Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 77 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Assamese meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Assamese

নিকুম্ভই নিজৰ ভাতৃ নিহত হোৱা দেখি ক্ৰোধিত হৈ সোণৰ পৰিঘ লৈ যুদ্ধক্ষেত্ৰত অৱতীৰ্ণ হয়। তেওঁ পৰিঘেৰে হনুমানৰ বুকুত প্ৰহাৰ কৰে, কিন্তু পৰিঘ শতধা বিদীৰ্ণ হয় আৰু হনুমান টলি উঠে। তাৰ পিছত নিকুম্ভই মুষ্টিৰে প্ৰহাৰ কৰি হনুমানৰ বুকু ফালি তেজ উলিয়ায়। হনুমানে প্ৰতিৰোধ কৰি নিকুম্ভক উন্মথিত কৰি বাহুৰে ডিঙি মেৰিয়াই মূৰ ছিঙি বধ কৰে। নিকুম্ভৰ মৃত্যুত বান্দৰসকলে হৰ্ষিত হৈ নাচে আৰু ৰাক্ষসসকল ভয়ত পৰে।

AI-generated · not yet verified

The Assamese meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

युद्धकाण्डको सप्तसप्ततितम सर्गमा निकुम्भले आफ्नो भाइको मृत्युको क्रोधमा परिघ उठाई वानरहरूमाथि प्रहार गरेको वर्णन छ। हनुमान्ले त्यो परिघ समाती निकुम्भको वक्षमा हाने, जसले गर्दा परिघ सय टुक्रा भयो। निकुम्भले हनुमान्लाई मुठी र बलले समात्न खोजे पनि हनुमान्ले मुक्त भई उसलाई उचालेर फ्याँकी छातीमा खसी घाँटी समातेर शिर उखेले। निकुम्भ मारिएपछि वानरहरू हर्षित भई कराए र राक्षसहरूमा भय छायो।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Kannada meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Kannada

ನಿಕುಂಭನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಮರಣದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡು ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಅವನು ಹನುಮಂತನ ಮೇಲೆ ಪರಿಘವನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ನೂರು ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹನುಮಂತನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಕುಂಭನನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ತಲೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಬಿಡಿಸಿದನು. ನಿಕುಂಭನ ನಾಶದ ನಂತರ ಕಪಿಗಳು ಗರ್ಜಿಸಿದರು, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಭಯವುಂಟಾಯಿತು.

AI-generated · not yet verified

The Kannada meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ सप्तसप्ततितमस्सर्गः ।

Shloka 1

निकुम्भोभ्रातरन्दृष्टवासुग्रीवेणनिपातितम् ।
प्रदहन्निवकोपेनवानरेन्द्रमवैक्षत ॥ 1 ॥

nikumbhobhrātarandṛṣṭavāsugrīveṇanipātitam |
pradahannivakopenavānarendramavaikṣata || 1 ||

নিকুম্ভই সুগ্ৰীৱৰ দ্বাৰা নিপাতিত হোৱা নিজৰ ভাতৃক দেখি, ক্ৰোধত জ্বলি উঠি বানৰেন্দ্ৰ সুগ্ৰীৱলৈ চাই থাকিল। ^AI

ತನ್ನ ಸಹೋದರನಾದ ನಿಕುಂಭನು ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಹತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಆ ವಾನರೇಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ^AI

आफ्नो भाइ निकुम्भले सुग्रीवद्वारा मारिएको देखेर क्रोधले जलिरहेको जस्तो भई उसले वानरेन्द्रतिर हेर्यो। ^AI

Shloka 2

ततस्स्रग्दामसन्नद्धन्दत्तपञ्चाङ्गुलंशुभम् ।
आददेपरिघंवीरोमहेन्द्रशिखरोपमम् ॥ 2 ॥

tatassragdāmasannaddhandattapañcāṅgulaṃśubham |
ādadeparighaṃvīromahendraśikharopamam || 2 ||

তাৰ পিছত সেই বীৰ নিকুম্ভই ফুলৰ মালাৰে সজ্জিত, সোণৰ পাঁচ আঙুলিৰ চিহ্নযুক্ত, শুভ, মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ শিখৰৰ দৰে বিশাল পৰিঘ (লোহাৰ গদা) তুলি ল'লে। ^AI

