Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam) — Oriya Script

(ଶ୍ରୀଦେଵୀଭାଗଵତଂ, ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍କନ୍ଧଂ, ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ, , ମଣିଦ୍ଵୀପ ଵର୍ଣନ - 1)

ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ –

ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୂର୍ଧ୍ଵଭାଗେ ସର୍ଵଲୋକୋଽସ୍ତି ଯଃ ଶ୍ରୁତଃ ।

ମଣିଦ୍ଵୀପଃ ସ ଏଵାସ୍ତି ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵିରାଜତେ ॥ 1 ॥

ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ।

ପୁରା ପରାମ୍ବଯୈଵାଯଂ କଲ୍ପିତୋ ମନସେଚ୍ଛଯା ॥ 2 ॥

ସର୍ଵାଦୌ ନିଜଵାସାର୍ଥଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ମୂଲଭୂତଯା ।

କୈଲାସାଦଧିକୋ ଲୋକୋ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦପି ଚୋତ୍ତମଃ ॥ 3 ॥

ଗୋଲୋକାଦପି ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକୋଽଧିକଃ ସ୍ମୃତଃ ।

ନୈତତ୍ସମଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ତୁ ସୁନ୍ଦରଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 4 ॥

ଛତ୍ରୀଭୂତଂ ତ୍ରିଜଗତୋ ଭଵସନ୍ତାପନାଶକମ୍ ।

ଛାଯାଭୂତଂ ତଦେଵାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ତୁ ସତ୍ତମ ॥ 5 ॥

ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଗମ୍ଭୀରସ୍ତାଵଦେଵ ହି ।

ମଣିଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପରିତୋ ଵର୍ତତେ ତୁ ସୁଧୋଦଧିଃ ॥ 6 ॥

ମରୁତ୍ସଙ୍ଘଟ୍ଟନୋତ୍କୀର୍ଣତରଙ୍ଗ ଶତସଙ୍କୁଲଃ ।

ରତ୍ନାଚ୍ଛଵାଲୁକାଯୁକ୍ତୋ ଝଷଶଙ୍ଖସମାକୁଲଃ ॥ 7 ॥

ଵୀଚିସଙ୍ଘର୍ଷସଞ୍ଜାତଲହରୀକଣଶୀତଲଃ ।

ନାନାଧ୍ଵଜସମାଯୁକ୍ତା ନାନାପୋତଗତାଗତୈଃ ॥ 8 ॥

ଵିରାଜମାନଃ ପରିତସ୍ତୀରରତ୍ନଦ୍ରୁମୋ ମହାନ୍ ।

ତଦୁତ୍ତରମଯୋଧାତୁନିର୍ମିତୋ ଗଗନେ ତତଃ ॥ 9 ॥

ସପ୍ତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପ୍ରାକାରୋ ଵର୍ତତେ ମହାନ୍ ।

ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣା ନାନାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ ॥ 10 ॥

ରକ୍ଷକା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମୋଦମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରସମାଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵାରପାଲଶତାନ୍ଵିତଃ ॥ 11 ॥

ନାନାଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଦେଵୀଭକ୍ତିଯୁତୈର୍ନୃପ ।

ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ସମାଯାନ୍ତି ଯେ ଦେଵା ଜଗଦୀଶିତୁଃ ॥ 12 ॥

ତେଷାଂ ଗଣା ଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଵାହନାନି ଚ ତତ୍ର ହି ।

ଵିମାନଶତସଙ୍ଘର୍ଷଘଣ୍ଟାସ୍ଵନସମାକୁଲଃ ॥ 13 ॥

ହଯହେଷାଖୁରାଘାତବଧିରୀକୃତଦିମ୍ମୁଖଃ ।

ଗଣୈଃ କିଲକିଲାରାଵୈର୍ଵେତ୍ରହସ୍ତୈଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ ॥ 14 ॥

ସେଵକା ଦେଵସଙ୍ଗାନାଂ ଭ୍ରାଜନ୍ତେ ତତ୍ର ଭୂମିପ ।

ତସ୍ମିଙ୍କୋଲାହଲେ ରାଜନ୍ନଶବ୍ଦଃ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 15 ॥

