3.8 - Ashvamedhabrahmanam Vaishvadevam Kandam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Sangrahanyeshtya Yajate — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ - અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડમ્

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

(અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડં)

અનુવાકં 1 - સાઙ્ગ્રહણ્યેષ્ટ્યાદયઃ યાજમાનસંસ્કારાઃ

સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યેષ્ટ્યા॑ યજતે । ઇ॒મા-ઞ્જ॒નતા॒ગ્ં॒ સઙ્ગ॑હ્ણા॒નીતિ॑ ॥ દ્વાદ॑શારત્ની રશ॒ના ભ॑વતિ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ ।

સં॒વઁ॒થ્સ॒રમે॒વા વ॑રુન્ધે । મૌ॒ઞ્જી ભ॑વતિ । ઊર્ગ્વૈ મુઞ્જાઃ᳚ । ઊર્જ॑મે॒ વા વ॑રુન્ધે ॥ ચિ॒ત્રા નક્ષ॑ત્ર-મ્ભવતિ । ચિ॒ત્રં-વાઁ એ॒તત્કર્મ॑ ॥ 1 ॥

યદ॑શ્વમે॒ધ-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ પુણ્ય॑નામ દેવ॒યજ॑ન-મ॒દ્ધ્યવ॑સ્યતિ । પુણ્યા॑મે॒વ તેન॑ કી॒ર્તિમ॒ભિજ॑યતિ ॥ અપ॑દાતી-નૃ॒ત્વિજઃ॑ સ॒માવ॑હ॒ન્ત્યા સુ॑બ્રહ્મ॒ણ્યાયાઃ᳚ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ કે॒શ॒શ્મ॒શ્રુ વ॑પતે । ન॒ખાનિ॒ નિકૃ॑ન્તતે । દ॒તો ધા॑વતે । સ્નાતિ॑ । અહ॑તં॒-વાઁસઃ॒ પરિ॑ધત્તે । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ।

વાચં॑-યઁ॒ત્વોપ॑વસતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ । રાત્રિ॑-ઞ્જાગ॒રય॑ન્ત આસતે । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 2 ॥

(કર્મ॑ - ધત્તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - બ્રહ્મૌદનાભિધાનમ્

ચતુ॑ષ્ટય્ય॒ આપો॑ ભવન્તિ ।

ચતુ॑શ્શફો॒ વા અશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્ય-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥

તા દિ॒ગ્ભ્ય-સ્સ॒માભૃ॑તા ભવન્તિ । દિ॒ક્ષુ વા આપઃ॑ ।

અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑-ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે ॥ તાસુ॑ બ્રહ્મૌદ॒ન-મ્પ॑ચતિ । રેત॑ એ॒વ તદ્દ॑ધાતિ ॥ 3 ॥

ચતુ॑શ્શરાવો ભવતિ । દિ॒ક્ષ્વે॑વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ ઉ॒ભ॒યતો॑ રુ॒ક્મૌ ભ॑વતઃ । ઉ॒ભ॒યત॑ એ॒વાસ્મિ॒ન્-રુચ॑-ન્દધાતિ । ઉદ્ધ॑રતિ શૃત॒ત્વાય॑ ।

સ॒ર્પિષ્વા᳚-ન્ભવતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । ચ॒ત્વાર॑ આર્ષે॒યાઃ પ્રાશ્ન॑ન્તિ । દિ॒શામે॒વ જ્યોતિ॑ષિ જુહોતિ । ચ॒ત્વારિ॒ હિર॑ણ્યાનિ દદાતિ । દિ॒શામ॒વ જ્યોતી॒ગ્॒ષ્ય વ॑રુન્ધે ॥ 4 ॥

યદાજ્ય॑-મુ॒ચ્છિષ્ય॑તે । તસ્મિ॑ન્-રશ॒ના-ન્ન્યુ॑નત્તિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા ઓ॑દ॒નઃ । રેત॒ આજ્ય᳚મ્ । યદાજ્યે॑ રશ॒ના-ન્ન્યુ॒નત્તિ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ રેત॑સા॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ દ॒ર્ભ॒મયી॑ રશ॒ના ભ॑વતિ ।

