Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam) — Sinhala Script

(ශ්රීදේවීභාගවතං, ද්වාදශ ස්කන්ධං, දශමෝ(අ)ධ්යායඃ, , මණිද්වීප වර්ණන - 1)

ව්යාස උවාච –

බ්රහ්මලෝකාදූර්ධ්වභාගේ සර්වලෝකෝ(අ)ස්ති යඃ ශ්රුතඃ .

මණිද්වීපඃ ස ඒවාස්ති යත්ර දේවී විරාජතේ .. 1 ..

සර්වස්මාදධිකෝ යස්මාත්සර්වලෝකස්තතඃ ස්මෘතඃ .

පුරා පරාම්බයෛවායං කල්පිතෝ මනසේච්ඡයා .. 2 ..

සර්වාදෞ නිජවාසාර්ථං ප්රකෘත්යා මූලභූතයා .

කෛලාසාදධිකෝ ලෝකෝ වෛකුණ්ඨාදපි චෝත්තමඃ .. 3 ..

ගෝලෝකාදපි සර්වස්මාත්සර්වලෝකෝ(අ)ධිකඃ ස්මෘතඃ .

නෛතත්සමං ත්රිලෝක්යාං තු සුන්දරං විද්යතේ ක්වචිත් .. 4 ..

ඡත්රීභූතං ත්රිජගතෝ භවසන්තාපනාශකම් .

ඡායාභූතං තදේවාස්ති බ්රහ්මාණ්ඩානාං තු සත්තම .. 5 ..

බහුයෝජනවිස්තීර්ණෝ ගම්භීරස්තාවදේව හි .

මණිද්වීපස්ය පරිතෝ වර්තතේ තු සුධෝදධිඃ .. 6 ..

මරුත්සඞ්ඝට්ටනෝත්කීර්ණතරඞ්ග ශතසඞ්කුලඃ .

රත්නාච්ඡවාලුකායුක්තෝ ඣෂශඞ්ඛසමාකුලඃ .. 7 ..

වීචිසඞ්ඝර්ෂසඤ්ජාතලහරීකණශීතලඃ .

නානාධ්වජසමායුක්තා නානාපෝතගතාගතෛඃ .. 8 ..

විරාජමානඃ පරිතස්තීරරත්නද්රුමෝ මහාන් .

තදුත්තරමයෝධාතුනිර්මිතෝ ගගනේ තතඃ .. 9 ..

සප්තයෝජනවිස්තීර්ණඃ ප්රාකාරෝ වර්තතේ මහාන් .

නානාශස්ත්රප්රහරණා නානායුද්ධවිශාරදාඃ .. 10 ..

රක්ෂකා නිවසන්ත්යත්ර මෝදමානාඃ සමන්තතඃ .

චතුර්ද්වාරසමායුක්තෝ ද්වාරපාලශතාන්විතඃ .. 11 ..

නානාගණෛඃ පරිවෘතෝ දේවීභක්තියුතෛර්නෘප .

දර්ශනාර්ථං සමායාන්ති යේ දේවා ජගදීශිතුඃ .. 12 ..

තේෂාං ගණා වසන්ත්යත්ර වාහනානි ච තත්ර හි .

විමානශතසඞ්ඝර්ෂඝණ්ටාස්වනසමාකුලඃ .. 13 ..

හයහේෂාඛුරාඝාතබධිරීකෘතදිම්මුඛඃ .

ගණෛඃ කිලකිලාරාවෛර්වේත්රහස්තෛශ්ච තාඩිතාඃ .. 14 ..

සේවකා දේවසඞ්ගානාං භ්රාජන්තේ තත්ර භූමිප .

තස්මිඞ්කෝලාහලේ රාජන්නශබ්දඃ කේනචිත්ක්වචිත් .. 15 ..

කස්යචිච්ඡ්රූයතේ(අ)ත්යන්තං නානාධ්වනිසමාකුලේ .

පදේ පදේ මිෂ්ටවාරිපරිපූර්ණසරාන්සි ච .. 16 ..

වාටිකා විවිධා රාජන් රත්නද්රුමවිරාජිතාඃ .

තදුත්තරං මහාසාරධාතුනිර්මිතමණ්ඩලඃ .. 17 ..

සාලෝ(අ)පරෝ මහානස්ති ගගනස්පර්ශි යච්ඡිරඃ .

තේජසා ස්යාච්ඡතගුණඃ පූර්වසාලාදයං පරඃ .. 18 ..

