Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam)

ॐ

මණිද්වීප වර්ණන - 1 (දේවී භාගවතම්)

Devi Vyasa Sinhala

(ශ්රීදේවීභාගවතං, ද්වාදශ ස්කන්ධං, දශමෝ(අ)ධ්යායඃ, , මණිද්වීප වර්ණන - 1)

ව්යාස උවාච –

බ්රහ්මලෝකාදූර්ධ්වභාගේ සර්වලෝකෝ(අ)ස්ති යඃ ශ්රුතඃ .

මණිද්වීපඃ ස ඒවාස්ති යත්ර දේවී විරාජතේ .. 1 ..

සර්වස්මාදධිකෝ යස්මාත්සර්වලෝකස්තතඃ ස්මෘතඃ .

පුරා පරාම්බයෛවායං කල්පිතෝ මනසේච්ඡයා .. 2 ..

සර්වාදෞ නිජවාසාර්ථං ප්රකෘත්යා මූලභූතයා .

කෛලාසාදධිකෝ ලෝකෝ වෛකුණ්ඨාදපි චෝත්තමඃ .. 3 ..

ගෝලෝකාදපි සර්වස්මාත්සර්වලෝකෝ(අ)ධිකඃ ස්මෘතඃ .

නෛතත්සමං ත්රිලෝක්යාං තු සුන්දරං විද්යතේ ක්වචිත් .. 4 ..

ඡත්රීභූතං ත්රිජගතෝ භවසන්තාපනාශකම් .

ඡායාභූතං තදේවාස්ති බ්රහ්මාණ්ඩානාං තු සත්තම .. 5 ..

බහුයෝජනවිස්තීර්ණෝ ගම්භීරස්තාවදේව හි .

මණිද්වීපස්ය පරිතෝ වර්තතේ තු සුධෝදධිඃ .. 6 ..

මරුත්සඞ්ඝට්ටනෝත්කීර්ණතරඞ්ග ශතසඞ්කුලඃ .

රත්නාච්ඡවාලුකායුක්තෝ ඣෂශඞ්ඛසමාකුලඃ .. 7 ..

වීචිසඞ්ඝර්ෂසඤ්ජාතලහරීකණශීතලඃ .

නානාධ්වජසමායුක්තා නානාපෝතගතාගතෛඃ .. 8 ..

විරාජමානඃ පරිතස්තීරරත්නද්රුමෝ මහාන් .

තදුත්තරමයෝධාතුනිර්මිතෝ ගගනේ තතඃ .. 9 ..

සප්තයෝජනවිස්තීර්ණඃ ප්රාකාරෝ වර්තතේ මහාන් .

නානාශස්ත්රප්රහරණා නානායුද්ධවිශාරදාඃ .. 10 ..

රක්ෂකා නිවසන්ත්යත්ර මෝදමානාඃ සමන්තතඃ .

චතුර්ද්වාරසමායුක්තෝ ද්වාරපාලශතාන්විතඃ .. 11 ..

නානාගණෛඃ පරිවෘතෝ දේවීභක්තියුතෛර්නෘප .

දර්ශනාර්ථං සමායාන්ති යේ දේවා ජගදීශිතුඃ .. 12 ..

තේෂාං ගණා වසන්ත්යත්ර වාහනානි ච තත්ර හි .

විමානශතසඞ්ඝර්ෂඝණ්ටාස්වනසමාකුලඃ .. 13 ..

හයහේෂාඛුරාඝාතබධිරීකෘතදිම්මුඛඃ .

ගණෛඃ කිලකිලාරාවෛර්වේත්රහස්තෛශ්ච තාඩිතාඃ .. 14 ..

සේවකා දේවසඞ්ගානාං භ්රාජන්තේ තත්ර භූමිප .

තස්මිඞ්කෝලාහලේ රාජන්නශබ්දඃ කේනචිත්ක්වචිත් .. 15 ..

කස්යචිච්ඡ්රූයතේ(අ)ත්යන්තං නානාධ්වනිසමාකුලේ .

පදේ පදේ මිෂ්ටවාරිපරිපූර්ණසරාන්සි ච .. 16 ..

වාටිකා විවිධා රාජන් රත්නද්රුමවිරාජිතාඃ .

