Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam) — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

దేవీ భాగవతములోని మణిద్వీప వర్ణనలో, బ్రహ్మలోకము నుండి పైభాగమున ఉన్న మణిద్వీపము దేవి నివాసమని, అది సర్వలోకములలో అధికమైనదని, కైలాసము, వైకుంఠము, గోలోకముల కంటే ఉత్తమమైనదని చెప్పబడింది. పరాంబయే తన మనోఇచ్ఛచే దీనిని కల్పించిందని, అది ముల్లోకములకు గొడుగుగా నిలిచి భవబాధలను నశింపజేస్తుందని వివరించబడింది. మణిద్వీపము చుట్టూ సుధోదధి ఉందని, అనేక ప్రాకారములు, ద్వారములు, రత్నవృక్షములతో కూడిన ఉద్యానవనములు, సరస్సులు ఉన్నాయని, అక్కడ దేవి భక్తితో కూడిన నానా గణములు నివసిస్తాయని తెలుపబడింది. ఆరు ఋతువులకు అధిపతులైన వసంతుడు మొదలైనవారు తమ భార్యలతో ఆ వనములను రక్షిస్తూ ఉంటారని, ప్రతి సాలము తేజస్సులో పూర్వ సాలము కంటే లక్ష రెట్లు అధికమని, దిక్పాలకులు అక్కడ నివసిస్తారని ఈ వర్ణనలో ఉంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Malayalam meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Malayalam

ദേവീഭാഗവതത്തിലെ ഈ ഭാഗത്ത് വ്യാസൻ ദേവി വിരാജിക്കുന്ന മണിദ്വീപിനെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മലോകത്തിനും കൈലാസത്തിനും വൈകുണ്ഠത്തിനും ഗോലോകത്തിനും മേലായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ലോകം പരാംബിക തന്നെ മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛകൊണ്ട് സങ്കൽപ്പിച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നു. മണിദ്വീപിനു ചുറ്റും അമൃതസമുദ്രവും, ഏഴു യോജന വീതിയുള്ള മതിലുകളും നാലു കവാടങ്ങളും കാവൽക്കാരും ഉണ്ട്. അവിടെ രത്നവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ വനങ്ങളും, കൽപവാടിക, സന്താനവാടിക, മന്ദാരവാടിക, പാരിജാതവനം, കടമ്പത്തോപ്പ് തുടങ്ങിയ വാടികകളും വിവരിക്കുന്നു. വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം, വർഷം, ശരത്, ഹേമന്തം, ശിശിരം എന്നീ ഋതുക്കൾ ഓരോ വാടികയുടെയും അധിനാഥന്മാരായി പറയപ്പെടുന്നു.

AI-generated · not yet verified

The Malayalam meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

દેવી ભાગવતમના આ ભાગમાં વ્યાસજીએ મણિદ્વીપનું વર્ણન કર્યું છે, જે બ્રહ્મલોકથી પણ ઉપરનો અને કૈલાસ, વૈકુંઠ તથા ગોલોકથી અધિક ગણાતો લોક છે, જ્યાં દેવી વિરાજમાન છે. પરામ્બાએ પોતાની મનની ઇચ્છાથી આ લોક રચ્યો હતો અને તે ત્રણ જગતના છત્રરૂપ તથા સંસારના સંતાપનો નાશ કરનાર છે. મણિદ્વીપની ચારે બાજુ અમૃતસમુદ્ર વ્યાપેલો છે, અને તે રત્નવૃક્ષોથી શોભતા વનો, ઉપવનો, સરોવરો તથા પ્રાકારોથી યુક્ત છે. ત્યાં ઋતુઓના અધિપતિઓ તેમની શક્તિઓ સાથે, દેવીનાં કાર્ય કરનારા ગણો, સિદ્ધો અને દિક્પાલો વસે છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 1

(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, दशमोऽध्यायः, , मणिद्वीप वर्णन - 1)
व्यास उवाच –
ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।
मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते ॥ 1 ॥

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)
vyāsa uvāca –
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||

વ્યાસ બોલ્યા – બ્રહ્મલોકથી ઉપરના ભાગમાં જે સર્વ લોક સાંભળવામાં આવ્યો છે, તે જ મણિદ્વીપ છે, જ્યાં દેવી વિરાજમાન છે. ^AI

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മലോകത്തിനും മുകളിലായി കേട്ടിട്ടുള്ള ഒരു ലോകമുണ്ട്; ദേവി വിരാജിക്കുന്ന മണിദ്വീപ് അതുതന്നെയാണ്. ^AI

వ్యాసుడు ఇలా పలికాడు – బ్రహ్మలోకము నుండి పైభాగమున ఏ లోకము వినబడుతున్నదో, అదే మణిద్వీపము; అక్కడ దేవి విరాజిల్లుతున్నది. ^AI

Verse 2

सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।
पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया ॥ 2 ॥

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||

તે સર્વથી અધિક હોવાથી તેને 'સર્વલોક' કહેવામાં આવે છે. પહેલાં પરામ્બાએ જ પોતાની મનની ઇચ્છાથી આ લોક રચ્યો હતો. ^AI

എല്ലാറ്റിനും മേലായതിനാൽ അത് 'സർവലോകം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. പണ്ട് പരാംബിക തന്നെ മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛകൊണ്ട് ഇതിനെ സങ്കൽപ്പിച്ചു. ^AI

అది సర్వమునకు అధికమైనది కావున సర్వలోకము అని స్మృతమైనది. పూర్వము పరాంబయే తన మనోఇచ్ఛచే దీనిని కల్పించింది. ^AI

Verse 3

सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।
कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः ॥ 3 ॥

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||

સર્વના આદિમાં, પોતાના નિવાસ માટે મૂળભૂત પ્રકૃતિએ આ લોક રચ્યો; તે કૈલાસથી અધિક અને વૈકુંઠથી પણ ઉત્તમ છે. ^AI

എല്ലാറ്റിന്റെയും ആദിയിൽ, മൂലഭൂതയായ പ്രകൃതി തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തിനായി ഇതിനെ സങ്കൽപ്പിച്ചു. ഈ ലോകം കൈലാസത്തെക്കാൾ ഉയർന്നതും വൈകുണ്ഠത്തെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്. ^AI

సర్వమునకు ఆదియందు, మూలభూతయైన ప్రకృతిచే తన నివాసమునకై ఇది నిర్మించబడింది. ఇది కైలాసము కంటే అధికమైన లోకము, వైకుంఠము కంటే ఉత్తమమైనది. ^AI

Verse 4

गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।
नैतत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित् ॥ 4 ॥

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |
naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||

ગોલોકથી પણ અને સર્વથી પણ તે સર્વલોક અધિક ગણાય છે. ત્રિલોકીમાં તેની સમાન સુંદર કોઈ ક્યાંય નથી. ^AI

ഗോലോകത്തെക്കാൾ എല്ലാറ്റിനെക്കാളും ഉയർന്നതാണ് ഈ ലോകം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇതിനു തുല്യമായ സുന്ദരമായ ഒന്നും എവിടെയുമില്ല. ^AI

గోలోకము కంటే కూడా, సర్వమునకు అధికమైనదిగా ఈ సర్వలోకము స్మృతమైనది. ముల్లోకములలో ఇది వంటి సుందరమైనది ఎక్కడా లేదు. ^AI

Verse 5

छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।
छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम ॥ 5 ॥

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||

તે ત્રણ જગતના છત્રરૂપ છે અને સંસારના સંતાપનો નાશ કરનાર છે. હે બ્રહ્માંડોમાં શ્રેષ્ઠ, તે જ બ્રહ્માંડોની છાયારૂપ છે. ^AI

മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും കുടയായി നിൽക്കുന്നതും ഭവബന്ധത്തിന്റെ സന്താപം നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് അത്. എല്ലാ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെയും ഛായയായി അതുതന്നെ വർത്തിക്കുന്നു, അല്ലയോ ഉത്തമരിൽ ഉത്തമനേ. ^AI

ముల్లోకములకు గొడుగుగా నిలిచి, భవబాధలను నశింపజేసేది. అదే బ్రహ్మాండములకు నీడగా ఉన్నది, ఓ ఉత్తములలో శ్రేష్ఠుడా. ^AI

Verse 6

बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।
मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः ॥ 6 ॥

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||

ઘણા યોજન વિસ્તારવાળો અને તેટલો જ ઊંડો સુધોદધિ (અમૃતસમુદ્ર) મણિદ્વીપની ચારે બાજુ વ્યાપેલો છે. ^AI

മണിദ്വീപിനു ചുറ്റും പല യോജന വിസ്താരവും അത്രതന്നെ ആഴവുമുള്ള അമൃതസമുദ്രം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ^AI

అనేక యోజనముల విస్తీర్ణముతో, అంతే లోతుతో, మణిద్వీపము చుట్టూ సుధోదధి (అమృత సముద్రము) ఉన్నది. ^AI

Verse 7

मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।
रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः ॥ 7 ॥

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |
ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||

પવનના સંઘર્ષથી ઉછળતી સેંકડો તરંગોથી ભરપૂર, રત્ન જેવી ચમકતી રેતીથી યુક્ત અને માછલાં તથા શંખોથી વ્યાપ્ત છે. ^AI

കാറ്റിന്റെ സംഘർഷത്താൽ ഉയർന്ന നൂറുകണക്കിന് തിരകൾ നിറഞ്ഞതും, രത്നം പോലെ തിളങ്ങുന്ന മണലുള്ളതും, മത്സ്യങ്ങളും ശംഖുകളും നിറഞ്ഞതുമാണ് അത്. ^AI

గాలి తాకిడితో పైకి లేచిన వందల కెరటములతో నిండి, రత్నముల వలె మెరిసే ఇసుకతో కూడి, చేపలతో, శంఖములతో నిండి ఉన్నది. ^AI

Verse 8

वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।
नानाध्वजसमायुक्ता नानापोतगतागतैः ॥ 8 ॥

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |
nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||

મોજાંના ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થયેલા લહેરી કણોથી ઠંડો, અનેક ધ્વજોથી યુક્ત તથા અનેક વહાણોના આવાગમનથી ભરેલો છે. ^AI

തിരകളുടെ സംഘർഷത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന തരംഗകണങ്ങളാൽ തണുപ്പുള്ളതും, നാനാവിധ കൊടികളോടും നാനാ കപ്പലുകളുടെ വരവും പോക്കും കൊണ്ട് കൂടിയതുമാണ് അത്. ^AI

అలల ఢీకొనుటచే పుట్టిన కెరటపు చినుకులచే చల్లగా ఉన్నది. నానా ధ్వజములతో కూడి, నానా పడవల రాకపోకలతో ఉన్నది. ^AI

Verse 9

विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।
तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः ॥ 9 ॥

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||

તે મહાન મણિદ્વીપ ચારે બાજુ રત્નવૃક્ષોથી શોભી રહ્યો છે. તેની ઉત્તર દિશામાં અયોધાતુ (લોહાદિ ધાતુ)થી બનેલો છે, અને ત્યારબાદ આકાશમાં... ^AI

ചുറ്റും തിളങ്ങുന്ന വലിയ കരയിലെ രത്നവൃക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയത്; അതിന് വടക്ക് ഇരുമ്പുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചത്, അതിനുശേഷം ആകാശത്തിൽ. ^AI

అలా ప్రకాశిస్తూ, చుట్టూ గొప్ప తీరపు రత్నవృక్షాలతో ఉన్నది. దానికి ఉత్తరాన, ఆకాశంలో, అయోధాతువుతో నిర్మించినది. ^AI

Verse 10

सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।
नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः ॥ 10 ॥

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||

સાત યોજન પહોળો એક મહાન પ્રાકાર છે. તેમાં નાનાં નાનાં શસ્ત્રો ધારણ કરનારા અને નાનાં નાનાં યુદ્ધોમાં કુશળ રક્ષકો... ^AI

ഏഴ് യോജന വീതിയുള്ള വലിയ മതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചവരും നാനാവിധ യുദ്ധങ്ങളിൽ വിദഗ്ധരുമായ. ^AI