ගෝපුරද්වාරසහිතෝ බහුවෘක්ෂසමන්විතඃ .

යා වෘක්ෂජාතයඃ සන්ති සර්වාස්තාස්තත්ර සන්ති ච .. 19 ..

නිරන්තරං පුෂ්පයුතාඃ සදා ඵලසමන්විතාඃ .

නවපල්ලවසංයුක්තාඃ පරසෞරභසඞ්කුලාඃ .. 20 ..

පනසා බකුලා ලෝධ්රාඃ කර්ණිකාරාශ්ච ශිංශපාඃ .

දේවදාරුකාඤ්චනාරා ආම්රාශ්චෛව සුමේරවඃ .. 21 ..

ලිකුචා හිඞ්ගුලාශ්චෛලා ලවඞ්ගාඃ කට්ඵලාස්තථා .

පාටලා මුචුකුන්දාශ්ච ඵලින්යෝ ජඝනේඵලාඃ .. 22 ..

තාලාස්තමාලාඃ සාලාශ්ච කඞ්කෝලා නාගභද්රකාඃ .

පුන්නාගාඃ පීලවඃ සාල්වකා වෛ කර්පූරශාඛිනඃ .. 23 ..

අශ්වකර්ණා හස්තිකර්ණාස්තාලපර්ණාශ්ච දාඩිමාඃ .

ගණිකා බන්ධුජීවාශ්ච ජම්බීරාශ්ච කුරණ්ඩකාඃ .. 24 ..

චාම්පේයා බන්ධුජීවාශ්ච තථා වෛ කනකද්රුමාඃ .

කාලාගුරුද්රුමාශ්චෛව තථා චන්දනපාදපාඃ .. 25 ..

ඛර්ජූරා යූථිකාස්තාලපර්ණ්යශ්චෛව තථේක්ෂවඃ .

ක්ෂීරවෘක්ෂාශ්ච ඛදිරාශ්චිඤ්චාභල්ලාතකාස්තථා .. 26 ..

රුචකාඃ කුටජා වෘක්ෂා බිල්වවෘක්ෂාස්තථෛව ච .

තුලසීනාං වනාන්යේවං මල්ලිකානාං තථෛව ච .. 27 ..

ඉත්යාදිතරුජාතීනාං වනාන්යුපවනානි ච .

නානාවාපීශතෛර්යුක්තාන්යේවං සන්ති ධරාධිප .. 28 ..

කෝකිලාරාවසංයුක්තා ගුන්ජද්භ්රමරභූෂිතාඃ .

නිර්යාසස්රාවිණඃ සර්වේ ස්නිග්ධච්ඡායාස්තරූත්තමාඃ .. 29 ..

නානාඍතුභවා වෘක්ෂා නානාපක්ෂිසමාකුලාඃ .

නානාරසස්රාවිණීභිර්නදීභිරතිශෝභිතාඃ .. 30 ..

පාරාවතශුකව්රාතසාරිකාපක්ෂමාරුතෛඃ .

හංසපක්ෂසමුද්භූත වාතව්රාතෛශ්චලද්ද්රුමම් .. 31 ..

සුගන්ධග්රාහිපවනපූරිතං තද්වනෝත්තමම් .

සහිතං හරිණීයූථෛර්ධාවමානෛරිතස්තතඃ .. 32 ..

නෘත්යද්බර්හිකදම්බස්ය කේකාරාවෛඃ සුඛප්රදෛඃ .

නාදිතං තද්වනං දිව්යං මධුස්රාවි සමන්තතඃ .. 33 ..

කාංස්යසාලාදුත්තරේ තු තාම්රසාලඃ ප්රකීර්තිතඃ .

චතුරස්රසමාකාර උන්නත්යා සප්තයෝජනඃ .. 34 ..

ද්වයෝස්තු සාලයෝර්මධ්යේ සම්ප්රෝක්තා කල්පවාටිකා .

යේෂාං තරූණාං පුෂ්පාණි කාඤ්චනාභානි භූමිප .. 35 ..

පත්රාණි කාඤ්චනාභානි රත්නබීජඵලානි ච .

දශයෝජනගන්ධෝ හි ප්රසර්පති සමන්තතඃ .. 36 ..

තද්වනං රක්ෂිතං රාජන්වසන්තේනර්තුනානිශම් .

පුෂ්පසිංහාසනාසීනඃ පුෂ්පච්ඡත්රවිරාජිතඃ .. 37 ..