තදුත්තරං මහාසාරධාතුනිර්මිතමණ්ඩලඃ .. 17 ..

සාලෝ(අ)පරෝ මහානස්ති ගගනස්පර්ශි යච්ඡිරඃ .

තේජසා ස්යාච්ඡතගුණඃ පූර්වසාලාදයං පරඃ .. 18 ..

ගෝපුරද්වාරසහිතෝ බහුවෘක්ෂසමන්විතඃ .

යා වෘක්ෂජාතයඃ සන්ති සර්වාස්තාස්තත්ර සන්ති ච .. 19 ..

නිරන්තරං පුෂ්පයුතාඃ සදා ඵලසමන්විතාඃ .

නවපල්ලවසංයුක්තාඃ පරසෞරභසඞ්කුලාඃ .. 20 ..

පනසා බකුලා ලෝධ්රාඃ කර්ණිකාරාශ්ච ශිංශපාඃ .

දේවදාරුකාඤ්චනාරා ආම්රාශ්චෛව සුමේරවඃ .. 21 ..

ලිකුචා හිඞ්ගුලාශ්චෛලා ලවඞ්ගාඃ කට්ඵලාස්තථා .

පාටලා මුචුකුන්දාශ්ච ඵලින්යෝ ජඝනේඵලාඃ .. 22 ..

තාලාස්තමාලාඃ සාලාශ්ච කඞ්කෝලා නාගභද්රකාඃ .

පුන්නාගාඃ පීලවඃ සාල්වකා වෛ කර්පූරශාඛිනඃ .. 23 ..

අශ්වකර්ණා හස්තිකර්ණාස්තාලපර්ණාශ්ච දාඩිමාඃ .

ගණිකා බන්ධුජීවාශ්ච ජම්බීරාශ්ච කුරණ්ඩකාඃ .. 24 ..

චාම්පේයා බන්ධුජීවාශ්ච තථා වෛ කනකද්රුමාඃ .

කාලාගුරුද්රුමාශ්චෛව තථා චන්දනපාදපාඃ .. 25 ..

ඛර්ජූරා යූථිකාස්තාලපර්ණ්යශ්චෛව තථේක්ෂවඃ .

ක්ෂීරවෘක්ෂාශ්ච ඛදිරාශ්චිඤ්චාභල්ලාතකාස්තථා .. 26 ..

රුචකාඃ කුටජා වෘක්ෂා බිල්වවෘක්ෂාස්තථෛව ච .

තුලසීනාං වනාන්යේවං මල්ලිකානාං තථෛව ච .. 27 ..

ඉත්යාදිතරුජාතීනාං වනාන්යුපවනානි ච .

නානාවාපීශතෛර්යුක්තාන්යේවං සන්ති ධරාධිප .. 28 ..

කෝකිලාරාවසංයුක්තා ගුන්ජද්භ්රමරභූෂිතාඃ .

නිර්යාසස්රාවිණඃ සර්වේ ස්නිග්ධච්ඡායාස්තරූත්තමාඃ .. 29 ..

නානාඍතුභවා වෘක්ෂා නානාපක්ෂිසමාකුලාඃ .

නානාරසස්රාවිණීභිර්නදීභිරතිශෝභිතාඃ .. 30 ..

පාරාවතශුකව්රාතසාරිකාපක්ෂමාරුතෛඃ .

හංසපක්ෂසමුද්භූත වාතව්රාතෛශ්චලද්ද්රුමම් .. 31 ..

සුගන්ධග්රාහිපවනපූරිතං තද්වනෝත්තමම් .

සහිතං හරිණීයූථෛර්ධාවමානෛරිතස්තතඃ .. 32 ..

නෘත්යද්බර්හිකදම්බස්ය කේකාරාවෛඃ සුඛප්රදෛඃ .

නාදිතං තද්වනං දිව්යං මධුස්රාවි සමන්තතඃ .. 33 ..

කාංස්යසාලාදුත්තරේ තු තාම්රසාලඃ ප්රකීර්තිතඃ .

චතුරස්රසමාකාර උන්නත්යා සප්තයෝජනඃ .. 34 ..

ද්වයෝස්තු සාලයෝර්මධ්යේ සම්ප්රෝක්තා කල්පවාටිකා .

