Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 36 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

विश्वामित्रान रामाक आनी लक्ष्मणाक गंगेची कथा सांगली. पूर्वी शिवान उमेबरोबर लग्न केल्या उपरांत तिचे कडेन पूत जालो ना, आनी देव उद्विग्न जाले. देवांनी विनंती केल्या उपरांत शिवान आपलें तेज पृथ्वीचेर सोडलें, आनी तें तेज अग्नी आनी वायूंतल्यान कार्तिकेयाक जल्म दिलो. उपरांत पार्वतीन देवांक आनी पृथ्वीक संतानहीन जावपाचो शाप दिलो, आनी शिव हिमवंत पर्वताचे उत्तरेक तप करूंक लागले.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ ।
प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥

uktavākye munau tasminnubhau rāghavalakṣmaṇau |
pratinandya kathāṃ vīrāvūcaturmunipuṅgavam || 1 ||

अशे उलो मुनीन उलयल्या उपरांत, ते दोनूय वीर राघव आनी लक्ष्मण हांणी त्या मुनींक प्रणाम करून अशे उलो केलो: ^AI

Shloka 2

धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।
दुहितुश्शैलराजस्य ज्येष्ठाया वक्तुमर्हसि ॥ 2 ॥

dharmayuktamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |
duhituśśailarājasya jyeṣṭhāyā vaktumarhasi || 2 ||

हे ब्रह्मन्, तुमी धर्मयुक्त आनी परम अशी कथा सांगली. आतां पर्वतराजाचे ज्येष्ठ कन्येची कथा सांगपाक तुमी योग्य आसात. ^AI

Shloka 3

विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसम्भवम् ।
त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी ॥ 3 ॥

vistaraṃ vistarajño'si divyamānuṣasambhavam |
trīn patho hetunā kena plāvayellokapāvanī || 3 ||

हे विस्तारज्ञ, तुमी दिव्य आनी मानुष संबंधी ती कथा विस्तारान सांगात. ती लोकपावनी नदी खंयच्या कारणान तीन मार्गांनी व्हांवता? ^AI

Shloka 4

कथं गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा ।
त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैस्समन्विता ॥ 4 ॥

kathaṃ gaṅgā tripathagā viśrutā sariduttamā |
triṣu lokeṣu dharmajña karmabhiḥ kaissamanvitā || 4 ||

हे धर्मज्ञ, गंगा त्रिपथगा आनी सरिदुत्तमा म्हणून कशी प्रसिद्ध जाली? ती तीनूय लोकांनी खंयच्या कर्मांनी युक्त आसा? ^AI

Shloka 5

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधनः ।
निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत् ॥ 5 ॥

tathā bruvati kākutsthe viśvāmitrastapodhanaḥ |
nikhilena kathāṃ sarvāmṛṣimadhye nyavedayat || 5 ||

काकुत्स्थान अशे उलयताच, तपोधन विश्वामित्रान ऋषींच्या मदीं ती सगळी कथा निखळपणान सांगली. ^AI

Shloka 6

पुरा राम कृतोद्वाहो नीलकण्ठो महातपाः ।
दृष्ट्वा च स्पृहया देवीं मैथुनायोपचक्रमे ॥ 6 ॥

purā rāma kṛtodvāho nīlakaṇṭho mahātapāḥ |
dṛṣṭvā ca spṛhayā devīṃ maithunāyopacakrame || 6 ||

हे राम, पूर्वी महातपस्वी नीलकंठान लग्न केल्या उपरांत देवीचेर स्पृहा धरून मैथुनाक सुरुवात केली. ^AI

Shloka 7

शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम् ।
न चापि तनयो राम तस्यामासीत् परन्तप ॥ 7 ॥

śitikaṇṭhasya devasya divyaṃ varṣaśataṃ gatam |
na cāpi tanayo rāma tasyāmāsīt parantapa || 7 ||

हे परंतप राम, शितिकंठ देवाचें दिव्य शंभर वर्सां गेलें, तरी ताका तिचे कडेन पूत जालो ना. ^AI