କସ୍ଯଚିଚ୍ଛ୍ରୂଯତେଽତ୍ଯନ୍ତଂ ନାନାଧ୍ଵନିସମାକୁଲେ ।

ପଦେ ପଦେ ମିଷ୍ଟଵାରିପରିପୂର୍ଣସରାନ୍ସି ଚ ॥ 16 ॥

ଵାଟିକା ଵିଵିଧା ରାଜନ୍ ରତ୍ନଦ୍ରୁମଵିରାଜିତାଃ ।

ତଦୁତ୍ତରଂ ମହାସାରଧାତୁନିର୍ମିତମଣ୍ଡଲଃ ॥ 17 ॥

ସାଲୋଽପରୋ ମହାନସ୍ତି ଗଗନସ୍ପର୍ଶି ଯଚ୍ଛିରଃ ।

ତେଜସା ସ୍ଯାଚ୍ଛତଗୁଣଃ ପୂର୍ଵସାଲାଦଯଂ ପରଃ ॥ 18 ॥

ଗୋପୁରଦ୍ଵାରସହିତୋ ବହୁଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତଃ ।

ଯା ଵୃକ୍ଷଜାତଯଃ ସନ୍ତି ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତତ୍ର ସନ୍ତି ଚ ॥ 19 ॥

ନିରନ୍ତରଂ ପୁଷ୍ପଯୁତାଃ ସଦା ଫଲସମନ୍ଵିତାଃ ।

ନଵପଲ୍ଲଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରସୌରଭସଙ୍କୁଲାଃ ॥ 20 ॥

ପନସା ବକୁଲା ଲୋଧ୍ରାଃ କର୍ଣିକାରାଶ୍ଚ ଶିଂଶପାଃ ।

ଦେଵଦାରୁକାଞ୍ଚନାରା ଆମ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ସୁମେରଵଃ ॥ 21 ॥

ଲିକୁଚା ହିଙ୍ଗୁଲାଶ୍ଚୈଲା ଲଵଙ୍ଗାଃ କଟ୍ଫଲାସ୍ତଥା ।

ପାଟଲା ମୁଚୁକୁନ୍ଦାଶ୍ଚ ଫଲିନ୍ଯୋ ଜଘନେଫଲାଃ ॥ 22 ॥

ତାଲାସ୍ତମାଲାଃ ସାଲାଶ୍ଚ କଙ୍କୋଲା ନାଗଭଦ୍ରକାଃ ।

ପୁନ୍ନାଗାଃ ପୀଲଵଃ ସାଲ୍ଵକା ଵୈ କର୍ପୂରଶାଖିନଃ ॥ 23 ॥

ଅଶ୍ଵକର୍ଣା ହସ୍ତିକର୍ଣାସ୍ତାଲପର୍ଣାଶ୍ଚ ଦାଡିମାଃ ।

ଗଣିକା ବନ୍ଧୁଜୀଵାଶ୍ଚ ଜମ୍ବୀରାଶ୍ଚ କୁରଣ୍ଡକାଃ ॥ 24 ॥

ଚାମ୍ପେଯା ବନ୍ଧୁଜୀଵାଶ୍ଚ ତଥା ଵୈ କନକଦ୍ରୁମାଃ ।

କାଲାଗୁରୁଦ୍ରୁମାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚନ୍ଦନପାଦପାଃ ॥ 25 ॥

ଖର୍ଜୂରା ଯୂଥିକାସ୍ତାଲପର୍ଣ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତଥେକ୍ଷଵଃ ।

କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଖଦିରାଶ୍ଚିଞ୍ଚାଭଲ୍ଲାତକାସ୍ତଥା ॥ 26 ॥

ରୁଚକାଃ କୁଟଜା ଵୃକ୍ଷା ବିଲ୍ଵଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।

ତୁଲସୀନାଂ ଵନାନ୍ଯେଵଂ ମଲ୍ଲିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ 27 ॥