ఏడు యోజనాల వెడల్పుతో గొప్ప ప్రాకారం ఉన్నది. నానా శస్త్రాలను ప్రయోగించేవారు, నానా యుద్ధాలలో నేర్పరులు. ^AI

Verse 11

रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।
चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः ॥ 11 ॥

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||

રક્ષકો અહીં ચારે બાજુ આનંદથી રહે છે. તે ચાર દરવાજાઓથી યુક્ત છે અને સેંકડો દ્વારપાલોથી યુક્ત છે. ^AI

കാവൽക്കാർ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്നു; നാല് കവാടങ്ങളോടുകൂടിയതും നൂറുകണക്കിന് കാവൽക്കാരോടുകൂടിയതും. ^AI

రక్షకులు ఇక్కడ సంతోషంతో అంతటా నివసిస్తున్నారు. నాలుగు ద్వారాలతో కూడినది, వందలాది ద్వారపాలకులతో కూడినది. ^AI

Verse 12

नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।
दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः ॥ 12 ॥

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||

હે રાજા, દેવીની ભક્તિથી યુક્ત નાના નાના ગણોથી ઘેરાયેલા, જગતના ઈશ્વર (દેવી)ના દર્શન માટે જે દેવો આવે છે... ^AI

ഹേ രാജാവേ, ദേവീഭക്തിയോടുകൂടിയ നാനാഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടത്; ലോകേശ്വരിയെ ദർശിക്കാൻ വരുന്ന ദേവന്മാർ. ^AI

ఓ రాజా, దేవి భక్తితో కూడిన నానా గణాలతో చుట్టబడినది. జగదీశ్వరి దర్శనం కోసం ఏ దేవతలు వస్తారో. ^AI

Verse 13

तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।
विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः ॥ 13 ॥

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |
vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||

તેમના ગણો અને તેમનાં વાહનો અહીં રહે છે. વિમાનોની સેંકડોની ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થતા ઘંટડીઓના નાદથી તે ગુંજી રહ્યું છે. ^AI

അവരുടെ ഗണങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ഇവിടെ വസിക്കുന്നു; നൂറുകണക്കിന് വിമാനങ്ങളുടെ സംഘർഷത്താലുള്ള മണിനാദത്താൽ നിറഞ്ഞത്. ^AI

వారి గణాలు ఇక్కడ నివసిస్తాయి, వారి వాహనాలు కూడా అక్కడ ఉంటాయి. వందలాది విమానాల ఢీకొనడం వల్ల కలిగే గంటల ధ్వనితో నిండినది. ^AI

Verse 14

हयहेषाखुराघातबधिरीकृतदिम्मुखः ।
गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः ॥ 14 ॥

hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||

ઘોડાઓના હણહણાટ અને ખુરશોની ટાપથી દિગ્મુખ (દિશાઓ) બધિર થઈ ગઈ છે. વેત્ર (ચાબુક) હાથમાં ધારણ કરનારા ગણોના કિલકિલારવથી તેઓ તાડિત (પ્રેરિત) થાય છે. ^AI

കുതിരകളുടെ ഹേഷാരവത്താലും കാൽപ്പാടുകളുടെ ആഘാതത്താലും ബധിരമാക്കപ്പെട്ട ദിക്കുകൾ; ഗണങ്ങളുടെ കിലകിലാരവങ്ങളാലും ചൂരൽ കൈയിലേന്തിയവരാൽ താഡിക്കപ്പെട്ടവരും. ^AI

గుర్రాల హేషారవం, ఎలుకల కాలి దెబ్బలతో దిక్కులను చెవిటివి చేసేది. గణాల కిలకిలారావాలతో, చేతిలో కొరడా పట్టుకున్నవారిచేత కొట్టబడినవారు. ^AI

Verse 15

सेवका देवसङ्गानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।
तस्मिङ्कोलाहले राजन्नशब्दः केनचित्क्वचित् ॥ 15 ॥

sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |
tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||

હે પૃથ્વીપતિ, દેવસમૂહોના સેવકો ત્યાં શોભે છે. હે રાજન, તે કોલાહલમાં કોઈક વાર કોઈનો શબ્દ સંભળાતો નથી. ^AI

ഹേ ഭൂപാലകാ, ദേവസമൂഹങ്ങളുടെ സേവകർ അവിടെ തിളങ്ങുന്നു; ഹേ രാജാവേ, ആ കോലാഹലത്തിൽ ആരാലും എവിടെയും ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല. ^AI

ఓ భూమిపతీ, దేవసమూహాల సేవకులు అక్కడ ప్రకాశిస్తున్నారు. ఆ కోలాహలంలో, ఓ రాజా, ఎవరికీ ఏ శబ్దం కూడా వినిపించదు. ^AI

Verse 16

कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।
पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरान्सि च ॥ 16 ॥

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||

નાના નાના ધ્વનિઓથી ભરપૂર તે કોલાહલમાં કોઈકનો શબ્દ અત્યંત સંભળાય છે. પગલે પગલે મીઠા જળથી ભરપૂર સરોવરો છે. ^AI

നാനാധ്വനികളാൽ നിറഞ്ഞതിൽ ചിലരാൽ അത്യന്തം കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ഓരോ അടിയിലും മധുരജലം നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും. ^AI

నానా ధ్వనులతో నిండిన ఆ ప్రదేశంలో, ఎవరికో ఒకరికి అత్యంతంగా వినిపిస్తుంది. ప్రతి అడుగులో మధురమైన నీటితో నిండిన సరస్సులు ఉన్నాయి. ^AI

Verse 17

वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।
तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः ॥ 17 ॥

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||

હે રાજન્, રત્નમય વૃક્ષોથી શોભતા અનેક પ્રકારના બગીચા છે. તેની ઉત્તરે મહાન સાર ધાતુથી બનેલું એક મંડળ છે. ^AI

ഹേ രാജാവേ, രത്നവൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന വിവിധങ്ങളായ പൂന്തോട്ടങ്ങളുണ്ട്. അതിന് വടക്ക് മഹത്തായ സാരധാതുവിനാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു മണ്ഡലമുണ്ട്. ^AI

ఓ రాజా! రత్నవృక్షాలతో ప్రకాశించే అనేక విధములైన ఉద్యానవనములు ఉన్నాయి. దానికి ఉత్తరమున గొప్ప సారవంతమైన లోహముతో నిర్మించిన మండపము ఉంది. ^AI

Verse 18

सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।
तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः ॥ 18 ॥

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||

ત્યાં બીજો એક મહાન સાલ વૃક્ષ છે, જેનું શિખર આકાશને સ્પર્શે છે. આ પાછલા સાલ કરતાં તેના તેજથી સો ગણો છે. ^AI

ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന ശിരസ്സുള്ള മറ്റൊരു വലിയ സാലവൃക്ഷമുണ്ട്. തേജസ്സിനാൽ ഇത് മുൻപത്തെ സാലവൃക്ഷത്തെക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലുതാണ്. ^AI

ఇంకొక గొప్ప సాల వృక్షము ఉంది; దాని శిరస్సు ఆకాశమును తాకుతుంది. దీని తేజస్సు మునుపటి సాల కంటే నూరు రెట్లు ఉంటుంది; ఇది మునుపటి సాల కంటే ఉత్తమమైనది. ^AI

Verse 19

गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।
या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च ॥ 19 ॥

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||

તે ગોપુર દ્વાર સહિત છે અને ઘણા વૃક્ષોથી યુક્ત છે. જે જે વૃક્ષજાતિઓ છે, તે સર્વ ત્યાં છે. ^AI

ഗോപുരദ്വാരങ്ങളോടുകൂടിയതും അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമാണ് അത്. ഏതെല്ലാം വൃക്ഷജാതികളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം അവിടെയുണ്ട്. ^AI

గోపుర ద్వారముతో కూడినది, అనేక వృక్షములతో కూడినది. ఏ వృక్ష జాతులైతే ఉన్నాయో అవన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి. ^AI

Verse 20

निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।
नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः ॥ 20 ॥

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||

તે વૃક્ષો નિરંતર ફૂલોથી યુક્ત, સદા ફળ સહિત, નવા પલ્લવથી સંયુક્ત અને ઉત્તમ સુગંધથી વ્યાપ્ત છે. ^AI

എപ്പോഴും പുഷ്പങ്ങളോടുകൂടിയവയും സദാ ഫലങ്ങളോടുകൂടിയവയും പുതിയ ഇലകളോടുകൂടിയവയും മറ്റുള്ളവയെക്കാൾ വലിയ സൗരഭ്യത്താൽ നിറഞ്ഞവയുമാണ് അവ. ^AI

నిరంతరము పుష్పములతో కూడినవి, ఎల్లప్పుడూ ఫలములతో కూడినవి, కొత్త చిగుళ్ళతో కూడినవి, ఇతర సువాసనలతో నిండినవి. ^AI

Verse 21

पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।
देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः ॥ 21 ॥

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||

પનસ, બકુલ, લોધ્ર, કર્ણિકાર, શિંશપા, દેવદારુ, કાંચનાર, આંબા અને સુમેરુ વૃક્ષો છે. ^AI

പനസം, ബകുലം, ലോധ്രം, കർണികാരം, ശിംശപം, ദേവദാരു, കാഞ്ചനാരം, ആമ്രം, സുമേരവം എന്നിവയാണ്. ^AI

పనస, బకుల, లోధ్ర, కర్ణికార, శింశపా, దేవదారు, కాంచనార, ఆమ్ర (మామిడి), సుమేరవ వృక్షములు. ^AI

Verse 22

लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।
पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः ॥ 22 ॥

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||

લિકુચ, હિંગુલ, એલા, લવંગ, કટફલ, પાટલા, મુચુકુન્દા અને જઘને ફળ ધરાવતી ફળવાળી વનસ્પતિઓ છે. ^AI

ലികുചം, ഹിംഗുലം, ഏലം, ലവംഗം, കട്ഫലം, പാടലം, മുചുകുന്ദം എന്നിവയും ഫലങ്ങളോടുകൂടിയവയും ജഘനേഫലങ്ങളോടുകൂടിയവയുമാണ്. ^AI

లికుచ, హింగుల, ఏల (చైల), లవంగ, కట్ఫల, పాటల, ముచుకుంద, ఫలిని, జఘనేఫల వృక్షములు. ^AI

Verse 23

तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।
पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः ॥ 23 ॥

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||

તાલ, તમાલ, સાલ, કંકોલ, નાગભદ્રક, પુન્નાગ, પીલુ, સાલ્વક અને કર્પૂરના વૃક્ષો છે. ^AI

താലം, തമാലം, സാലം, കങ്കോലം, നാഗഭദ്രകം, പുന്നാഗം, പീലു, സാൽവകം, കർപ്പൂരശാഖി എന്നിവയാണ്. ^AI

తాళ, తమాల, సాల, కంకోల, నాగభద్రక, పున్నాగ, పీలు, సాల్వక, కర్పూర వృక్షములు. ^AI

Verse 24

अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।
गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः ॥ 24 ॥

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||

અશ્વકર્ણ, હસ્તિકર્ણ, તાલપર્ણ, દાડમ, ગણિકા, બંધુજીવ, જમ્બીર અને કુરંડક વૃક્ષો છે. ^AI

അശ്വകർണം, ഹസ്തികർണം, താലപർണം, ദാഡിമം, ഗണിക, ബന്ധുജീവം, ജംബീരം, കുരണ്ഡകം എന്നിവയാണ്. ^AI

అశ్వకర్ణ, హస్తికర్ణ, తాలపర్ణ, దాడిమ (దానిమ్మ), గణిక, బంధుజీవ, జంబీర (నిమ్మ), కురండక వృక్షములు. ^AI

Verse 25

चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।
कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः ॥ 25 ॥

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||

ચંપાના વૃક્ષો, બંધુજીવ (દુપહરિયા)ના વૃક્ષો, તેમજ કનકદ્રુમ (સોનાના રંગના વૃક્ષો), કાળાગરુના વૃક્ષો અને ચંદનના વૃક્ષો. ^AI

ചമ്പകവൃക്ഷങ്ങൾ, ബന്ധുജീവവൃക്ഷങ്ങൾ, അതുപോലെ കനകദ്രുമങ്ങൾ, കാലാഗുരുവൃക്ഷങ്ങൾ, അതുപോലെ ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയും. ^AI