ಆಗ ವೀರನಾದ ಅವನು, ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ, ಐದು ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶುಭವಾದ, ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಂತಿರುವ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ^AI

त्यसपछि वीर निकुम्भले फूलको मालाले बेरिएको, पाँच औंलाको चिन्ह भएको, शुभ तथा महेन्द्र पर्वतको शिखरजस्तो देखिने परिघ (लौहदण्ड) उठायो। ^AI

Shloka 3

हेमपट्टपरिक्षिप्तंवज्रविद्रुमभूषितम् ।
यमदण्डोपमम्भीमंरक्षसाम्भयनाशनम् ॥ 3 ॥

hemapaṭṭaparikṣiptaṃvajravidrumabhūṣitam |
yamadaṇḍopamambhīmaṃrakṣasāmbhayanāśanam || 3 ||

সোণৰ পটিৰে মেৰিয়াই থোৱা, বজ্ৰ আৰু প্ৰবালেৰে বিভূষিত, যমৰ দণ্ডৰ দৰে ভয়ংকৰ, ৰাক্ষসসকলৰ ভয় নাশ কৰা সেই পৰিঘ। ^AI

ಚಿನ್ನದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಹವಳದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಯಮದಂಡದಂತಿರುವ, ಭಯಂಕರವಾದ, ರಾಕ್ಷಸರ ಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಆ ಗದೆಯನ್ನು. ^AI

सुनको पट्टीले घेरिएको, वज्र र मूँगाका रत्नले सुशोभित, यमदण्डजस्तो भयानक र राक्षसहरूको भय नाश गर्ने त्यो परिघ उसले उठायो। ^AI

Shloka 4

तमाविध्यमहातेजाश्शक्रध्वजसमन्तदा ।
निननादविवृत्तास्योनिकुम्भोभीमविक्रमः ॥ 4 ॥

tamāvidhyamahātejāśśakradhvajasamantadā |
ninanādavivṛttāsyonikumbhobhīmavikramaḥ || 4 ||

মহাতেজস্বী, ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী নিকুম্ভই সেই পৰিঘ ঘূৰাই ইন্দ্ৰৰ ধ্বজৰ দৰে শব্দ কৰি, মুখ বিকৃত কৰি গৰ্জন কৰিলে। ^AI

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ನಿಕುಂಭನು ಆ ಗದೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಬಾಯಿ ತೆರೆದು, ಆಗ ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ^AI

त्यसपछि महातेजस्वी, भयानक पराक्रम भएको निकुम्भले त्यसलाई घुमाएर इन्द्रध्वजजस्तो बनाई मुख फराकिलो पारी ठूलो गर्जन गर्यो। ^AI

Shloka 5

उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि ।
कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्याम्मालया च विचित्रया ॥ 5 ॥

urogatenaniṣkeṇabhujasthairaṅgadairapi |
kuṇḍalābhyāṃ ca citrābhyāmmālayā ca vicitrayā || 5 ||

বুকুত পিন্ধা নিষ্ক (সোণৰ কৱচ), বাহুত পিন্ধা অঙ্গদ, চিত্ৰবিচিত্ৰ কুণ্ডল আৰু বিচিত্ৰ মালাৰে। ^AI

ಎದೆಯ ಮೇಲಿನ ಕವಚದಿಂದಲೂ, ಭುಜಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂಗದಗಳಿಂದಲೂ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಎರಡು ಕುಂಡಲಗಳಿಂದಲೂ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮಾಲೆಯಿಂದಲೂ. ^AI

छातीमा लगाएको निष्क (कवच), हातमा लगाएका अङ्गद, चम्किला दुई कुण्डल र विचित्र मालाले सुशोभित भई, त्यो परिघसहित निकुम्भ यसरी चम्क्यो— ^AI

Shloka 6

निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेण च ।
यथेन्द्रधनुषामेघस्सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ 6 ॥

nikumbhobhūṣaṇairbhātitenasmaparigheṇa ca |
yathendradhanuṣāmeghassavidyutstanayitnumān || 6 ||

নিকুম্ভই সেই অলংকাৰ আৰু পৰিঘৰ সৈতে এনেদৰে শোভা পাইছিল, যেনেকৈ বিদ্যুৎ, মেঘ আৰু গৰ্জনযুক্ত ইন্দ্ৰধনু। ^AI