Shloka 8

ततो देवास्समुद्विग्नाः पितामहपुरोगमाः ।
यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत्प्रतिसहिष्यते ॥ 8 ॥

tato devāssamudvignāḥ pitāmahapurogamāḥ |
yadihotpadyate bhūtaṃ kastatpratisahiṣyate || 8 ||

तेनंतर पितामहाच्या मुखार देव सगळे उद्विग्न जाले: 'हांगा जो प्राणी उत्पन्न जातलो, ताका कोण सहन करूंक शकतलो?' ^AI

Shloka 9

अभिगम्य सुरास्सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन् ।
देव देव महादेव लोकस्यास्य हिते रत ॥ 9 ॥

abhigamya surāssarve praṇipatyedamabruvan |
deva deva mahādeva lokasyāsya hite rata || 9 ||

सगळे देव एकठांय येवन, नमन करून अशें म्हणले: हे देवा, हे महादेवा, ह्या लोकाच्या हितांत तूं रत आसा. ^AI

Shloka 10

सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ।
न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजस्सुरोत्तम ॥ 10 ॥

surāṇāṃ praṇipātena prasādaṃ kartumarhasi |
na lokā dhārayiṣyanti tava tejassurottama || 10 ||

देवांनी केल्ल्या नमनाक तुवें प्रसन्न जावंक जाय. हे सुरोत्तमा, तुजें तेज लोक धारण करूंक शकणार नात. ^AI

Shloka 11

ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर ।
त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ॥ 11 ॥

brāhmeṇa tapasā yukto devyā saha tapaścara |
trailokyahitakāmārthaṃ tejastejasi dhāraya || 11 ||

ब्रह्मदेवाच्या तपान युक्त जावन, देवीबरोबर तप कर. त्रैलोक्याचें हित जावं हाका तुजें तेज तेजांत धारण कर. ^AI

Shloka 12

देवतानां वचश्श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वरः ।
बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चैवमुवाच ह ॥ 12 ॥

devatānāṃ vacaśśrutvā sarvalokamaheśvaraḥ |
bāḍhamityabravītsarvānpunaścaivamuvāca ha || 12 ||

देवतांचें उतर आयकून, सगळ्या लोकांचो महेश्वर म्हणलो: बरें, अशें सगळ्यांक सांगून परत अशें म्हणलो. ^AI

Shloka 13

धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजस्येव सहोमया ।
त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु ॥ 13 ॥

dhārayiṣyāmyahaṃ tejastejasyeva sahomayā |
tridaśāḥ pṛthivī caiva nirvāṇamadhigacchatu || 13 ||

हांव म्हजें तेज उमयाबरोबर तेजांत धारण करतलों. देव आनी पृथ्वी निर्वाणाक पावूंक जाय. ^AI

Shloka 14

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् ।
धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः ॥ 14 ॥

yadidaṃ kṣubhitaṃ sthānānmama tejo hyanuttamam |
dhārayiṣyati kastanme bruvantu surasattamāḥ || 14 ||

म्हजें हें अनुत्तम तेज स्थानांतल्यान क्षुभित जालां, तें कोण धारण करतलो? हे सुरसत्तमांनो, म्हाका सांगात. ^AI

Shloka 15

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम् ।
यत्तेजः क्षुभितं ह्येतत्तद्धरा धारयिष्यति ॥ 15 ॥

evamuktāssurāssarve pratyūcurvṛṣabhadhvajam |
yattejaḥ kṣubhitaṃ hyetattaddharā dhārayiṣyati || 15 ||

अशें म्हणल्यार, सगळे देव वृषभध्वजाक परत अशें म्हणले: जें तुजें तेज क्षुभित जालां, तें पृथ्वी धारण करतली. ^AI

Shloka 16

एवमुक्तस्सुरपतिः प्रमुमोच महीतले ।
तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना ॥ 16 ॥

evamuktassurapatiḥ pramumoca mahītale |
tejasā pṛthivī yena vyāptā sagirikānanā || 16 ||

अशें म्हणल्यार, सुरपतीन तें तेज पृथ्वीचेर सोडलें, ज्या तेजान पृथ्वी दोंगर आनी वनांसयत व्याप्त जाली. ^AI