చంపక వృక్షములు, బంధుజీవ వృక్షములు, అలాగే కనకద్రుమములు (బంగారు వృక్షములు), కాలాగురు వృక్షములు, అలాగే చందన వృక్షములు. ^AI

Verse 26

खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।
क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्चाभल्लातकास्तथा ॥ 26 ॥

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||

ખજૂરના વૃક્ષો, યૂથિકા (જૂઈ)ના વૃક્ષો, તાલપર્ણી (તાડના પાનવાળા) વૃક્ષો, તેમજ શેરડી, ક્ષીરવૃક્ષ (દૂધવાળા વૃક્ષો), ખદિર (ખેર)ના વૃક્ષો, ચિંચા (લીમડા)ના વૃક્ષો અને ભલ્લાતક (ભિલામા)ના વૃક્ષો. ^AI

ഖർജൂരവൃക്ഷങ്ങൾ, യൂഥികകൾ, താലപർണ്ണികൾ, അതുപോലെ കരിമ്പ്, ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങൾ, ഖദിരവൃക്ഷങ്ങൾ, ചിഞ്ചാവൃക്ഷങ്ങൾ, ഭല്ലാതകവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയും. ^AI

ఖర్జూర వృక్షములు, యూథిక వృక్షములు, తాలపర్ణి వృక్షములు, అలాగే చెరకు, క్షీరవృక్షములు, ఖదిర వృక్షములు, చింతచెట్లు, భల్లాతక వృక్షములు. ^AI

Verse 27

रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।
तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च ॥ 27 ॥

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||

રુચક વૃક્ષો, કુટજ વૃક્ષો, બિલ્વ (બેલ)ના વૃક્ષો, તેમજ તુલસીના વન અને મલ્લિકા (મોગરા)ના વન. ^AI

രുചകവൃക്ഷങ്ങൾ, കുടജവൃക്ഷങ്ങൾ, അതുപോലെ ബിൽവവൃക്ഷങ്ങൾ, തുളസിവനങ്ങൾ, അതുപോലെ മല്ലികാവനങ്ങൾ എന്നിവയും. ^AI

రుచక వృక్షములు, కుటజ వృక్షములు, బిల్వ వృక్షములు, అలాగే తులసి వనములు, మల్లిక వనములు. ^AI

Verse 28

इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।
नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप ॥ 28 ॥

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||

હે ધરાધિપ (રાજા), આ પ્રમાણે અન્ય જાતિના વૃક્ષોના વન અને ઉપવન અનેક સેંકડો વાવીઓથી યુક્ત થઈને આવેલાં છે. ^AI

ഈ കാര്യത്തിൽ മറ്റു വൃക്ഷജാതികളുടെ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് വിവിധ കുളങ്ങളോടുകൂടി ഉണ്ട്, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ. ^AI

ఈ విధంగా ఇతర జాతుల వృక్షముల వనములు, ఉపవనములు అనేక వందల వాపీలతో (బావులతో) కూడినవి ఉన్నాయి, ఓ ధరాధిపా (రాజా). ^AI

Verse 29

कोकिलारावसंयुक्ता गुन्जद्भ्रमरभूषिताः ।
निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः ॥ 29 ॥

kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||

કોયલના રાવથી યુક્ત, ગુંજતા ભમરાઓથી શોભિત, નિર્યાસ (ગુંદર) ઝરતા અને ઘેરી છાયાવાળા શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો. ^AI

കുയിലുകളുടെ നാദത്തോടുകൂടിയതും, മുഴങ്ങുന്ന വണ്ടുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എല്ലാം കറയൊഴുക്കുന്നതും, തിളങ്ങുന്ന നിഴലുള്ളതുമായ ഉത്തമവൃക്ഷങ്ങൾ. ^AI

కోకిలల రావములతో కూడినవి, మురియుచున్న తుమ్మెదలతో అలంకరించబడినవి, స్రావములు (జిగురు) స్రవించుచున్నవి, స్నిగ్ధమైన నీడలు గల ఉత్తమ వృక్షములు. ^AI

Verse 30

नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।
नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः ॥ 30 ॥

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||

નાના ઋતુઓમાં ઉત્પન્ન થતા વૃક્ષો, નાના પક્ષીઓથી વ્યાપ્ત, અને નાના રસ ઝરતી નદીઓથી અતિશય શોભિત. ^AI

വിവിധ ഋതുക്കളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളോടും, വിവിധ പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞതും, വിവിധ രസങ്ങൾ ഒഴുക്കുന്ന നദികളാൽ അതിമനോഹരമായതുമായ വനങ്ങൾ. ^AI

నానా ఋతువులలో పుట్టిన వృక్షములు, నానా పక్షులతో నిండినవి, నానా రసములు స్రవించుచున్న నదులతో అతిగా శోభిల్లుచున్నవి. ^AI

Verse 31

पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।
हंसपक्षसमुद्भूत वातव्रातैश्चलद्द्रुमम् ॥ 31 ॥

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |
haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||

પારેવા, પોપટના ટોળાં અને સારિકા (મેના)ના પાંખના પવનથી, તથા હંસની પાંખથી ઉદ્ભવતા પવનના ઝપાટાથી જેમાં વૃક્ષો ડોલે છે તેવું. ^AI

പ്രാവുകൾ, തത്തകൾ, സാരികപ്പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ചിറകുകളുടെ കാറ്റുകളാലും, അന്നപ്പക്ഷികളുടെ ചിറകുകളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന കാറ്റുകളാലും ഇളകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയത്. ^AI

పావురములు, చిలుకల సమూహములు, సారికల రెక్కల గాలులతో, హంస పక్షముల నుండి పుట్టిన గాలి సమూహములతో కదులుచున్న వృక్షములు గలది. ^AI

Verse 32

सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।
सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः ॥ 32 ॥

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||

સુગંધ ગ્રહણ કરતા પવનથી ભરેલું તે શ્રેષ્ઠ વન, અહીં-તહીં દોડતા હરણીઓના ટોળાંથી સહિત છે. ^AI

സുഗന്ധം വഹിക്കുന്ന കാറ്റിന്റെ പ്രവാഹത്താൽ നിറഞ്ഞ ആ ഉത്തമവനം, ഇവിടെയും അവിടെയും ഓടുന്ന മാൻകൂട്ടങ്ങളോടുകൂടിയത്. ^AI

సుగంధమును గ్రహించు గాలితో నిండిన ఆ ఉత్తమ వనము, అటు ఇటు పరుగెత్తుచున్న జింకల సమూహములతో కూడినది. ^AI

Verse 33

नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।
नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 33 ॥

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||

નૃત્ય કરતા મોરોના સમૂહનાં સુખદ કેકારવોથી ગુંજતું, ચારે બાજુ મધ ઝરતું એ દિવ્ય વન. ^AI

ആ വനം നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മയിലുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ സുഖകരമായ കേകാ ശബ്ദങ്ങളാൽ നാദപൂർണമായിരിക്കുന്നു; ദിവ്യമായ ആ വനം എല്ലായിടത്തും തേൻ ഒഴുക്കുന്നു. ^AI

నృత్యం చేస్తున్న నెమళ్ళ సమూహాల కేకలతో, సుఖాన్ని ఇచ్చే ఆ కేకలతో, ఆ దివ్యమైన అడవి నలుప్రక్కలా తేనెను స్రవించేదిగా ధ్వనించింది. ^AI

Verse 34

कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।
चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः ॥ 34 ॥

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||

કાંસ્યસાલની ઉત્તરે તામ્રસાલ કહેવાય છે; તે ચોરસ આકારનો અને સાત યોજન ઊંચો છે. ^AI

കാംസ്യസാലയ്ക്ക് (വെങ്കലശാലയ്ക്ക്) വടക്ക് താമ്രസാല (ചെമ്പുശാല) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അത് ചതുരശ്രാകാരമുള്ളതും ഏഴു യോജന ഉയരമുള്ളതുമാണ്. ^AI

కాంస్యసాలకు ఉత్తరాన తామ్రసాల అని పిలువబడేది ఉంది. అది చతురస్రాకారంలో ఉండి, ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలది. ^AI

Verse 35

द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।
येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप ॥ 35 ॥

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||

હે રાજન્, બંને સાલોની વચ્ચે કલ્પવાટિકા કહેવાઈ છે; જેના વૃક્ષોનાં ફૂલો સોનાના રંગનાં છે. ^AI

ആ രണ്ടു ശാലകൾക്കുമിടയിൽ കൽപവാടിക (കൽപവൃക്ഷത്തോട്ടം) പറയപ്പെടുന്നു; ആ വൃക്ഷങ്ങളുടെ പുഷ്പങ്ങൾ സ്വർണവർണമുള്ളവയാണ്, ഭൂമിപതേ. ^AI

ఆ రెండు సాలల మధ్య కల్పవాటిక అని చెప్పబడింది. ఓ రాజా, ఆ వృక్షాల పుష్పాలు బంగారు రంగులో ఉంటాయి. ^AI

Verse 36

पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।
दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः ॥ 36 ॥

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||

તેનાં પાન સોનાના રંગનાં છે અને બીજ તથા ફળ રત્નમય છે; તેની સુગંધ દસ યોજન સુધી ચારે બાજુ ફેલાય છે. ^AI

ഇലകൾ സ്വർണവർണമുള്ളവയും ഫലങ്ങൾ രത്നബീജങ്ങളുള്ളവയുമാണ്; പത്തു യോജന ദൂരം വരെ അതിന്റെ സുഗന്ധം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നു. ^AI

ఆకులు బంగారు రంగులో ఉంటాయి, రత్నాల వంటి బీజాలు మరియు ఫలాలు ఉంటాయి. దాని సువాసన పది యోజనాల వరకు నలుప్రక్కలా వ్యాపిస్తుంది. ^AI

Verse 37

तद्वनं रक्षितं राजन्वसन्तेनर्तुनानिशम् ।
पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः ॥ 37 ॥

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||

હે રાજન્, એ વનને વસંત ઋતુ નિરંતર રક્ષે છે; તે ફૂલોના સિંહાસન પર બેઠેલો છે અને ફૂલોના છત્રથી શોભે છે. ^AI

ഹേ രാജാവേ, ആ വനം വസന്തർതു എപ്പോഴും കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം പുഷ്പസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനും പുഷ്പക്കുട കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്. ^AI

ఓ రాజా, ఆ అడవిని వసంతుడు అనే ఋతువు నిరంతరం రక్షిస్తుంది. అతను పుష్ప సింహాసనంపై కూర్చొని, పుష్పాల ఛత్రంతో విరాజిల్లుతూ ఉంటాడు. ^AI

Verse 38

पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।
मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 38 ॥

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||

તે ફૂલોના આભૂષણોથી સુશોભિત છે અને ફૂલોના મધથી મસ્ત છે; મધુશ્રી અને માધવશ્રી એ બે તેની માન્ય પત્નીઓ છે. ^AI

പുഷ്പാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനും പുഷ്പമധുവിനാൽ മത്തനായി ചാഞ്ചാടുന്നവനുമാണ് അദ്ദേഹം; മധുശ്രീയും മാധവശ്രീയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്മതയായ രണ്ടു ഭാര്യമാരാണ്. ^AI

పుష్పాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, పుష్పాల మద్యంతో మైమరచి ఉంటాడు. మధుశ్రీ మరియు మాధవశ్రీ అనే ఇద్దరు భార్యలు అతనికి ఇష్టమైనవారు. ^AI

Verse 39

क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।
अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 39 ॥

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||

સ્મિતવદન એ બંને સ્ત્રીઓ સુંદર કળીઓના દડાઓથી તેની સાથે ક્રીડા કરે છે; એ વન ચારે બાજુ મધ ઝરતું અત્યંત રમણીય છે. ^AI

പുഞ്ചിരിയുള്ള മുഖങ്ങളോടെ അവർ പൂങ്കുലകൾ കൊണ്ടുള്ള പന്തുകളാൽ കളിക്കുന്നു; ആ വനം എല്ലായിടത്തും അതീവ രമ്യവും തേൻ ഒഴുക്കുന്നതുമാണ്. ^AI