ನಿಕುಂಭನು ತನ್ನ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ, ಆ ಗದೆಯಿಂದಲೂ, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಗುಡುಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೇಘದೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಧನುಸ್ಸಿನಂತೆ ಹೊಳೆದನು. ^AI

निष्क, अङ्गद, कुण्डल र विचित्र माला जस्ता आभूषणहरूले र त्यस परिघले पनि सुशोभित निकुम्भ यसरी चम्क्यो—जसरी विद्युत् र गर्जनसहितको मेघ इन्द्रधनुषसँगै चम्कन्छ। ^AI

Shloka 7

परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः ।
प्रजज्वाल सघोषश्च विधूम इव पावकः ॥ 7 ॥

parighāgreṇa pusphoṭa vātagranthirmahātmanaḥ |
prajajvāla saghoṣaśca vidhūma iva pāvakaḥ || 7 ||

মহাত্মা নিকুম্ভৰ পৰিঘৰ আগটোত বতাহৰ গাঁঠি ফাটি গ'ল, আৰু ধোঁৱাবিহীন অগ্নিৰ দৰে শব্দৰ সৈতে জ্বলি উঠিল। ^AI

ಮಹಾತ್ಮನ ಆ ಗದೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯುಗ್ರಂಥಿಯು ಒಡೆದುಕೊಂಡಿತು; ಅದು ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ, ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸಿತು. ^AI

त्यस महात्माको परिघको अग्रभागबाट वायुको गाँठो फुट्यो र धूमरहित अग्निजस्तो घोषसहित ज्वाला प्रज्वलित भयो। ^AI

Shloka 8

नगर्याविटपावत्यागन्धर्वभवनोत्तमैः ।
सतारग्रहनक्षत्रंसचन्द्रंसमहाग्रहम् ॥ 8 ॥

nagaryāviṭapāvatyāgandharvabhavanottamaiḥ |
satāragrahanakṣatraṃsacandraṃsamahāgraham || 8 ||

গন্ধৰ্বসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ভৱনযুক্ত, তৰা, গ্ৰহ, নক্ষত্ৰ, চন্দ্ৰ আৰু মহাগ্ৰহেৰে সুশোভিত নগৰীৰ দৰে। ^AI

ಗಂಧರ್ವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳಿಂದಲೂ, ಚಂದ್ರನಿಂದಲೂ, ಮಹಾಗ್ರಹಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಆ ನಗರಿಯ ಮೇಲೆ. ^AI

गन्धर्वहरूका उत्तम भवनहरूले युक्त, तारा, ग्रह र नक्षत्रसहित, चन्द्रमासहित र ठूला ग्रहसहित त्यो नगरी (लङ्का) जल्न थाली। ^AI

Shloka 9

निकुम्भपरिघाघूर्णम्भ्रमतीवनभस्थ्सलम् ।
दुरासदश्चसञ्जज्ञेपरिघाभरणप्रभः ॥ 9 ॥

nikumbhaparighāghūrṇambhramatīvanabhasthsalam |
durāsadaścasañjajñeparighābharaṇaprabhaḥ || 9 ||

নিকুম্ভই পৰিঘ ঘূৰাই ঘূৰাই আকাশত ভ্ৰমণ কৰা যেন লাগিছিল। দুৰাসদ স্বভাৱৰ, পৰিঘ-আভৰণৰ দীপ্তিৰে সৈতে তেওঁ প্ৰকাশ পালে। ^AI

ನಿಕುಂಭನ ಪರಿಘದಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಗುವಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ, ದುರಾಸದನಾದ, ಪರಿಘಾಭರಣದ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬೆಳಗುವ ಅವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು. ^AI

निकुम्भको परिघ घुमेर आकाशमा नै घुमिरहेको जस्तो देखिन्थ्यो; परिघ-आभूषणको प्रभाले युक्त, दुर्धर्ष हुँदै उनी प्रकट भए। ^AI

Shloka 10

कपीनांसनिकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः ।
राक्षसावानराश्चापि न शेकुस्स्पन्दितुम्भयात् ॥ 10 ॥

kapīnāṃsanikumbhāgniryugāntāgnirivotthitaḥ |
rākṣasāvānarāścāpi na śekusspanditumbhayāt || 10 ||

