𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍀𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌨𑌃
𑌅𑌥 𑌹𑍈𑌨-𑌮𑍍𑌭𑌾𑌰𑍍𑌗𑌵𑍋 𑌵𑍈𑌦𑌰𑍍𑌭𑌿𑌃 𑌪𑌪𑍍𑌰𑌚𑍍𑌛।
𑌭𑌗𑌵𑌨𑍍 𑌕𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌧𑌾𑌰𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌕𑌤𑌰 𑌏𑌤𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌕𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍇𑌷𑌾𑌂-𑌵𑌁𑌰𑌿𑌷𑍍𑌠𑌃 𑌇𑌤𑌿 ॥1॥
𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌸 𑌹𑍋𑌵𑌾𑌚𑌾𑌕𑌾𑌶𑍋 𑌹 𑌵𑌾 𑌏𑌷 𑌦𑍇𑌵𑍋 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌰𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌾𑌪𑌃 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀 𑌵𑌾𑌙𑍍𑌮𑌨𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁-𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰-𑌞𑍍𑌚।
𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑍍𑌯𑌾𑌭𑌿𑌵𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌯𑌮𑍇𑌤𑌦𑍍𑌬𑌾𑌣𑌮𑌵𑌷𑍍𑌟𑌭𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌧𑌾𑌰𑌯𑌾𑌮𑌃 ॥2॥
𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌵𑌰𑌿𑌷𑍍𑌠𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌉𑌵𑌾𑌚।
𑌮𑌾 𑌮𑍋𑌹𑌮𑌾𑌪𑌦𑍍𑌯𑌥 𑌅𑌹𑌮𑍇𑌵𑍈𑌤𑌤𑍍𑌪𑌞𑍍𑌚𑌧𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌭𑌜𑍍𑌯𑍈𑌤𑌦𑍍𑌬𑌾𑌣𑌮𑌵𑌷𑍍𑌟𑌭𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌧𑌾𑌰𑌯𑌾𑌮𑍀𑌤𑌿 𑌤𑍇-𑌽𑌶𑍍𑌰𑌦𑍍𑌦𑌧𑌾𑌨𑌾 𑌬𑌭𑍂𑌵𑍁𑌃 ॥3॥
𑌸𑍋-𑌽𑌭𑌿𑌮𑌾𑌨𑌾𑌦𑍂𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵𑌮𑍁𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌤 𑌇𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍁𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌤𑍍𑌯𑌥𑍇𑌤𑌰𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵 𑌏𑌵𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑌾𑌨𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵 𑌏𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑍇।
𑌤𑌦𑍍𑌯𑌥𑌾 𑌮𑌕𑍍𑌷𑌿𑌕𑌾 𑌮𑌧𑍁𑌕𑌰𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑍁𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵 𑌏𑌵𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑌾𑌨𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵 𑌏𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌟𑌨𑍍𑌤 𑌏𑌵𑌂-𑌵𑌾𑌁𑌙𑍍𑌮𑌨𑌷𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁-𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰-𑌞𑍍𑌚 𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑍀𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍁𑌨𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥4॥
𑌏𑌷𑍋-𑌽𑌗𑍍𑌨𑌿𑌸𑍍𑌤𑌪𑌤𑍍𑌯𑍇𑌷 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯 𑌏𑌷 𑌪𑌰𑍍𑌜𑌨𑍍𑌯𑍋 𑌮𑌘𑌵𑌾𑌨𑍇𑌷 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌃।
𑌏𑌷 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀 𑌰𑌯𑌿𑌰𑍍𑌦𑍇𑌵-𑌸𑍍𑌸𑌦𑌸𑌚𑍍𑌚𑌾𑌮𑍃𑌤-𑌞𑍍𑌚 𑌯𑌤𑍍 ॥5॥
𑌅𑌰𑌾 𑌇𑌵 𑌰𑌥𑌨𑌾𑌭𑍗 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌤𑌮𑍍।
𑌋𑌚𑍋 𑌯𑌜𑍂𑌷𑌿 𑌸𑌾𑌮𑌾𑌨𑌿 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌃, 𑌕𑍍𑌷𑌤𑍍𑌰-𑌮𑍍𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮 𑌚 ॥6॥
𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌪𑌤𑌿𑌶𑍍𑌚𑌰𑌸𑌿 𑌗𑌰𑍍𑌭𑍇 𑌤𑍍𑌵𑌮𑍇𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑌾𑌯𑌸𑍇।
𑌤𑍁𑌭𑍍𑌯-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌿𑌮𑌾 𑌬𑌲𑌿𑌂 𑌹𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌸𑌿 ॥7॥
𑌦𑍇𑌵𑌾𑌨𑌾𑌮𑌸𑌿 𑌵𑌹𑍍𑌨𑌿𑌤𑌮𑌃 𑌪𑌿𑌤𑍃𑌣𑌾-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌧𑌾।
𑌋𑌷𑍀𑌣𑌾-𑌞𑍍𑌚𑌰𑌿𑌤𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌮𑌥𑌰𑍍𑌵𑌾𑌙𑍍𑌗𑌿𑌰𑌸𑌾𑌮𑌸𑌿 ॥8॥
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 𑌰𑍁𑌦𑍍𑌰𑍋-𑌽𑌸𑌿 𑌪𑌰𑌿𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌾।
𑌤𑍍𑌵𑌮𑌨𑍍𑌤𑌰𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇 𑌚𑌰𑌸𑌿 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵-𑌞𑍍𑌜𑍍𑌯𑍋𑌤𑌿𑌷𑌾-𑌮𑍍𑌪𑌤𑌿𑌃 ॥9॥
𑌯𑌦𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌮𑌭𑌿𑌵𑌰𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯𑌥𑍇𑌮𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃।
𑌆𑌨𑌨𑍍𑌦𑌰𑍂𑌪𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌮𑌾𑌯𑌾𑌨𑍍𑌨-𑌮𑍍𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑍀𑌤𑌿 ॥10॥
𑌵𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍈𑌕𑌰𑍍𑌷𑌰𑌤𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌤𑍍𑌪𑌤𑌿𑌃।
𑌵𑌯𑌮𑌾𑌦𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌦𑌾𑌤𑌾𑌰𑌃 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌤𑍍𑌵-𑌮𑍍𑌮𑌾𑌤𑌰𑌿𑌶𑍍𑌵 𑌨𑌃 ॥11॥
𑌯𑌾 𑌤𑍇 𑌤𑌨𑍂𑌰𑍍𑌵𑌾𑌚𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌤𑌾 𑌯𑌾 𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌯𑌾 𑌚 𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷𑌿।
𑌯𑌾 𑌚 𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌤𑌾 𑌶𑌿𑌵𑌾-𑌨𑍍𑌤𑌾-𑌙𑍍𑌕𑍁𑌰𑍂 𑌮𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌮𑍀𑌃 ॥12॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌸𑍍𑌯𑍇𑌦𑌂-𑌵𑌁𑌶𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵-𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌦𑌿𑌵𑍇 𑌯-𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌿𑌤𑌮𑍍।
𑌮𑌾𑌤𑍇𑌵 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾-𑌨𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌵 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌜𑍍𑌞𑌾-𑌞𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌧𑍇𑌹𑌿 𑌨 𑌇𑌤𑌿 ॥13॥
Roman (IAST) Transliteration