ଇତ୍ଯାଦିତରୁଜାତୀନାଂ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।

ନାନାଵାପୀଶତୈର୍ଯୁକ୍ତାନ୍ଯେଵଂ ସନ୍ତି ଧରାଧିପ ॥ 28 ॥

କୋକିଲାରାଵସଂଯୁକ୍ତା ଗୁନ୍ଜଦ୍ଭ୍ରମରଭୂଷିତାଃ ।

ନିର୍ଯାସସ୍ରାଵିଣଃ ସର୍ଵେ ସ୍ନିଗ୍ଧଚ୍ଛାଯାସ୍ତରୂତ୍ତମାଃ ॥ 29 ॥

ନାନାଋତୁଭଵା ଵୃକ୍ଷା ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲାଃ ।

ନାନାରସସ୍ରାଵିଣୀଭିର୍ନଦୀଭିରତିଶୋଭିତାଃ ॥ 30 ॥

ପାରାଵତଶୁକଵ୍ରାତସାରିକାପକ୍ଷମାରୁତୈଃ ।

ହଂସପକ୍ଷସମୁଦ୍ଭୂତ ଵାତଵ୍ରାତୈଶ୍ଚଲଦ୍ଦ୍ରୁମମ୍ ॥ 31 ॥

ସୁଗନ୍ଧଗ୍ରାହିପଵନପୂରିତଂ ତଦ୍ଵନୋତ୍ତମମ୍ ।

ସହିତଂ ହରିଣୀଯୂଥୈର୍ଧାଵମାନୈରିତସ୍ତତଃ ॥ 32 ॥

ନୃତ୍ଯଦ୍ବର୍ହିକଦମ୍ବସ୍ଯ କେକାରାଵୈଃ ସୁଖପ୍ରଦୈଃ ।

ନାଦିତଂ ତଦ୍ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମଧୁସ୍ରାଵି ସମନ୍ତତଃ ॥ 33 ॥

କାଂସ୍ଯସାଲାଦୁତ୍ତରେ ତୁ ତାମ୍ରସାଲଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।

ଚତୁରସ୍ରସମାକାର ଉନ୍ନତ୍ଯା ସପ୍ତଯୋଜନଃ ॥ 34 ॥

ଦ୍ଵଯୋସ୍ତୁ ସାଲଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା କଲ୍ପଵାଟିକା ।

ଯେଷାଂ ତରୂଣାଂ ପୁଷ୍ପାଣି କାଞ୍ଚନାଭାନି ଭୂମିପ ॥ 35 ॥

ପତ୍ରାଣି କାଞ୍ଚନାଭାନି ରତ୍ନବୀଜଫଲାନି ଚ ।

ଦଶଯୋଜନଗନ୍ଧୋ ହି ପ୍ରସର୍ପତି ସମନ୍ତତଃ ॥ 36 ॥

ତଦ୍ଵନଂ ରକ୍ଷିତଂ ରାଜନ୍ଵସନ୍ତେନର୍ତୁନାନିଶମ୍ ।

ପୁଷ୍ପସିଂହାସନାସୀନଃ ପୁଷ୍ପଚ୍ଛତ୍ରଵିରାଜିତଃ ॥ 37 ॥

ପୁଷ୍ପଭୂଷାଭୂଷିତଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପାସଵଵିଘୂର୍ଣିତଃ ।

ମଧୁଶ୍ରୀର୍ମାଧଵଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ ॥ 38 ॥

କ୍ରୀଡତଃ ସ୍ମେରଵଦନେ ସୁମସ୍ତବକକନ୍ଦୁକୈଃ ।

ଅତୀଵ ରମ୍ଯଂ ଵିପିନଂ ମଧୁସ୍ରାଵି ସମନ୍ତତଃ ॥ 39 ॥

ଦଶଯୋଜନପର୍ଯନ୍ତଂ କୁସୁମାମୋଦଵାଯୁନା ।

ପୂରିତଂ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସାଙ୍ଗନୈର୍ଗାନଲୋଲୁପୈଃ ॥ 40 ॥

ଶୋଭିତଂ ତଦ୍ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମତ୍ତକୋକିଲନାଦିତମ୍ ।

ଵସନ୍ତଲକ୍ଷ୍ମୀସଂଯୁକ୍ତଂ କାମିକାମପ୍ରଵର୍ଧନମ୍ ॥ 41 ॥

ତାମ୍ରସାଲାଦୁତ୍ତରତ୍ର ସୀସସାଲଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।

ସମୁଚ୍ଛ୍ରାଯଃ ସ୍ମୃତୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ସପ୍ତଯୋଜନସଙ୍ଖ୍ଯଯା ॥ 42 ॥

ସନ୍ତାନଵାଟିକାମଧ୍ଯେ ସାଲଯୋସ୍ତୁ ଦ୍ଵଯୋର୍ନୃପ ।

ଦଶଯୋଜନଗନ୍ଧସ୍ତୁ ପ୍ରସୂନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ ॥ 43 ॥

ହିରଣ୍ଯାଭାନି କୁସୁମାନ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲାନି ନିରନ୍ତରମ୍ ।

ଅମୃତଦ୍ରଵସଂଯୁକ୍ତଫଲାନି ମଧୁରାଣି ଚ ॥ 44 ॥

ଗ୍ରୀଷ୍ମର୍ତୁର୍ନାଯକସ୍ତସ୍ଯା ଵାଟିକାଯା ନୃପୋତ୍ତମ ।

ଶୁକ୍ରଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଶୁଚିଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ ॥ 45 ॥