පුෂ්පභූෂාභූෂිතශ්ච පුෂ්පාසවවිඝූර්ණිතඃ .

මධුශ්රීර්මාධවශ්රීශ්ච ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 38 ..

ක්රීඩතඃ ස්මේරවදනේ සුමස්තබකකන්දුකෛඃ .

අතීව රම්යං විපිනං මධුස්රාවි සමන්තතඃ .. 39 ..

දශයෝජනපර්යන්තං කුසුමාමෝදවායුනා .

පූරිතං දිව්යගන්ධර්වෛඃ සාඞ්ගනෛර්ගානලෝලුපෛඃ .. 40 ..

ශෝභිතං තද්වනං දිව්යං මත්තකෝකිලනාදිතම් .

වසන්තලක්ෂ්මීසංයුක්තං කාමිකාමප්රවර්ධනම් .. 41 ..

තාම්රසාලාදුත්තරත්ර සීසසාලඃ ප්රකීර්තිතඃ .

සමුච්ඡ්රායඃ ස්මෘතෝ(අ)ප්යස්ය සප්තයෝජනසඞ්ඛ්යයා .. 42 ..

සන්තානවාටිකාමධ්යේ සාලයෝස්තු ද්වයෝර්නෘප .

දශයෝජනගන්ධස්තු ප්රසූනානාං සමන්තතඃ .. 43 ..

හිරණ්යාභානි කුසුමාන්යුත්ඵුල්ලානි නිරන්තරම් .

අමෘතද්රවසංයුක්තඵලානි මධුරාණි ච .. 44 ..

ග්රීෂ්මර්තුර්නායකස්තස්යා වාටිකායා නෘපෝත්තම .

ශුක්රශ්රීශ්ච ශුචිශ්රීශ්ච ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 45 ..

සන්තාපත්රස්තලෝකාස්තු වෘක්ෂමූලේෂු සංස්ථිතාඃ .

නානාසිද්ධෛඃ පරිවෘතෝ නානාදේවෛඃ සමන්විතඃ .. 46 ..

විලාසිනීනාං බෘන්දෛස්තු චන්දනද්රවපඞ්කිලෛඃ .

පුෂ්පමාලාභූෂිතෛස්තු තාලවෘන්තකරාම්බුජෛඃ .. 47 ..

[පාඨභේදඃ- ප්රාකාරඃ]

ප්රකාරඃ ශෝභිතෝ ඒජච්ඡීතලාම්බුනිෂේවිභිඃ .

සීසසාලාදුත්තරත්රාප්යාරකූටමයඃ ශුභඃ .. 48 ..

ප්රාකාරෝ වර්තතේ රාජන්මුනියෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

හරිචන්දනවෘක්ෂාණාං වාටී මධ්යේ තයෝඃ ස්මෘතා .. 49 ..

සාලයෝරධිනාථස්තු වර්ෂර්තුර්මේඝවාහනඃ .

විද්යුත්පිඞ්ගලනේත්රශ්ච ජීමූතකවචඃ ස්මෘතඃ .. 50 ..

වජ්රනිර්ඝෝෂමුඛරශ්චේන්ද්රධන්වා සමන්තතඃ .

සහස්රශෝ වාරිධාරා මුඤ්චන්නාස්තේ ගණාවෘතඃ .. 51 ..

නභඃ ශ්රීශ්ච නභස්යශ්රීඃ ස්වරස්යා රස්යමාලිනී .

අම්බා දුලා නිරත්නිශ්චාභ්රමන්තී මේඝයන්තිකා .. 52 ..

වර්ෂයන්තී චිබුණිකා වාරිධාරා ච සම්මතාඃ .

වර්ෂර්තෝර්ද්වාදශ ප්රෝක්තාඃ ශක්තයෝ මදවිහ්වලාඃ .. 53 ..

නවපල්ලවවෘක්ෂාශ්ච නවීනලතිකාන්විතාඃ .

හරිතානි තෘණාන්යේව වේෂ්ටිතා යෛර්ධරා(අ)ඛිලා .. 54 ..

නදීනදප්රවාහාශ්ච ප්රවහන්ති ච වේගතඃ .

සරාංසි කලුෂාම්බූනි රාගිචිත්තසමානි ච .. 55 ..

වසන්ති දේවාඃ සිද්ධාශ්ච යේ දේවීකර්මකාරිණඃ .

වාපීකූපතඩාගාශ්ච යේ දේව්යර්ථං සමර්පිතාඃ .. 56 ..