යේෂාං තරූණාං පුෂ්පාණි කාඤ්චනාභානි භූමිප .. 35 ..

පත්රාණි කාඤ්චනාභානි රත්නබීජඵලානි ච .

දශයෝජනගන්ධෝ හි ප්රසර්පති සමන්තතඃ .. 36 ..

තද්වනං රක්ෂිතං රාජන්වසන්තේනර්තුනානිශම් .

පුෂ්පසිංහාසනාසීනඃ පුෂ්පච්ඡත්රවිරාජිතඃ .. 37 ..

පුෂ්පභූෂාභූෂිතශ්ච පුෂ්පාසවවිඝූර්ණිතඃ .

මධුශ්රීර්මාධවශ්රීශ්ච ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 38 ..

ක්රීඩතඃ ස්මේරවදනේ සුමස්තබකකන්දුකෛඃ .

අතීව රම්යං විපිනං මධුස්රාවි සමන්තතඃ .. 39 ..

දශයෝජනපර්යන්තං කුසුමාමෝදවායුනා .

පූරිතං දිව්යගන්ධර්වෛඃ සාඞ්ගනෛර්ගානලෝලුපෛඃ .. 40 ..

ශෝභිතං තද්වනං දිව්යං මත්තකෝකිලනාදිතම් .

වසන්තලක්ෂ්මීසංයුක්තං කාමිකාමප්රවර්ධනම් .. 41 ..

තාම්රසාලාදුත්තරත්ර සීසසාලඃ ප්රකීර්තිතඃ .

සමුච්ඡ්රායඃ ස්මෘතෝ(අ)ප්යස්ය සප්තයෝජනසඞ්ඛ්යයා .. 42 ..

සන්තානවාටිකාමධ්යේ සාලයෝස්තු ද්වයෝර්නෘප .

දශයෝජනගන්ධස්තු ප්රසූනානාං සමන්තතඃ .. 43 ..

හිරණ්යාභානි කුසුමාන්යුත්ඵුල්ලානි නිරන්තරම් .

අමෘතද්රවසංයුක්තඵලානි මධුරාණි ච .. 44 ..

ග්රීෂ්මර්තුර්නායකස්තස්යා වාටිකායා නෘපෝත්තම .

ශුක්රශ්රීශ්ච ශුචිශ්රීශ්ච ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 45 ..

සන්තාපත්රස්තලෝකාස්තු වෘක්ෂමූලේෂු සංස්ථිතාඃ .

නානාසිද්ධෛඃ පරිවෘතෝ නානාදේවෛඃ සමන්විතඃ .. 46 ..

විලාසිනීනාං බෘන්දෛස්තු චන්දනද්රවපඞ්කිලෛඃ .

පුෂ්පමාලාභූෂිතෛස්තු තාලවෘන්තකරාම්බුජෛඃ .. 47 ..

[පාඨභේදඃ- ප්රාකාරඃ]

ප්රකාරඃ ශෝභිතෝ ඒජච්ඡීතලාම්බුනිෂේවිභිඃ .

සීසසාලාදුත්තරත්රාප්යාරකූටමයඃ ශුභඃ .. 48 ..

ප්රාකාරෝ වර්තතේ රාජන්මුනියෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

හරිචන්දනවෘක්ෂාණාං වාටී මධ්යේ තයෝඃ ස්මෘතා .. 49 ..

සාලයෝරධිනාථස්තු වර්ෂර්තුර්මේඝවාහනඃ .

විද්යුත්පිඞ්ගලනේත්රශ්ච ජීමූතකවචඃ ස්මෘතඃ .. 50 ..

වජ්රනිර්ඝෝෂමුඛරශ්චේන්ද්රධන්වා සමන්තතඃ .

සහස්රශෝ වාරිධාරා මුඤ්චන්නාස්තේ ගණාවෘතඃ .. 51 ..

නභඃ ශ්රීශ්ච නභස්යශ්රීඃ ස්වරස්යා රස්යමාලිනී .

අම්බා දුලා නිරත්නිශ්චාභ්රමන්තී මේඝයන්තිකා .. 52 ..

වර්ෂයන්තී චිබුණිකා වාරිධාරා ච සම්මතාඃ .

වර්ෂර්තෝර්ද්වාදශ ප්රෝක්තාඃ ශක්තයෝ මදවිහ්වලාඃ .. 53 ..