બ॒હુ વા એ॒ષ કુ॑ચ॒રો॑-ઽમે॒દ્ધ્યમુપ॑ગચ્છતિ ।

યદશ્વઃ॑ । પ॒વિત્રં॒-વૈઁ દ॒ર્ભાઃ ॥ 5 ॥

યદ્દ॑ર્ભ॒મયી॑ રશ॒ના ભવ॑તિ । પુ॒નાત્યે॒વૈન᳚મ્ । પૂ॒તમે॑ન॒-મ્મેદ્ધ્ય॒-માલ॑ભતે ॥

અશ્વ॑સ્ય॒ વા આલ॑બ્ધસ્ય મહિ॒મોદ॑-ક્રામત્ ।

સ મ॒હર્ત્વિ॑જઃ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તન્મ॒હર્ત્વિ॑જા-મ્મહર્ત્વિ॒ક્ત્વમ્ । યન્મ॒હર્ત્વિ॑જઃ પ્રા॒શ્ઞન્તિ॑ ।

મ॒હિ॒માન॑-મે॒વાસ્મિ॒ન્-તદ્દ॑ધતિ ॥

અશ્વ॑સ્ય॒ વા આલ॑બ્ધસ્ય॒ રેત॒ ઉદ॑ક્રામત્ ।

તથ્સુ॒વર્ણ॒ગ્ં॒ હિર॑ણ્ય-મભવત્ । યથ્સુ॒વર્ણ॒ગ્ં॒ હિર॑ણ્ય॒-ન્દદા॑તિ ।

રેત॑ એ॒વ તદ્દ॑ધાતિ ॥ ઓ॒દ॒ને દ॑દાતિ । રેતો॒ વા ઓ॑દ॒નઃ । રેતો॒ હિર॑ણ્યમ્ । રેત॑સૈ॒વાસ્મિ॒-ન્રેતો॑ દધાતિ ॥ 6 ॥

(દ॒ધા॒તિ॒ - રુ॒ન્ધે॒ - દ॒ર્ભા - અ॑ભવ॒-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - રશનયા-ઽશ્વબન્ધનમ્

યો વૈ બ્રહ્મ॑ણે દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑ત॒યે-ઽપ્ર॑તિ-પ્રો॒ચ્યાશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્બ॒દ્ધ્નાતિ॑ ।

આ દે॒વતા᳚ભ્યો વૃશ્ચ્યતે । પાપી॑યાન્ભવતિ । યઃ પ્ર॑તિ॒પ્રોચ્ય॑ । ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે । વસી॑યાન્ભવતિ ॥ યદાહ॑ । બ્રહ્મ॒ન્નશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્ભન્થ્સ્યામિ દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે॒ તેન॑ રાદ્ધ્યાસ॒મિતિ॑ । બ્રહ્મ॒ વૈ બ્ર॒હ્મા ।

બ્રહ્મ॑ણ એ॒વ દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે પ્રતિ॒પ્રોચ્યાશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્બદ્ધ્નાતિ ॥ 7 ॥

ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે । વસી॑યા-ન્ભવતિ ॥

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇતિ॑ રશ॒ના-માદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒-મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑-મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।

પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒-મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥

વ્યૃ॑દ્ધં॒-વાઁ એ॒તદ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ । યદ॑ય॒જુષ્કે॑ણ ક્રિ॒યતે᳚ ।

ઇ॒મામ॑ગૃભ્ણન્-રશ॒ના-મૃ॒તસ્યે-ત્યધિ॑ વદતિ॒ યજુ॑ષ્કૃત્યૈ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ 8 ॥

તદા॑હુઃ । દ્વાદ॑શારત્ની રશ॒ના ક॑ર્ત॒વ્યા(3) ત્રયો॑દશાર॒ત્ની(3)રિતિ॑ । ઋ॒ષ॒ભો વા એ॒ષ ઋ॑તૂ॒નામ્ । યથ્સં॑વઁથ્સ॒રઃ ।

તસ્ય॑ ત્રયોદ॒શો માસો॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । ઋ॒ષ॒ભ એ॒ષ ય॒જ્ઞાના᳚મ્ । યદ॑શ્વમે॒ધઃ । યથા॒ વા ઋ॑ષ॒ભસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । એ॒વમે॒તસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । ત્ર॒યો॒દ॒શમ॑ર॒ત્નિગ્ં ર॑શ॒નાયા॑-મુ॒પાદ॑ધાતિ ॥ 9 ॥

યથ॑ર્ષ॒ભસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપગ્ં॑ સગ્ગ્સ્ક॒રોતિ॑ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ પૂર્વ॒ આયુ॑ષિ વિ॒દથે॑ષુ ક॒વ્યેત્યા॑હ । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ॥