ସନ୍ତାପତ୍ରସ୍ତଲୋକାସ୍ତୁ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ ।

ନାନାସିଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତୋ ନାନାଦେଵୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ ॥ 46 ॥

ଵିଲାସିନୀନାଂ ବୃନ୍ଦୈସ୍ତୁ ଚନ୍ଦନଦ୍ରଵପଙ୍କିଲୈଃ ।

ପୁଷ୍ପମାଲାଭୂଷିତୈସ୍ତୁ ତାଲଵୃନ୍ତକରାମ୍ବୁଜୈଃ ॥ 47 ॥

[ପାଠଭେଦଃ- ପ୍ରାକାରଃ]

ପ୍ରକାରଃ ଶୋଭିତୋ ଏଜଚ୍ଛୀତଲାମ୍ବୁନିଷେଵିଭିଃ ।

ସୀସସାଲାଦୁତ୍ତରତ୍ରାପ୍ଯାରକୂଟମଯଃ ଶୁଭଃ ॥ 48 ॥

ପ୍ରାକାରୋ ଵର୍ତତେ ରାଜନ୍ମୁନିଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ ।

ହରିଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵାଟୀ ମଧ୍ଯେ ତଯୋଃ ସ୍ମୃତା ॥ 49 ॥

ସାଲଯୋରଧିନାଥସ୍ତୁ ଵର୍ଷର୍ତୁର୍ମେଘଵାହନଃ ।

ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପିଙ୍ଗଲନେତ୍ରଶ୍ଚ ଜୀମୂତକଵଚଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 50 ॥

ଵଜ୍ରନିର୍ଘୋଷମୁଖରଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଧନ୍ଵା ସମନ୍ତତଃ ।

ସହସ୍ରଶୋ ଵାରିଧାରା ମୁଞ୍ଚନ୍ନାସ୍ତେ ଗଣାଵୃତଃ ॥ 51 ॥

ନଭଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ନଭସ୍ଯଶ୍ରୀଃ ସ୍ଵରସ୍ଯା ରସ୍ଯମାଲିନୀ ।

ଅମ୍ବା ଦୁଲା ନିରତ୍ନିଶ୍ଚାଭ୍ରମନ୍ତୀ ମେଘଯନ୍ତିକା ॥ 52 ॥

ଵର୍ଷଯନ୍ତୀ ଚିବୁଣିକା ଵାରିଧାରା ଚ ସମ୍ମତାଃ ।

ଵର୍ଷର୍ତୋର୍ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶକ୍ତଯୋ ମଦଵିହ୍ଵଲାଃ ॥ 53 ॥

ନଵପଲ୍ଲଵଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ନଵୀନଲତିକାନ୍ଵିତାଃ ।

ହରିତାନି ତୃଣାନ୍ଯେଵ ଵେଷ୍ଟିତା ଯୈର୍ଧରାଽଖିଲା ॥ 54 ॥

ନଦୀନଦପ୍ରଵାହାଶ୍ଚ ପ୍ରଵହନ୍ତି ଚ ଵେଗତଃ ।

ସରାଂସି କଲୁଷାମ୍ବୂନି ରାଗିଚିତ୍ତସମାନି ଚ ॥ 55 ॥

ଵସନ୍ତି ଦେଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵୀକର୍ମକାରିଣଃ ।

ଵାପୀକୂପତଡାଗାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵ୍ଯର୍ଥଂ ସମର୍ପିତାଃ ॥ 56 ॥

ତେ ଗଣା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଵିଲାସାଶ୍ଚ ସାଙ୍ଗନାଃ ।

ଆରକୂଟମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ ॥ 57 ॥

ପଞ୍ଚଲୋହାତ୍ମକଃ ସାଲୋ ମଧ୍ଯେ ମନ୍ଦାରଵାଟିକା ।

ନାନାପୁଷ୍ପଲତାକୀର୍ଣା ନାନାପଲ୍ଲଵଶୋଭିତା ॥ 58 ॥

ଅଧିଷ୍ଠାତାଽତ୍ର ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶରଦୃତୁରନାମଯଃ ।

ଇଷଲକ୍ଷ୍ମୀରୂର୍ଜଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ ॥ 59 ॥

ନାନାସିଦ୍ଧା ଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ସାଙ୍ଗନାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ ।

ପଞ୍ଚଲୋହମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ ॥ 60 ॥

ଦୀପ୍ଯମାନୋ ମହାଶୃଙ୍ଗୈର୍ଵର୍ତତେ ରୌପ୍ଯସାଲକଃ ।

ପାରିଜାତାଟଵୀମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୂନସ୍ତବକାନ୍ଵିତା ॥ 61 ॥