නවපල්ලවවෘක්ෂාශ්ච නවීනලතිකාන්විතාඃ .

හරිතානි තෘණාන්යේව වේෂ්ටිතා යෛර්ධරා(අ)ඛිලා .. 54 ..

නදීනදප්රවාහාශ්ච ප්රවහන්ති ච වේගතඃ .

සරාංසි කලුෂාම්බූනි රාගිචිත්තසමානි ච .. 55 ..

වසන්ති දේවාඃ සිද්ධාශ්ච යේ දේවීකර්මකාරිණඃ .

වාපීකූපතඩාගාශ්ච යේ දේව්යර්ථං සමර්පිතාඃ .. 56 ..

තේ ගණා නිවසන්ත්යත්ර සවිලාසාශ්ච සාඞ්ගනාඃ .

ආරකූටමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .. 57 ..

පඤ්චලෝහාත්මකඃ සාලෝ මධ්යේ මන්දාරවාටිකා .

නානාපුෂ්පලතාකීර්ණා නානාපල්ලවශෝභිතා .. 58 ..

අධිෂ්ඨාතා(අ)ත්ර සම්ප්රෝක්තඃ ශරදෘතුරනාමයඃ .

ඉෂලක්ෂ්මීරූර්ජලක්ෂ්මීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .. 59 ..

නානාසිද්ධා වසන්ත්යත්ර සාඞ්ගනාඃ සපරිච්ඡදාඃ .

පඤ්චලෝහමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .. 60 ..

දීප්යමානෝ මහාශෘඞ්ගෛර්වර්තතේ රෞප්යසාලකඃ .

පාරිජාතාටවීමධ්යේ ප්රසූනස්තබකාන්විතා .. 61 ..

දශයෝජනගන්ධීනි කුසුමානි සමන්තතඃ .

මෝදයන්ති ගණාන්සර්වාන්යේ දේවීකර්මකාරිණඃ .. 62 ..

තත්රාධිනාථඃ සම්ප්රෝක්තෝ හේමන්තර්තුර්මහෝජ්ජ්වලඃ .

සගණඃ සායුධඃ සර්වාන් රාගිණෝ රඤ්ජයන්නපඃ .. 63 ..

සහශ්රීශ්ච සහස්යශ්රීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .

වසන්ති තත්ර සිද්ධාශ්ච යේ දේවීව්රතකාරිණඃ .. 64 ..

රෞප්යසාලමයාදග්රේ සප්තයෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

සෞවර්ණසාලඃ සම්ප්රෝක්තස්තප්තහාටකකල්පිතඃ .. 65 ..

මධ්යේ කදම්බවාටී තු පුෂ්පපල්ලවශෝභිතා .

කදම්බමදිරාධාරාඃ ප්රවර්තන්තේ සහස්රශඃ .. 66 ..

යාභිර්නිපීතපීතාභිර්නිජානන්දෝ(අ)නුභූයතේ .

තත්රාධිනාථඃ සම්ප්රෝක්තඃ ශෛශිරර්තුර්මහෝදයඃ .. 67 ..

තපඃශ්රීශ්ච තපස්යශ්රීර්ද්වේ භාර්යේ තස්ය සම්මතේ .

මෝදමානඃ සහෛතාභ්යාං වර්තතේ ශිශිරාකෘතිඃ .. 68 ..

නානාවිලාසසංයුක්තෝ නානාගණසමාවෘතඃ .

නිවසන්ති මහාසිද්ධා යේ දේවීදානකාරිණඃ .. 69 ..

නානාභෝගසමුත්පන්නමහානන්දසමන්විතාඃ .

සාඞ්ගනාඃ පරිවාරෛස්තු සඞ්ඝශඃ පරිවාරිතාඃ .. 70 ..

ස්වර්ණසාලමයාදග්රේ මුනියෝජනදෛර්ඝ්යවාන් .

පුෂ්පරාගමයඃ සාලඃ කුඞ්කුමාරුණවිග්රහඃ .. 71 ..

පුෂ්පරාගමයී භූමිර්වනාන්යුපවනානි ච .

රත්නවෘක්ෂාලවාලාශ්ච පුෂ්පරාගමයාඃ ස්මෘතාඃ .. 72 ..