dvitīyaḥ praśnaḥ
atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|
bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||
tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|
te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||
tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|
mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||
so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|
tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||
eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|
eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||
arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|
ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||
prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|
tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||
devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|
ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||
indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|
tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||
yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|
ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||
vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|
vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||
yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|
yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||
prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|
māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||
Sanskrit — Devanagari (original)
द्वितीयः प्रश्नः
अथ हैन-म्भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ।
भगवन् कत्येव देवाः प्रजां-विँधारयन्ते कतर एतत्प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां-वँरिष्ठः इति ॥1॥
तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षु-श्श्रोत्र-ञ्च।
ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥2॥
तान् वरिष्ठः प्राण उवाच।
मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत्पञ्चधात्मान-म्प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति ते-ऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥3॥
सो-ऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिंश्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते।
तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिंश्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्टन्त एवं-वाँङ्मनष्चक्षु-श्श्रोत्र-ञ्च ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति ॥4॥
एषो-ऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः।
एष पृथिवी रयिर्देव-स्सदसच्चामृत-ञ्च यत् ॥5॥
अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्व-म्प्रतिष्ठितम्।
ऋचो यजूषि सामानि यज्ञः, क्षत्र-म्ब्रह्म च ॥6॥
प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे।
तुभ्य-म्प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्राणैः प्रतितिष्ठसि ॥7॥
देवानामसि वह्नितमः पितृणा-म्प्रथमा स्वधा।
ऋषीणा-ञ्चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥8॥
इन्द्रस्त्व-म्प्राण तेजसा रुद्रो-ऽसि परिरक्षिता।
त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्व-ञ्ज्योतिषा-म्पतिः ॥9॥
यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः।
आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्न-म्भविष्यतीति ॥10॥
व्रात्यस्त्व-म्प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः।
वयमाद्यस्य दातारः पिता त्व-म्मातरिश्व नः ॥11॥
या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि।
या च मनसि सन्तता शिवा-न्ता-ङ्कुरू मोत्क्रमीः ॥12॥
प्राणस्येदं-वँशे सर्व-न्त्रिदिवे य-त्प्रतिष्ठितम्।
मातेव पुत्रा-न्रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञा-ञ्च विधेहि न इति ॥13॥
dvitīyaḥ praśnaḥ
atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|
bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||
tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|
te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||
tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|
mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||
so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|
tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||
eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|
eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||
arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|
ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||
prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|
tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||
devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|
ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||
indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|
tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||
yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|
ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||
vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|
vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||
yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|
yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||
prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|
māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.