ଦଶଯୋଜନଗନ୍ଧୀନି କୁସୁମାନି ସମନ୍ତତଃ ।

ମୋଦଯନ୍ତି ଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯେ ଦେଵୀକର୍ମକାରିଣଃ ॥ 62 ॥

ତତ୍ରାଧିନାଥଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହେମନ୍ତର୍ତୁର୍ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ ।

ସଗଣଃ ସାଯୁଧଃ ସର୍ଵାନ୍ ରାଗିଣୋ ରଞ୍ଜଯନ୍ନପଃ ॥ 63 ॥

ସହଶ୍ରୀଶ୍ଚ ସହସ୍ଯଶ୍ରୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ ।

ଵସନ୍ତି ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵୀଵ୍ରତକାରିଣଃ ॥ 64 ॥

ରୌପ୍ଯସାଲମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ ।

ସୌଵର୍ଣସାଲଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତପ୍ତହାଟକକଲ୍ପିତଃ ॥ 65 ॥

ମଧ୍ଯେ କଦମ୍ବଵାଟୀ ତୁ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵଶୋଭିତା ।

କଦମ୍ବମଦିରାଧାରାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 66 ॥

ଯାଭିର୍ନିପୀତପୀତାଭିର୍ନିଜାନନ୍ଦୋଽନୁଭୂଯତେ ।

ତତ୍ରାଧିନାଥଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶୈଶିରର୍ତୁର୍ମହୋଦଯଃ ॥ 67 ॥

ତପଃଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତପସ୍ଯଶ୍ରୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ ।

ମୋଦମାନଃ ସହୈତାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ତତେ ଶିଶିରାକୃତିଃ ॥ 68 ॥

ନାନାଵିଲାସସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଗଣସମାଵୃତଃ ।

ନିଵସନ୍ତି ମହାସିଦ୍ଧା ଯେ ଦେଵୀଦାନକାରିଣଃ ॥ 69 ॥

ନାନାଭୋଗସମୁତ୍ପନ୍ନମହାନନ୍ଦସମନ୍ଵିତାଃ ।

ସାଙ୍ଗନାଃ ପରିଵାରୈସ୍ତୁ ସଙ୍ଘଶଃ ପରିଵାରିତାଃ ॥ 70 ॥

ସ୍ଵର୍ଣସାଲମଯାଦଗ୍ରେ ମୁନିଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ ।

ପୁଷ୍ପରାଗମଯଃ ସାଲଃ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ ॥ 71 ॥

ପୁଷ୍ପରାଗମଯୀ ଭୂମିର୍ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।

ରତ୍ନଵୃକ୍ଷାଲଵାଲାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପରାଗମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 72 ॥

ପ୍ରାକାରୋ ଯସ୍ଯ ରତ୍ନସ୍ଯ ତଦ୍ରତ୍ନରଚିତା ଦ୍ରୁମାଃ ।

ଵନଭୂଃ ପକ୍ଷିନଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନଵର୍ଣଜଲାନି ଚ ॥ 73 ॥

ମଣ୍ଡପା ମଣ୍ଡପସ୍ତମ୍ଭାଃ ସରାନ୍ସି କମଲାନି ଚ ।

ପ୍ରାକାରେ ତତ୍ର ଯଦ୍ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ସମଂ ଭଵେତ୍ ॥ 74 ॥

ପରିଭାଷେଯମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ରତ୍ନସାଲାଦିଷୁ ପ୍ରଭୋ ।

ତେଜସା ସ୍ଯାଲ୍ଲକ୍ଷଗୁଣଃ ପୂର୍ଵସାଲାତ୍ପରୋ ନୃପ ॥ 75 ॥

ଦିକ୍ପାଲା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାନ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍ ।

ଦିକ୍ପାଲାନାଂ ସମଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମରୂପାଃ ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଵରାଯୁଧାଃ ॥ 76 ॥

ପୂର୍ଵାଶାଯାଂ ସମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗା ପୂରମରାଵତୀ ।

ନାନୋପଵନସଂଯୁକ୍ତା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତ୍ର ରାଜତେ ॥ 77 ॥

ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭା ଚ ଯା ସ୍ଵର୍ଗେ ଯାଵତୀ ସ୍ଯାତ୍ତତୋଽଧିକା ।