ප්රාකාරෝ යස්ය රත්නස්ය තද්රත්නරචිතා ද්රුමාඃ .

වනභූඃ පක්ෂිනශ්චෛව රත්නවර්ණජලානි ච .. 73 ..

මණ්ඩපා මණ්ඩපස්තම්භාඃ සරාන්සි කමලානි ච .

ප්රාකාරේ තත්ර යද්යත්ස්යාත්තත්සර්වං තත්සමං භවේත් .. 74 ..

පරිභාෂේයමුද්දිෂ්ටා රත්නසාලාදිෂු ප්රභෝ .

තේජසා ස්යාල්ලක්ෂගුණඃ පූර්වසාලාත්පරෝ නෘප .. 75 ..

දික්පාලා නිවසන්ත්යත්ර ප්රතිබ්රහ්මාන්ඩවර්තිනාම් .

දික්පාලානාං සමෂ්ට්යාත්මරූපාඃ ස්ඵූර්ජද්වරායුධාඃ .. 76 ..

පූර්වාශායාං සමුත්තුඞ්ගශෘඞ්ගා පූරමරාවතී .

නානෝපවනසංයුක්තා මහේන්ද්රස්තත්ර රාජතේ .. 77 ..

ස්වර්ගශෝභා ච යා ස්වර්ගේ යාවතී ස්යාත්තතෝ(අ)ධිකා .

සමෂ්ටිශතනේත්රස්ය සහස්රගුණතඃ ස්මෘතා .. 78 ..

ඓරාවතසමාරූඪෝ වජ්රහස්තඃ ප්රතාපවාන් .

දේවසේනාපරිවෘතෝ රාජතේ(අ)ත්ර ශතක්රතුඃ .. 79 ..

දේවාඞ්ගනාගණයුතා ශචී තත්ර විරාජතේ .

වහ්නිකෝණේ වහ්නිපුරී වහ්නිපූඃ සදෘශී නෘප .. 80 ..

ස්වාහාස්වධාසමායුක්තෝ වහ්නිස්තත්ර විරාජතේ .

නිජවාහනභූෂාඪ්යෝ නිජදේවගණෛර්වෘතඃ .. 81 ..

යාම්යාශායාං යමපුරී තත්ර දණ්ඩධරෝ මහාන් .

ස්වභටෛර්වේෂ්ටිතෝ රාජන් චිත්රගුප්තපුරෝගමෛඃ .. 82 ..

නිජශක්තියුතෝ භාස්වත්තනයෝ(අ)ස්ති යමෝ මහාන් .

නෛරෘත්යාං දිශි රාක්ෂස්යාං රාක්ෂසෛඃ පරිවාරිතඃ .. 83 ..

ඛඩ්ගධාරී ස්ඵුරන්නාස්තේ නිරෘතිර්නිජශක්තියුක් .

වාරුණ්යාං වරුණෝ රාජා පාශධාරී ප්රතාපවාන් .. 84 ..

මහාඣශසමාරූඪෝ වාරුණීමධුවිහ්වලඃ .

නිජශක්තිසමායුක්තෝ නිජයාදෝගණාන්විතඃ .. 85 ..

සමාස්තේ වාරුණේ ලෝකේ වරුණානීරතාකුලඃ .

වායුකෝණේ වායුලෝකෝ වායුස්තත්රාධිතිෂ්ඨති .. 86 ..

වායුසාධනසංසිද්ධයෝගිභිඃ පරිවාරිතඃ .

ධ්වජහස්තෝ විශාලාක්ෂෝ මෘගවාහනසංස්ථිතඃ .. 87 ..

මරුද්ගණෛඃ පරිවෘතෝ නිජශක්තිසමන්විතඃ .

උත්තරස්යාං දිශි මහාන්යක්ෂලෝකෝ(අ)ස්ති භූමිප .. 88 ..

යක්ෂාධිරාජස්තත්රා(අ)(අ)ස්තේ වෘද්ධිඍද්ධ්යාදිශක්තිභිඃ .

නවභිර්නිධිභිර්යුක්තස්තුන්දිලෝ ධනනායකඃ .. 89 ..

මණිභද්රඃ පූර්ණභද්රෝ මණිමාන්මණිකන්ධරඃ .