নিকুম্ভৰূপী অগ্নিয়ে বান্দৰবোৰৰ মাজত যুগান্তকালৰ অগ্নিৰ দৰে প্ৰজ্বলিত হৈ উঠিল। ৰাক্ষস আৰু বান্দৰসকলেও ভয়ত লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। ^AI

ನಿಕುಂಭನಿಂದ ಎದ್ದ ಆ ಬೆಂಕಿಯು ಕಪಿಗಳಿಗೆ ಯುಗಾಂತದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಆಯಿತು. ರಾಕ್ಷಸರೂ ವಾನರರೂ ಭಯದಿಂದ ಅಲುಗಾಡಲೂ ಶಕ್ತರಾಗಲಿಲ್ಲ. ^AI

निकुम्भको अग्नि युगान्तको अग्नि झैं उठेर वानरहरूमाथि प्रज्वलित भयो; राक्षस र वानरहरू भयले चल्न पनि सकेनन्। ^AI

Shloka 11

हनूमांस्तुविवृत्योरस्तस्थौतस्याग्रतोबली ।
परिघोपमबाहुस्तुपरिघम्भास्करप्रभम् ॥ 11 ॥

hanūmāṃstuvivṛtyorastasthautasyāgratobalī |
parighopamabāhustuparighambhāskaraprabham || 11 ||

বলৱান হনুমানে কিন্তু বাহু মেলি সেই পৰিঘধাৰী নিকুম্ভৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল। তেওঁৰ বাহু পৰিঘৰ দৰে আছিল, আৰু নিকুম্ভে সূৰ্যৰ দীপ্তিৰে পৰিঘ ধাৰণ কৰিছিল। ^AI

ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನಾದರೋ ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು; ಪರಿಘದಂತಹ ಬಾಹುಗಳುಳ್ಳ ಅವನು ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಪರಿಘವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ^AI

तर बलवान् हनुमान्ले शरीर घुमाएर उनको अगाडि अडिग भई उभिए; परिघजस्तै बाहु भएका ती वीरले सूर्यको कान्ति भएको परिघलाई समाते। ^AI

Shloka 12

बलीबलवतस्तस्यपातयामासवक्षसि ।
स्थिरेतस्योरसिव्यूढेपरिघश्शतधाकृतः ॥ 12 ॥

balībalavatastasyapātayāmāsavakṣasi |
sthiretasyorasivyūḍheparighaśśatadhākṛtaḥ || 12 ||

বলৱান নিকুম্ভই বলৱান হনুমানৰ বুকুত সেই পৰিঘ প্ৰহাৰ কৰিলে। হনুমানৰ বুকুত দৃঢ়ভাৱে পৰা সেই পৰিঘ শতধা বিদীৰ্ণ হৈ গ’ল। ^AI

ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಆ ನಿಕುಂಭನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಘವನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದನು. ಸ್ಥಿರವಾದ ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಆ ಪರಿಘವು ನೂರು ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು. ^AI

बलवान् हनुमान्ले बलवान् निकुम्भको वक्षमा त्यो परिघ हाने; उनको स्थिर वक्षमा ठोकिँदा त्यो परिघ सय टुक्रा भयो। ^AI

Shloka 13

विकीर्यमाणस्सहसाउल्काशतमिवाम्बरे ।
स तुतेनप्रहारेणविचचालमहाकपिः ॥ 13 ॥

vikīryamāṇassahasāulkāśatamivāmbare |
sa tutenaprahāreṇavicacālamahākapiḥ || 13 ||

আকাশত শত উল্কা বিক্ষিপ্ত হোৱাৰ দৰে সেই পৰিঘ ছিন্নভিন্ন হৈ পৰিল। কিন্তু সেই প্ৰহাৰত মহাকপি হনুমান টলি উঠিল। ^AI

ಆ ಪರಿಘವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೂರು ಉಲ್ಕೆಗಳಂತೆ ಚದುರಿಹೋಯಿತು. ಆದರೂ ಆ ಮಹಾಕಪಿಯು ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದನು (ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ). ^AI

त्यो परिघ एक्कासि आकाशमा सयौं उल्का छरिएझैं छरियो; तर त्यस प्रहारले महाकपि हनुमान् विचलित भए। ^AI