ସମଷ୍ଟିଶତନେତ୍ରସ୍ଯ ସହସ୍ରଗୁଣତଃ ସ୍ମୃତା ॥ 78 ॥

ଐରାଵତସମାରୂଢୋ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।

ଦେଵସେନାପରିଵୃତୋ ରାଜତେଽତ୍ର ଶତକ୍ରତୁଃ ॥ 79 ॥

ଦେଵାଙ୍ଗନାଗଣଯୁତା ଶଚୀ ତତ୍ର ଵିରାଜତେ ।

ଵହ୍ନିକୋଣେ ଵହ୍ନିପୁରୀ ଵହ୍ନିପୂଃ ସଦୃଶୀ ନୃପ ॥ 80 ॥

ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାସମାଯୁକ୍ତୋ ଵହ୍ନିସ୍ତତ୍ର ଵିରାଜତେ ।

ନିଜଵାହନଭୂଷାଢ୍ଯୋ ନିଜଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ ॥ 81 ॥

ଯାମ୍ଯାଶାଯାଂ ଯମପୁରୀ ତତ୍ର ଦଣ୍ଡଧରୋ ମହାନ୍ ।

ସ୍ଵଭଟୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ରାଜନ୍ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତପୁରୋଗମୈଃ ॥ 82 ॥

ନିଜଶକ୍ତିଯୁତୋ ଭାସ୍ଵତ୍ତନଯୋଽସ୍ତି ଯମୋ ମହାନ୍ ।

ନୈରୃତ୍ଯାଂ ଦିଶି ରାକ୍ଷସ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ ॥ 83 ॥

ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ନାସ୍ତେ ନିରୃତିର୍ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ ।

ଵାରୁଣ୍ଯାଂ ଵରୁଣୋ ରାଜା ପାଶଧାରୀ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 84 ॥

ମହାଝଶସମାରୂଢୋ ଵାରୁଣୀମଧୁଵିହ୍ଵଲଃ ।

ନିଜଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତୋ ନିଜଯାଦୋଗଣାନ୍ଵିତଃ ॥ 85 ॥

ସମାସ୍ତେ ଵାରୁଣେ ଲୋକେ ଵରୁଣାନୀରତାକୁଲଃ ।

ଵାଯୁକୋଣେ ଵାଯୁଲୋକୋ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଧିତିଷ୍ଠତି ॥ 86 ॥

ଵାଯୁସାଧନସଂସିଦ୍ଧଯୋଗିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।

ଧ୍ଵଜହସ୍ତୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମୃଗଵାହନସଂସ୍ଥିତଃ ॥ 87 ॥

ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ନିଜଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ ।

ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ଦିଶି ମହାନ୍ଯକ୍ଷଲୋକୋଽସ୍ତି ଭୂମିପ ॥ 88 ॥

ଯକ୍ଷାଧିରାଜସ୍ତତ୍ରାଽଽସ୍ତେ ଵୃଦ୍ଧିଋଦ୍ଧ୍ଯାଦିଶକ୍ତିଭିଃ ।

ନଵଭିର୍ନିଧିଭିର୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁନ୍ଦିଲୋ ଧନନାଯକଃ ॥ 89 ॥

ମଣିଭଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣଭଦ୍ରୋ ମଣିମାନ୍ମଣିକନ୍ଧରଃ ।

ମଣିଭୂଷୋ ମଣିସ୍ରଗ୍ଵୀ ମଣିକାର୍ମୁକଧାରକଃ ॥ 90 ॥

ଇତ୍ଯାଦିଯକ୍ଷସେନାନୀସହିତୋ ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ ।

ଈଶାନକୋଣେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକୋ ମହତ୍ତରଃ ॥ 91 ॥

ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନଖଚିତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରୋଽଧିଦୈଵତମ୍ ।

ମନ୍ଯୁମାନ୍ଦୀପ୍ତନଯନୋ ବଦ୍ଧପୃଷ୍ଠମହେଷୁଧିଃ ॥ 92 ॥

ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଧନୁର୍ଵାମହସ୍ତୋଽଧିଜ୍ଯଧନ୍ଵଭିରାଵୃତଃ ।

ସ୍ଵସମାନୈରସଙ୍ଖ୍ଯାତରୁଦ୍ରୈଃ ଶୂଲଵରାଯୁଧୈଃ ॥ 93 ॥

ଵିକୃତାସ୍ଯୈଃ କରାଲାସ୍ଯୈର୍ଵମଦ୍ଵହ୍ନିଭିରାସ୍ଯତଃ ।

ଦଶହସ୍ତୈଃ ଶତକରୈଃ ସହସ୍ରଭୁଜସଂଯୁତୈଃ ॥ 94 ॥

ଦଶପାଦୈର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୈସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରୈରୁଗ୍ରମୂର୍ତିଭିଃ ।

ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଭୂମିଚରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 95 ॥

ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେ ସ୍ମୃତା ରୁଦ୍ରାସ୍ତୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ ।

ରୁଦ୍ରାଣୀକୋଟିସହିତୋ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଦିମାତୃଭିଃ ॥ 96 ॥

ନାନାଶକ୍ତିସମାଵିଷ୍ଟଡାମର୍ଯାଦିଗଣାଵୃତଃ ।

ଵୀରଭଦ୍ରାଦିସହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ରାଜନ୍ଵିରାଜତେ ॥ 97 ॥

ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରୋ ନାଗଵଲଯୋ ନାଗକନ୍ଧରଃ ।

ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଧାନୋ ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକଃ ॥ 98 ॥

ଚିତାଭସ୍ମାଙ୍ଗଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରମଥାଦିଗଣାଵୃତଃ ।

ନିନଦଡ୍ଡମରୁଧ୍ଵାନୈର୍ବଧିରୀକୃତଦିମ୍ମୁଖଃ ॥ 99 ॥

ଅଟ୍ଟହାସାସ୍ଫୋଟଶବ୍ଦୈଃ ସନ୍ତ୍ରାସିତନଭସ୍ତଲଃ ।

ଭୂତସଙ୍ଘସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭୂତାଵାସୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ॥ 100 ॥

ଈଶାନଦିକ୍ପତିଃ ସୋଽଯଂ ନାମ୍ନା ଚେଶାନ ଏଵ ଚ ॥ 101 ॥

ଇତି ଶ୍ରୀଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ଦ୍ଵାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ମଣିଦ୍ଵୀପଵର୍ଣନଂ ନାମ ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)

vyāsa uvāca –

brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |

maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |

purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |

kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |

naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |

chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |

maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |

ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |

nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |

taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |

nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |

caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |

darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |

vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||

hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |

gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||

sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |

tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |

pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |

taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |

tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |

yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |

navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |

devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |

pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |

punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |

gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |

kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |

kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |

tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |

nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||

kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |

niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |

nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |

haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |

sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |

nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |

caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |

yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |

daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |

puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |

madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |

atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |

pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |

vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |

samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |

daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |

amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |

śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |

nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||

vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |

puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||

[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]

prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |

sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||

prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |

haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |

vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |

sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||

nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |

ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||

varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |

varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |

haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |

sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |

vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |

ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |

nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||

adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |

iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |

pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |

pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |

modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |

sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |

sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |

kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |

tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |

nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |

sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |

puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |

ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |

vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |

prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |

tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||

dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |

dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |

nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |

samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |

devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |

vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |

nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |

svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |

nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |

vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||

mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |

nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |

vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |

dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |

uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||

yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |

navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |

maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |

īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |

manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |

svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |

daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |

antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |

rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |

vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |

vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||

citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |

ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |

bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||

īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, दशमोऽध्यायः, , मणिद्वीप वर्णन - 1)

