(ஶ்ரீதேவீபாகவதம், த்வாதஶ ஸ்கந்தம், தஶமோऽத்யாயஃ, , மணித்வீப வர்ணந - 1)
வ்யாஸ உவாச –
ப்ரஹ்மலோகாதூர்த்வபாகே ஸர்வலோகோऽஸ்தி யஃ ஶ்ருதஃ ।
மணித்வீபஃ ஸ ஏவாஸ்தி யத்ர தேவீ விராஜதே ॥ 1 ॥
ஸர்வஸ்மாததிகோ யஸ்மாத்ஸர்வலோகஸ்ததஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ।
புரா பராம்பயைவாயம் கல்பிதோ மநஸேச்சயா ॥ 2 ॥
ஸர்வாதௌ நிஜவாஸார்தம் ப்ரக்ரு'த்யா மூலபூதயா ।
கைலாஸாததிகோ லோகோ வைகுண்டாதபி சோத்தமஃ ॥ 3 ॥
கோலோகாதபி ஸர்வஸ்மாத்ஸர்வலோகோऽதிகஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ।
நைதத்ஸமம் த்ரிலோக்யாம் து ஸுந்தரம் வித்யதே க்வசித் ॥ 4 ॥
சத்ரீபூதம் த்ரிஜகதோ பவஸந்தாபநாஶகம் ।
சாயாபூதம் ததேவாஸ்தி ப்ரஹ்மாண்டாநாம் து ஸத்தம ॥ 5 ॥
பஹுயோஜநவிஸ்தீர்ணோ கம்பீரஸ்தாவதேவ ஹி ।
மணித்வீபஸ்ய பரிதோ வர்ததே து ஸுதோததிஃ ॥ 6 ॥
மருத்ஸங்கட்டநோத்கீர்ணதரங்க ஶதஸங்குலஃ ।
ரத்நாச்சவாலுகாயுக்தோ சஷஶங்கஸமாகுலஃ ॥ 7 ॥
வீசிஸங்கர்ஷஸஞ்ஜாதலஹரீகணஶீதலஃ ।
நாநாத்வஜஸமாயுக்தா நாநாபோதகதாகதைஃ ॥ 8 ॥
விராஜமாநஃ பரிதஸ்தீரரத்நத்ருமோ மஹாந் ।
ததுத்தரமயோதாதுநிர்மிதோ ககநே ததஃ ॥ 9 ॥
ஸப்தயோஜநவிஸ்தீர்ணஃ ப்ராகாரோ வர்ததே மஹாந் ।
நாநாஶஸ்த்ரப்ரஹரணா நாநாயுத்தவிஶாரதாஃ ॥ 10 ॥
ரக்ஷகா நிவஸந்த்யத்ர மோதமாநாஃ ஸமந்ததஃ ।
சதுர்த்வாரஸமாயுக்தோ த்வாரபாலஶதாந்விதஃ ॥ 11 ॥
நாநாகணைஃ பரிவ்ரு'தோ தேவீபக்தியுதைர்ந்ரு'ப ।
தர்ஶநார்தம் ஸமாயாந்தி யே தேவா ஜகதீஶிதுஃ ॥ 12 ॥
தேஷாம் கணா வஸந்த்யத்ர வாஹநாநி ச தத்ர ஹி ।
விமாநஶதஸங்கர்ஷகண்டாஸ்வநஸமாகுலஃ ॥ 13 ॥
ஹயஹேஷாகுராகாதபதிரீக்ரு'ததிம்முகஃ ।
கணைஃ கிலகிலாராவைர்வேத்ரஹஸ்தைஶ்ச தாடிதாஃ ॥ 14 ॥
ஸேவகா தேவஸங்காநாம் ப்ராஜந்தே தத்ர பூமிப ।
தஸ்மிங்கோலாஹலே ராஜந்நஶப்தஃ கேநசித்க்வசித் ॥ 15 ॥
கஸ்யசிச்ச்ரூயதேऽத்யந்தம் நாநாத்வநிஸமாகுலே ।
பதே பதே மிஷ்டவாரிபரிபூர்ணஸராந்ஸி ச ॥ 16 ॥
வாடிகா விவிதா ராஜந் ரத்நத்ருமவிராஜிதாஃ ।
ததுத்தரம் மஹாஸாரதாதுநிர்மிதமண்டலஃ ॥ 17 ॥
ஸாலோऽபரோ மஹாநஸ்தி ககநஸ்பர்ஶி யச்சிரஃ ।
தேஜஸா ஸ்யாச்சதகுணஃ பூர்வஸாலாதயம் பரஃ ॥ 18 ॥
கோபுரத்வாரஸஹிதோ பஹுவ்ரு'க்ஷஸமந்விதஃ ।
யா வ்ரு'க்ஷஜாதயஃ ஸந்தி ஸர்வாஸ்தாஸ்தத்ர ஸந்தி ச ॥ 19 ॥
நிரந்தரம் புஷ்பயுதாஃ ஸதா பலஸமந்விதாஃ ।
நவபல்லவஸம்யுக்தாஃ பரஸௌரபஸங்குலாஃ ॥ 20 ॥
பநஸா பகுலா லோத்ராஃ கர்ணிகாராஶ்ச ஶிம்ஶபாஃ ।
தேவதாருகாஞ்சநாரா ஆம்ராஶ்சைவ ஸுமேரவஃ ॥ 21 ॥
லிகுசா ஹிங்குலாஶ்சைலா லவங்காஃ கட்பலாஸ்ததா ।
பாடலா முசுகுந்தாஶ்ச பலிந்யோ ஜகநேபலாஃ ॥ 22 ॥
தாலாஸ்தமாலாஃ ஸாலாஶ்ச கங்கோலா நாகபத்ரகாஃ ।
புந்நாகாஃ பீலவஃ ஸால்வகா வை கர்பூரஶாகிநஃ ॥ 23 ॥
அஶ்வகர்ணா ஹஸ்திகர்ணாஸ்தாலபர்ணாஶ்ச தாடிமாஃ ।
கணிகா பந்துஜீவாஶ்ச ஜம்பீராஶ்ச குரண்டகாஃ ॥ 24 ॥
சாம்பேயா பந்துஜீவாஶ்ச ததா வை கநகத்ருமாஃ ।
காலாகுருத்ருமாஶ்சைவ ததா சந்தநபாதபாஃ ॥ 25 ॥
கர்ஜூரா யூதிகாஸ்தாலபர்ண்யஶ்சைவ ததேக்ஷவஃ ।
க்ஷீரவ்ரு'க்ஷாஶ்ச கதிராஶ்சிஞ்சாபல்லாதகாஸ்ததா ॥ 26 ॥
ருசகாஃ குடஜா வ்ரு'க்ஷா பில்வவ்ரு'க்ஷாஸ்ததைவ ச ।
துலஸீநாம் வநாந்யேவம் மல்லிகாநாம் ததைவ ச ॥ 27 ॥
இத்யாதிதருஜாதீநாம் வநாந்யுபவநாநி ச ।
நாநாவாபீஶதைர்யுக்தாந்யேவம் ஸந்தி தராதிப ॥ 28 ॥
கோகிலாராவஸம்யுக்தா குந்ஜத்ப்ரமரபூஷிதாஃ ।
நிர்யாஸஸ்ராவிணஃ ஸர்வே ஸ்நிக்தச்சாயாஸ்தரூத்தமாஃ ॥ 29 ॥
நாநாரு'துபவா வ்ரு'க்ஷா நாநாபக்ஷிஸமாகுலாஃ ।
நாநாரஸஸ்ராவிணீபிர்நதீபிரதிஶோபிதாஃ ॥ 30 ॥
பாராவதஶுகவ்ராதஸாரிகாபக்ஷமாருதைஃ ।
ஹம்ஸபக்ஷஸமுத்பூத வாதவ்ராதைஶ்சலத்த்ருமம் ॥ 31 ॥
ஸுகந்தக்ராஹிபவநபூரிதம் தத்வநோத்தமம் ।
ஸஹிதம் ஹரிணீயூதைர்தாவமாநைரிதஸ்ததஃ ॥ 32 ॥
ந்ரு'த்யத்பர்ஹிகதம்பஸ்ய கேகாராவைஃ ஸுகப்ரதைஃ ।
நாதிதம் தத்வநம் திவ்யம் மதுஸ்ராவி ஸமந்ததஃ ॥ 33 ॥
காம்ஸ்யஸாலாதுத்தரே து தாம்ரஸாலஃ ப்ரகீர்திதஃ ।
சதுரஸ்ரஸமாகார உந்நத்யா ஸப்தயோஜநஃ ॥ 34 ॥
த்வயோஸ்து ஸாலயோர்மத்யே ஸம்ப்ரோக்தா கல்பவாடிகா ।
யேஷாம் தரூணாம் புஷ்பாணி காஞ்சநாபாநி பூமிப ॥ 35 ॥
பத்ராணி காஞ்சநாபாநி ரத்நபீஜபலாநி ச ।
தஶயோஜநகந்தோ ஹி ப்ரஸர்பதி ஸமந்ததஃ ॥ 36 ॥
தத்வநம் ரக்ஷிதம் ராஜந்வஸந்தேநர்துநாநிஶம் ।
புஷ்பஸிம்ஹாஸநாஸீநஃ புஷ்பச்சத்ரவிராஜிதஃ ॥ 37 ॥
புஷ்பபூஷாபூஷிதஶ்ச புஷ்பாஸவவிகூர்ணிதஃ ।
மதுஶ்ரீர்மாதவஶ்ரீஶ்ச த்வே பார்யே தஸ்ய ஸம்மதே ॥ 38 ॥
க்ரீடதஃ ஸ்மேரவதநே ஸுமஸ்தபககந்துகைஃ ।
அதீவ ரம்யம் விபிநம் மதுஸ்ராவி ஸமந்ததஃ ॥ 39 ॥
தஶயோஜநபர்யந்தம் குஸுமாமோதவாயுநா ।
பூரிதம் திவ்யகந்தர்வைஃ ஸாங்கநைர்காநலோலுபைஃ ॥ 40 ॥
ஶோபிதம் தத்வநம் திவ்யம் மத்தகோகிலநாதிதம் ।
வஸந்தலக்ஷ்மீஸம்யுக்தம் காமிகாமப்ரவர்தநம் ॥ 41 ॥
தாம்ரஸாலாதுத்தரத்ர ஸீஸஸாலஃ ப்ரகீர்திதஃ ।
ஸமுச்ச்ராயஃ ஸ்ம்ரு'தோऽப்யஸ்ய ஸப்தயோஜநஸங்க்யயா ॥ 42 ॥
ஸந்தாநவாடிகாமத்யே ஸாலயோஸ்து த்வயோர்ந்ரு'ப ।
தஶயோஜநகந்தஸ்து ப்ரஸூநாநாம் ஸமந்ததஃ ॥ 43 ॥
ஹிரண்யாபாநி குஸுமாந்யுத்புல்லாநி நிரந்தரம் ।
அம்ரு'தத்ரவஸம்யுக்தபலாநி மதுராணி ச ॥ 44 ॥
க்ரீஷ்மர்துர்நாயகஸ்தஸ்யா வாடிகாயா ந்ரு'போத்தம ।
ஶுக்ரஶ்ரீஶ்ச ஶுசிஶ்ரீஶ்ச த்வே பார்யே தஸ்ய ஸம்மதே ॥ 45 ॥
ஸந்தாபத்ரஸ்தலோகாஸ்து வ்ரு'க்ஷமூலேஷு ஸம்ஸ்திதாஃ ।
நாநாஸித்தைஃ பரிவ்ரு'தோ நாநாதேவைஃ ஸமந்விதஃ ॥ 46 ॥
விலாஸிநீநாம் ப்ரு'ந்தைஸ்து சந்தநத்ரவபங்கிலைஃ ।
புஷ்பமாலாபூஷிதைஸ்து தாலவ்ரு'ந்தகராம்புஜைஃ ॥ 47 ॥
[பாடபேதஃ- ப்ராகாரஃ]
ப்ரகாரஃ ஶோபிதோ ஏஜச்சீதலாம்புநிஷேவிபிஃ ।
ஸீஸஸாலாதுத்தரத்ராப்யாரகூடமயஃ ஶுபஃ ॥ 48 ॥