Shloka 14

परिघेणसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।
तथाभिहतस्तेनहनुमान् प्लवगोत्तमः ॥ 14 ॥

parigheṇasamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |
tathābhihatastenahanumān plavagottamaḥ || 14 ||

পৰিঘৰ আঘাতত যেনেকৈ ভূমিকম্প হ’লে পৰ্বত টলি উঠে, সেইদৰে সেই প্ৰহাৰত শ্ৰেষ্ঠ বান্দৰ হনুমানো টলি উঠিল। ^AI

ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತವು ಅಲುಗಾಡುವಂತೆ, ಪರಿಘದಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಪ್ಲವಗಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನು ಅಲುಗಾಡಿದನು. ^AI

परिघले हिर्काइँदा पृथ्वी कम्पित हुँदा पर्वत जसरी हल्लिन्छ, त्यसैगरी त्यस प्रहारले प्लवगश्रेष्ठ हनुमान् हल्लिए। ^AI

Shloka 15

मुष्टिंसम्वर्तयामासबलेनातिमहाबलः ।
तमुद्यम्यमहातेजानिकुम्भोरसिवीर्यवान् ॥ 15 ॥

muṣṭiṃsamvartayāmāsabalenātimahābalaḥ |
tamudyamyamahātejānikumbhorasivīryavān || 15 ||

অতি মহাবলৱান, মহাতেজস্বী, বীৰ্যৱান নিকুম্ভই মুষ্টি সংকুচিত কৰিলে। তেওঁ সেই মুষ্টি দাঙি হনুমানৰ বুকুত প্ৰহাৰ কৰিলে। ^AI

ಅತಿಮಹಾಬಲನಾದ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿ ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ನಿಕುಂಭನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ^AI

अत्यन्त महाबली हनुमान्ले बलपूर्वक मुठी कसी; महातेजस्वी वीर्यवान् निकुम्भले त्यो मुठी उचालेर हनुमान्को वक्षमा हाने। ^AI

Shloka 16

अभिचिक्षेपवेगेनवेगवान् वायुविक्रमः ।
ततःपुस्फोटचर्मास्यप्रसुस्राव च शोणितम् ॥ 16 ॥

abhicikṣepavegenavegavān vāyuvikramaḥ |
tataḥpusphoṭacarmāsyaprasusrāva ca śoṇitam || 16 ||

বায়ুৰ দৰে বেগৱান, বেগশালী নিকুম্ভই বেগেৰে সেই মুষ্টি নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া হনুমানৰ বুকু ফাটি গ’ল আৰু তেজ ওলাই আহিল। ^AI

ವೇಗಶಾಲಿಯಾದ, ವಾಯುವಿನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಅವನು ವೇಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಸೆದನು. ಆಗ ಅವನ ಚರ್ಮವು ಒಡೆದು ರಕ್ತವು ಹರಿಯಿತು. ^AI

वायुवेग भएका वेगवान् हनुमान्ले वेगसाथ त्यो मुठी हाने; त्यसपछि निकुम्भको छाला फुट्यो र रगत बग्न थाल्यो। ^AI

Shloka 17

मुष्टिनातेनसञ्जज्ञेमेघेविद्युदिवोत्थिता ।
सःतुतेनप्रहारेणनिकुम्भोविचचाल ह ॥ 17 ॥

muṣṭinātenasañjajñemeghevidyudivotthitā |
saḥtutenaprahāreṇanikumbhovicacāla ha || 17 ||

মুষ্টিৰ প্ৰহাৰত মেঘৰ পৰা বিদ্যুৎ ওলোৱাৰ দৰে শব্দ হ’ল। সেই প্ৰহাৰত নিকুম্ভ কম্পিত হ’ল। ^AI

ಮುಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಹೊರಟಂತೆ ಒಂದು ಸದ್ದು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಿಕುಂಭನು ತೂಗಾಡಿದನು. ^AI

मुक्काको त्यो प्रहार मेघमा विद्युत् चम्केझैँ प्रकट भयो। तर त्यस प्रहारले निकुम्भ भने थोरै मात्र डगमगाए। ^AI