Shloka 17

ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चाथ हुताशनम् ।
प्रविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः ॥ 17 ॥

tato devāḥ punaridamūcuścātha hutāśanam |
praviśa tvaṃ mahātejo raudraṃ vāyusamanvitaḥ || 17 ||

उपरांत देवांनी परत अशें सांगलें आनी मागीर अग्निदेवाक म्हणले, 'हे महातेजस्वी, तूं वायूच्या सांगातान रौद्र रूप घेवन प्रवेश कर.' ^AI

Shloka 18

तदग्निना पुनर्व्याप्तं सञ्जातश्श्वेतपर्वतः ।
दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसन्निभम् ॥ 18 ॥

tadagninā punarvyāptaṃ sañjātaśśvetaparvataḥ |
divyaṃ śaravaṇaṃ caiva pāvakādityasannibham || 18 ||

त्या अग्नीन परत व्यापिल्लो श्वेत पर्वत जालो, आनी दिव्य शरवण नांवाचो प्रदेश अग्नी आनी सूर्या सारको तेजस्वी जालो. ^AI

Shloka 19

यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसम्भवः ।
अथोमां च शिवं चैव देवास्सर्षिगणास्तदा ।
पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्ततः ॥ 19 ॥

yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo'gnisambhavaḥ |
athomāṃ ca śivaṃ caiva devāssarṣigaṇāstadā |
pūjayāmāsuratyarthaṃ suprītamanasastataḥ || 19 ||

जंय महातेजस्वी, अग्नीपसून उत्पन्न जाल्लो कार्तिकेय जल्मलो. उपरांत देवांनी आनी ऋषींच्या गणांनी त्या वेळार उमा आनी शिव हांकां खूब भक्तीपूर्वक पूजले, आनी ते मनान खूब प्रसन्न जाले. ^AI

Shloka 20

अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ।
समन्युरशपत्सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना ॥ 20 ॥

atha śailasutā rāma tridaśānidamabravīt |
samanyuraśapatsarvān krodhasaṃraktalocanā || 20 ||

उपरांत, हे रामा, पर्वतकन्या (पार्वती) देवांक अशें म्हणली. रागान भरिल्ल्या दोळ्यांनी ती सर्वांक शाप दिलो. ^AI

Shloka 21

यस्मान्निवारिता चैव सङ्गतिः पुत्रकाम्यया ।
अपत्यं स्वेषु दारेषु तस्मान्नोत्पादयिष्यथ ॥ 21 ॥

yasmānnivāritā caiva saṅgatiḥ putrakāmyayā |
apatyaṃ sveṣu dāreṣu tasmānnotpādayiṣyatha || 21 ||

'ज्यावेळार पुत्राची इच्छा करून संगती करपाक तुमी आडायलें, त्या कारणान तुमी आपल्या बायलांकडेन संतान उत्पन्न करचों शकचों ना.' ^AI

Shloka 22

अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजास्सन्तु पत्नयः ॥ 22 ॥

adyaprabhṛti yuṣmākamaprajāssantu patnayaḥ || 22 ||

'आयज सावन तुमच्या बायलो संतानहीन जावोंदी.' ^AI

Shloka 23

एवमुक्त्वासुरान् सर्वान् शशाप पृथिवीमपि ।
अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥ 23 ॥

evamuktvāsurān sarvān śaśāpa pṛthivīmapi |
avane naikarūpā tvaṃ bahubhāryā bhaviṣyasi || 23 ||

अशें सर्व असुरांक सांगून ती पृथ्वीकूय शाप दिलो: 'हे पृथ्वी, तूं जायत्या रूपांनी आनी जायत्या बायलांनी भरिल्ली जातली.' ^AI

Shloka 24

न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।
प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती ॥ 24 ॥

na ca putrakṛtāṃ prītiṃ matkrodhakaluṣīkṛtā |
prāpsyasi tvaṃ sudurmedhe mama putramanicchatī || 24 ||

'हे अत्यंत दुर्बुद्धी, म्हज्या रागान कलुषित जाल्ल्या तुका, म्हजो पुत्र नाका म्हणून, पुत्रापसून मेळपी प्रीती तुका मेळची ना.' ^AI

