Prashnopanishad - Dvitiyah Prashnah

ॐ

പ്രശ്നോപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ

Malayalam

ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ

അഥ ഹൈന-മ്ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ പപ്രച്ഛ।

ഭഗവന് കത്യേവ ദേവാഃ പ്രജാം-വിഁധാരയന്തേ കതര ഏതത്പ്രകാശയന്തേ കഃ പുനരേഷാം-വഁരിഷ്ഠഃ ഇതി ॥1॥

തസ്മൈ സ ഹോവാചാകാശോ ഹ വാ ഏഷ ദേവോ വായുരഗ്നിരാപഃ പൃഥിവീ വാങ്മനശ്ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-ഞ്ച।

തേ പ്രകാശ്യാഭിവദന്തി വയമേതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമഃ ॥2॥

താന് വരിഷ്ഠഃ പ്രാണ ഉവാച।

മാ മോഹമാപദ്യഥ അഹമേവൈതത്പഞ്ചധാത്മാന-മ്പ്രവിഭജ്യൈതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമീതി തേ-ഽശ്രദ്ദധാനാ ബഭൂവുഃ ॥3॥

സോ-ഽഭിമാനാദൂര്ധ്വമുത്ക്രാമത ഇവ തസ്മിന്നുത്ക്രാമത്യഥേതരേ സര്വ ഏവോത്ക്രാമന്തേ തസ്മിംശ്ച പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രതിഷ്ഠന്തേ।

തദ്യഥാ മക്ഷികാ മധുകരരാജാനമുത്ക്രാമന്തം സര്വ ഏവോത്ക്രാമന്തേ തസ്മിംശ്ച പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രതിഷ്ടന്ത ഏവം-വാഁങ്മനഷ്ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-ഞ്ച തേ പ്രീതാഃ പ്രാണം സ്തുന്വന്തി ॥4॥

ഏഷോ-ഽഗ്നിസ്തപത്യേഷ സൂര്യ ഏഷ പര്ജന്യോ മഘവാനേഷ വായുഃ।

ഏഷ പൃഥിവീ രയിര്ദേവ-സ്സദസച്ചാമൃത-ഞ്ച യത് ॥5॥

അരാ ഇവ രഥനാഭൌ പ്രാണേ സര്വ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതമ്।

ഋചോ യജൂഷി സാമാനി യജ്ഞഃ, ക്ഷത്ര-മ്ബ്രഹ്മ ച ॥6॥

പ്രജാപതിശ്ചരസി ഗര്ഭേ ത്വമേവ പ്രതിജായസേ।

തുഭ്യ-മ്പ്രാണ പ്രജാസ്ത്വിമാ ബലിം ഹരന്തി യഃ പ്രാണൈഃ പ്രതിതിഷ്ഠസി ॥7॥

ദേവാനാമസി വഹ്നിതമഃ പിതൃണാ-മ്പ്രഥമാ സ്വധാ।

ഋഷീണാ-ഞ്ചരിതം സത്യമഥര്വാങ്ഗിരസാമസി ॥8॥

ഇന്ദ്രസ്ത്വ-മ്പ്രാണ തേജസാ രുദ്രോ-ഽസി പരിരക്ഷിതാ।

ത്വമന്തരിക്ഷേ ചരസി സൂര്യസ്ത്വ-ഞ്ജ്യോതിഷാ-മ്പതിഃ ॥9॥

യദാ ത്വമഭിവര്ഷസ്യഥേമാഃ പ്രാണ തേ പ്രജാഃ।

ആനന്ദരൂപാസ്തിഷ്ഠന്തി കാമായാന്ന-മ്ഭവിഷ്യതീതി ॥10॥

വ്രാത്യസ്ത്വ-മ്പ്രാണൈകര്ഷരത്താ വിശ്വസ്യ സത്പതിഃ।

വയമാദ്യസ്യ ദാതാരഃ പിതാ ത്വ-മ്മാതരിശ്വ നഃ ॥11॥

യാ തേ തനൂര്വാചി പ്രതിഷ്ഠിതാ യാ ശ്രോത്രേ യാ ച ചക്ഷുഷി।

യാ ച മനസി സന്തതാ ശിവാ-ന്താ-ങ്കുരൂ മോത്ക്രമീഃ ॥12॥

പ്രാണസ്യേദം-വഁശേ സര്വ-ന്ത്രിദിവേ യ-ത്പ്രതിഷ്ഠിതമ്।

മാതേവ പുത്രാ-ന്രക്ഷസ്വ ശ്രീശ്ച പ്രജ്ഞാ-ഞ്ച വിധേഹി ന ഇതി ॥13॥

Roman (IAST) Transliteration

dvitīyaḥ praśnaḥ

atha haina-mbhārgavo vaidarbhiḥ papraccha|

bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ-vi~dhārayante katara etatprakāśayante kaḥ punareṣāṃ-va~riṣṭhaḥ iti ||1||

tasmai sa hovācākāśo ha vā eṣa devo vāyuragnirāpaḥ pṛthivī vāṅmanaścakṣu-śśrotra-ñca|

te prakāśyābhivadanti vayametadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmaḥ ||2||

tān variṣṭhaḥ prāṇa uvāca|

mā mohamāpadyatha ahamevaitatpañcadhātmāna-mpravibhajyaitadbāṇamavaṣṭabhya vidhārayāmīti te-'śraddadhānā babhūvuḥ ||3||

so-'bhimānādūrdhvamutkrāmata iva tasminnutkrāmatyathetare sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭhante|

tadyathā makṣikā madhukararājānamutkrāmantaṃ sarva evotkrāmante tasmiṃśca pratiṣṭhamāne sarva eva pratiṣṭanta evaṃ-vā~ṅmanaṣcakṣu-śśrotra-ñca te prītāḥ prāṇaṃ stunvanti ||4||

eṣo-'gnistapatyeṣa sūrya eṣa parjanyo maghavāneṣa vāyuḥ|

eṣa pṛthivī rayirdeva-ssadasaccāmṛta-ñca yat ||5||

arā iva rathanābhau prāṇe sarva-mpratiṣṭhitam|

ṛco yajūṣi sāmāni yajñaḥ, kṣatra-mbrahma ca ||6||

prajāpatiścarasi garbhe tvameva pratijāyase|

tubhya-mprāṇa prajāstvimā baliṃ haranti yaḥ prāṇaiḥ pratitiṣṭhasi ||7||

devānāmasi vahnitamaḥ pitṛṇā-mprathamā svadhā|

ṛṣīṇā-ñcaritaṃ satyamatharvāṅgirasāmasi ||8||

indrastva-mprāṇa tejasā rudro-'si parirakṣitā|

tvamantarikṣe carasi sūryastva-ñjyotiṣā-mpatiḥ ||9||

yadā tvamabhivarṣasyathemāḥ prāṇa te prajāḥ|

ānandarūpāstiṣṭhanti kāmāyānna-mbhaviṣyatīti ||10||

vrātyastva-mprāṇaikarṣarattā viśvasya satpatiḥ|

vayamādyasya dātāraḥ pitā tva-mmātariśva naḥ ||11||

yā te tanūrvāci pratiṣṭhitā yā śrotre yā ca cakṣuṣi|

yā ca manasi santatā śivā-ntā-ṅkurū motkramīḥ ||12||

prāṇasyedaṃ-va~śe sarva-ntridive ya-tpratiṣṭhitam|

māteva putrā-nrakṣasva śrīśca prajñā-ñca vidhehi na iti ||13||