ப்ராகாரோ வர்ததே ராஜந்முநியோஜநதைர்க்யவாந் ।
ஹரிசந்தநவ்ரு'க்ஷாணாம் வாடீ மத்யே தயோஃ ஸ்ம்ரு'தா ॥ 49 ॥
ஸாலயோரதிநாதஸ்து வர்ஷர்துர்மேகவாஹநஃ ।
வித்யுத்பிங்கலநேத்ரஶ்ச ஜீமூதகவசஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 50 ॥
வஜ்ரநிர்கோஷமுகரஶ்சேந்த்ரதந்வா ஸமந்ததஃ ।
ஸஹஸ்ரஶோ வாரிதாரா முஞ்சந்நாஸ்தே கணாவ்ரு'தஃ ॥ 51 ॥
நபஃ ஶ்ரீஶ்ச நபஸ்யஶ்ரீஃ ஸ்வரஸ்யா ரஸ்யமாலிநீ ।
அம்பா துலா நிரத்நிஶ்சாப்ரமந்தீ மேகயந்திகா ॥ 52 ॥
வர்ஷயந்தீ சிபுணிகா வாரிதாரா ச ஸம்மதாஃ ।
வர்ஷர்தோர்த்வாதஶ ப்ரோக்தாஃ ஶக்தயோ மதவிஹ்வலாஃ ॥ 53 ॥
நவபல்லவவ்ரு'க்ஷாஶ்ச நவீநலதிகாந்விதாஃ ।
ஹரிதாநி த்ரு'ணாந்யேவ வேஷ்டிதா யைர்தராऽகிலா ॥ 54 ॥
நதீநதப்ரவாஹாஶ்ச ப்ரவஹந்தி ச வேகதஃ ।
ஸராம்ஸி கலுஷாம்பூநி ராகிசித்தஸமாநி ச ॥ 55 ॥
வஸந்தி தேவாஃ ஸித்தாஶ்ச யே தேவீகர்மகாரிணஃ ।
வாபீகூபதடாகாஶ்ச யே தேவ்யர்தம் ஸமர்பிதாஃ ॥ 56 ॥
தே கணா நிவஸந்த்யத்ர ஸவிலாஸாஶ்ச ஸாங்கநாஃ ।
ஆரகூடமயாதக்ரே ஸப்தயோஜநதைர்க்யவாந் ॥ 57 ॥
பஞ்சலோஹாத்மகஃ ஸாலோ மத்யே மந்தாரவாடிகா ।
நாநாபுஷ்பலதாகீர்ணா நாநாபல்லவஶோபிதா ॥ 58 ॥
அதிஷ்டாதாऽத்ர ஸம்ப்ரோக்தஃ ஶரத்ரு'துரநாமயஃ ।
இஷலக்ஷ்மீரூர்ஜலக்ஷ்மீர்த்வே பார்யே தஸ்ய ஸம்மதே ॥ 59 ॥
நாநாஸித்தா வஸந்த்யத்ர ஸாங்கநாஃ ஸபரிச்சதாஃ ।
பஞ்சலோஹமயாதக்ரே ஸப்தயோஜநதைர்க்யவாந் ॥ 60 ॥
தீப்யமாநோ மஹாஶ்ரு'ங்கைர்வர்ததே ரௌப்யஸாலகஃ ।
பாரிஜாதாடவீமத்யே ப்ரஸூநஸ்தபகாந்விதா ॥ 61 ॥
தஶயோஜநகந்தீநி குஸுமாநி ஸமந்ததஃ ।
மோதயந்தி கணாந்ஸர்வாந்யே தேவீகர்மகாரிணஃ ॥ 62 ॥
தத்ராதிநாதஃ ஸம்ப்ரோக்தோ ஹேமந்தர்துர்மஹோஜ்ஜ்வலஃ ।
ஸகணஃ ஸாயுதஃ ஸர்வாந் ராகிணோ ரஞ்ஜயந்நபஃ ॥ 63 ॥
ஸஹஶ்ரீஶ்ச ஸஹஸ்யஶ்ரீர்த்வே பார்யே தஸ்ய ஸம்மதே ।
வஸந்தி தத்ர ஸித்தாஶ்ச யே தேவீவ்ரதகாரிணஃ ॥ 64 ॥
ரௌப்யஸாலமயாதக்ரே ஸப்தயோஜநதைர்க்யவாந் ।
ஸௌவர்ணஸாலஃ ஸம்ப்ரோக்தஸ்தப்தஹாடககல்பிதஃ ॥ 65 ॥
மத்யே கதம்பவாடீ து புஷ்பபல்லவஶோபிதா ।
கதம்பமதிராதாராஃ ப்ரவர்தந்தே ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 66 ॥
யாபிர்நிபீதபீதாபிர்நிஜாநந்தோऽநுபூயதே ।
தத்ராதிநாதஃ ஸம்ப்ரோக்தஃ ஶைஶிரர்துர்மஹோதயஃ ॥ 67 ॥
தபஃஶ்ரீஶ்ச தபஸ்யஶ்ரீர்த்வே பார்யே தஸ்ய ஸம்மதே ।
மோதமாநஃ ஸஹைதாப்யாம் வர்ததே ஶிஶிராக்ரு'திஃ ॥ 68 ॥
நாநாவிலாஸஸம்யுக்தோ நாநாகணஸமாவ்ரு'தஃ ।
நிவஸந்தி மஹாஸித்தா யே தேவீதாநகாரிணஃ ॥ 69 ॥
நாநாபோகஸமுத்பந்நமஹாநந்தஸமந்விதாஃ ।
ஸாங்கநாஃ பரிவாரைஸ்து ஸங்கஶஃ பரிவாரிதாஃ ॥ 70 ॥
ஸ்வர்ணஸாலமயாதக்ரே முநியோஜநதைர்க்யவாந் ।
புஷ்பராகமயஃ ஸாலஃ குங்குமாருணவிக்ரஹஃ ॥ 71 ॥
புஷ்பராகமயீ பூமிர்வநாந்யுபவநாநி ச ।
ரத்நவ்ரு'க்ஷாலவாலாஶ்ச புஷ்பராகமயாஃ ஸ்ம்ரு'தாஃ ॥ 72 ॥
ப்ராகாரோ யஸ்ய ரத்நஸ்ய தத்ரத்நரசிதா த்ருமாஃ ।
வநபூஃ பக்ஷிநஶ்சைவ ரத்நவர்ணஜலாநி ச ॥ 73 ॥
மண்டபா மண்டபஸ்தம்பாஃ ஸராந்ஸி கமலாநி ச ।
ப்ராகாரே தத்ர யத்யத்ஸ்யாத்தத்ஸர்வம் தத்ஸமம் பவேத் ॥ 74 ॥
பரிபாஷேயமுத்திஷ்டா ரத்நஸாலாதிஷு ப்ரபோ ।
தேஜஸா ஸ்யால்லக்ஷகுணஃ பூர்வஸாலாத்பரோ ந்ரு'ப ॥ 75 ॥
திக்பாலா நிவஸந்த்யத்ர ப்ரதிப்ரஹ்மாந்டவர்திநாம் ।
திக்பாலாநாம் ஸமஷ்ட்யாத்மரூபாஃ ஸ்பூர்ஜத்வராயுதாஃ ॥ 76 ॥
பூர்வாஶாயாம் ஸமுத்துங்கஶ்ரு'ங்கா பூரமராவதீ ।
நாநோபவநஸம்யுக்தா மஹேந்த்ரஸ்தத்ர ராஜதே ॥ 77 ॥
ஸ்வர்கஶோபா ச யா ஸ்வர்கே யாவதீ ஸ்யாத்ததோऽதிகா ।
ஸமஷ்டிஶதநேத்ரஸ்ய ஸஹஸ்ரகுணதஃ ஸ்ம்ரு'தா ॥ 78 ॥
ஐராவதஸமாரூடோ வஜ்ரஹஸ்தஃ ப்ரதாபவாந் ।
தேவஸேநாபரிவ்ரு'தோ ராஜதேऽத்ர ஶதக்ரதுஃ ॥ 79 ॥
தேவாங்கநாகணயுதா ஶசீ தத்ர விராஜதே ।
வஹ்நிகோணே வஹ்நிபுரீ வஹ்நிபூஃ ஸத்ரு'ஶீ ந்ரு'ப ॥ 80 ॥
ஸ்வாஹாஸ்வதாஸமாயுக்தோ வஹ்நிஸ்தத்ர விராஜதே ।
நிஜவாஹநபூஷாட்யோ நிஜதேவகணைர்வ்ரு'தஃ ॥ 81 ॥
யாம்யாஶாயாம் யமபுரீ தத்ர தண்டதரோ மஹாந் ।
ஸ்வபடைர்வேஷ்டிதோ ராஜந் சித்ரகுப்தபுரோகமைஃ ॥ 82 ॥
நிஜஶக்தியுதோ பாஸ்வத்தநயோऽஸ்தி யமோ மஹாந் ।
நைர்ரு'த்யாம் திஶி ராக்ஷஸ்யாம் ராக்ஷஸைஃ பரிவாரிதஃ ॥ 83 ॥
கட்கதாரீ ஸ்புரந்நாஸ்தே நிர்ரு'திர்நிஜஶக்தியுக் ।
வாருண்யாம் வருணோ ராஜா பாஶதாரீ ப்ரதாபவாந் ॥ 84 ॥
மஹாசஶஸமாரூடோ வாருணீமதுவிஹ்வலஃ ।
நிஜஶக்திஸமாயுக்தோ நிஜயாதோகணாந்விதஃ ॥ 85 ॥
ஸமாஸ்தே வாருணே லோகே வருணாநீரதாகுலஃ ।
வாயுகோணே வாயுலோகோ வாயுஸ்தத்ராதிதிஷ்டதி ॥ 86 ॥
வாயுஸாதநஸம்ஸித்தயோகிபிஃ பரிவாரிதஃ ।
த்வஜஹஸ்தோ விஶாலாக்ஷோ ம்ரு'கவாஹநஸம்ஸ்திதஃ ॥ 87 ॥
மருத்கணைஃ பரிவ்ரு'தோ நிஜஶக்திஸமந்விதஃ ।
உத்தரஸ்யாம் திஶி மஹாந்யக்ஷலோகோऽஸ்தி பூமிப ॥ 88 ॥
யக்ஷாதிராஜஸ்தத்ராऽऽஸ்தே வ்ரு'த்திரு'த்த்யாதிஶக்திபிஃ ।
நவபிர்நிதிபிர்யுக்தஸ்துந்திலோ தநநாயகஃ ॥ 89 ॥
மணிபத்ரஃ பூர்ணபத்ரோ மணிமாந்மணிகந்தரஃ ।
மணிபூஷோ மணிஸ்ரக்வீ மணிகார்முகதாரகஃ ॥ 90 ॥
இத்யாதியக்ஷஸேநாநீஸஹிதோ நிஜஶக்தியுக் ।
ஈஶாநகோணே ஸம்ப்ரோக்தோ ருத்ரலோகோ மஹத்தரஃ ॥ 91 ॥
அநர்க்யரத்நகசிதோ யத்ர ருத்ரோऽதிதைவதம் ।
மந்யுமாந்தீப்தநயநோ பத்தப்ரு'ஷ்டமஹேஷுதிஃ ॥ 92 ॥
ஸ்பூர்ஜத்தநுர்வாமஹஸ்தோऽதிஜ்யதந்வபிராவ்ரு'தஃ ।
ஸ்வஸமாநைரஸங்க்யாதருத்ரைஃ ஶூலவராயுதைஃ ॥ 93 ॥
விக்ரு'தாஸ்யைஃ கராலாஸ்யைர்வமத்வஹ்நிபிராஸ்யதஃ ।
தஶஹஸ்தைஃ ஶதகரைஃ ஸஹஸ்ரபுஜஸம்யுதைஃ ॥ 94 ॥
தஶபாதைர்தஶக்ரீவைஸ்த்ரிநேத்ரைருக்ரமூர்திபிஃ ।
அந்தரிக்ஷசரா யே ச யே ச பூமிசராஃ ஸ்ம்ரு'தாஃ ॥ 95 ॥
ருத்ராத்யாயே ஸ்ம்ரு'தா ருத்ராஸ்தைஃ ஸர்வைஶ்ச ஸமாவ்ரு'தஃ ।
ருத்ராணீகோடிஸஹிதோ பத்ரகால்யாதிமாத்ரு'பிஃ ॥ 96 ॥
நாநாஶக்திஸமாவிஷ்டடாமர்யாதிகணாவ்ரு'தஃ ।
