबाहो, धर्म आनी सत्य हीं तुजेठाय आसात; सगळें तुजेठाय प्रतिष्ठित आसा. आनी जितेंद्रियांक तें सगळें धारण करप शक्य आसा ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन ।
तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम् ॥ 9 ॥

tava vaśyendriyatvaṃ ca jānāmi śubhadarśana |
tṛtīyaṃ yadidaṃ raudraṃ paraprāṇābhihiṃsanam || 9 ||

हे शुभदर्शना, तुझें इंद्रियां ताब्यांत दवरपण म्हाका खबर आसा. पूण हें तिसरें क्रूर कर्म, म्हळ्यार हेरांच्या प्राणांचो घात करप, हें तुजेकडेन येवन पावलां. ^AI

Shloka 10

निर्वैरं क्रियते मोहात्तच्च ते समुपस्थितम् ।
प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 10 ॥

nirvairaṃ kriyate mohāttacca te samupasthitam |
pratijñātastvayā vīra daṇḍakāraṇyavāsinām || 10 ||

मोहाक लागून तें वैररहित केलां, आनी तें तुजेकडेन पावलां. हे वीरा, दंडकारण्यांत रावपी लोकांच्या रक्षणाची प्रतिज्ञा तूं केल्ली आसा. ^AI

Shloka 11

ऋषीणां रक्षणार्थाय वधस्संयति रक्षसाम् ।
एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम् ॥ 11 ॥

ṛṣīṇāṃ rakṣaṇārthāya vadhassaṃyati rakṣasām |
etannimittaṃ ca vanaṃ daṇḍakā iti viśrutam || 11 ||

ऋषींच्या रक्षणाखातीर, संग्रामांत राक्षसांचो वध करपाखातीर. ह्या कारणाक लागून ह्या वनाक 'दंडक' अशें नांव पडलां. ^AI

Shloka 12

प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः ।
ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः ॥ 12 ॥

prasthitastvaṃ saha bhrātrā dhṛtabāṇaśarāsanaḥ |
tatastvāṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā mama cintākulaṃ manaḥ || 12 ||

तूं बाण आनी धनुष्य धरून भावा वांगडा निघालो. तेन्ना तुका निघाल्लो पळोवन म्हजें मन चिंतेन भरलां. ^AI

Shloka 13

त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निश्श्रेयसं हितम् ।
त्वां चैव प्रस्थितं दृष्ट्वा राम चिन्ताकुलं मनः ॥ 13 ॥

tvadvṛttaṃ cintayantyā vai bhavenniśśreyasaṃ hitam |
tvāṃ caiva prasthitaṃ dṛṣṭvā rāma cintākulaṃ manaḥ || 13 ||

तुज्या वर्तनाचो विचार करतांना म्हाका तुझें कल्याण आनी हित जावं अशें दिसता. हे रामा, तुका निघाल्लो पळोवन म्हजें मन चिंतेन भरलां. ^AI

Shloka 14

सर्वतचशिन्तय्नत्या मे तव निश्श्रेयसं नृप ।
न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति ॥ 14 ॥

sarvatacaśintaynatyā me tava niśśreyasaṃ nṛpa |
na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakānprati || 14 ||

हे राजा, तुज्या कल्याणाचो विचार करतांना म्हाका तुझें कल्याण जावं अशें दिसता. हे वीरा, दंडकारण्याक वचप म्हाका पसंत जायना. ^AI

Shloka 15

कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याश्श्रूयतां मम ।
त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः ॥ 15 ॥

kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāśśrūyatāṃ mama |
tvaṃ hi bāṇadhanuṣpāṇirbhrātrā saha vanaṃ gataḥ || 15 ||

ताचें कारण थंय सांगतां, म्हजें आयक. तूं बाण आनी धनुष्य हातांत धरून भावा वांगडा वनाक गेलो. ^AI