व्यास उवाच –

ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।

मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते ॥ 1 ॥

सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।

पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया ॥ 2 ॥

सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।

कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः ॥ 3 ॥

गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।

नैतत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित् ॥ 4 ॥

छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।

छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम ॥ 5 ॥

बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।

मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः ॥ 6 ॥

मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।

रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः ॥ 7 ॥

वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।

नानाध्वजसमायुक्ता नानापोतगतागतैः ॥ 8 ॥

विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।

तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः ॥ 9 ॥

सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।

नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः ॥ 10 ॥

रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।

चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः ॥ 11 ॥

नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।

दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः ॥ 12 ॥

तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।

विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः ॥ 13 ॥

हयहेषाखुराघातबधिरीकृतदिम्मुखः ।

गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः ॥ 14 ॥

सेवका देवसङ्गानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।

तस्मिङ्कोलाहले राजन्नशब्दः केनचित्क्वचित् ॥ 15 ॥

कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।

पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरान्सि च ॥ 16 ॥

वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।

तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः ॥ 17 ॥

सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।

तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः ॥ 18 ॥

गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।

या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च ॥ 19 ॥

निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।

नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः ॥ 20 ॥

पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।

देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः ॥ 21 ॥

लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।

पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः ॥ 22 ॥

तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।

पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः ॥ 23 ॥

अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।

गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः ॥ 24 ॥

चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।

कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः ॥ 25 ॥

खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।

क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्चाभल्लातकास्तथा ॥ 26 ॥

रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।

तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च ॥ 27 ॥

इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।

नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप ॥ 28 ॥

कोकिलारावसंयुक्ता गुन्जद्भ्रमरभूषिताः ।

निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः ॥ 29 ॥

नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।

नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः ॥ 30 ॥

पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।

हंसपक्षसमुद्भूत वातव्रातैश्चलद्द्रुमम् ॥ 31 ॥

सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।

सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः ॥ 32 ॥

नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।

नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 33 ॥

कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।

चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः ॥ 34 ॥

द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।

येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप ॥ 35 ॥

पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।

दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः ॥ 36 ॥

तद्वनं रक्षितं राजन्वसन्तेनर्तुनानिशम् ।

पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः ॥ 37 ॥

पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।

मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 38 ॥

क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।

अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः ॥ 39 ॥

दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।

पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः ॥ 40 ॥

शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।

वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम् ॥ 41 ॥

ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।

समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया ॥ 42 ॥

सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।

दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः ॥ 43 ॥

हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।

अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च ॥ 44 ॥

ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।

शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 45 ॥

सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।

नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः ॥ 46 ॥

विलासिनीनां बृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।

पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः ॥ 47 ॥

[पाठभेदः- प्राकारः]

प्रकारः शोभितो एजच्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।

सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः ॥ 48 ॥

प्राकारो वर्तते राजन्मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता ॥ 49 ॥

सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।

विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः ॥ 50 ॥

वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।

सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः ॥ 51 ॥

नभः श्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।

अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका ॥ 52 ॥

वर्षयन्ती चिबुणिका वारिधारा च सम्मताः ।

वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः ॥ 53 ॥

नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।

हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराऽखिला ॥ 54 ॥

नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।

सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च ॥ 55 ॥

वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।

वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः ॥ 56 ॥

ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।

आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 57 ॥

पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।

नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता ॥ 58 ॥

अधिष्ठाताऽत्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।

इषलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ॥ 59 ॥

नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।

पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ॥ 60 ॥

दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।

पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता ॥ 61 ॥

दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।

मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः ॥ 62 ॥

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।

सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नपः ॥ 63 ॥

सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः ॥ 64 ॥

रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।

सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः ॥ 65 ॥

मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।

कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ॥ 66 ॥

याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः ॥ 67 ॥

तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।

मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः ॥ 68 ॥

नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।

निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः ॥ 69 ॥

नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।

साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः ॥ 70 ॥

स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।

पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 71 ॥

पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।

रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः ॥ 72 ॥

प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।

वनभूः पक्षिनश्चैव रत्नवर्णजलानि च ॥ 73 ॥

मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरान्सि कमलानि च ।

प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत् ॥ 74 ॥

परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।

तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप ॥ 75 ॥

दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्मान्डवर्तिनाम् ।

दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः ॥ 76 ॥

पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।

नानोपवनसंयुक्ता महेन्द्रस्तत्र राजते ॥ 77 ॥

स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।

समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता ॥ 78 ॥

ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।

देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः ॥ 79 ॥

देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।

वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूः सदृशी नृप ॥ 80 ॥

स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।

निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः ॥ 81 ॥

याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।

स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः ॥ 82 ॥

निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।

नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः ॥ 83 ॥

खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।

वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान् ॥ 84 ॥

महाझशसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।

निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः ॥ 85 ॥

समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।

वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति ॥ 86 ॥

वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।

ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः ॥ 87 ॥

मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।

उत्तरस्यां दिशि महान्यक्षलोकोऽस्ति भूमिप ॥ 88 ॥

यक्षाधिराजस्तत्राऽऽस्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।

नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः ॥ 89 ॥

मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।

मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः ॥ 90 ॥

इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।

ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः ॥ 91 ॥

अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।

मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः ॥ 92 ॥

स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिरावृतः ।

स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः ॥ 93 ॥

विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।

दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः ॥ 94 ॥

दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।

अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचराः स्मृताः ॥ 95 ॥

रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।

रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः ॥ 96 ॥

नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।

वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन्विराजते ॥ 97 ॥

मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।

व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः ॥ 98 ॥

चिताभस्माङ्गलिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।

निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिम्मुखः ॥ 99 ॥

अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।

भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ॥ 100 ॥

ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च ॥ 101 ॥

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे मणिद्वीपवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