வீரபத்ராதிஸஹிதோ ருத்ரோ ராஜந்விராஜதே ॥ 97 ॥
முண்டமாலாதரோ நாகவலயோ நாககந்தரஃ ।
வ்யாக்ரசர்மபரீதாநோ கஜசர்மோத்தரீயகஃ ॥ 98 ॥
சிதாபஸ்மாங்கலிப்தாங்கஃ ப்ரமதாதிகணாவ்ரு'தஃ ।
நிநதட்டமருத்வாநைர்பதிரீக்ரு'ததிம்முகஃ ॥ 99 ॥
அட்டஹாஸாஸ்போடஶப்தைஃ ஸந்த்ராஸிதநபஸ்தலஃ ।
பூதஸங்கஸமாவிஷ்டோ பூதாவாஸோ மஹேஶ்வரஃ ॥ 100 ॥
ஈஶாநதிக்பதிஃ ஸோऽயம் நாம்நா சேஶாந ஏவ ச ॥ 101 ॥
இதி ஶ்ரீதேவீபாகவதே மஹாபுராணே த்வாதஶஸ்கந்தே மணித்வீபவர்ணநம் நாம தஶமோऽத்யாயஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)
vyāsa uvāca –
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||
sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||
sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||
golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |
naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||
chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||
bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||
marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |
ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||
vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |
nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||
virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||
saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||
rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||
nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||
teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |
vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||
hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||
sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |
tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||
kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||
vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||
sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||
gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||
nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||
panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||
likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||
tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||
aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||
cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||
kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||
rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||
ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||
kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||
nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||
pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |
haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||
sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||
nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||
kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||
dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||
patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||
tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||
puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||
krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||
daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||
śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||
tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||
santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||
hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||
grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||
santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||
vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||
[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]
prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||
prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||
sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |
vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||
vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||
nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |
ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||
varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||
navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||
nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||
vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||
te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||
pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||
adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |
iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||
nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||
dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||
daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||
tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||
sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||
raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||
madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||
yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||
tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||
nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||
nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |
sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||
svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||
puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |
ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||
prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |
vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||
maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||
paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||
dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||
pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |
nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||
svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||
airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||
devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||
svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||
yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||
nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||
khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||
mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||
samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||
vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||
marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |
uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||
yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||
maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||
ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||
anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||
sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |
svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||
vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||
daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||
rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||
nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |
vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||
muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||
citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||
aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |
bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||
īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, दशमोऽध्यायः, , मणिद्वीप वर्णन - 1)
व्यास उवाच –
ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।
मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते ॥ 1 ॥
सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।
पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया ॥ 2 ॥
सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।
कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः ॥ 3 ॥
गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।
नैतत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित् ॥ 4 ॥
छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।
छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम ॥ 5 ॥
बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।
मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः ॥ 6 ॥
मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।
रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः ॥ 7 ॥
वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।
नानाध्वजसमायुक्ता नानापोतगतागतैः ॥ 8 ॥
विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।
तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः ॥ 9 ॥
सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।
नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः ॥ 10 ॥
रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।
चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः ॥ 11 ॥
नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।
दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः ॥ 12 ॥
तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।
विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः ॥ 13 ॥
हयहेषाखुराघातबधिरीकृतदिम्मुखः ।
गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः ॥ 14 ॥
सेवका देवसङ्गानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।
तस्मिङ्कोलाहले राजन्नशब्दः केनचित्क्वचित् ॥ 15 ॥
कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।
पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरान्सि च ॥ 16 ॥
वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।
तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः ॥ 17 ॥
सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।
तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः ॥ 18 ॥
गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।
या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च ॥ 19 ॥
निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।
नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः ॥ 20 ॥
पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।
देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः ॥ 21 ॥
लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।
पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः ॥ 22 ॥
तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।
पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः ॥ 23 ॥
अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।
गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः ॥ 24 ॥
चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।
कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः ॥ 25 ॥
खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।
क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्चाभल्लातकास्तथा ॥ 26 ॥
रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।
तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च ॥ 27 ॥
इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।
नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप ॥ 28 ॥
कोकिलारावसंयुक्ता गुन्जद्भ्रमरभूषिताः ।
निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः ॥ 29 ॥
नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।
नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः ॥ 30 ॥
पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।
हंसपक्षसमुद्भूत वातव्रातैश्चलद्द्रुमम् ॥ 31 ॥
सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।
सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः ॥ 32 ॥
नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।
नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 33 ॥
कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।
चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः ॥ 34 ॥
द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।
येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप ॥ 35 ॥
पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।
दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः ॥ 36 ॥
तद्वनं रक्षितं राजन्वसन्तेनर्तुनानिशम् ।
पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः ॥ 37 ॥
पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।
मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 38 ॥
क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।
अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 39 ॥
दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।
पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः ॥ 40 ॥
शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।
वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम् ॥ 41 ॥
ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।
समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया ॥ 42 ॥
सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।
दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः ॥ 43 ॥
हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।
अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च ॥ 44 ॥
ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।
शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 45 ॥
सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।
नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः ॥ 46 ॥
विलासिनीनां बृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।
पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः ॥ 47 ॥
[पाठभेदः- प्राकारः]
प्रकारः शोभितो एजच्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।
सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः ॥ 48 ॥
प्राकारो वर्तते राजन्मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।
हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता ॥ 49 ॥
सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।
विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः ॥ 50 ॥
वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।
सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः ॥ 51 ॥
नभः श्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।
अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका ॥ 52 ॥
वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च सम्मताः ।
वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः ॥ 53 ॥
नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।
हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराऽखिला ॥ 54 ॥
नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।
सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च ॥ 55 ॥
वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।
वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः ॥ 56 ॥
ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।
आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 57 ॥
पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।
नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता ॥ 58 ॥
अधिष्ठाताऽत्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।
इषलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 59 ॥
नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।
पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 60 ॥
दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।
पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता ॥ 61 ॥
दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।
मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः ॥ 62 ॥
तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।
सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नपः ॥ 63 ॥
सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।
वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः ॥ 64 ॥
रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।
सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः ॥ 65 ॥
मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।
कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ॥ 66 ॥
याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।
तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः ॥ 67 ॥
तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।
मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः ॥ 68 ॥
नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।
निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः ॥ 69 ॥
नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।
साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः ॥ 70 ॥
स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।
पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 71 ॥
पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।
रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः ॥ 72 ॥
प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।
वनभूः पक्षिनश्चैव रत्नवर्णजलानि च ॥ 73 ॥
मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरान्सि कमलानि च ।
प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत् ॥ 74 ॥
परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।
तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप ॥ 75 ॥
दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्मान्डवर्तिनाम् ।
दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः ॥ 76 ॥
पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।
नानोपवनसंयुक्ता महेन्द्रस्तत्र राजते ॥ 77 ॥
स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।
समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता ॥ 78 ॥
ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।
देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः ॥ 79 ॥
देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।
वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूः सदृशी नृप ॥ 80 ॥
स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।
निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः ॥ 81 ॥
याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।
स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः ॥ 82 ॥
निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।
नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः ॥ 83 ॥
खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।
वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान् ॥ 84 ॥
महाझशसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।
निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः ॥ 85 ॥
समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।
वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति ॥ 86 ॥
वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।
ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः ॥ 87 ॥
मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।
उत्तरस्यां दिशि महान्यक्षलोकोऽस्ति भूमिप ॥ 88 ॥
यक्षाधिराजस्तत्राऽऽस्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।
नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः ॥ 89 ॥
मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।
मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः ॥ 90 ॥
इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।
ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः ॥ 91 ॥
अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।
मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः ॥ 92 ॥
स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिरावृतः ।
स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः ॥ 93 ॥
विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।
दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः ॥ 94 ॥
दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।
अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचराः स्मृताः ॥ 95 ॥
रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।
रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः ॥ 96 ॥
नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।
वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन्विराजते ॥ 97 ॥
मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।
व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः ॥ 98 ॥
चिताभस्माङ्गलिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।
निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिम्मुखः ॥ 99 ॥
अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।
भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ॥ 100 ॥
ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च ॥ 101 ॥
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे मणिद्वीपवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)
vyāsa uvāca –
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||
sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||
sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||
golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |
naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||
chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||
bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||
marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |
ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||
vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |
nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||
virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||
saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||
rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||
nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||
teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |
vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||
hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||
sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |
tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||
kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||
vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||
sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||
gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||
nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||
panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||
likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||
tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||
aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||
cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||
kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||
rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||
ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||
kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||
nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||
pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |
haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||
sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||
nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||
kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||
dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||
patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||
tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||
puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||
krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||
daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||
śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||
tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||
santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||
hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||
grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||
santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||
vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||
[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]
prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||
prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||
sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |
vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||
vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||
nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |
ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||
varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||
navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||
nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||
vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||
te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||
pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||
adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |
iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||
nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||
dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||
daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||
tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||
sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||
raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||
madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||
yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||
tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||
nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||
nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |
sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||
svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||
puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |
ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||
prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |
vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||
maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||
paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||
dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||
pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |
nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||
svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||
airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||
devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||
svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||
yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||
nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||
khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||
mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||
samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||
vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||
marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |
uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||
yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||
maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||
ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||
anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||
sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |
svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||
vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||
daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||
rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||
nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |
vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||
muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||
citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||
aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |
bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||
īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.