තේ ගණා නිවසන්ත්යත්ර සවිලාසාශ්ච සාඞ්ගනාඃ .

ආරකූටමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .. 57 ..

පඤ්චලෝහාත්මකඃ සාලෝ මධ්යේ මන්දාරවාටිකා .

නානාපුෂ්පලතාකීර්ණා නානාපල්ලවශෝභිතා .. 58 ..

අධිෂ්ඨාතා(අ)ත්ර සම්ප්රෝක්තඃ ශරදෘතුරනාමයඃ .

ඉෂලක්ෂ්මීරූර්ජලක්ෂ්මීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 59 ..

නානාසිද්ධා වසන්ත්යත්ර සාඞ්ගනාඃ සපරිච්ඡදාඃ .

පඤ්චලෝහමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .. 60 ..

දීප්යමානෝ මහාශෘඞ්ගෛර්වර්තතේ රෞප්යසාලකඃ .

පාරිජාතාටවීමධ්යේ ප්රසූනස්තබකාන්විතා .. 61 ..

දශයෝජනගන්ධීනි කුසුමානි සමන්තතඃ .

මෝදයන්ති ගණාන්සර්වාන්යේ දේවීකර්මකාරිණඃ .. 62 ..

තත්රාධිනාථඃ සම්ප්රෝක්තෝ හේමන්තර්තුර්මහෝජ්ජ්වලඃ .

සගණඃ සායුධඃ සර්වාන් රාගිණෝ රඤ්ජයන්නපඃ .. 63 ..

සහශ්රීශ්ච සහස්යශ්රීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .

වසන්ති තත්ර සිද්ධාශ්ච යේ දේවීව්රතකාරිණඃ .. 64 ..

රෞප්යසාලමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

සෞවර්ණසාලඃ සම්ප්රෝක්තස්තප්තහාටකකල්පිතඃ .. 65 ..

මධ්යේ කදම්බවාටී තු පුෂ්පපල්ලවශෝභිතා .

කදම්බමදිරාධාරාඃ ප්රවර්තන්තේ සහස්රශඃ .. 66 ..

යාභිර්නිපීතපීතාභිර්නිජානන්දෝ(අ)නුභූයතේ .

තත්රාධිනාථඃ සම්ප්රෝක්තඃ ශෛශිරර්තුර්මහෝදයඃ .. 67 ..

තපඃශ්රීශ්ච තපස්යශ්රීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .

මෝදමානඃ සහෛතාභ්යාං වර්තතේ ශිශිරාකෘතිඃ .. 68 ..

නානාවිලාසසංයුක්තෝ නානාගණසමාවෘතඃ .

නිවසන්ති මහාසිද්ධා යේ දේවීදානකාරිණඃ .. 69 ..

නානාභෝගසමුත්පන්නමහානන්දසමන්විතාඃ .

සාඞ්ගනාඃ පරිවාරෛස්තු සඞ්ඝශඃ පරිවාරිතාඃ .. 70 ..

ස්වර්ණසාලමයාදග්රේ මුනියෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

පුෂ්පරාගමයඃ සාලඃ කුඞ්කුමාරුණවිග්රහඃ .. 71 ..

පුෂ්පරාගමයී භූමිර්වනාන්යුපවනානි ච .

රත්නවෘක්ෂාලවාලාශ්ච පුෂ්පරාගමයාඃ ස්මෘතාඃ .. 72 ..

ප්රාකාරෝ යස්ය රත්නස්ය තද්රත්නරචිතා ද්රුමාඃ .

වනභූඃ පක්ෂිනශ්චෛව රත්නවර්ණජලානි ච .. 73 ..

මණ්ඩපා මණ්ඩපස්තම්භාඃ සරාන්සි කමලානි ච .

ප්රාකාරේ තත්ර යද්යත්ස්යාත්තත්සර්වං තත්සමං භවේත් .. 74 ..

පරිභාෂේයමුද්දිෂ්ටා රත්නසාලාදිෂු ප්රභෝ .

තේජසා ස්යාල්ලක්ෂගුණඃ පූර්වසාලාත්පරෝ නෘප .. 75 ..

දික්පාලා නිවසන්ත්යත්ර ප්රතිබ්රහ්මාන්ඩවර්තිනාම් .

දික්පාලානාං සමෂ්ට්යාත්මරූපාඃ ස්ඵූර්ජද්වරායුධාඃ .. 76 ..

පූර්වාශායාං සමුත්තුඞ්ගශෘඞ්ගා පූරමරාවතී .