Shloka 16

दृष्ट्वा वनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याश्शरव्ययम् ।
क्षत्रियाणामपि धनुर्हुताशस्येन्धनानि च ॥ 16 ॥

dṛṣṭvā vanacarānsarvānkaccitkuryāśśaravyayam |
kṣatriyāṇāmapi dhanurhutāśasyendhanāni ca || 16 ||

वनांतल्या सगळ्या वनचरांक पळोवन तूं कदाचित बाणांचो व्यय करतलो. क्षत्रियांचेंय धनुष्य आनी अग्नीचें इंधन अशेंच आसता. ^AI

Shloka 17

समीपतस्स्थितं तेजो बलमुच्छ्रयते भृशम् ।
पुरा किल महाबाहो तपस्स्वी सत्यवाक्छुचिः ॥ 17 ॥

samīpatassthitaṃ tejo balamucchrayate bhṛśam |
purā kila mahābāho tapassvī satyavākchuciḥ || 17 ||

ताचे लागीं उरिल्लें तेज बळान वाडत गेलें. हे महाबाहो, पूर्वीं एक तपस्वी, सत्यवचनी आनी पवित्र अशी व्यक्ती होती. ^AI

Shloka 18

कस्मिंश्चिदभवत्पुण्ये वने रतमृगद्विजे ।
तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुमिन्द्रश्शचीपतिः ॥ 18 ॥

kasmiṃścidabhavatpuṇye vane ratamṛgadvije |
tasyaiva tapaso vighnaṃ kartumindraśśacīpatiḥ || 18 ||

पुण्यवान अशा एका वनांत, मृग आनी पक्ष्यांक आनंद दितल्या वनांत तो राहत होता. ताच्या तपाक विघ्न करपाक शचीपती इंद्र आयलो. ^AI

Shloka 19

खङ्गपाणिरथागच्छदाश्रमं भटरूपधृत् ।
तस्मिंस्तदाश्रमपदे निशितः खङ्ग उत्तमः ॥ 19 ॥

khaṅgapāṇirathāgacchadāśramaṃ bhaṭarūpadhṛt |
tasmiṃstadāśramapade niśitaḥ khaṅga uttamaḥ || 19 ||

तो भटाचें रूप घेवन हातांत तलवार घेवन आश्रमाक आयलो. त्या आश्रमांत एक तीक्ष्ण आनी उत्तम तलवार होती. ^AI

Shloka 20

स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः ।
स तच्छस्त्रमनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः ॥ 20 ॥

sa nyāsavidhinā dattaḥ puṇye tapasi tiṣṭhataḥ |
sa tacchastramanuprāpya nyāsarakṣaṇatatparaḥ || 20 ||

पुण्य तप करतल्या त्या तपस्व्यान ती तलवार न्यासाच्या विधीन दिली. तो तें शस्त्र घेवन न्यासाची राखण करपाक तत्पर जालो. ^AI

Shloka 21

वने तु विचरत्येव रक्षन्प्रत्ययमात्मनः ।
यत्र गच्छत्युपादातुं मूलानि च फलानि च ॥ 21 ॥

vane tu vicaratyeva rakṣanpratyayamātmanaḥ |
yatra gacchatyupādātuṃ mūlāni ca phalāni ca || 21 ||

आपलो विश्वास राखून तो वनांत भोंवत राहिलो. मुळां आनी फळां हाडपाक तो खंय खंय वता थंय. ^AI

Shloka 22

न विना याति तं खङ्गं न्यासरक्षणतत्परः ।
नित्यं शस्त्रं परिवहन्क्रमेण स तपोधनः ॥ 22 ॥

na vinā yāti taṃ khaṅgaṃ nyāsarakṣaṇatatparaḥ |
nityaṃ śastraṃ parivahankrameṇa sa tapodhanaḥ || 22 ||

न्यासाची राखण करपाक तत्पर जाल्लो तो त्या तलवारीविना कखंयच वचना जालो. तो तपोधन दर दिसा तें शस्त्र बरोबर घेवन भोंवत राहिलो. ^AI