చిరునవ్వు ముఖాలు కలిగిన ఆ ఇద్దరు భార్యలు పుష్ప గుత్తుల బంతులతో ఆడుకుంటూ ఉంటారు. ఆ అడవి అత్యంత రమణీయంగా, నలుప్రక్కలా తేనెను స్రవిస్తూ ఉంటుంది. ^AI

Verse 40

दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।
पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः ॥ 40 ॥

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||

દસ યોજન સુધી ફૂલોની સુગંધવાળા પવનથી ભરેલું એ વન દિવ્ય ગંધર્વોથી, જે તેમની સ્ત્રીઓ સાથે ગાનમાં લીન છે, (વ્યાપ્ત છે). ^AI

പത്തു യോജന വരെ പുഷ്പസൗരഭ്യമുള്ള കാറ്റിനാൽ നിറയ്ക്കപ്പെട്ടതാണ് ആ വനം; ഭാര്യമാരോടുകൂടിയ ദിവ്യഗന്ധർവന്മാർ ഗാനത്തിൽ ആസക്തരായി അവിടെയുണ്ട്. ^AI

పది యోజనాల వరకు పుష్పాల సువాసన గల గాలితో నిండి ఉంటుంది. దివ్యమైన గంధర్వులు తమ భార్యలతో కలిసి గానం చేయడంలో ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు. ^AI

Verse 41

शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।
वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम् ॥ 41 ॥

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||

મત્ત કોકિલના નાદથી ગુંજતું, વસંતલક્ષ્મીથી યુક્ત અને કામનાઓને વધારનારું એ દિવ્ય વન શોભે છે. ^AI

ആ ദിവ്യവനം മത്തങ്ങിയ കോകിലങ്ങളുടെ നാദത്താൽ മുഖരിതമായി ശോഭിക്കുന്നു; വസന്തലക്ഷ്മിയോടു കൂടിയതും കാമുകരുടെ കാമത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് അത്. ^AI

ఆ దివ్యమైన వనము మత్తులైన కోకిలల నాదముతో శోభిల్లుతున్నది. అది వసంతలక్ష్మితో కూడి ఉంది, కాముకుల కోరికలను పెంచునది. ^AI

Verse 42

ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।
समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया ॥ 42 ॥

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||

તામ્રસાલની ઉત્તર દિશામાં સીસસાલ કહેવાય છે. તેની ઊંચાઈ પણ સાત યોજનની સંખ્યાથી કહેવાઈ છે. ^AI

ചെമ്പുനിറമുള്ള സാലവൃക്ഷങ്ങൾക്ക് വടക്കുഭാഗത്ത് ഈയനിറമുള്ള സാലവൃക്ഷം പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിന്റെ ഉയരം ഏഴു യോജനയായി പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

తామ్రసాలకు ఉత్తరమున సీససాల అని పేర్కొనబడింది. దాని ఎత్తు ఏడు యోజనముల సంఖ్యతో స్మరించబడుతుంది. ^AI

Verse 43

सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।
दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः ॥ 43 ॥

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||

હે રાજા, સંતાનવાટિકાની મધ્યમાં બંને સાલ વૃક્ષોની આસપાસ ચારે બાજુ ફૂલોની સુગંધ દશ યોજન સુધી ફેલાય છે. ^AI

അല്ലയോ രാജാവേ, സന്താനവാടികയുടെ മധ്യത്തിൽ ആ രണ്ടു സാലവൃക്ഷങ്ങളുടെയും പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം എല്ലാവശവും പത്തു യോജന വരെ വ്യാപിക്കുന്നു. ^AI

ఓ రాజా, సంతానవాటిక మధ్యలో రెండు సాలల మధ్య, పుష్పముల సువాసన పది యోజనముల వరకు నలువైపులా వ్యాపించి ఉంది. ^AI

Verse 44

हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।
अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च ॥ 44 ॥

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||

તેનાં ફૂલો સોનાના જેવા રંગવાળાં અને નિરંતર પૂર્ણ વિકસિત રહે છે; તેનાં ફળ અમૃતરસથી ભરપૂર અને મધુર છે. ^AI

അവയുടെ പുഷ്പങ്ങൾ സ്വർണനിറമുള്ളവയും എപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്നവയുമാണ്; ഫലങ്ങൾ അമൃതരസത്തോടു കൂടിയവയും മധുരമുള്ളവയുമാണ്. ^AI

బంగారు రంగు కలిగిన పుష్పములు నిరంతరము వికసించి ఉంటాయి. పండ్లు అమృత రసముతో కూడి మధురముగా ఉంటాయి. ^AI

Verse 45

ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।
शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 45 ॥

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ગ્રીષ્મ ઋતુ એ વાટિકાનો નાયક છે. શુક્રશ્રી અને શુચિશ્રી એ તેની બે માન્ય પત્નીઓ છે. ^AI

അല്ലയോ ഉത്തമരാജാവേ, ഗ്രീഷ്മകാലമാണ് ആ വാടികയുടെ നായകൻ; ശുക്രശ്രീയും ശുചിശ്രീയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്മതയായ രണ്ടു ഭാര്യമാരാണ്. ^AI

ఓ ఉత్తమ రాజా, ఆ వాటికకు గ్రీష్మ ఋతువు నాయకుడు. శుక్రశ్రీ మరియు శుచిశ్రీ అను ఇద్దరు అతనికి సమ్మతమైన భార్యలు. ^AI

Verse 46

सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।
नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः ॥ 46 ॥

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||

તાપથી ડરેલા લોકો વૃક્ષોના મૂળમાં બેસે છે; તે (વન) નાના સિદ્ધોની મંડળીથી ઘેરાયેલું અને નાના દેવોથી યુક્ત છે. ^AI

ചൂടുകൊണ്ടു ഭയന്ന ജനങ്ങൾ വൃക്ഷമൂലങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു; നാനാവിധ സിദ്ധന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും നാനാദേവന്മാരോടു കൂടിയതുമാണ് അത്. ^AI

సంతాపముతో భయపడిన లోకులు వృక్షమూలములలో నివసిస్తున్నారు. అతను నానా సిద్ధులతో పరివృతుడై, నానా దేవతలతో కూడి ఉన్నాడు. ^AI

Verse 47

विलासिनीनां बृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।
पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः ॥ 47 ॥

vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||

વિલાસિનીઓના સમૂહો ચંદનના લેપથી લિપ્ત, ફૂલમાળાથી શોભિત અને કમળ જેવા હાથમાં તાડપત્રના વીંઝણા ધરાવે છે. ^AI

ചന്ദനരസക്കുഴമ്പു പൂശിയവരും പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞവരുമായ വിലാസിനികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ, താലവൃന്തങ്ങൾ കൈകളിൽ എടുത്ത താമരപോലെയുള്ള കൈകളോടു കൂടി അത് ശോഭിക്കുന്നു. ^AI

విలాసినుల సమూహములతో, చందన ద్రవ పంకముతో, పుష్పమాలలతో అలంకరించబడిన తాటిఆకుల విసనకర్రలు చేతిపద్మములలో కలిగి ఉన్నాడు. ^AI

[पाठभेदः- प्राकारः]

Verse 48

प्रकारः शोभितो एजच्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।
सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः ॥ 48 ॥

prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||

ઠંડા જળનો સેવન કરનારાઓથી એ પ્રદેશ શોભે છે. સીસસાલની ઉત્તર દિશામાં આરકૂટમય શુભ પ્રદેશ છે. ^AI

ഈയനിറമുള്ള സാലവൃക്ഷത്തിന് വടക്കുഭാഗത്ത് ആരകൂടം കൊണ്ടുള്ള ശുഭമായ പ്രാകാരം, തണുത്ത ജലം സേവിക്കുന്നവരാൽ ശോഭിക്കുന്നു. ^AI

ఆ ప్రాకారము ఎజచ్ఛీతల అను జలమును సేవించువారితో శోభిల్లుతున్నది. సీససాలకు ఉత్తరమున ఆరకూటమయమైన శుభమైనది ఉంది. ^AI

Verse 49

प्राकारो वर्तते राजन्मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।
हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता ॥ 49 ॥

prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||

હે રાજન્, એક પ્રાકાર છે જે મુનિઓના યોજન જેટલી લંબાઈવાળો છે. તે બે પ્રાકારોની વચ્ચે હરિચંદન વૃક્ષોની વાટિકા કહેવાય છે. ^AI

ഹേ രാജാവേ, ഒരു യോജന നീളമുള്ള പ്രാകാരം അവിടെയുണ്ട്. അവയ്ക്കിടയിൽ ഹരിചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഒരു തോട്ടം ഉള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

ఓ రాజా! మునుల యోజనముల పొడవు గల ప్రాకారము కలదు. ఆ రెండింటి మధ్యలో హరిచందన వృక్షముల తోట ఉన్నట్లు చెప్పబడింది. ^AI

Verse 50

सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।
विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः ॥ 50 ॥

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |
vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||

તે બે શાલ વૃક્ષોના અધિપતિ વર્ષઋતુ છે, જે મેઘવાહન કહેવાય છે. તેમના નેત્રો વિદ્યુત જેવા પિંગળ છે અને તેમને જીમૂતકવચ (મેઘરૂપ કવચવાળા) કહેવાય છે. ^AI

ആ പ്രാകാരങ്ങളുടെ അധിപതി വർഷർത്തുവാണ്; മേഘവാഹനൻ എന്നും വിദ്യുത്പിംഗലനേത്രൻ എന്നും ജീമൂതകവചൻ എന്നും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. ^AI

ఆ ప్రాకారములకు అధినాథుడు వర్షఋతువు; మేఘవాహనుడు. విద్యుత్పింగలనేత్రుడు, జీమూతకవచుడు అని స్మరించబడుతాడు. ^AI

Verse 51

वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।
सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः ॥ 51 ॥

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||

તેમનું મુખ વજ્રની ગર્જનાથી ગુંજે છે, તેઓ ચારે બાજુ ઇન્દ્રધનુષથી શોભે છે અને હજારો જળધારાઓ વરસાવતા ગણોથી ઘેરાયેલા રહે છે. ^AI

ഇടിമുഴക്കത്തിന്റെ ശബ്ദത്താൽ മുഖരിതനായി, ചുറ്റും മഴവില്ലു (ഇന്ദ്രധനുസ്സ്) ചൂടി, ആയിരക്കണക്കിന് ജലധാരകൾ വർഷിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വസിക്കുന്നു. ^AI

వజ్రనిర్ఘోషముతో ముఖరుడై, ఇంద్రధనుస్సుతో సమంతముగా, వేయిరెట్లు వర్షధారలను విడుచుచూ గణములతో కూడి ఉన్నాడు. ^AI

Verse 52

नभः श्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।
अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका ॥ 52 ॥

nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |
ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||

નભઃ, શ્રી, નભસ્યશ્રી, સ્વરસ્યા, રસ્યમાલિની, અંબા, દુલા, નિરત્નિ, અભ્રમંતી અને મેઘયંતિકા — ^AI

നഭസ്സ്, ശ്രീ, നഭസ്യശ്രീ, സ്വരസ്യ, രസ്യമാലിനി, അംബ, ദുല, നിരത്നി, അഭ്രമന്തി, മേഘയന്തിക — ഇവരാണ്. ^AI

నభఃశ్రీ, నభస్యశ్రీ, స్వరస్య, రస్యమాలిని, అంబా, దులా, నిరత్ని, అభ్రమంతి, మేఘయంతిక. ^AI

Verse 53

वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च सम्मताः ।
वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः ॥ 53 ॥

varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||

વર્ષયંતી, ચિબુણિકા અને વારિધારા — આ શક્તિઓ વર્ષઋતુની બાર શક્તિઓ કહેવાય છે, જે મદથી વિહ્વળ છે. ^AI

വർഷയന്തി, ചിബുണിക, വാരിധാര — ഇവരും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവരാണ്. വർഷർത്തുവിന്റെ പന്ത്രണ്ട് ശക്തികൾ ഇവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവർ മദത്താൽ വിഹ്വലരാണ്. ^AI