તયા॑ દે॒વા-સ્સુ॒તમાબ॑ભૂવુ॒-રિત્યા॑હ । ભૂતિ॑મે॒વોપાવ॑ર્તતે ॥ ઋ॒તસ્ય॒ સામન᳚-થ્સ॒રમા॒રપ॒ન્તીત્યા॑હ । સ॒ત્યં-વાઁ ઋ॒તમ્ ।

સ॒ત્યેનૈ॒વૈન॑ મૃ॒તેનાર॑ભતે ॥ અ॒ભિ॒ધા અ॒સીત્યા॑હ ॥ 10 ॥

તસ્મા॑-દશ્વમેધયા॒જી સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાન્ય॒ભિ ભ॑વતિ । ભુવ॑ન-મ॒સીત્યા॑હ ।

ભૂ॒માન॑-મે॒વોપ॑તિ । ય॒ન્તા-ઽસીત્યા॑હ । ય॒ન્તાર॑મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ ।

ધ॒ર્તા-ઽસીત્યા॑હ । ધ॒ર્તાર॑મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ । સો᳚-ઽગ્નિં-વૈઁ᳚શ્વાન॒ર-મિત્યા॑હ ।

અ॒ગ્ના-વે॒વૈનં॑-વૈઁશ્વાન॒રે જુ॑હોતિ । સપ્ર॑થસ॒મિત્યા॑હ ॥ 11 ॥

પ્ર॒જયૈ॒વૈન॑-મ્પ॒શુભિઃ॑ પ્રથયતિ ।

સ્વાહા॑કૃત॒ ઇત્યા॑હ । હોમ॑ એ॒વાસ્ય॒ષઃ ।

પૃ॒થિ॒વ્યા-મિત્યા॑હ । અ॒સ્યામે॒વૈન॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ । ય॒ન્તા રાડ્ય॒ન્તા-ઽસિ॒ યમ॑નો ધ॒ર્તા-ઽસિ॑ ધ॒રુણ॒ ઇત્યા॑હ ।

રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒-તન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ।

કૃ॒ષ્યૈ ત્વા॒ ક્ષેમા॑ય ત્વા ર॒ય્યૈ ત્વા॒ પોષા॑ય॒ ત્વેત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥

સ્વ॒ગા ત્વા॑ દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ ।

દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈનગ્ગ્॑ સ્વ॒ગા ક॑રોતિ ।

સ્વાહા᳚ ત્વા પ્ર॒જાપ॑તય॒ ઇત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ ।

યસ્યા॑ એ॒વ દે॒વતા॑યા આલ॒ભ્યત᳚ । તયૈ॒વૈન॒ગ્ં॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ 12 ॥

(બ॒ધ્ના॒તિ॒ - સમૃ॑દ્ધ્યા - ઉ॒પદ॑ધા - ત્ય॒સીત્યા॑હ॒ - સપ્ર॑થસ॒મીત્યા॑હ - દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - અશ્વસ્ય જલે-ઽવગાહનમ્

યઃ પિ॒તુર॑નુ॒જાયાઃ᳚ પુ॒ત્રઃ । સ પુ॒રસ્તા᳚ન્નયતિ ।

યો મા॒તુર॑નુ॒જાયાઃ᳚ પુ॒ત્રઃ । સ પ॒શ્ચાન્ન॑યતિ ।

વિષ્વ॑ઞ્ચમે॒વાસ્મા᳚ત્-પા॒પ્માનં॒-વિઁવૃ॑હતઃ ॥ યો અર્વ॑ન્ત॒-ઞ્જિઘાગ્ં॑સતિ॒ તમ॒ભ્ય॑મીતિ॒ વરુ॑ણ॒ ઇતિ॒ શ્વાન॑-ઞ્ચતુર॒ક્ષ-મ્પ્રસૌ॑તિ ।

પ॒રો મર્તઃ॑ પ॒ર-શ્શ્વેતિ॒ શુન॑શ્ચતુ-ર॒ક્ષસ્ય॒ પ્રહ॑ન્તિ । શ્વેવ॒ વૈ પા॒પ્મા ભ્રાતૃ॑વ્યઃ । પા॒પ્માન॑-મે॒વાસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યગ્ં હન્તિ ॥