Shloka 23

चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम् ।
ततस्सरौद्रेऽभिरतः प्रमत्तोऽधर्मकर्शितः ॥ 23 ॥

cakāra raudrīṃ svāṃ buddhiṃ tyaktvā tapasi niścayam |
tatassaraudre'bhirataḥ pramatto'dharmakarśitaḥ || 23 ||

तपसांतलो आपलो निश्चय सोडून ताणें आपली रौद्र बुद्धी केली. उपरांत तो रौद्र कर्मांत रत जालो, प्रमत्त जालो आनी अधर्मान कर्शित जालो. ^AI

Shloka 24

तस्य शस्त्रस्य संवासाज्जगाम नरकं मुनिः ।
एवमेतत्पुरा वृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम् ॥ 24 ॥

tasya śastrasya saṃvāsājjagāma narakaṃ muniḥ |
evametatpurā vṛttaṃ śastrasaṃyogakāraṇam || 24 ||

त्या शस्त्राच्या संगतीन तो मुनी नरकांत गेलो. पूर्वीं अशें घडलें, हेंच शस्त्राच्या संयोगाचें कारण. ^AI

Shloka 25

अग्निसंयोगवद्धेतुश्शस्त्रसंयोग उच्यते ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये ॥ 25 ॥

agnisaṃyogavaddhetuśśastrasaṃyoga ucyate |
snehācca bahumānācca smāraye tvāṃ na śikṣaye || 25 ||

जशी आग्नीच्या संयोगान (संपर्कान) कारण जाता, तशें शस्त्राचो संयोग कारण म्हणून सांगतात. स्नेह आनी बहुमान हांच्याकडेन म्हाका तुका उगडास करून दितां, शिकवण दिना. ^AI

Shloka 26

न कथञ्चन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया ।
बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान्दण्डकाश्रितान् ॥ 26 ॥

na kathañcana sā kāryā gṛhītadhanuṣā tvayā |
buddhirvairaṃ vinā hantuṃ rākṣasāndaṇḍakāśritān || 26 ||

धनुष्य घेतिल्ल्या तुवा खंयच्याय तरेन वैरा बगर दंडकांत रावपी राक्षसांक मारपाची बुद्धी करूंक जायना. ^AI

Shloka 27

अपराधं विना हन्तुं लोकान्वीर न कामये ।
क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु निरतात्मनाम् ॥ 27 ॥

aparādhaṃ vinā hantuṃ lokānvīra na kāmaye |
kṣatriyāṇāṃ tu vīrāṇāṃ vaneṣu niratātmanām || 27 ||

हे वीरा, अपराध बगर लोकांक मारपाची म्हाका इच्छा ना. पूण वनांत रावपी निरत आत्मेवाले वीर क्षत्रियांचें (असें आसा). ^AI

Shloka 28

धनुषा कार्यमेतावदार्तानां त्वभिरक्षणम् ।
क्वच शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्वच ॥ 28 ॥

dhanuṣā kāryametāvadārtānāṃ tvabhirakṣaṇam |
kvaca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kvaca || 28 ||

धनुष्यान करपाचें काम इतलेंच — दुखीत लोकांचें रक्षण करप. शस्त्र खंय आनी वन खंय, क्षत्रियधर्म खंय आनी तप खंय? ^AI

Shloka 29

व्याविद्धमिदमस्माभिर्द्देशधर्मस्तु पूज्यताम् ।
तदार्य कलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात् ॥ 29 ॥

vyāviddhamidamasmābhirddeśadharmastu pūjyatām |
tadārya kaluṣā buddhirjāyate śastrasevanāt || 29 ||

हें आमी निश्चय केलां; पूण देशधर्माचो आदर करूं. हे आर्या, शस्त्रसेवनान कलुष बुद्धी जाता. ^AI