వర్షయంతి, చిబుణిక, వారిధార - వీరు సమ్మతులు. వర్షఋతువుకు పన్నెండు శక్తులు మదవిహ్వలలు అని చెప్పబడ్డారు. ^AI

Verse 54

नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।
हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराऽखिला ॥ 54 ॥

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||

નવાં પલ્લવોથી યુક્ત વૃક્ષો અને નવી લતાઓથી સંયુક્ત છે; લીલાં તૃણો છે, જેનાથી આખી પૃથ્વી ઢંકાયેલી છે. ^AI

പുതിയ ഇലകളോടുകൂടിയ വൃക്ഷങ്ങളും പുതിയ വള്ളികളും ഉണ്ട്; പച്ചപ്പുള്ള പുല്ലുകൾ അവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭൂമി മുഴുവൻ പച്ചപിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ^AI

నవపల్లవ వృక్షములు, నవీన లతికలతో కూడినవి. హరితములైన తృణములే; వాటితో సమస్త భూమి ఆవృతమై ఉంది. ^AI

Verse 55

नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।
सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च ॥ 55 ॥

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||

નદીઓ અને નદોના પ્રવાહો વેગથી વહે છે; સરોવરોનાં જળ કલુષિત છે અને રાગી જનોના ચિત્ત જેવાં છે. ^AI

നദികളും നദങ്ങളും അവയുടെ പ്രവാഹങ്ങളും വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നു. സരസ്സുകളിലെ ജലം കലങ്ങിയതാണ്, അവ രാഗികളുടെ മനസ്സിനു സമാനമാണ്. ^AI

నదీనద ప్రవాహములు వేగముగా ప్రవహించుచున్నవి. సరస్సులు కలుషిత జలములతో, రాగి చిత్తములతో సమానముగా ఉన్నవి. ^AI

Verse 56

वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।
वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः ॥ 56 ॥

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||

જે દેવો અને સિદ્ધો દેવીનાં કાર્યો કરનારા છે તેઓ ત્યાં વસે છે; અને જે વાવ, કૂવા અને તળાવો દેવી માટે સમર્પિત છે. ^AI

ദേവിയുടെ കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അവിടെ വസിക്കുന്നു. ദേവിക്കുവേണ്ടി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട കിണറുകളും കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും ഉണ്ട്. ^AI

దేవీ కార్యములు చేయు దేవతలు, సిద్ధులు నివసించుచున్నారు. దేవి కొరకు సమర్పితమైన వాపీ, కూప, తడాగములు కలవు. ^AI

Verse 57

ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।
आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 57 ॥

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||

તે ગણો સ્ત્રીઓ સાથે વિલાસપૂર્વક અહીં નિવાસ કરે છે. આગળ આરકૂટ (પિત્તળ) મય સાત યોજન લાંબો સાલ (પ્રાકાર) છે. ^AI

അവിടെ ഭംഗിയോടും സ്ത്രീകളോടും കൂടി ആ ഗണങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. മുന്നിൽ ചെമ്പുലോഹം കൊണ്ടുള്ളതും ഏഴു യോജന നീളമുള്ളതുമായ ഒരു പ്രാകാരമുണ്ട്. ^AI

ఆ గణాలు విలాసంతో, తమ స్త్రీలతో కలిసి ఇక్కడ నివసిస్తాయి. ఆరకూటముతో చేయబడిన ముందు భాగము ఏడు యోజనాల పొడవు కలది. ^AI

Verse 58

पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।
नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता ॥ 58 ॥

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||

પાંચ ધાતુઓનો બનેલો સાલ મધ્યમાં છે, અને મંદારની વાટિકા છે, જે નાના પુષ્પો અને લતાઓથી વ્યાપ્ત તથા નાના પલ્લવોથી શોભિત છે. ^AI

അഞ്ചു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മതിലും, നടുവിൽ മന്ദാരവാടികയും ഉണ്ട്. അത് നാനാപുഷ്പങ്ങളാലും വള്ളികളാലും നിറഞ്ഞതും നാനാപല്ലവങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുമാണ്. ^AI

పంచలోహములతో చేయబడిన సాల, మధ్యలో మందారవాటిక. నానా పుష్పలతలతో నిండినది, నానా చిగురులతో అందముగా ఉన్నది. ^AI

Verse 59

अधिष्ठाताऽत्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।
इषलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 59 ॥

adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |
iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||

અહીં અધિષ્ઠાતા શરદ ઋતુ નામવાળો કહેવાયો છે. ઇષલક્ષ્મી અને ઊર્જલક્ષ્મી એ બે તેની પત્નીઓ માન્ય છે. ^AI

അവിടത്തെ അധിഷ്ഠാതാവ് ശരദൃതു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇഷലക്ഷ്മിയും ഊർജലക്ഷ്മിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ^AI

ఇక్కడ అధిష్ఠాత శరదృతువు అని చెప్పబడింది. ఇషలక్ష్మి మరియు ఊర్జలక్ష్మి అనే ఇద్దరు భార్యలు అతనికి అంగీకరించబడినవారు. ^AI

Verse 60

नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।
पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 60 ॥

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||

અહીં નાના સિદ્ધો સ્ત્રીઓ અને પરિચ્છદ (સામગ્રી) સાથે વસે છે. આગળ પાંચ ધાતુઓનો બનેલો સાત યોજન લાંબો સાલ છે. ^AI

അവിടെ സ്ത്രീകളോടും പരിവാരങ്ങളോടും കൂടി നാനാസിദ്ധന്മാർ വസിക്കുന്നു. മുന്നിൽ അഞ്ചു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ളതും ഏഴു യോജന നീളമുള്ളതുമായ ഒന്നുണ്ട്. ^AI

నానా సిద్ధులు తమ స్త్రీలతో, పరివారముతో కలిసి ఇక్కడ నివసిస్తారు. పంచలోహముతో చేయబడిన ముందు భాగము ఏడు యోజనాల పొడవు కలది. ^AI

Verse 61

दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।
पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता ॥ 61 ॥

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||

મોટા શૃંગોથી દીપ્ત થતો રૌપ્ય (ચાંદીનો) સાલક રહે છે; પારિજાત વનની મધ્યમાં પુષ્પસ્તબકોથી યુક્ત છે. ^AI

വലിയ കൊമ്പുകളോടെ ശോഭിക്കുന്ന വെള്ളിമതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പാരിജാതവനത്തിന്റെ നടുവിൽ പൂങ്കുലകളോടു കൂടിയതാണത്. ^AI

గొప్ప శిఖరాలతో ప్రకాశిస్తూ వెండితో చేయబడిన సాల ఉంది. పారిజాత వనము మధ్యలో, పూల గుత్తులతో కూడినది. ^AI

Verse 62

दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।
मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः ॥ 62 ॥

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||

દશ યોજન સુધી સુગંધ ફેલાવતાં પુષ્પો ચારે બાજુ તે ગણોને, જે દેવીનાં કર્મ કરનારા છે, આનંદિત કરે છે. ^AI

പത്തു യോജന ദൂരം വരെ സുഗന്ധം പരത്തുന്ന പുഷ്പങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ദേവിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ ഗണങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. ^AI

పది యోజనాల గంధము కలిగిన పుష్పాలు నాలుగు వైపులా దేవి కార్యములు చేసే సమస్త గణాలను సంతోషపెడతాయి. ^AI

Verse 63

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।
सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नपः ॥ 63 ॥

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||

ત્યાં અધિનાથ હેમંત ઋતુ કહેવાયો છે, જે મહા ઉજ્જ્વળ છે, ગણ સાથે અને શસ્ત્ર સાથે છે, અને સર્વ રાગીઓને રંજિત કરે છે. ^AI

അവിടെ മഹാശോഭയോടു കൂടിയ ഹേമന്തഋതു അധിനാഥനായി പറയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ഗണങ്ങളോടും ആയുധങ്ങളോടും കൂടി എല്ലാ രാഗികളെയും രഞ്ജിപ്പിക്കുന്നു. ^AI

అక్కడ అధినాథుడు హేమంతఋతువు అని చెప్పబడింది, మహా ప్రకాశవంతమైనవాడు. గణాలతో, ఆయుధాలతో కలిసి, రాగులను (అనగా రాగిణీ దేవతలను) రంజింపజేస్తూ, జలాలను రంజింపజేస్తూ ఉంటాడు. ^AI

Verse 64

सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।
वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः ॥ 64 ॥

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||

સહશ્રી અને સહસ્યશ્રી એ બે તેની પત્નીઓ માન્ય છે. ત્યાં તે સિદ્ધો વસે છે, જે દેવીનાં વ્રત કરનારા છે. ^AI

സഹശ്രീയും സഹസ്യശ്രീയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദേവീവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ അവിടെ വസിക്കുന്നു. ^AI

సహశ్రీ మరియు సహస్యశ్రీ అనే ఇద్దరు భార్యలు అతనికి అంగీకరించబడినవారు. దేవి వ్రతములు చేసే సిద్ధులు అక్కడ నివసిస్తారు. ^AI

Verse 65

रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।
सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः ॥ 65 ॥

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||

આગળ ચાંદીના શાલ (વૃક્ષ)થી બનેલો સાત યોજન લાંબો એક પ્રદેશ છે; તેની પછી તપાવેલા સોનાથી નિર્મિત સુવર્ણ શાલનો પ્રદેશ કહેવાય છે. ^AI

മുന്നിൽ വെള്ളിയാൽ നിർമ്മിച്ച ഏഴു യോജന നീളമുള്ള ഒരു മണ്ഡപമുണ്ട്; അതിനപ്പുറം കത്തിച്ച സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണമണ്ഡപം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

ముందు వెండి ప్రాకారముతో చేయబడినది, ఏడు యోజనముల పొడవు కలది; బంగారు ప్రాకారము అని చెప్పబడుతుంది, అది కరిగించిన బంగారముతో నిర్మితమైనది. ^AI

Verse 66

मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।
कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ॥ 66 ॥

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||

તેની વચ્ચે ફૂલો અને પાનથી શોભતી કદંબની વાટિકા છે; ત્યાં હજારોની સંખ્યામાં કદંબના ફૂલોની મદિરા (મધુ)ના ધારા વહે છે. ^AI

നടുവിൽ പൂക്കളാലും തളിരുകളാലും ശോഭിക്കുന്ന കടമ്പത്തോപ്പുണ്ട്; ആയിരക്കണക്കിന് കടമ്പുമദ്യത്തിന്റെ ഉറവുകൾ അവിടെ പ്രവഹിക്കുന്നു. ^AI

మధ్యలో కదంబ వనము పుష్పములతోను చిగురులతోను అందముగా ఉంటుంది; కదంబ మదిరను ధరించినవారు (ఆ మదిరను త్రాగినవారు) వేల సంఖ్యలో ఉంటారు. ^AI

Verse 67

याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।
तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः ॥ 67 ॥

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||

જેને પીવાથી પીધેલા (તૃપ્ત) થઈને પોતાનો આનંદ અનુભવાય છે; ત્યાં શિશિર ઋતુ મહાન ઉત્કર્ષવાળો અધિપતિ કહેવાય છે. ^AI

അവയെ പാനം ചെയ്ത് മത്തരായി സ്വന്തം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു; അവിടെ ശൈശിരർത്തു (ശിശിരകാലം) മഹോദയനായ അധിനാഥനായി പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

ఆమెలచే (ఆ స్త్రీలచే) త్రాగబడిన పానీయముతో తన ఆనందము అనుభవించబడుతుంది; అక్కడ అధినాథుడు శిశిర ఋతువు అని చెప్పబడుతుంది, అతను మహోదయుడు. ^AI

Verse 68

तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।
मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः ॥ 68 ॥

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||

તપઃશ્રી અને તપસ્યશ્રી એ બે તેની પસંદ કરેલી પત્નીઓ છે; શિશિરનું સ્વરૂપ ધરાવતો તે તેમની સાથે આનંદથી રહે છે. ^AI

തപഃശ്രീയും തപസ്യശ്രീയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്മതയായ രണ്ടു ഭാര്യമാരാണ്; ശിശിരരൂപനായ അദ്ദേഹം അവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു. ^AI

