ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ
അഥ ഹൈന-മ്ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ പപ്രച്ഛ।
ഭഗവന് കത്യേവ ദേവാഃ പ്രജാം-വിഁധാരയന്തേ കതര ഏതത്പ്രകാശയന്തേ കഃ പുനരേഷാം-വഁരിഷ്ഠഃ ഇതി ॥1॥
തസ്മൈ സ ഹോവാചാകാശോ ഹ വാ ഏഷ ദേവോ വായുരഗ്നിരാപഃ പൃഥിവീ വാങ്മനശ്ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-ഞ്ച।
തേ പ്രകാശ്യാഭിവദന്തി വയമേതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമഃ ॥2॥
താന് വരിഷ്ഠഃ പ്രാണ ഉവാച।
മാ മോഹമാപദ്യഥ അഹമേവൈതത്പഞ്ചധാത്മാന-മ്പ്രവിഭജ്യൈതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമീതി തേ-ഽശ്രദ്ദധാനാ ബഭൂവുഃ ॥3॥
സോ-ഽഭിമാനാദൂര്ധ്വമുത്ക്രാമത ഇവ തസ്മിന്നുത്ക്രാമത്യഥേതരേ സര്വ ഏവോത്ക്രാമന്തേ തസ്മിംശ്ച പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രതിഷ്ഠന്തേ।
തദ്യഥാ മക്ഷികാ മധുകരരാജാനമുത്ക്രാമന്തം സര്വ ഏവോത്ക്രാമന്തേ തസ്മിംശ്ച പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രതിഷ്ടന്ത ഏവം-വാഁങ്മനഷ്ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-ഞ്ച തേ പ്രീതാഃ പ്രാണം സ്തുന്വന്തി ॥4॥
ഏഷോ-ഽഗ്നിസ്തപത്യേഷ സൂര്യ ഏഷ പര്ജന്യോ മഘവാനേഷ വായുഃ।
ഏഷ പൃഥിവീ രയിര്ദേവ-സ്സദസച്ചാമൃത-ഞ്ച യത് ॥5॥
അരാ ഇവ രഥനാഭൌ പ്രാണേ സര്വ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതമ്।
ഋചോ യജൂഷി സാമാനി യജ്ഞഃ, ക്ഷത്ര-മ്ബ്രഹ്മ ച ॥6॥
പ്രജാപതിശ്ചരസി ഗര്ഭേ ത്വമേവ പ്രതിജായസേ।
തുഭ്യ-മ്പ്രാണ പ്രജാസ്ത്വിമാ ബലിം ഹരന്തി യഃ പ്രാണൈഃ പ്രതിതിഷ്ഠസി ॥7॥
ദേവാനാമസി വഹ്നിതമഃ പിതൃണാ-മ്പ്രഥമാ സ്വധാ।
ഋഷീണാ-ഞ്ചരിതം സത്യമഥര്വാങ്ഗിരസാമസി ॥8॥
ഇന്ദ്രസ്ത്വ-മ്പ്രാണ തേജസാ രുദ്രോ-ഽസി പരിരക്ഷിതാ।
ത്വമന്തരിക്ഷേ ചരസി സൂര്യസ്ത്വ-ഞ്ജ്യോതിഷാ-മ്പതിഃ ॥9॥
യദാ ത്വമഭിവര്ഷസ്യഥേമാഃ പ്രാണ തേ പ്രജാഃ।
ആനന്ദരൂപാസ്തിഷ്ഠന്തി കാമായാന്ന-മ്ഭവിഷ്യതീതി ॥10॥
വ്രാത്യസ്ത്വ-മ്പ്രാണൈകര്ഷരത്താ വിശ്വസ്യ സത്പതിഃ।
വയമാദ്യസ്യ ദാതാരഃ പിതാ ത്വ-മ്മാതരിശ്വ നഃ ॥11॥
യാ തേ തനൂര്വാചി പ്രതിഷ്ഠിതാ യാ ശ്രോത്രേ യാ ച ചക്ഷുഷി।
യാ ച മനസി സന്തതാ ശിവാ-ന്താ-ങ്കുരൂ മോത്ക്രമീഃ ॥12॥
പ്രാണസ്യേദം-വഁശേ സര്വ-ന്ത്രിദിവേ യ-ത്പ്രതിഷ്ഠിതമ്।
മാതേവ പുത്രാ-ന്രക്ഷസ്വ ശ്രീശ്ച പ്രജ്ഞാ-ഞ്ച വിധേഹി ന ഇതി ॥13॥
Roman (IAST) Transliteration
dvitīyaḥ praśnaḥ
atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|
bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||
tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|
te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||
tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|
mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||
so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|
tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||
eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|
eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||
arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|
ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||
prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|
tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||
devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|
ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||
indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|
tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||
yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|
ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||
vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|
vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||
yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|
yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||
prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|
māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||
Sanskrit — Devanagari (original)
द्वितीयः प्रश्नः
अथ हैन-म्भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ।
भगवन् कत्येव देवाः प्रजां-विँधारयन्ते कतर एतत्प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां-वँरिष्ठः इति ॥1॥
तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षु-श्श्रोत्र-ञ्च।
ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥2॥
तान् वरिष्ठः प्राण उवाच।
मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत्पञ्चधात्मान-म्प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति ते-ऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥3॥
सो-ऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिंश्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते।
तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिंश्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्टन्त एवं-वाँङ्मनष्चक्षु-श्श्रोत्र-ञ्च ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥4॥
एषो-ऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः।
एष पृथिवी रयिर्देव-स्सदसच्चामृत-ञ्च यत् ॥5॥
अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्व-म्प्रतिष्ठितम्।
ऋचो यजूषि सामानि यज्ञः, क्षत्र-म्ब्रह्म च ॥6॥
प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे।
तुभ्य-म्प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्राणैः प्रतितिष्ठसि ॥7॥
देवानामसि वह्नितमः पितृणा-म्प्रथमा स्वधा।
ऋषीणा-ञ्चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥8॥
इन्द्रस्त्व-म्प्राण तेजसा रुद्रो-ऽसि परिरक्षिता।
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्व-ञ्ज्योतिषा-म्पतिः ॥9॥
यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः।
आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्न-म्भविष्यतीति ॥10॥
व्रात्यस्त्व-म्प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः।
वयमाद्यस्य दातारः पिता त्व-म्मातरिश्व नः ॥11॥
या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि।
या च मनसि सन्तता शिवा-न्ता-ङ्कुरू मोत्क्रमीः ॥12॥
प्राणस्येदं-वँशे सर्व-न्त्रिदिवे य-त्प्रतिष्ठितम्।
मातेव पुत्रा-न्रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञा-ञ्च विधेहि न इति ॥13॥
dvitīyaḥ praśnaḥ
atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|
bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||
tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|
te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||
tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|
mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||
so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|
tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||
eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|
eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||
arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|
ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||
prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|
tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||
devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|
ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||
indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|
tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||
yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|
ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||
vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|
vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||
yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|
yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||
prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|
māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.