Prashnopanishad - Prathamah Prashnah

ॐ

പ്രശ്നോപനിഷദ് - പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ

Malayalam

പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ । ഹരിഃ ഓമ് ॥

സുകേശാ ച ഭാരദ്വാജ-ശ്ശൈബ്യശ്ച സത്യകാമ-സ്സൌര്യായണീ ച ഗാര്ഗ്യഃ കൌസല്യശ്ചാശ്വലായനോ ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ കബന്ധീ കാത്യായനസ്തേ ഹൈതേ ബ്രഹ്മപരാ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാഃ പര-മ്ബ്രഹ്മാന്വേഷമാണാഃ ഏഷ ഹ വൈ തത്സര്വം-വഁക്ഷ്യതീതി തേ ഹ സമിത്പാണയോ ഭഗവന്ത-മ്പിപ്പലാദമുപസന്നാഃ ॥1॥

താന് ഹ സ ഋഷിരുവാച ഭൂയ ഏവ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ സംവഁത്സരം സംവഁത്സ്യഥ യഥാകാമ-മ്പ്രശ്നാ-ന്പൃച്ഛത യദി വിജ്ഞാസ്യാമ-സ്സര്വം ഹ വോ വക്ഷാമ ഇതി ॥2॥

അഥ കബന്ധീ കാത്യായന ഉപേത്യ പപ്രച്ഛ ഭഗവന് കുതോ ഹ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്ത ഇതി ॥3॥

തസ്മൈ സ ഹോവാച-

പ്രജാകാമോ വൈ പ്രജാപതി-സ്സ തപോ-ഽതപ്യത സ തപസ്തപ്ത്വാ സ മിഥുനമുത്പാദയതേ।

രയി-ഞ്ച പ്രാണഞ്ചേതി ഏതൌ മേ ബഹുധാ പ്രജാഃ കരിഷ്യത ഇതി ॥4॥

ആദിത്യോ ഹ വൈ പ്രാണോ രയിരേവ ചന്ദ്രമാഃ രയിര്വാ ഏത-ഥ്സര്വം-യഁന്മൂര്ത-ഞ്ചാമൂര്ത-ഞ്ച തസ്മാന്മൂര്തിരേവ രയിഃ ॥5॥

അഥാദിത്യ ഉദയന് യ-ത്പ്രാചീ-ന്ദിശ-മ്പ്രവിശതി തേന പ്രാച്യാ-ന്പ്രാണാ-ന്രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ।

യദ്ദക്ഷിണാം-യഁ-ത്പ്രതീചീം-യഁദുദീചീം-യഁദധോ യദൂര്ധ്വം-യഁദന്തരാ ദിശോ യത്സര്വ-മ്പ്രകാശയതി തേന സര്വാ-ന്പ്രാണാ-ന്രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ ॥6॥

സ ഏഷ വൈശ്വാനരോ വിശ്വരുപഃ പ്രാണോ-ഽഗ്നിരുദയതേ।

തദേതദ് ഋചാ-ഽഭ്യുക്തമ് ॥7॥

വിശ്വരൂപം ഹരിണ-ഞ്ജാതവേദസ-മ്പരായണ-ഞ്ജ്യോതിരേക-ന്തപന്തമ്।

സഹസ്രരശ്മി-ശ്ശതധാ വര്തമാനഃ പ്രാണഃ പ്രജാനാമുദയത്യേഷ സൂര്യഃ ॥8॥

സംവഁത്സരോ വൈ പ്രജാപതി-സ്സ്തസ്യായനേ ദക്ഷിണഞ്ചോത്തര-ഞ്ച।

തദ്യേ ഹ വൈ തദിഷ്ടാപൂര്തേ കൃതമിത്യുപാസതേ തേ ചാന്ദ്രമസമേവ ലോകമഭിജയന്തേ ത ഏവ പുനരാവര്തന്തേ।

തസ്മാദേത ഋഷയഃ പ്രജാകാമാ ദക്ഷിണ-മ്പ്രതിപദ്യന്തേ। ഏഷ ഹ വൈ രയിര്യഃ പിതൃയാണഃ ॥9॥

അഥോത്തരേണ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ വിദ്യയാത്മാനമന്വിഷ്യാദിത്യമഭിജയന്തേ।

ഏതദ്വൈ പ്രാണാനാമായതനമേതദമൃതമഭയമേത-ത്പരായണമേതസ്മാന്ന പുനരാവര്തന്ത ഇത്യേഷ നിരോധഃ। തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥10॥

പഞ്ചപാദ-മ്പിതര-ന്ദ്വാദശാകൃതി-ന്ദിവ ആഹുഃ പരേ അര്ധേ പുരീഷിണമ്।

അഥേമേ അന്യ ഉ പരേ വിചക്ഷണം സപ്തചക്രേ ഷഡര ആഹുരര്പിതമിതി ॥11॥

മാസോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യ കൃഷ്ണപക്ശ ഏവ രയി-ശ്ശുക്ലഃ പ്രണസ്തസ്മാദേത ഋഷയ-ശ്ശുക്ല ഇഷ്ട-ങ്കുര്വന്തീതര ഇതരസ്മിന്ന് ॥12॥

അഹോരാത്രോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യാഹരേവ പ്രാണോ രാത്രിരേവ രയിഃ।

പ്രാണം-വാഁ ഏതേ പ്രസ്കന്ദന്തി യേ ദിവാ രത്യാ സംയുഁജ്യന്തേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്യദ്രാത്രൌ രത്യാ സംയുഁജ്യന്തേ ॥13॥

അന്നം-വൈഁ പ്രജാപതിസ്തതോ ഹ വൈ തദ്രേതസ്തസ്മാദിമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്ത ഇതി ॥14॥

തദ്യേ ഹ വൈ തത്പ്രജാപതിവ്രത-ഞ്ചരന്തി തേ മിഥുനമുത്പാദയന്തേ।

തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകോ യേഷാ-ന്തപോ ബ്രഹ്മചര്യം-യേഁഷു സത്യ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതമ് ॥15॥

തേഷാമസൌ വിരജോ ബ്രഹ്മലോകോ ന യേഷു ജിഹ്മമനൃത-ന്ന മായാ ചേതി ॥16॥

Roman (IAST) Transliteration

prathamaḥ praśnaḥ

o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||

sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||

tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃva~tsaraṃ saṃva~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||

atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||

tasmai sa hovāca-

prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|

rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||

ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||

athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|

yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||

sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|

tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||

viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|

sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||

saṃva~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|

tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|

tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||

athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|

etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||

pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|

atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||

māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||

ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|

prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃyu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyu~jyante ||13||

annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||

tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|

teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||

teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||