తపఃశ్రీ మరియు తపస్యశ్రీ అను ఇద్దరు భార్యలు అతనికి ఇష్టమైనవారు; శిశిరాకృతి కలిగిన అతను వారితో కలిసి సంతోషముగా ఉంటాడు. ^AI

Verse 69

नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।
निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः ॥ 69 ॥

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||

નાના વિલાસોથી યુક્ત અને નાના ગણોથી ઘેરાયેલા; જે દેવીને દાન આપનારા મહાસિદ્ધો છે તે ત્યાં રહે છે. ^AI

നാനാവിധ വിലാസങ്ങളോടുകൂടിയും നാനാഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും ദേവിക്ക് ദാനം നൽകുന്ന മഹാസിദ്ധന്മാർ അവിടെ വസിക്കുന്നു. ^AI

నానా విలాసములతో కూడినవాడు, నానా గణములతో చుట్టుముట్టబడినవాడు; దేవికి దానము చేయువారు అయిన మహాసిద్ధులు అక్కడ నివసిస్తారు. ^AI

Verse 70

नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।
साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः ॥ 70 ॥

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |
sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||

નાના ભોગોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન આનંદથી યુક્ત, સ્ત્રીઓ સહિત અને પરિવારોથી ઘેરાયેલા, તેઓ ટોળે ટોળે રહે છે. ^AI

നാനാഭോഗങ്ങളിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ മഹാനന്ദത്തോടുകൂടിയവരും സ്ത്രീകളോടും പരിവാരങ്ങളോടും കൂടിയവരും സംഘങ്ങളായി ചുറ്റപ്പെട്ടവരുമാണ്. ^AI

నానా భోగముల నుండి పుట్టిన మహానందముతో కూడినవారు; భార్యలతోను పరివారములతోను కలిసి సమూహములుగా చుట్టుముట్టబడి ఉంటారు. ^AI

Verse 71

स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।
पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 71 ॥

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||

સુવર્ણ શાલની આગળ મુનિઓ (યોજન) જેટલી લંબાઈવાળો પુષ્પરાગ (પોખરાજ) મણિથી બનેલો શાલ છે, જેનું શરીર કેસર જેવું રાતું છે. ^AI

സ്വർണ്ണമണ്ഡപത്തിനപ്പുറം ഏഴു യോജന നീളമുള്ളതും പുഷ്പരാഗരത്നത്താൽ നിർമ്മിതവും കുങ്കുമം പോലെ ചുവന്ന നിറമുള്ളതുമായ ഒരു മണ്ഡപമുണ്ട്. ^AI

బంగారు ప్రాకారము ముందు ముని యోజనముల పొడవు కలది; పుష్పరాగముతో చేయబడిన ప్రాకారము, కుంకుమ వర్ణముతో ఎర్రని శరీరము కలది. ^AI

Verse 72

पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।
रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः ॥ 72 ॥

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |
ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||

પુષ્પરાગ મણિથી બનેલી ભૂમિ, વનો અને ઉપવનો, તથા રત્નમય વૃક્ષોની ક્યારીઓ પુષ્પરાગમય માનવામાં આવે છે. ^AI

പുഷ്പരാഗരത്നത്താൽ നിർമ്മിതമായ ഭൂമിയും വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും രത്നവൃക്ഷങ്ങളുള്ള തോട്ടങ്ങളും പുഷ്പരാഗമയമാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ^AI

పుష్పరాగముతో చేయబడిన భూమి, అడవులు మరియు ఉపవనములు; రత్న వృక్షముల చుట్టుకొలతలు పుష్పరాగముతో చేయబడినవిగా స్మరించబడతాయి. ^AI

Verse 73

प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।
वनभूः पक्षिनश्चैव रत्नवर्णजलानि च ॥ 73 ॥

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |
vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||

જે રત્નનો પ્રાકાર (કોટ) છે, તે રત્નથી રચાયેલા વૃક્ષો, વનભૂમિ, પક્ષીઓ અને રત્નના રંગવાળાં જળ છે. ^AI

ആ പ്രാകാരം ഏതു രത്നം കൊണ്ടുള്ളതാണോ, ആ രത്നം കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച വൃക്ഷങ്ങളും, വനഭൂമിയും, പക്ഷികളും, രത്നവർണ്ണമുള്ള ജലങ്ങളും ആണ്. ^AI

ఆ మణిద్వీపమునకు ప్రాకారము ఏ రత్నముతో నిర్మితమో, ఆ రత్నముతోనే వృక్షములు, వనభూమి, పక్షులు, రత్నవర్ణములతో కూడిన జలములు కూడా నిర్మితమై ఉన్నాయి. ^AI

Verse 74

मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरान्सि कमलानि च ।
प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत् ॥ 74 ॥

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||

મંડપો, મંડપના સ્તંભો, સરોવરો અને કમળો; ત્યાં પ્રાકારમાં જે જે હોય તે સર્વ તે તે રત્નના સમાન હોય. ^AI

മണ്ഡപങ്ങളും മണ്ഡപസ്തംഭങ്ങളും, തടാകങ്ങളും താമരകളും — പ്രാകാരത്തിൽ ഏതൊക്കെയുണ്ടോ, അവയെല്ലാം അതിനു (ആ രത്നത്തിനു) തുല്യമായിരിക്കണം. ^AI

మండపములు, మండప స్తంభములు, సరస్సులు, కమలములు — అక్కడ ప్రాకారములో ఏయే వస్తువులు ఉండునో, అవన్నియు ఆ రత్నముతోనే సమానముగా నిర్మితమై ఉండును. ^AI

Verse 75

परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।
तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप ॥ 75 ॥

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||

હે પ્રભો, રત્નમય ભવનો વગેરેમાં આ પરિભાષા કહી છે; હે રાજન, તેનાથી આગળના ભવનનો તેજ પહેલાંના ભવન કરતાં લાખ ગણો હોય. ^AI

ഹേ പ്രഭോ, രത്നമന്ദിരങ്ങളിലും മറ്റും ഈ പറഞ്ഞ പരിഭാഷ (ക്രമം) ആണ്. ഹേ രാജാവേ, തേജസ്സിൽ ഓരോന്നും മുൻ മന്ദിരത്തെക്കാൾ ലക്ഷം മടങ്ങ് വർദ്ധിച്ചിരിക്കണം. ^AI

ఓ ప్రభూ, రత్నసాల మొదలగు వాటి విషయములో ఈ నియమము చెప్పబడినది: ఒక్కొక్క సాలము తేజస్సులో పూర్వ సాలము కంటే లక్ష రెట్లు అధికముగా ఉండును. ^AI

Verse 76

दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्मान्डवर्तिनाम् ।
दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः ॥ 76 ॥

dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||

અહીં પ્રત્યેક બ્રહ્માંડમાં રહેનારા દિક્પાલો વસે છે; તે દિક્પાલો સમષ્ટિસ્વરૂપ છે અને તેમનાં ઉત્તમ આયુધો ઝળહળે છે. ^AI

ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും ഉള്ള ദിക്കുപാലന്മാർ ഇവിടെ വസിക്കുന്നു; ദിക്കുപാലന്മാരുടെ സമഷ്ടിരൂപങ്ങളായി, ശോഭിക്കുന്ന ഉത്തമായുധങ്ങളോടുകൂടി. ^AI

ప్రతి బ్రహ్మాండములోను ఉండు దిక్పాలకులు ఇక్కడ నివసించుచున్నారు. ఆ దిక్పాలకులు సమష్టి స్వరూపులై, ప్రకాశించుచున్న శ్రేష్ఠమైన ఆయుధములను ధరించి ఉన్నారు. ^AI

Verse 77

पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।
नानोपवनसंयुक्ता महेन्द्रस्तत्र राजते ॥ 77 ॥

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |
nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||

પૂર્વ દિશામાં ઊંચા શિખરોવાળી પુરમરાવતી નગરી છે, જે નાના નાના ઉપવનોથી યુક્ત છે; ત્યાં મહેન્દ્ર શોભે છે. ^AI

കിഴക്കുദിക്കിൽ, ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളോടുകൂടിയ പൂരമെന്ന അമരാവതി നഗരി; നാനാവിധ ഉപവനങ്ങളോടുകൂടി അവിടെ മഹേന്ദ്രൻ ശോഭിക്കുന്നു. ^AI

తూర్పు దిక్కున ఎత్తైన శిఖరములు గల పూరమరావతి అను నగరము ఉన్నది. అది అనేక ఉపవనములతో కూడి ఉన్నది. అక్కడ మహేంద్రుడు ప్రకాశించుచున్నాడు. ^AI

Verse 78

स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।
समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता ॥ 78 ॥

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||

સ્વર્ગમાં જેટલી સ્વર્ગની શોભા છે તેના કરતાં વધારે; તે સમષ્ટિ સ્વરૂપ શતનેત્ર (ઇન્દ્ર)ની શોભા કરતાં હજાર ગણી મનાય છે. ^AI

സ്വർഗ്ഗത്തിലുള്ള സ്വർഗ്ഗശോഭ എത്രമാത്രമുണ്ടോ, അതിനെക്കാൾ അധികമാണ് ഇവിടത്തെ ശോഭ; സമഷ്ടി രൂപനായ ശതനേത്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) ശോഭയെക്കാൾ ആയിരം മടങ്ങ് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

స్వర్గములో ఎంత స్వర్గశోభ ఉన్నదో, దానికంటే అధికమైనదిగా ఇది చెప్పబడినది. సమష్టి రూపుడైన శతనేత్రుని (ఇంద్రుని) శోభ కంటే వెయ్యి రెట్లు అధికముగా ఇది తలంపబడుచున్నది. ^AI

Verse 79

ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।
देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः ॥ 79 ॥

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||

ઐરાવત પર આરૂઢ, વજ્ર હાથમાં ધારણ કરનાર, પ્રતાપી શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) દેવસેનાથી ઘેરાયેલો અહીં શોભે છે. ^AI

ഐരാവതത്തെ ആരോഹണം ചെയ്ത്, വജ്രായുധം കൈയിൽ ധരിച്ച്, പ്രതാപവാനായി, ദേവസേനയാൽ പരിവൃതനായി ഇവിടെ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ശോഭിക്കുന്നു. ^AI

ఐరావతమును ఎక్కి, వజ్రాయుధమును చేత ధరించి, ప్రతాపవంతుడై, దేవసేనచే పరివేష్టితుడై శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) ఇక్కడ ప్రకాశించుచున్నాడు. ^AI

Verse 80

देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।
वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूः सदृशी नृप ॥ 80 ॥

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||

દેવાંગનાઓના સમૂહથી યુક્ત શચી ત્યાં વિરાજે છે; હે રાજન, અગ્નિના ખૂણામાં અગ્નિપુરી છે, જે અગ્નિપુર જેવી છે. ^AI

ദേവാംഗനാസമൂഹത്തോടുകൂടി ശചീദേവി അവിടെ വിരാജിക്കുന്നു. ഹേ രാജാവേ, അഗ്നികോണിൽ അഗ്നിപുരിക്കു സദൃശമായ അഗ്നിപുരി ഉണ്ട്. ^AI

దేవాంగనా సమూహముతో కూడిన శచీదేవి అక్కడ విరాజిల్లుచున్నది. ఓ రాజా, అగ్నికోణమున అగ్నిపురి అగ్నిపురమునకు సమానముగా ఉన్నది. ^AI

Verse 81

स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।
निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः ॥ 81 ॥

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||

ત્યાં સ્વાહા અને સ્વધા સાથે યુક્ત અગ્નિદેવ પોતાના વાહન અને આભૂષણોથી શોભિત થઈ, પોતાના દેવગણોથી ઘેરાયેલા થઈને વિરાજમાન છે. ^AI

സ്വാഹയോടും സ്വധയോടും കൂടിയ അഗ്നിദേവൻ അവിടെ വിരാജിക്കുന്നു; സ്വന്തം വാഹനത്താലും ആഭരണങ്ങളാലും സമ്പന്നനായി, സ്വന്തം ദേവഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി. ^AI