නානෝපවනසංයුක්තා මහේන්ද්රස්තත්ර රාජතේ .. 77 ..

ස්වර්ගශෝභා ච යා ස්වර්ගේ යාවතී ස්යාත්තතෝ(අ)ධිකා .

සමෂ්ටිශතනේත්රස්ය සහස්රගුණතඃ ස්මෘතා .. 78 ..

ඓරාවතසමාරූඪෝ වජ්රහස්තඃ ප්රතාපවාන් .

දේවසේනාපරිවෘතෝ රාජතේ(අ)ත්ර ශතක්රතුඃ .. 79 ..

දේවාඞ්ගනාගණයුතා ශචී තත්ර විරාජතේ .

වහ්නිකෝණේ වහ්නිපුරී වහ්නිපූඃ සදෘශී නෘප .. 80 ..

ස්වාහාස්වධාසමායුක්තෝ වහ්නිස්තත්ර විරාජතේ .

නිජවාහනභූෂාඪ්යෝ නිජදේවගණෛර්වෘතඃ .. 81 ..

යාම්යාශායාං යමපුරී තත්ර දණ්ඩධරෝ මහාන් .

ස්වභටෛර්වේෂ්ටිතෝ රාජන් චිත්රගුප්තපුරෝගමෛඃ .. 82 ..

නිජශක්තියුතෝ භාස්වත්තනයෝ(අ)ස්ති යමෝ මහාන් .

නෛරෘත්යාං දිශි රාක්ෂස්යාං රාක්ෂසෛඃ පරිවාරිතඃ .. 83 ..

ඛඩ්ගධාරී ස්ඵුරන්නාස්තේ නිරෘතිර්නිජශක්තියුක් .

වාරුණ්යාං වරුණෝ රාජා පාශධාරී ප්රතාපවාන් .. 84 ..

මහාඣශසමාරූඪෝ වාරුණීමධුවිහ්වලඃ .

නිජශක්තිසමායුක්තෝ නිජයාදෝගණාන්විතඃ .. 85 ..

සමාස්තේ වාරුණේ ලෝකේ වරුණානීරතාකුලඃ .

වායුකෝණේ වායුලෝකෝ වායුස්තත්රාධිතිෂ්ඨති .. 86 ..

වායුසාධනසංසිද්ධයෝගිභිඃ පරිවාරිතඃ .

ධ්වජහස්තෝ විශාලාක්ෂෝ මෘගවාහනසංස්ථිතඃ .. 87 ..

මරුද්ගණෛඃ පරිවෘතෝ නිජශක්තිසමන්විතඃ .

උත්තරස්යාං දිශි මහාන්යක්ෂලෝකෝ(අ)ස්ති භූමිප .. 88 ..

යක්ෂාධිරාජස්තත්රා(අ)(අ)ස්තේ වෘද්ධිඍද්ධ්යාදිශක්තිභිඃ .

නවභිර්නිධිභිර්යුක්තස්තුන්දිලෝ ධනනායකඃ .. 89 ..

මණිභද්රඃ පූර්ණභද්රෝ මණිමාන්මණිකන්ධරඃ .

මණිභූෂෝ මණිස්රග්වී මණිකාර්මුකධාරකඃ .. 90 ..

ඉත්යාදියක්ෂසේනානීසහිතෝ නිජශක්තියුක් .

ඊශානකෝණේ සම්ප්රෝක්තෝ රුද්රලෝකෝ මහත්තරඃ .. 91 ..

අනර්ඝ්යරත්නඛචිතෝ යත්ර රුද්රෝ(අ)ධිදෛවතම් .

මන්යුමාන්දීප්තනයනෝ බද්ධපෘෂ්ඨමහේෂුධිඃ .. 92 ..

ස්ඵූර්ජද්ධනුර්වාමහස්තෝ(අ)ධිජ්යධන්වභිරාවෘතඃ .

ස්වසමානෛරසඞ්ඛ්යාතරුද්රෛඃ ශූලවරායුධෛඃ .. 93 ..

විකෘතාස්යෛඃ කරාලාස්යෛර්වමද්වහ්නිභිරාස්යතඃ .

දශහස්තෛඃ ශතකරෛඃ සහස්රභුජසංයුතෛඃ .. 94 ..

දශපාදෛර්දශග්රීවෛස්ත්රිනේත්රෛරුග්රමූර්තිභිඃ .