මණිභූෂෝ මණිස්රග්වී මණිකාර්මුකධාරකඃ .. 90 ..

ඉත්යාදියක්ෂසේනානීසහිතෝ නිජශක්තියුක් .

ඊශානකෝණේ සම්ප්රෝක්තෝ රුද්රලෝකෝ මහත්තරඃ .. 91 ..

අනර්ඝ්යරත්නඛචිතෝ යත්ර රුද්රෝ(අ)ධිදෛවතම් .

මන්යුමාන්දීප්තනයනෝ බද්ධපෘෂ්ඨමහේෂුධිඃ .. 92 ..

ස්ඵූර්ජද්ධනුර්වාමහස්තෝ(අ)ධිජ්යධන්වභිරාවෘතඃ .

ස්වසමානෛරසඞ්ඛ්යාතරුද්රෛඃ ශූලවරායුධෛඃ .. 93 ..

විකෘතාස්යෛඃ කරාලාස්යෛර්වමද්වහ්නිභිරාස්යතඃ .

දශහස්තෛඃ ශතකරෛඃ සහස්රභුජසංයුතෛඃ .. 94 ..

දශපාදෛර්දශග්රීවෛස්ත්රිනේත්රෛරුග්රමූර්තිභිඃ .

අන්තරික්ෂචරා යේ ච යේ ච භූමිචරාඃ ස්මෘතාඃ .. 95 ..

රුද්රාධ්යායේ ස්මෘතා රුද්රාස්තෛඃ සර්වෛශ්ච සමාවෘතඃ .

රුද්රාණීකෝටිසහිතෝ භද්රකාල්යාදිමාතෘභිඃ .. 96 ..

නානාශක්තිසමාවිෂ්ටඩාමර්යාදිගණාවෘතඃ .

වීරභද්රාදිසහිතෝ රුද්රෝ රාජන්විරාජතේ .. 97 ..

මුණ්ඩමාලාධරෝ නාගවලයෝ නාගකන්ධරඃ .

ව්යාඝ්රචර්මපරීධානෝ ගජචර්මෝත්තරීයකඃ .. 98 ..

චිතාභස්මාඞ්ගලිප්තාඞ්ගඃ ප්රමථාදිගණාවෘතඃ .

නිනදඩ්ඩමරුධ්වානෛර්බධිරීකෘතදිම්මුඛඃ .. 99 ..

අට්ටහාසාස්ඵෝටශබ්දෛඃ සන්ත්රාසිතනභස්තලඃ .

භූතසඞ්ඝසමාවිෂ්ටෝ භූතාවාසෝ මහේශ්වරඃ .. 100 ..

ඊශානදික්පතිඃ සෝ(අ)යං නාම්නා චේශාන ඒව ච .. 101 ..

ඉති ශ්රීදේවීභාගවතේ මහාපුරාණේ ද්වාදශස්කන්ධේ මණිද්වීපවර්ණනං නාම දශමෝ(අ)ධ්යායඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)

vyāsa uvāca –

brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |

maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |

purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |

kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |

naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |

chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |

maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |

ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |

nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |

taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |

nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |

caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |

darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |

vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||

hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |

gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||

sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |

tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |

pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |

taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |

tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |

yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |

navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |

devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |

pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |

punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |

gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |

kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |

kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |

tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |

nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||

kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |

niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |

nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |

haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |

sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |

nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |

caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |

yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |

daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |

puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |

madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |

atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |

pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |

vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |

samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |

daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |

amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |

śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |

nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||

vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |

puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||

[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]

prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |

sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||

prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |

haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |

vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |

sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||

nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |

ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||

varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |

varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |

haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |

sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |

vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |

ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |

nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||

adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |

iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |

pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |

pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |

modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |

sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |

sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |

kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |

tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |

nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |

sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |

puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |

ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |

vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |

prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |

tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||

dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |

dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |

nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |

samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |

devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |

vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |

nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |

svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |

nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |

vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||

mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |

nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |

vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |

dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |

uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||

yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |

navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |

maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |

īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |

manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |

svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |

daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |

antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |

rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |

vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |

vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||

citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |

ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |

bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||

īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||