స్వాహా మరియు స్వధలతో కూడిన అగ్నిదేవుడు అక్కడ ప్రకాశిస్తాడు. తన వాహనము మరియు ఆభరణములతో అలంకరించబడి, తన దేవతా గణములతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు. ^AI

Verse 82

याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।
स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः ॥ 82 ॥

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||

યમની દિશામાં યમપુરી છે; ત્યાં દંડધર મહાન યમ, હે રાજન, ચિત્રગુપ્ત આદિ પોતાના ભટો (સેવકો)થી ઘેરાયેલા થઈને રહે છે. ^AI

യമന്റെ ദിക്കിൽ യമപുരി; അവിടെ മഹാനായ ദണ്ഡധരൻ, രാജാവേ, ചിത്രഗുപ്തൻ മുതലായവരോടുകൂടിയ സ്വന്തം ഭടന്മാരാൽ വേഷ്ടിതനായി നിൽക്കുന്നു. ^AI

దక్షిణ దిక్కున యమపురి ఉంది. అక్కడ మహానియైన దండధరుడు, చిత్రగుప్తుడు మొదలైన తన భటులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు, ఓ రాజా. ^AI

Verse 83

निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।
नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः ॥ 83 ॥

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||

પોતાની શક્તિથી યુક્ત, સૂર્યના પુત્ર મહાન યમ ત્યાં છે; નૈરૃત્ય દિશામાં રાક્ષસોની પુરીમાં રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા થઈને રહે છે. ^AI

സ്വന്തം ശക്തിയോടുകൂടിയ, സൂര്യന്റെ മഹാനായ പുത്രനായ യമൻ ഉണ്ട്; നൈരൃതി ദിക്കിൽ രാക്ഷസരാൽ പരിവാരിതനായി. ^AI

తన శక్తితో కూడిన సూర్యుని కుమారుడు మహానియైన యముడు ఉన్నాడు. నైరృతి దిక్కున రాక్షసులతో పరివేష్టితుడై ఉంటాడు. ^AI

Verse 84

खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।
वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान् ॥ 84 ॥

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||

ખડ્ગધારી નિરૃતિ પોતાની શક્તિથી યુક્ત થઈને ત્યાં શોભે છે. વારુણ દિશામાં પાશધારી પ્રતાપવાન રાજા વરુણ રહે છે. ^AI

ഖഡ്ഗം ധരിച്ച് പ്രകാശിക്കുന്ന നിരൃതി സ്വന്തം ശക്തിയോടുകൂടി വസിക്കുന്നു; വരുണദിക്കിൽ പാശം ധരിച്ച പ്രതാപവാനായ വരുണരാജാവ്. ^AI

ఖడ్గము ధరించి ప్రకాశిస్తూ నిరృతి తన శక్తితో కూడి ఉంటాడు. పశ్చిమ దిక్కున వరుణుడు రాజు పాశమును ధరించి ప్రతాపవంతుడై ఉంటాడు. ^AI

Verse 85

महाझशसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।
निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः ॥ 85 ॥

mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||

મહાન મગર પર સવાર થયેલા, વારુણી મદથી વિહ્વળ, પોતાની શક્તિથી યુક્ત અને પોતાના યાદોગણોથી યુક્ત થઈને રહે છે. ^AI

മഹാമത്സ്യത്തിൽ കയറിയ, വാരുണി മദ്യത്താൽ മത്തനായ, സ്വന്തം ശക്തിയോടുകൂടിയ, സ്വന്തം യാദോഗണങ്ങളോടുകൂടിയ. ^AI

గొప్ప మొసలి (ఝషము)పై ఆరోహణమై, వారుణి మదముతో విహ్వలుడై, తన శక్తితో కూడి, తన యాదోగణములతో కూడి ఉంటాడు. ^AI

Verse 86

समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।
वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति ॥ 86 ॥

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||

વરુણના લોકમાં વરુણાનીથી આકુળ-વ્યાકુળ થઈને રહે છે. વાયુકોણમાં વાયુલોક છે; ત્યાં વાયુદેવ અધિષ્ઠિત છે. ^AI

വരുണന്റെ ലോകത്തിൽ വരുണാനിയോടുകൂടി സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞ് വസിക്കുന്നു; വായുകോണിൽ വായുലോകം; അവിടെ വായുദേവൻ അധിവസിക്കുന്നു. ^AI

వరుణుని లోకములో వరుణానితో కూడి ఆనందముతో నిండి ఉంటాడు. వాయుకోణమున వాయులోకము ఉంది; అక్కడ వాయువు అధిష్ఠించి ఉంటాడు. ^AI

Verse 87

वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।
ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः ॥ 87 ॥

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||

વાયુસાધનથી સંસિદ્ધ યોગીઓથી ઘેરાયેલા, હાથમાં ધ્વજ ધારણ કરેલા, વિશાળ આંખોવાળા, મૃગ (હરણ) વાહન પર સ્થિત થયેલા છે. ^AI

വായുസാധനയാൽ സിദ്ധി നേടിയ യോഗികളാൽ പരിവാരിതനായി, കൊടി കൈയിൽ ധരിച്ച്, വിശാലാക്ഷനായി, മൃഗവാഹനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. ^AI

వాయు సాధనచే సిద్ధి పొందిన యోగులతో పరివేష్టితుడై, ధ్వజమును చేత ధరించి, విశాలమైన కన్నులు కలవాడై, మృగము (జింక) వాహనముపై ఉంటాడు. ^AI

Verse 88

मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।
उत्तरस्यां दिशि महान्यक्षलोकोऽस्ति भूमिप ॥ 88 ॥

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |
uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||

મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલા અને પોતાની શક્તિથી યુક્ત થયેલા છે. હે રાજન, ઉત્તર દિશામાં મહાન યક્ષલોક છે. ^AI

മരുദ്ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സ്വന്തം ശക്തിയോടുകൂടി; ഭൂമിപനേ, ഉത്തരദിക്കിൽ മഹാനായ യക്ഷലോകം ഉണ്ട്. ^AI

మరుద్గణములతో పరివేష్టితుడై, తన శక్తితో కూడి ఉంటాడు. ఉత్తర దిక్కున గొప్ప యక్షలోకము ఉంది, ఓ భూమిపతీ. ^AI

Verse 89

यक्षाधिराजस्तत्राऽऽस्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।
नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः ॥ 89 ॥

yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||

ત્યાં યક્ષોના અધિરાજા વૃદ્ધિ, ઋદ્ધિ વગેરે શક્તિઓથી યુક્ત થઈને, નવ નિધિઓથી સંપન્ન થઈને, ધનના નાયક તુંદિલ નામના યક્ષરાજા રહે છે. ^AI

അവിടെ യക്ഷാധിരാജനായ തുന്ദിലൻ എന്ന ധനനായകൻ, വൃദ്ധി, ഋദ്ധി മുതലായ ശക്തികളോടും ഒമ്പതു നിധികളോടും കൂടി വസിക്കുന്നു. ^AI

ఆ ప్రదేశంలో యక్షాధిరాజు వృద్ధి, ఋద్ధి మొదలైన శక్తులతో కూడి, తొమ్మిది నిధులతో కలిసి, తుందిలుడు అనే ధననాయకుడు ఉన్నాడు. ^AI

Verse 90

मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।
मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः ॥ 90 ॥

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||

મણિભદ્ર, પૂર્ણભદ્ર, મણિમાન્, મણિકંધર, મણિભૂષ, મણિસ્રગ્વી અને મણિકાર્મુકધારક — આ યક્ષો. ^AI

മണിഭദ്രൻ, പൂർണഭദ്രൻ, മണിമാൻ, മണികന്ധരൻ, മണിഭൂഷൻ, മണിസ്രഗ്വി, മണികാർമുകധാരകൻ എന്നിവർ. ^AI

మణిభద్రుడు, పూర్ణభద్రుడు, మణిమంతుడు, మణికంధరుడు, మణిభూషణుడు, మణిస్రగ్వి (మణిహారాలు ధరించినవాడు), మణికార్ముకధారకుడు (మణివిల్లు ధరించినవాడు). ^AI

Verse 91

इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।
ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः ॥ 91 ॥

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||

આ પ્રમાણે યક્ષસેનાનીઓ સહિત પોતાની શક્તિથી યુક્ત એવો ઈશાન કોણમાં મહાન રુદ્રલોક કહેવાય છે. ^AI

ഇപ്രകാരം യക്ഷസേനാനികളോടും സ്വന്തം ശക്തിയോടും കൂടിയവനായി, ഈശാനകോണിൽ വളരെ വലിയ രുദ്രലോകം പറയപ്പെടുന്നു. ^AI

ఈ విధంగా యక్షసేనానులతో కూడిన, తన శక్తితో కలిసిన మహత్తరమైన రుద్రలోకం ఈశాన్య మూలలో ఉన్నదిగా చెప్పబడుతుంది. ^AI

Verse 92

अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।
मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः ॥ 92 ॥

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||

જ્યાં અમૂલ્ય રત્નોથી જડિત (સ્થાન) છે અને રુદ્ર અધિદેવતા છે; જે મન્યુમાન્ છે, જેના નેત્રો દીપ્તિમાન છે અને જે પીઠ પર મોટું ભાતું બાંધેલું ધરાવે છે. ^AI

അവിടെ അനർഘരത്നങ്ങൾ പതിച്ചിരിക്കുന്നു; രുദ്രനാണ് അധിദേവത. അദ്ദേഹം ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളോടും പുറകിൽ കെട്ടിയ വലിയ ആവനാഴിയോടും കൂടിയവനാണ്. ^AI

అమూల్యమైన రత్నాలతో పొదగబడిన ఆ లోకంలో రుద్రుడు అధిదేవత. ఆయన కోపంతో కూడినవాడు, ప్రకాశించే కళ్ళు కలవాడు, వెనుకకు కట్టిన పెద్ద అమ్ములపొది కలవాడు. ^AI

Verse 93

स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिरावृतः ।
स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः ॥ 93 ॥

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |
svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||

જેના ડાબા હાથમાં ચમકતું ધનુષ છે અને જે પોતાના જેવા અસંખ્ય રુદ્રોથી ઘેરાયેલો છે, જે રુદ્રો ધનુષ્ય પર ચઢાવેલી દોરીવાળા ધનુષ્યો અને શૂળ તથા શ્રેષ્ઠ આયુધો ધરાવે છે. ^AI

തിളങ്ങുന്ന വില്ല് ഇടതുകൈയിൽ ഏന്തി, ഞാൺ ഏറ്റിയ വില്ലുകളേന്തിയ, തങ്ങൾക്കു തുല്യരായ, എണ്ണമറ്റ രുദ്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ; ശൂലവും വരയും ആയുധങ്ങളായുള്ളവർ. ^AI

ఆయన ఎడమ చేతిలో మెరిసే ధనుస్సు కలవాడు, నారు ఎక్కించిన ధనుస్సులు ధరించిన, తనతో సమానులైన అసంఖ్యాక రుద్రులతో చుట్టుముట్టబడినవాడు, శూలం మొదలైన ఉత్తమ ఆయుధాలు కలవారు. ^AI

Verse 94

विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।
दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः ॥ 94 ॥

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||

જેમના મુખ વિકૃત છે, જેમના મુખ કરાલ છે, જેમના મુખમાંથી અગ્નિ વમન થાય છે, જે દશ હાથવાળા, સેંકડો હાથવાળા અને હજાર ભુજાઓથી યુક્ત છે. ^AI

വികൃതമായ മുഖങ്ങളോടും ഭയങ്കരമായ മുഖങ്ങളോടും കൂടിയവർ; വായിൽനിന്നു തീ വമിക്കുന്നവർ; പത്തു കൈകളോടും നൂറു കൈകളോടും ആയിരം ഭുജങ്ങളോടും കൂടിയവർ. ^AI

వికృతమైన ముఖాలు కలవారు, భయంకరమైన ముఖాలు కలవారు, నోటి నుండి అగ్నిని కక్కేవారు, పది చేతులు కలవారు, వంద చేతులు కలవారు, వేయి భుజాలు కలవారు. ^AI

Verse 95

दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।
अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचराः स्मृताः ॥ 95 ॥