අන්තරික්ෂචරා යේ ච යේ ච භූමිචරාඃ ස්මෘතාඃ .. 95 ..

රුද්රාධ්යායේ ස්මෘතා රුද්රාස්තෛඃ සර්වෛශ්ච සමාවෘතඃ .

රුද්රාණීකෝටිසහිතෝ භද්රකාල්යාදිමාතෘභිඃ .. 96 ..

නානාශක්තිසමාවිෂ්ටඩාමර්යාදිගණාවෘතඃ .

වීරභද්රාදිසහිතෝ රුද්රෝ රාජන්විරාජතේ .. 97 ..

මුණ්ඩමාලාධරෝ නාගවලයෝ නාගකන්ධරඃ .

ව්යාඝ්රචර්මපරීධානෝ ගජචර්මෝත්තරීයකඃ .. 98 ..

චිතාභස්මාඞ්ගලිප්තාඞ්ගඃ ප්රමථාදිගණාවෘතඃ .

නිනදඩ්ඩමරුධ්වානෛර්බධිරීකෘතදිම්මුඛඃ .. 99 ..

අට්ටහාසාස්ඵෝටශබ්දෛඃ සන්ත්රාසිතනභස්තලඃ .

භූතසඞ්ඝසමාවිෂ්ටෝ භූතාවාසෝ මහේශ්වරඃ .. 100 ..

ඊශානදික්පතිඃ සෝ(අ)යං නාම්නා චේශාන ඒව ච .. 101 ..

ඉති ශ්රීදේවීභාගවතේ මහාපුරාණේ ද්වාදශස්කන්ධේ මණිද්වීපවර්ණනං නාම දශමෝ(අ)ධ්යායඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)

vyāsa uvāca –

brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |

maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |

purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |

kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |

naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |

chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |

maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |

ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |

nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |

taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |

nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |

caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |

darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |

vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||

hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |

gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||

sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |

tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |

pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |

taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |

tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |

yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |

navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |

devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |

pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |

punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |

gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |

kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |

kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |

tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |

nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||

kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |

niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |

nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |

haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |

sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |

nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |

caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |

yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |

daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |

puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |

madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |

atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |

pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |

vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |

samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |

daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |

amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |

śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |

nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||

vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |

puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||

[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]

prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |

sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||

prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |

haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |

vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |

sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||

nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |

ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||

varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |

varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |

haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |

sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |

vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |

ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |

nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||

adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |

iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |

pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |

pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |

modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |

sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |

sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |

kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |

tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |

nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |

sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |

puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |

ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |

vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |

prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |

tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||

dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |

dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |

nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |

samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |

devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |

vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |

nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |

svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |

nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |

vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||

mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |

nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |

vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |

dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |

uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||

yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |

navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |

maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |

īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |

manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |

svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |

daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |

antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |

rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |

vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |

vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||

citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |

ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |

bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||

īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, दशमोऽध्यायः, , मणिद्वीप वर्णन - 1)