Shloka 18

स्वस्थश्चापिनिजग्राहहनूमन्तम्महाबलम् ।
चुक्रुशुस्तदासङ्ख्येभीमंलङ्कानिवासिनः ॥ 18 ॥

svasthaścāpinijagrāhahanūmantammahābalam |
cukruśustadāsaṅkhyebhīmaṃlaṅkānivāsinaḥ || 18 ||

সি সুস্থ হৈয়েই মহাবলী হনুমানক ধৰি ল’লে। তেতিয়া যুদ্ধত লংকাবাসীসকলে ভয়ংকৰ চিৎকাৰ কৰিলে। ^AI

ಆದರೂ ಅವನು ಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿಯೇ ಮಹಾಬಲನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಆಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಂಕಾನಿವಾಸಿಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಿರುಚಿದರು. ^AI

ऊ भने स्थिर रही महाबली हनुमानलाई समात्न थाल्यो। त्यसबेला युद्धमा लङ्कावासीहरूले भयङ्कर चर्को स्वरले कराए। ^AI

Shloka 19

निकुम्भेनोद्यतन्दृष्टवाहनूमन्तम्महाबलम् ।
तदाह्रियमाणोऽपिकुम्भकर्णात्मजेन ह ॥ 19 ॥

nikumbhenodyatandṛṣṭavāhanūmantammahābalam |
tadāhriyamāṇo'pikumbhakarṇātmajena ha || 19 ||

নিকুম্ভই উত্থিত কৰা মহাবলী হনুমানক দেখি, কুম্ভকৰ্ণৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰা টানি নিয়াৰ সময়তো। ^AI

ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಮಗನಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಮಹಾಬಲನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ನಿಕುಂಭನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ^AI

निकुम्भले उठाएको देखेर महाबली हनुमानलाई, कुम्भकर्णका पुत्रले तान्दै गर्दा पनि, ^AI

Shloka 20

आजघानानिलसुतोवज्रकल्पेनमुष्टिना ।
आत्मानम्मोक्षयित्वाथक्षितावभ्यवपद्यत ॥ 20 ॥

ājaghānānilasutovajrakalpenamuṣṭinā |
ātmānammokṣayitvāthakṣitāvabhyavapadyata || 20 ||

বায়ুপুত্ৰই বজ্ৰৰ দৰে মুষ্টিৰে প্ৰহাৰ কৰিলে। তাৰ পিছত নিজকে মুক্ত কৰি মাটিত পৰিল। ^AI

ವಾಯುಪುತ್ರನು ವಜ್ರದಂತಹ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಬಳಿಕ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಬಿದ್ದನು. ^AI

वायुपुत्र हनुमानले वज्रजस्तै मुक्काले उसलाई हिर्काए। आफूलाई मुक्त गरेर अनि उनी भूमिमा झरे। ^AI

Shloka 21

हनूमानुन्ममाथाशुनिकुम्भम्मारुतात्मजः ।
निक्षिप्यपरमायत्तोनिकुम्भन्निष्पिपेष ह ॥ 21 ॥

hanūmānunmamāthāśunikumbhammārutātmajaḥ |
nikṣipyaparamāyattonikumbhanniṣpipeṣa ha || 21 ||

মাৰুতাত্মজ হনুমানে নিকুম্ভক উন্মথিত কৰিলে। আন এটা উপায় এৰি নিকুম্ভক চূৰ্ণ কৰিলে। ^AI

ಮಾರುತಾತ್ಮಜನಾದ ಹನುಮಂತನು ನಿಕುಂಭನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು; ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸದೆ ನಿಕುಂಭನನ್ನು ಜಜ್ಜಿ ಪುಡಿಮಾಡಿದನು. ^AI

वायुपुत्र हनुमानले निकुम्भलाई माथि उचाले। अनि उनले निकुम्भलाई फ्याँकेर अर्को प्रहारले किचेर मारे। ^AI

Shloka 22

उत्पत्यचास्यवेगेनपपातोरसिवीर्यवान् ।
परिगृह्य च बाहुभ्याम्परिवृत्यशिरोधराम् ॥ 22 ॥

utpatyacāsyavegenapapātorasivīryavān |
parigṛhya ca bāhubhyāmparivṛtyaśirodharām || 22 ||

বলৱান সি জঁপিয়াই নিজৰ বেগেৰে সি বুকুত পৰিল। তাৰ পিছত বাহুৰে ধৰি ডিঙি মেৰিয়াই ধৰিলে। ^AI

ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಅವನು ವೇಗದಿಂದ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ^AI

वीर्यवान् उनी उफ्रेर उसैको वेगसँगै उसको छातीमा खसे। अनि दुवै हातले उसको घाँटी समातेर घुमाए। ^AI

Shloka 23

उत्पाटयामानशिरोभैरवन्नदतोमहत् ।
अथनिनदतिसादितेनिकुम्भेपवनसुतेनरणेबभूवयुद्धम् ।
दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वोर्भृशतरमागतरोषयोस्सुभीमम् ॥ 23 ॥

utpāṭayāmānaśirobhairavannadatomahat |
athaninadatisāditenikumbhepavanasutenaraṇebabhūvayuddham |
daśarathasutarākṣasendrasūnvorbhṛśataramāgataroṣayossubhīmam || 23 ||

মহা ভয়ংকৰ গৰ্জন কৰি সি মূৰ ছিঙিব ধৰিলে। তেতিয়া পবনপুত্ৰৰ দ্বাৰা যুদ্ধত নিকুম্ভ বধ হোৱাত, দশৰথৰ পুত্ৰ আৰু ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ পুত্ৰৰ মাজত অতি ভয়ংকৰ যুদ্ধ হ’ল, দুয়োৰে ক্ৰোধ অতি প্ৰবল হ’ল। ^AI

ಭಯಂಕರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿರುವ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಬಿಡಿಸಿದನು. ಆಗ ನಿಕುಂಭನು ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ವಾಯುಪುತ್ರನಿಗೂ ದಶರಥನ ಮಗನಿಗೂ (ಅಂದರೆ ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೂ) ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಮಗನಿಗೂ ನಡುವೆ ಬಹಳ ಭಯಂಕರವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ರೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು. ^AI

ठूलो भयङ्कर गर्जना गर्दै उनले उसको शिर उखेले। निकुम्भ मारिएपछि वायुपुत्रसँग युद्धमा दशरथका पुत्र र राक्षसेन्द्रका छोरा — दुवै अत्यन्त क्रोधित भई अत्यन्त भयङ्कर युद्ध भयो। ^AI

Shloka 24

व्यपेतेतुजीवेनिकुम्भस्यहृष्टाविनेदुःप्लवङ्गादिशस्सस्वनुश्च ।
चचालेवचोर्वीपफालेवचद्यौर्भयंराक्षसानाम्बलञ्चाविवेश ॥ 24 ॥

vyapetetujīvenikumbhasyahṛṣṭāvineduḥplavaṅgādiśassasvanuśca |
cacālevacorvīpaphālevacadyaurbhayaṃrākṣasānāmbalañcāviveśa || 24 ||

নিকুম্ভৰ প্ৰাণ গ’লত, হৰ্ষিত হৈ বান্দৰ আদি প্ৰাণীসকলে শব্দ কৰি নাচিলে। পৃথিৱী কম্পিত হ’ল, আকাশ ফাটি যোৱা যেন হ’ল, ৰাক্ষসসকলৰ ভয় আৰু সৈন্যবলত প্ৰৱেশ কৰিলে। ^AI

ನಿಕುಂಭನ ಪ್ರಾಣವು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಕಪಿಗಳ ಮುಖ್ಯರು ಗರ್ಜಿಸಿ ಸದ್ದು ಮಾಡಿದರು. ಭೂಮಿಯು ಅಲುಗಾಡಿದಂತಾಯಿತು, ಆಕಾಶವು ಒಡೆದಂತಾಯಿತು, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಭಯವುಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಭಯವು ಆವರಿಸಿತು. ^AI

निकुम्भको प्राण निस्केपछि हर्षित भई वानरहरूले स्वर निकालेर कराए। पृथ्वी काँपेझैँ भयो, आकाश फुटेझैँ भयो, र राक्षसहरूमा भय छायो। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तसप्ततितमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ सप्तसप्ततितमस्सर्गः ।