Shloka 30

पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि ।
अक्षया तु भवेत्प्रीतिश्श्वश्रूश्वशुरयोर्मम ॥ 30 ॥

punargatvā tvayodhyāyāṃ kṣatradharmaṃ cariṣyasi |
akṣayā tu bhavetprītiśśvaśrūśvaśurayormama || 30 ||

परत अयोध्येक वचून तूं क्षत्रधर्म पाळशील. म्हज्या सासू आनी सासऱ्यांची प्रीती अक्षय जातली. ^AI

Shloka 31

यदि राज्यं परित्यज्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः ।
धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात्प्रभवते सुखम् ॥ 31 ॥

yadi rājyaṃ parityajya bhavestvaṃ nirato muniḥ |
dharmādarthaḥ prabhavati dharmātprabhavate sukham || 31 ||

जर तूं राज्य सोडून मुनींत निरत जालेय, तरी धर्मापसून अर्थ उत्पन्न जाता, धर्मापसून सुख उत्पन्न जाता. ^AI

Shloka 32

धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत् ।
आत्मानं नियमैस्तैस्तै कर्शयित्वा प्रयत्नतः ॥ 32 ॥

dharmeṇa labhate sarvaṃ dharmasāramidaṃ jagat |
ātmānaṃ niyamaistaistai karśayitvā prayatnataḥ || 32 ||

धर्मान सगळें मेळटा; हें जग धर्मसार आसा. ते ते नियमांनी आपल्या आत्म्याक प्रयत्नान कर्शित करून (कष्ट दिवून). ^AI

Shloka 33

प्राप्यते निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभ्यते सुखम् ।
नित्यं शुचिमतिस्सौम्य चर धर्मं तपोवने ॥ 33 ॥

prāpyate nipuṇairdharmo na sukhāllabhyate sukham |
nityaṃ śucimatissaumya cara dharmaṃ tapovane || 33 ||

निपुण लोकांक धर्म प्राप्त जाता; सुखान सुख मेळना. हे सौम्य, नित्य शुद्ध बुद्धीच्या, तपोवनांत धर्म आचर. ^AI

Shloka 34

सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यमपि तत्त्वतः ।
स्त्रीचापलादेतदुदाहृतं मे धर्मं च वक्तुं तव कस्समर्थः ।
विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन यद्रोचते तत्कुरु मा चिरेण ॥ 34 ॥

sarvaṃ hi viditaṃ tubhyaṃ trailokyamapi tattvataḥ |
strīcāpalādetadudāhṛtaṃ me dharmaṃ ca vaktuṃ tava kassamarthaḥ |
vicārya buddhyā tu sahānujena yadrocate tatkuru mā cireṇa || 34 ||

तुका सगळेंच, त्रैलोक्यय तत्त्वतः विदित आसा. स्त्रीच्या चापल्याक लागून हें म्हजे कडल्यान उलयलां; तुका धर्म सांगूंक कोण समर्थ? बुद्धीन विचार करून आपल्या भावासयत जें योग्य दिसता तें कर, उशीर करू नको. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे नवमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ नवमस्सर्गः ।

सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम् ।

हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

अयं धर्मस्सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान् ।

निवृत्तेन तु शक्योऽयं व्यसनात्कामजादिह ॥ 2 ॥

त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत ।

मिथ्यावाक्यं परमकं तस्माद्गुरुतरावुभौ ॥ 3 ॥

परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता ।

मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव ॥ 4 ॥

कुतोऽभिलाषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम् ।

तव नास्ति मनुष्येन्द्र न चाभूत्ते कदाचन ॥ 5 ॥

मनस्यपि तथा राम न चैतद्विद्यते क्वचित् ।

स्वदारनिरतस्त्वं च नित्यमेव नृपात्मज ॥ 6 ॥

धर्मिष्ठस्सत्यसन्धश्च पितुर्निर्देशकारकः ।

सत्यसन्ध महाभाग श्रीमल्लक्ष्मणपूर्वज ॥ 7 ॥

त्वयि धर्मश्च सत्यं च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।

तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं धर्तुं जितेन्द्रियैः ॥ 8 ॥

तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन ।

तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम् ॥ 9 ॥

निर्वैरं क्रियते मोहात्तच्च ते समुपस्थितम् ।

प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 10 ॥

ऋषीणां रक्षणार्थाय वधस्संयति रक्षसाम् ।

एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम् ॥ 11 ॥

प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः ।

ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः ॥ 12 ॥

त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निश्श्रेयसं हितम् ।

त्वां चैव प्रस्थितं दृष्ट्वा राम चिन्ताकुलं मनः ॥ 13 ॥

सर्वतचशिन्तय्नत्या मे तव निश्श्रेयसं नृप ।

न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति ॥ 14 ॥

कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याश्श्रूयतां मम ।

त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः ॥ 15 ॥

दृष्ट्वा वनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याश्शरव्ययम् ।

क्षत्रियाणामपि धनुर्हुताशस्येन्धनानि च ॥ 16 ॥

समीपतस्स्थितं तेजो बलमुच्छ्रयते भृशम् ।

पुरा किल महाबाहो तपस्स्वी सत्यवाक्छुचिः ॥ 17 ॥

कस्मिंश्चिदभवत्पुण्ये वने रतमृगद्विजे ।

तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुमिन्द्रश्शचीपतिः ॥ 18 ॥

खङ्गपाणिरथागच्छदाश्रमं भटरूपधृत् ।

तस्मिंस्तदाश्रमपदे निशितः खङ्ग उत्तमः ॥ 19 ॥

स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः ।

स तच्छस्त्रमनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः ॥ 20 ॥

वने तु विचरत्येव रक्षन्प्रत्ययमात्मनः ।

यत्र गच्छत्युपादातुं मूलानि च फलानि च ॥ 21 ॥

न विना याति तं खङ्गं न्यासरक्षणतत्परः ।

नित्यं शस्त्रं परिवहन्क्रमेण स तपोधनः ॥ 22 ॥

चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम् ।

ततस्सरौद्रेऽभिरतः प्रमत्तोऽधर्मकर्शितः ॥ 23 ॥

तस्य शस्त्रस्य संवासाज्जगाम नरकं मुनिः ।

एवमेतत्पुरा वृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम् ॥ 24 ॥

अग्निसंयोगवद्धेतुश्शस्त्रसंयोग उच्यते ।

स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये ॥ 25 ॥

न कथञ्चन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया ।

बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान्दण्डकाश्रितान् ॥ 26 ॥

अपराधं विना हन्तुं लोकान्वीर न कामये ।

क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु निरतात्मनाम् ॥ 27 ॥

धनुषा कार्यमेतावदार्तानां त्वभिरक्षणम् ।

क्वच शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्वच ॥ 28 ॥

व्याविद्धमिदमस्माभिर्द्देशधर्मस्तु पूज्यताम् ।

तदार्य कलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात् ॥ 29 ॥

पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि ।

अक्षया तु भवेत्प्रीतिश्श्वश्रूश्वशुरयोर्मम ॥ 30 ॥

यदि राज्यं परित्यज्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः ।

धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात्प्रभवते सुखम् ॥ 31 ॥

धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत् ।

आत्मानं नियमैस्तैस्तै कर्शयित्वा प्रयत्नतः ॥ 32 ॥

प्राप्यते निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभ्यते सुखम् ।

नित्यं शुचिमतिस्सौम्य चर धर्मं तपोवने ॥ 33 ॥

सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यमपि तत्त्वतः ।

स्त्रीचापलादेतदुदाहृतं मे धर्मं च वक्तुं तव कस्समर्थः ।

विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन यद्रोचते तत्कुरु मा चिरेण ॥ 34 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे नवमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.9 अरण्यकाण्ड - नवम सर्गः