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||

જે દશ પગવાળા, દશ ગ્રીવાવાળા, ત્રણ નેત્રવાળા અને ઉગ્ર મૂર્તિવાળા છે; જે અંતરિક્ષમાં ચરે છે અને જે ભૂમિ પર ચરે છે એવા જે સ્મરણ કરાયા છે. ^AI

പത്തു കാലുകളോടും പത്തു കഴുത്തുകളോടും മൂന്നു കണ്ണുകളോടും ഉഗ്രമൂർത്തികളോടും കൂടിയവർ; അന്തരിക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരുമായി അറിയപ്പെടുന്നവർ. ^AI

పది పాదాలు కలవారు, పది మెడలు కలవారు, మూడు కళ్ళు కలవారు, ఉగ్రమైన మూర్తులు కలవారు. ఆకాశంలో సంచరించేవారు, భూమిపై సంచరించేవారు అని స్మరించబడినవారు. ^AI

Verse 96

रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।
रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः ॥ 96 ॥

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||

રુદ્રાધ્યાયમાં જે રુદ્રોનું સ્મરણ કરાયું છે તે સર્વ રુદ્રોથી ઘેરાયેલો, રુદ્રાણીની કોટિઓ સહિત અને ભદ્રકાલી વગેરે માતૃઓ સાથે. ^AI

രുദ്രാധ്യായത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന രുദ്രന്മാർ; അവരെല്ലാവരാലും ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ; രുദ്രാണിമാരുടെ കോടികളോടും ഭദ്രകാളി മുതലായ മാതൃക്കളോടും കൂടിയവൻ. ^AI

రుద్రాధ్యాయంలో స్మరించబడిన రుద్రులు ఆ సమస్త రుద్రులతో కూడి, రుద్రాణుల కోటితో, భద్రకాళి మొదలైన మాతృకలతో కలిసి ఉన్నాడు. ^AI

Verse 97

नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।
वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन्विराजते ॥ 97 ॥

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |
vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||

નાની નાની શક્તિઓથી વ્યાપ્ત ડામરી વગેરે ગણોથી ઘેરાયેલા, વીરભદ્ર વગેરે સહિત રુદ્ર રાજા શોભે છે. ^AI

നാനാവിധ ശക്തികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഡാമരി മുതലായ ഗണങ്ങളാൽ വളയപ്പെട്ട്, വീരഭദ്രൻ മുതലായവരോടുകൂടി ആ രുദ്രൻ ശോഭിച്ചു വിരാജിക്കുന്നു. ^AI

నానా శక్తులతో కూడిన డామర్యాది గణములచే చుట్టుముట్టబడి, వీరభద్రాదులతో సహితుడై రుద్రుడు రాజవలె విరాజిల్లుతున్నాడు. ^AI

Verse 98

मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।
व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः ॥ 98 ॥

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||

મુંડમાળા ધારણ કરનારા, નાગના વલય (કંદોરા) પહેરનારા, નાગની ગરદનવાળા, વાઘની ચામડીનું પરિધાન (કમરે વસ્ત્ર) અને હાથીની ચામડીનું ઉત્તરીય (ઉપરનું વસ્ત્ર) ધારણ કરનારા. ^AI

തലയോട്ടികളുടെ മാല ധരിച്ചവനും, സർപ്പങ്ങളെ വളയമായി അണിഞ്ഞവനും, സർപ്പങ്ങളെ കഴുത്തിൽ ചുറ്റിയവനും, പുലിത്തോൽ ഉടുത്തവനും, ആനത്തോൽ ഉത്തരീയമായി ധരിച്ചവനും ആയി. ^AI

ముండమాలను ధరించినవాడు, నాగవలయములు ధరించినవాడు, నాగకంధరుడు, వ్యాఘ్రచర్మమును పరిధానముగా ధరించినవాడు, గజచర్మమును ఉత్తరీయముగా ధరించినవాడు. ^AI

Verse 99

चिताभस्माङ्गलिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।
निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिम्मुखः ॥ 99 ॥

citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||

ચિતાની ભસ્મથી અંગે આંગળીથી લેપ કરેલા, પ્રમથ વગેરે ગણોથી ઘેરાયેલા, ડમરુના નિનાદ (અવાજ)થી દિગ્મુખોને બહેરા કરી નાખનારા. ^AI

ചിതാഭസ്മം ശരീരത്തിൽ പൂശിയവനും, പ്രമഥൻ മുതലായ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനും, ഉച്ചത്തിലുള്ള ഡമരുവിന്റെ ധ്വനികളാൽ ദിക്കുകളെ ബധിരമാക്കിയവനും ആയി. ^AI

చితాభస్మముతో అంగములను అలంకరించుకొన్నవాడు, ప్రమథాది గణములచే చుట్టుముట్టబడినవాడు, నినద డమరుక ధ్వనులచే దిక్కులను చెవిటివిగా చేసినవాడు. ^AI

Verse 100

अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।
भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ॥ 100 ॥

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |
bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||

અટ્ટહાસ્ય (અટ્ટહાસ) અને તાળીના શબ્દોથી આકાશતળને થરથરાવનારા, ભૂતસમૂહથી ઘેરાયેલા, ભૂતોના નિવાસસ્થાન એવા મહેશ્વર. ^AI

അട്ടഹാസത്തോടെയുള്ള കൈകൊട്ടലുകളുടെ ശബ്ദങ്ങളാൽ ആകാശതലത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനും, ഭൂതസമൂഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനും, ഭൂതങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനമായ മഹേശ്വരൻ ആകുന്നു. ^AI

అట్టహాసములతోను, చప్పట్ల శబ్దములతోను ఆకాశతలమును భయపెట్టినవాడు, భూతసమూహములతో నిండినవాడు, భూతావాసుడు, మహేశ్వరుడు. ^AI

Verse 101

ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च ॥ 101 ॥

īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||

ઈશાન દિશાના પતિ એવા એ જ ઈશાન નામથી પણ ઓળખાય છે. ^AI

ഈശാനദിക്കിന്റെ അധിപതിയായ അദ്ദേഹം ഈശാനൻ എന്ന നാമത്തോടുകൂടിയവനുമാണ്. ^AI

ఈశానదిక్పతి అయిన ఆయన ఈశానుడు అను పేరుతోనే ప్రసిద్ధుడు. ^AI

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे मणिद्वीपवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, दशमोऽध्यायः, , मणिद्वीप वर्णन - 1)

व्यास उवाच –

ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।

मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते ॥ 1 ॥

सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।

पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया ॥ 2 ॥

सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।

कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः ॥ 3 ॥

गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।

नैतत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित् ॥ 4 ॥

छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।

छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम ॥ 5 ॥

बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।

मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः ॥ 6 ॥

मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।

रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः ॥ 7 ॥

वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।

नानाध्वजसमायुक्ता नानापोतगतागतैः ॥ 8 ॥

विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।

तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः ॥ 9 ॥

सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।

नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः ॥ 10 ॥

रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।

चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः ॥ 11 ॥

नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।

दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः ॥ 12 ॥

तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।

विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः ॥ 13 ॥

हयहेषाखुराघातबधिरीकृतदिम्मुखः ।

गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः ॥ 14 ॥

सेवका देवसङ्गानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।

तस्मिङ्कोलाहले राजन्नशब्दः केनचित्क्वचित् ॥ 15 ॥

कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।

पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरान्सि च ॥ 16 ॥

वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।

तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः ॥ 17 ॥

सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।

तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः ॥ 18 ॥

गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।

या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च ॥ 19 ॥

निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।

नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः ॥ 20 ॥

पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।

देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः ॥ 21 ॥

लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।

पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः ॥ 22 ॥

तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।

पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः ॥ 23 ॥

अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।

गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः ॥ 24 ॥

चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।

कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः ॥ 25 ॥

खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।

क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्चाभल्लातकास्तथा ॥ 26 ॥

रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।

तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च ॥ 27 ॥

इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।

नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप ॥ 28 ॥

कोकिलारावसंयुक्ता गुन्जद्भ्रमरभूषिताः ।

निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः ॥ 29 ॥

नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।

नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः ॥ 30 ॥

पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।

हंसपक्षसमुद्भूत वातव्रातैश्चलद्द्रुमम् ॥ 31 ॥

सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।

सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः ॥ 32 ॥

नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।

नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 33 ॥

कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।

चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः ॥ 34 ॥

द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।

येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप ॥ 35 ॥

पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।

दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः ॥ 36 ॥

तद्वनं रक्षितं राजन्वसन्तेनर्तुनानिशम् ।

पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः ॥ 37 ॥

पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।

मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 38 ॥

क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।

अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 39 ॥

दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।

पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः ॥ 40 ॥

शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।

वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम् ॥ 41 ॥

ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।

समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया ॥ 42 ॥

सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।

दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः ॥ 43 ॥

हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।

अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च ॥ 44 ॥

ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।

शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 45 ॥

सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।

नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः ॥ 46 ॥

विलासिनीनां बृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।

पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः ॥ 47 ॥

[पाठभेदः- प्राकारः]

प्रकारः शोभितो एजच्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।

सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः ॥ 48 ॥

प्राकारो वर्तते राजन्मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता ॥ 49 ॥

सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।

विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः ॥ 50 ॥

वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।

सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः ॥ 51 ॥

नभः श्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।

अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका ॥ 52 ॥

वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च सम्मताः ।

वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः ॥ 53 ॥

नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।

हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराऽखिला ॥ 54 ॥

नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।

सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च ॥ 55 ॥

वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।

वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः ॥ 56 ॥

ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।

आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 57 ॥

पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।

नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता ॥ 58 ॥

अधिष्ठाताऽत्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।

इषलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 59 ॥

नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।

पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 60 ॥

दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।

पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता ॥ 61 ॥

दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।

मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः ॥ 62 ॥

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।

सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नपः ॥ 63 ॥

सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः ॥ 64 ॥

रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।

सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः ॥ 65 ॥

मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।

कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ॥ 66 ॥

याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः ॥ 67 ॥

तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः ॥ 68 ॥

नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।

निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः ॥ 69 ॥

नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।

साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः ॥ 70 ॥

स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 71 ॥

पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।

रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः ॥ 72 ॥

प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।

वनभूः पक्षिनश्चैव रत्नवर्णजलानि च ॥ 73 ॥

मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरान्सि कमलानि च ।

प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत् ॥ 74 ॥

परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।

तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप ॥ 75 ॥

दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्मान्डवर्तिनाम् ।

दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः ॥ 76 ॥

पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।

नानोपवनसंयुक्ता महेन्द्रस्तत्र राजते ॥ 77 ॥

स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।

समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता ॥ 78 ॥

ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।

देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः ॥ 79 ॥

देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।

वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूः सदृशी नृप ॥ 80 ॥

स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।

निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः ॥ 81 ॥

याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।

स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः ॥ 82 ॥

निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।

नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः ॥ 83 ॥

खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।

वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान् ॥ 84 ॥

महाझशसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।

निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः ॥ 85 ॥

समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।

वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति ॥ 86 ॥

वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।

ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः ॥ 87 ॥

मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।

उत्तरस्यां दिशि महान्यक्षलोकोऽस्ति भूमिप ॥ 88 ॥

यक्षाधिराजस्तत्राऽऽस्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।

नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः ॥ 89 ॥

मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।

मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः ॥ 90 ॥

इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।

ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः ॥ 91 ॥

अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।

मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः ॥ 92 ॥

स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिरावृतः ।

स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः ॥ 93 ॥

विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।

दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः ॥ 94 ॥

दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।

अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचराः स्मृताः ॥ 95 ॥

रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।

रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः ॥ 96 ॥

नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।

वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन्विराजते ॥ 97 ॥

मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।

व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः ॥ 98 ॥

चिताभस्माङ्गलिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।

निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिम्मुखः ॥ 99 ॥

अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।

भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ॥ 100 ॥

ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च ॥ 101 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

मणिद्वीप वर्णन - 1 (देवी भागवतम्)