निकुम्भोभ्रातरन्दृष्टवासुग्रीवेणनिपातितम् ।

प्रदहन्निवकोपेनवानरेन्द्रमवैक्षत ॥ 1 ॥

ततस्स्रग्दामसन्नद्धन्दत्तपञ्चाङ्गुलंशुभम् ।

आददेपरिघंवीरोमहेन्द्रशिखरोपमम् ॥ 2 ॥

हेमपट्टपरिक्षिप्तंवज्रविद्रुमभूषितम् ।

यमदण्डोपमम्भीमंरक्षसाम्भयनाशनम् ॥ 3 ॥

तमाविध्यमहातेजाश्शक्रध्वजसमन्तदा ।

निननादविवृत्तास्योनिकुम्भोभीमविक्रमः ॥ 4 ॥

उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि ।

कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्याम्मालया च विचित्रया ॥ 5 ॥

निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेण च ।

यथेन्द्रधनुषामेघस्सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ 6 ॥

परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः ।

प्रजज्वाल सघोषश्च विधूम इव पावकः ॥ 7 ॥

नगर्याविटपावत्यागन्धर्वभवनोत्तमैः ।

सतारग्रहनक्षत्रंसचन्द्रंसमहाग्रहम् ॥ 8 ॥

निकुम्भपरिघाघूर्णम्भ्रमतीवनभस्थ्सलम् ।

दुरासदश्चसञ्जज्ञेपरिघाभरणप्रभः ॥ 9 ॥

कपीनांसनिकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः ।

राक्षसावानराश्चापि न शेकुस्स्पन्दितुम्भयात् ॥ 10 ॥

हनूमांस्तुविवृत्योरस्तस्थौतस्याग्रतोबली ।

परिघोपमबाहुस्तुपरिघम्भास्करप्रभम् ॥ 11 ॥

बलीबलवतस्तस्यपातयामासवक्षसि ।

स्थिरेतस्योरसिव्यूढेपरिघश्शतधाकृतः ॥ 12 ॥

विकीर्यमाणस्सहसाउल्काशतमिवाम्बरे ।

स तुतेनप्रहारेणविचचालमहाकपिः ॥ 13 ॥

परिघेणसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।

तथाभिहतस्तेनहनुमान् प्लवगोत्तमः ॥ 14 ॥

मुष्टिंसम्वर्तयामासबलेनातिमहाबलः ।

तमुद्यम्यमहातेजानिकुम्भोरसिवीर्यवान् ॥ 15 ॥

अभिचिक्षेपवेगेनवेगवान् वायुविक्रमः ।

ततःपुस्फोटचर्मास्यप्रसुस्राव च शोणितम् ॥ 16 ॥

मुष्टिनातेनसञ्जज्ञेमेघेविद्युदिवोत्थिता ।

सःतुतेनप्रहारेणनिकुम्भोविचचाल ह ॥ 17 ॥

स्वस्थश्चापिनिजग्राहहनूमन्तम्महाबलम् ।

चुक्रुशुस्तदासङ्ख्येभीमंलङ्कानिवासिनः ॥ 18 ॥

निकुम्भेनोद्यतन्दृष्टवाहनूमन्तम्महाबलम् ।

तदाह्रियमाणोऽपिकुम्भकर्णात्मजेन ह ॥ 19 ॥

आजघानानिलसुतोवज्रकल्पेनमुष्टिना ।

आत्मानम्मोक्षयित्वाथक्षितावभ्यवपद्यत ॥ 20 ॥

हनूमानुन्ममाथाशुनिकुम्भम्मारुतात्मजः ।

निक्षिप्यपरमायत्तोनिकुम्भन्निष्पिपेष ह ॥ 21 ॥

उत्पत्यचास्यवेगेनपपातोरसिवीर्यवान् ।

परिगृह्य च बाहुभ्याम्परिवृत्यशिरोधराम् ॥ 22 ॥

उत्पाटयामानशिरोभैरवन्नदतोमहत् ।

अथनिनदतिसादितेनिकुम्भेपवनसुतेनरणेबभूवयुद्धम् ।

दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वोर्भृशतरमागतरोषयोस्सुभीमम् ॥ 23 ॥

व्यपेतेतुजीवेनिकुम्भस्यहृष्टाविनेदुःप्लवङ्गादिशस्सस्वनुश्च ।

चचालेवचोर्वीपफालेवचद्यौर्भयंराक्षसानाम्बलञ्चाविवेश ॥ 24 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.77 युद्धकाण्ड - सप्तसप्ततितम सर्गः