പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
സുകേശാ ച ഭാരദ്വാജ-ശ്ശൈബ്യശ്ച സത്യകാമ-സ്സൌര്യായണീ ച ഗാര്ഗ്യഃ കൌസല്യശ്ചാശ്വലായനോ ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ കബന്ധീ കാത്യായനസ്തേ ഹൈതേ ബ്രഹ്മപരാ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാഃ പര-മ്ബ്രഹ്മാന്വേഷമാണാഃ ഏഷ ഹ വൈ തത്സര്വം-വഁക്ഷ്യതീതി തേ ഹ സമിത്പാണയോ ഭഗവന്ത-മ്പിപ്പലാദമുപസന്നാഃ ॥1॥
താന് ഹ സ ഋഷിരുവാച ഭൂയ ഏവ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ സംവഁത്സരം സംവഁത്സ്യഥ യഥാകാമ-മ്പ്രശ്നാ-ന്പൃച്ഛത യദി വിജ്ഞാസ്യാമ-സ്സര്വം ഹ വോ വക്ഷാമ ഇതി ॥2॥
അഥ കബന്ധീ കാത്യായന ഉപേത്യ പപ്രച്ഛ ഭഗവന് കുതോ ഹ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്ത ഇതി ॥3॥
തസ്മൈ സ ഹോവാച-
പ്രജാകാമോ വൈ പ്രജാപതി-സ്സ തപോ-ഽതപ്യത സ തപസ്തപ്ത്വാ സ മിഥുനമുത്പാദയതേ।
രയി-ഞ്ച പ്രാണഞ്ചേതി ഏതൌ മേ ബഹുധാ പ്രജാഃ കരിഷ്യത ഇതി ॥4॥
ആദിത്യോ ഹ വൈ പ്രാണോ രയിരേവ ചന്ദ്രമാഃ രയിര്വാ ഏത-ഥ്സര്വം-യഁന്മൂര്ത-ഞ്ചാമൂര്ത-ഞ്ച തസ്മാന്മൂര്തിരേവ രയിഃ ॥5॥
അഥാദിത്യ ഉദയന് യ-ത്പ്രാചീ-ന്ദിശ-മ്പ്രവിശതി തേന പ്രാച്യാ-ന്പ്രാണാ-ന്രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ।
യദ്ദക്ഷിണാം-യഁ-ത്പ്രതീചീം-യഁദുദീചീം-യഁദധോ യദൂര്ധ്വം-യഁദന്തരാ ദിശോ യത്സര്വ-മ്പ്രകാശയതി തേന സര്വാ-ന്പ്രാണാ-ന്രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ ॥6॥
സ ഏഷ വൈശ്വാനരോ വിശ്വരുപഃ പ്രാണോ-ഽഗ്നിരുദയതേ।
തദേതദ് ഋചാ-ഽഭ്യുക്തമ് ॥7॥
വിശ്വരൂപം ഹരിണ-ഞ്ജാതവേദസ-മ്പരായണ-ഞ്ജ്യോതിരേക-ന്തപന്തമ്।
സഹസ്രരശ്മി-ശ്ശതധാ വര്തമാനഃ പ്രാണഃ പ്രജാനാമുദയത്യേഷ സൂര്യഃ ॥8॥
സംവഁത്സരോ വൈ പ്രജാപതി-സ്സ്തസ്യായനേ ദക്ഷിണഞ്ചോത്തര-ഞ്ച।
തദ്യേ ഹ വൈ തദിഷ്ടാപൂര്തേ കൃതമിത്യുപാസതേ തേ ചാന്ദ്രമസമേവ ലോകമഭിജയന്തേ ത ഏവ പുനരാവര്തന്തേ।
തസ്മാദേത ഋഷയഃ പ്രജാകാമാ ദക്ഷിണ-മ്പ്രതിപദ്യന്തേ। ഏഷ ഹ വൈ രയിര്യഃ പിതൃയാണഃ ॥9॥
അഥോത്തരേണ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ വിദ്യയാത്മാനമന്വിഷ്യാദിത്യമഭിജയന്തേ।
ഏതദ്വൈ പ്രാണാനാമായതനമേതദമൃതമഭയമേത-ത്പരായണമേതസ്മാന്ന പുനരാവര്തന്ത ഇത്യേഷ നിരോധഃ। തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥10॥
പഞ്ചപാദ-മ്പിതര-ന്ദ്വാദശാകൃതി-ന്ദിവ ആഹുഃ പരേ അര്ധേ പുരീഷിണമ്।
അഥേമേ അന്യ ഉ പരേ വിചക്ഷണം സപ്തചക്രേ ഷഡര ആഹുരര്പിതമിതി ॥11॥
മാസോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യ കൃഷ്ണപക്ശ ഏവ രയി-ശ്ശുക്ലഃ പ്രണസ്തസ്മാദേത ഋഷയ-ശ്ശുക്ല ഇഷ്ട-ങ്കുര്വന്തീതര ഇതരസ്മിന്ന് ॥12॥
അഹോരാത്രോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യാഹരേവ പ്രാണോ രാത്രിരേവ രയിഃ।
പ്രാണം-വാഁ ഏതേ പ്രസ്കന്ദന്തി യേ ദിവാ രത്യാ സംയുഁജ്യന്തേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്യദ്രാത്രൌ രത്യാ സംയുഁജ്യന്തേ ॥13॥
അന്നം-വൈഁ പ്രജാപതിസ്തതോ ഹ വൈ തദ്രേതസ്തസ്മാദിമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്ത ഇതി ॥14॥
തദ്യേ ഹ വൈ തത്പ്രജാപതിവ്രത-ഞ്ചരന്തി തേ മിഥുനമുത്പാദയന്തേ।
തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകോ യേഷാ-ന്തപോ ബ്രഹ്മചര്യം-യേഁഷു സത്യ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതമ് ॥15॥
തേഷാമസൌ വിരജോ ബ്രഹ്മലോകോ ന യേഷു ജിഹ്മമനൃത-ന്ന മായാ ചേതി ॥16॥
Roman (IAST) Transliteration
prathamaḥ praśnaḥ
o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||
sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||
tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃva~tsaraṃ saṃva~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||
atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||
tasmai sa hovāca-
prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|
rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||
ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||
athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|
yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||
sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|
tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||
viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|
sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||
saṃva~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|
tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|
tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|
etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||
pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|
atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||
māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||
ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|
prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃyu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyu~jyante ||13||
annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||
tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|
teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||
teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||
Sanskrit — Devanagari (original)
प्रथमः प्रश्नः
ओ-न्नमः परमात्मने । हरिः ओम् ॥
सुकेशा च भारद्वाज-श्शैब्यश्च सत्यकाम-स्सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः पर-म्ब्रह्मान्वेषमाणाः एष ह वै तत्सर्वं-वँक्ष्यतीति ते ह समित्पाणयो भगवन्त-म्पिप्पलादमुपसन्नाः ॥1॥
तान् ह स ऋषिरुवाच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवँत्सरं संवँत्स्यथ यथाकाम-म्प्रश्ना-न्पृच्छत यदि विज्ञास्याम-स्सर्वं ह वो वक्षाम इति ॥2॥
अथ कबन्धी कात्यायन उपेत्य पप्रच्छ भगवन् कुतो ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति ॥3॥
तस्मै स होवाच-
प्रजाकामो वै प्रजापति-स्स तपो-ऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते।
रयि-ञ्च प्राणञ्चेति एतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥4॥
आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमाः रयिर्वा एत-थ्सर्वं-यँन्मूर्त-ञ्चामूर्त-ञ्च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः ॥5॥
अथादित्य उदयन् य-त्प्राची-न्दिश-म्प्रविशति तेन प्राच्या-न्प्राणा-न्रश्मिषु सन्निधत्ते।
यद्दक्षिणां-यँ-त्प्रतीचीं-यँदुदीचीं-यँदधो यदूर्ध्वं-यँदन्तरा दिशो यत्सर्व-म्प्रकाशयति तेन सर्वा-न्प्राणा-न्रश्मिषु सन्निधत्ते ॥6॥
स एष वैश्वानरो विश्वरुपः प्राणो-ऽग्निरुदयते।
तदेतद् ऋचा-ऽभ्युक्तम् ॥7॥
विश्वरूपं हरिण-ञ्जातवेदस-म्परायण-ञ्ज्योतिरेक-न्तपन्तम्।
सहस्ररश्मि-श्शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥8॥
संवँत्सरो वै प्रजापति-स्स्तस्यायने दक्षिणञ्चोत्तर-ञ्च।
तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते त एव पुनरावर्तन्ते।
तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिण-म्प्रतिपद्यन्ते। एष ह वै रयिर्यः पितृयाणः ॥9॥
अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययात्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते।
एतद्वै प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेत-त्परायणमेतस्मान्न पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधः। तदेष श्लोकः ॥10॥
पञ्चपाद-म्पितर-न्द्वादशाकृति-न्दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम्।
अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति ॥11॥
मासो वै प्रजापतिस्तस्य कृष्णपक्श एव रयि-श्शुक्लः प्रणस्तस्मादेत ऋषय-श्शुक्ल इष्ट-ङ्कुर्वन्तीतर इतरस्मिन्न् ॥12॥
अहोरात्रो वै प्रजापतिस्तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः।
प्राणं-वाँ एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुँज्यन्ते ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुँज्यन्ते ॥13॥
अन्नं-वैँ प्रजापतिस्ततो ह वै तद्रेतस्तस्मादिमाः प्रजाः प्रजायन्त इति ॥14॥
तद्ये ह वै तत्प्रजापतिव्रत-ञ्चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते।
तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषा-न्तपो ब्रह्मचर्यं-येँषु सत्य-म्प्रतिष्ठितम् ॥15॥
तेषामसौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्ममनृत-न्न माया चेति ॥16॥
prathamaḥ praśnaḥ
o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||
sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||
tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃva~tsaraṃ saṃva~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||
atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||
tasmai sa hovāca-
prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|
rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||
ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||
athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|
yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||
sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|
tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||
viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|
sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||
saṃva~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|
tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|
tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|
etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||
pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|
atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||
māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||
ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|
prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃyu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyu~jyante ||13||
annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||
tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|
teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||
teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.