Shloka 25

तान् सर्वान् व्रीडितान् दृष्ट्वा सुरान्सुरपतिस्तदा ।
गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥ 25 ॥

tān sarvān vrīḍitān dṛṣṭvā surānsurapatistadā |
gamanāyopacakrāma diśaṃ varuṇapālitām || 25 ||

ते सर्व लज्जित देवांक पाहून, देवांचो राजा इंद्र तेव्हा वरुणान नियंत्रित केल्ल्या दिशेक वचूंक उपक्रम करूं लागलो. ^AI

Shloka 26

स गत्वा तप आतिष्ठत्पार्श्वे तस्योत्तरे गिरौ ।
हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥ 26 ॥

sa gatvā tapa ātiṣṭhatpārśve tasyottare girau |
himavatprabhave śṛṅge saha devyā maheśvaraḥ || 26 ||

तो वचून, हिमवंत पर्वताचे उत्तरेकडील कडेक, देवी पार्वतीचे सांगाता, महेश्वर तप करूंक लागलो. ^AI

Shloka 27

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः ।
गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मणः ॥ 27 ॥

eṣa te vistaro rāma śailaputryā niveditaḥ |
gaṅgāyāḥ prabhavaṃ caiva śṛṇu me sahalakṣmaṇaḥ || 27 ||

हे रामा, शैलपुत्री पार्वतीन तुका हो विस्तार सांगलो. आतां लक्ष्मणासयत म्हजे कडल्यान गंगेचो उगम आयक. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ ।

प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥

धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।

दुहितुश्शैलराजस्य ज्येष्ठाया वक्तुमर्हसि ॥ 2 ॥

विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसम्भवम् ।

त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी ॥ 3 ॥

कथं गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा ।

त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैस्समन्विता ॥ 4 ॥

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधनः ।

निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत् ॥ 5 ॥

पुरा राम कृतोद्वाहो नीलकण्ठो महातपाः ।

दृष्ट्वा च स्पृहया देवीं मैथुनायोपचक्रमे ॥ 6 ॥

शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम् ।

न चापि तनयो राम तस्यामासीत् परन्तप ॥ 7 ॥

ततो देवास्समुद्विग्नाः पितामहपुरोगमाः ।

यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत्प्रतिसहिष्यते ॥ 8 ॥

अभिगम्य सुरास्सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन् ।

देव देव महादेव लोकस्यास्य हिते रत ॥ 9 ॥

सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ।

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजस्सुरोत्तम ॥ 10 ॥

ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर ।

त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ॥ 11 ॥

देवतानां वचश्श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वरः ।

बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चैवमुवाच ह ॥ 12 ॥

धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजस्येव सहोमया ।

त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु ॥ 13 ॥

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् ।

धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः ॥ 14 ॥

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम् ।

यत्तेजः क्षुभितं ह्येतत्तद्धरा धारयिष्यति ॥ 15 ॥

एवमुक्तस्सुरपतिः प्रमुमोच महीतले ।

तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना ॥ 16 ॥

ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चाथ हुताशनम् ।

प्रविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः ॥ 17 ॥

तदग्निना पुनर्व्याप्तं सञ्जातश्श्वेतपर्वतः ।

दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसन्निभम् ॥ 18 ॥

यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसम्भवः ।

अथोमां च शिवं चैव देवास्सर्षिगणास्तदा ।

पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्ततः ॥ 19 ॥

अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ।

समन्युरशपत्सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना ॥ 20 ॥

यस्मान्निवारिता चैव सङ्गतिः पुत्रकाम्यया ।

अपत्यं स्वेषु दारेषु तस्मान्नोत्पादयिष्यथ ॥ 21 ॥

अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजास्सन्तु पत्नयः ॥ 22 ॥

एवमुक्त्वासुरान् सर्वान् शशाप पृथिवीमपि ।

अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥ 23 ॥

न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।

प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती ॥ 24 ॥

तान् सर्वान् व्रीडितान् दृष्ट्वा सुरान्सुरपतिस्तदा ।

गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥ 25 ॥

स गत्वा तप आतिष्ठत्पार्श्वे तस्योत्तरे गिरौ ।

हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥ 26 ॥

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः ।

गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मणः ॥ 27 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.36 बालकाण्ड - षट्त्रिंश सर्गः