व्यास उवाच –

ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।

मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते ॥ 1 ॥

सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।

पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया ॥ 2 ॥

सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।

कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः ॥ 3 ॥

गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।

नैतत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित् ॥ 4 ॥

छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।

छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम ॥ 5 ॥

बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।

मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः ॥ 6 ॥

मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।

रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः ॥ 7 ॥

वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।

नानाध्वजसमायुक्ता नानापोतगतागतैः ॥ 8 ॥

विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।

तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः ॥ 9 ॥

सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।

नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः ॥ 10 ॥

रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।

चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः ॥ 11 ॥

नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।

दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः ॥ 12 ॥

तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।

विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः ॥ 13 ॥

हयहेषाखुराघातबधिरीकृतदिम्मुखः ।

गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः ॥ 14 ॥

सेवका देवसङ्गानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।

तस्मिङ्कोलाहले राजन्नशब्दः केनचित्क्वचित् ॥ 15 ॥

कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।

पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरान्सि च ॥ 16 ॥

वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।

तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः ॥ 17 ॥

सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।

तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः ॥ 18 ॥

गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।

या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च ॥ 19 ॥

निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।

नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः ॥ 20 ॥

पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।

देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः ॥ 21 ॥

लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।

पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः ॥ 22 ॥

तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।

पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः ॥ 23 ॥

अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।

गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः ॥ 24 ॥

चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।

कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः ॥ 25 ॥

खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।

क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्चाभल्लातकास्तथा ॥ 26 ॥

रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।

तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च ॥ 27 ॥

इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।

नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप ॥ 28 ॥

कोकिलारावसंयुक्ता गुन्जद्भ्रमरभूषिताः ।

निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः ॥ 29 ॥

नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।

नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः ॥ 30 ॥

पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।

हंसपक्षसमुद्भूत वातव्रातैश्चलद्द्रुमम् ॥ 31 ॥

सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।

सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः ॥ 32 ॥

नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।

नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 33 ॥

कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।

चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः ॥ 34 ॥

द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।

येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप ॥ 35 ॥

पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।

दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः ॥ 36 ॥

तद्वनं रक्षितं राजन्वसन्तेनर्तुनानिशम् ।

पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः ॥ 37 ॥

पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।

मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 38 ॥

क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।

अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 39 ॥

दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।

पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः ॥ 40 ॥

शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।

वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम् ॥ 41 ॥

ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।

समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया ॥ 42 ॥

सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।

दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः ॥ 43 ॥

हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।

अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च ॥ 44 ॥

ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।

शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 45 ॥

सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।

नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः ॥ 46 ॥

विलासिनीनां बृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।

पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः ॥ 47 ॥

[पाठभेदः- प्राकारः]

प्रकारः शोभितो एजच्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।

सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः ॥ 48 ॥

प्राकारो वर्तते राजन्मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता ॥ 49 ॥

सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।

विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः ॥ 50 ॥

वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।

सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः ॥ 51 ॥

नभः श्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।

अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका ॥ 52 ॥

वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च सम्मताः ।

वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः ॥ 53 ॥

नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।

हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराऽखिला ॥ 54 ॥

नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।

सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च ॥ 55 ॥

वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।

वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः ॥ 56 ॥

ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।

आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 57 ॥

पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।

नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता ॥ 58 ॥

अधिष्ठाताऽत्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।

इषलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 59 ॥

नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।

पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 60 ॥

दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।

पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता ॥ 61 ॥

दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।

मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः ॥ 62 ॥

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।

सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नपः ॥ 63 ॥

सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः ॥ 64 ॥

रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।

सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः ॥ 65 ॥

मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।

कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ॥ 66 ॥

याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः ॥ 67 ॥

तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः ॥ 68 ॥

नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।

निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः ॥ 69 ॥

नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।

साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः ॥ 70 ॥

स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 71 ॥

पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।

रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः ॥ 72 ॥

प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।

वनभूः पक्षिनश्चैव रत्नवर्णजलानि च ॥ 73 ॥

मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरान्सि कमलानि च ।

प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत् ॥ 74 ॥

परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।

तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप ॥ 75 ॥

दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्मान्डवर्तिनाम् ।

दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः ॥ 76 ॥

पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।

नानोपवनसंयुक्ता महेन्द्रस्तत्र राजते ॥ 77 ॥

स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।

समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता ॥ 78 ॥

ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।

देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः ॥ 79 ॥

देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।

वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूः सदृशी नृप ॥ 80 ॥

स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।

निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः ॥ 81 ॥

याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।

स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः ॥ 82 ॥

निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।

नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः ॥ 83 ॥

खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।

वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान् ॥ 84 ॥

महाझशसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।

निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः ॥ 85 ॥

समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।

वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति ॥ 86 ॥

वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।

ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः ॥ 87 ॥

मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।

उत्तरस्यां दिशि महान्यक्षलोकोऽस्ति भूमिप ॥ 88 ॥

यक्षाधिराजस्तत्राऽऽस्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।

नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः ॥ 89 ॥

मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।

मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः ॥ 90 ॥

इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।

ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः ॥ 91 ॥

अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।

मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः ॥ 92 ॥

स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिरावृतः ।

स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः ॥ 93 ॥

विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।

दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः ॥ 94 ॥

दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।

अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचराः स्मृताः ॥ 95 ॥

रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।

रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः ॥ 96 ॥

नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।

वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन्विराजते ॥ 97 ॥

मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।

व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः ॥ 98 ॥

चिताभस्माङ्गलिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।

निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिम्मुखः ॥ 99 ॥

अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।

भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ॥ 100 ॥

ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च ॥ 101 ॥

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे मणिद्वीपवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