સૈ॒દ્ધ્ર॒ક-મ્મુસ॑લ-મ્ભવતિ ॥ 13 ॥

કર્મ॑ કર્મૈ॒વાસ્મૈ॑ સાધયતિ ॥ પૌ॒ગ્ગ્॒શ્ચ॒લે॒યો હ॑ન્તિ ।

પુ॒ગ્ગ્॒શ્ચ॒લ્વાં-વૈઁ દે॒વા-શ્શુચ॒-ન્ન્ય॑દધુઃ । શુ॒ચૈવાસ્ય॒ શુચગ્ં॑ હન્તિ ॥

પા॒પ્મા વા એ॒તમી᳚ફ્સ॒-તીત્યા॑હુઃ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑ત॒ ઇતિ॑ ।

અશ્વ॑સ્યાધસ્પ॒દમુપા᳚સ્યતિ ।

વ॒જ્રી વા અશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્યઃ ।

વજ્રે॑ણૈ॒વ પા॒પ્માન॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મવ॑ક્રામતિ ॥ દ॒ક્ષિ॒ણા-ઽપ॑પ્લાવયતિ ॥ 14 ॥

પા॒પ્માન॑-મે॒વાસ્મા॒-ચ્છમ॑લ॒-મપ॑પ્લાવયતિ ॥ ઐ॒ષી॒ક ઉ॑દૂ॒હો ભ॑વતિ । આયુ॒ર્વા ઇ॒ષીકાઃ᳚ । આયુ॑રે॒-વાસ્મિ॑-ન્દધતિ । અ॒મૃતં॒-વાઁ ઇ॒ષીકાઃ᳚ । અ॒મૃત॑મે॒-વાસ્મિ॑-ન્દધતિ ॥ વે॒ત॒સ॒શા॒ખોપ॒સમ્બ॑દ્ધા ભવતિ ।

અ॒ફ્સુ-યો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ । અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ ।

સ્વાદે॒વૈનં॒-યોઁને॒ર્નિર્મિ॑મીતે ॥

પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-મ॒ભ્યુદૂ॑હતિ ।

પુ॒રસ્તા॑-દે॒વાસ્મિ॑-ન્પ્ર॒તીચ્ય॒ મૃત॑-ન્દધાતિ ॥

અ॒હ-ઞ્ચ॒ ત્વ-ઞ્ચ॑ વૃત્રહ॒ન્નિતિ॑ બ્ર॒હ્મા યજ॑માનસ્ય॒ હસ્ત॑-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ।

બ્ર॒હ્મ॒ક્ષ॒ત્રે એ॒વ સન્દ॑ધાતિ ।

અ॒ભિ ક્રત્વે᳚ન્દ્ર ભૂ॒રધ॒ જ્મન્નિત્ય॑-ધ્વ॒ર્યુ-ર્યજ॑માનં-વાઁચયત્ય॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ 15 ॥

(ભ॒વ॒તિ॒ - પ્લા॒વ॒ય॒તિ॒ - મિ॒મી॒તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - અશ્વસ્ય પ્રોક્ષણ-મ્મહર્ત્વિજામ્

ચ॒ત્વાર॑ ઋ॒ત્વિજ॒-સ્સમુ॑ક્ષન્તિ ।

આ॒ભ્ય એ॒વૈન॑-ઞ્ચત॒સૃભ્યો॑ દિ॒ગ્ભ્યો॑-ઽભિસમી॑રયન્તિ ॥ શ॒તેન॑ રાજપુ॒ત્રૈ-સ્સ॒હાદ્ધ્વ॒ર્યુઃ । પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા ।

અ॒યગ્ં રાજા॑ વૃ॒ત્રં-વઁ॑દ્ધ્યા॒દિતિ॑ । રા॒જ્યં-વાઁ અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ । ક્ષ॒ત્રગ્ં રા॑જપુ॒ત્રઃ । રા॒જ્યેનૈ॒-વાસ્મિ॑ન્ ક્ષ॒ત્ર-ન્દ॑ધાતિ ॥

શ॒તેના॑-રા॒જભિ॑રુ॒ગ્રૈ-સ્સ॒હ બ્ર॒હ્મા ॥ 16 ॥

દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઉદ॒ન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા ।

અ॒યગ્ં રાજા᳚-ઽપ્રતિધૃ॒ષ્યો᳚-ઽસ્ત્વિતિ॑ । બલં॒-વૈઁ બ્ર॒હ્મા । બલ॑મરા॒જોગ્રઃ । બલ॑નૈ॒-વાસ્મિ॒-ન્બલ॑-ન્દધાતિ ॥ શ॒તેન॑ સૂતગ્રામ॒ણિભિઃ॑ સ॒હ હોતા᳚ । પ॒શ્ચાત્-પ્રાન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ।

અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા । અ॒યગ્ં રાજા॒-ઽસ્યૈ વિ॒શઃ ॥ 17 ॥

બ॒હુ॒ગ્વૈ બ॑હ્વ॒શ્વાયૈ॑ બહ્વજાવિ॒કાયૈ᳚ । બ॒હુ॒વ્રી॒હિ॒ય॒વાયૈ॑ બહુમાષતિ॒લાયૈ᳚ ।

બ॒હુ॒હિ॒ર॒ણ્યાયૈ॑ બહુહ॒સ્તિકા॑યૈ । બ॒હુ॒દા॒સ॒પૂ॒રુ॒ષાયૈ॑ રયિ॒મત્યૈ॒ પુષ્ટિ॑મત્યૈ । બ॒હુ॒રા॒ય॒સ્પો॒ષાયૈ॒ રાજા॒-ઽસ્ત્વિતિ॑ । ભૂ॒મા વૈ હોતા᳚ । ભૂ॒મા સૂ॑તગ્રામ॒ણ્યઃ॑ । ભૂ॒મ્નૈવાસ્મિ॑-ન્ભૂ॒માન॑-ન્દધાતિ ॥ શ॒તેન॑ ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહી॒તૃભિઃ॑ સ॒હોદ્ગા॒તા । ઉ॒ત્ત॒ર॒તો દ॑ક્ષિ॒ણા તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ॥ 18 ॥

અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ ને॒ષ્ટ્વા ।

અ॒યગ્ં રાજા॒ સર્વ॒માયુ॑રે॒ત્વિતિ॑ ।

આયુ॒ર્વા ઉ॑દ્ગા॒તા । આયુઃ॑ ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહી॒તારઃ॑ ।

આયુ॑ષૈ॒-વાસ્મિ॒ન્નાયુ॑-ર્દધાતિ ॥ શ॒તગ્ં શ॑ત-મ્ભવન્તિ । શ॒તાયુઃ॒ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તેન્દ્રિ॑યઃ ।

આયુ॑ષ્યે॒વેન્દ્રિ॒યે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ ચ॒તુ॒-શ્શ॒તા ભ॑વન્તિ । ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । દિ॒ક્ષ્વે॑વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 19 ॥

(બ્ર॒હ્મા - વિ॒શ - ઉ॑ક્ષતિ॒ - દિશ॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - ભૂમૌ પતતા-મ્બિન્દૂનામભિમન્ત્રણમ્

યથા॒ વૈ હ॒વિષો॑ ગૃહી॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ । એ॒વં-વાઁ એ॒તદશ્વ॑સ્ય સ્કન્દતિ ।

યન્નિ॒ક્તમના॑-લબ્ધ-મુથ્સૃ॒જન્તિ॑ । યથ્સ્તોક્યા॑ અ॒ન્વાહ॑ । સ॒ર્વ॒હુત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરો॒ત્ય-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્ં॒ હિ તત્ ।

યદ્ધુ॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ સ॒હસ્ર॒-મન્વા॑હ । સ॒હસ્ર॑ સમ્મિત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒કઃ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ 20 ॥

યત્પરિ॑મિતા અનુબ્રૂ॒યાત્ । પરિ॑મિત॒મવ॑રુન્ધીત । અપ॑રિમિતા॒ અન્વા॑હ । અપ॑રિમિત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒કઃ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥

સ્તોક્યા॑ જુહોતિ । યા એ॒વ વર્ષ્યા॒ આપઃ॑ । તા અવ॑રુન્ધે ॥ અ॒સ્યા-ઞ્જુ॑હોતિ । ઇ॒યં-વાઁ અ॒ગ્નિર્વૈ᳚શ્વાન॒રઃ ॥ 21 ॥

અ॒સ્યામે॒વૈનાઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ ઉ॒વાચ॑ હ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । સ્તોક્યા॑સુ॒ વા અ॒હમ॑શ્વમે॒ધગ્ં સગ્ગ્સ્થા॑પયામિ । તેન॒ તત॒-સ્સગ્ગ્સ્થિ॑તેન ચરા॒મીતિ॑ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ સોમા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સોમા॑યૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । સ॒વિ॒ત્રે સ્વાહેત્યા॑હ । સ॒વિ॒ત્ર એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ 22 ॥

સર॑સ્વત્યૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સર॑સ્વત્યા એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । પૂ॒ષ્ણે સ્વાહેત્યા॑હ । પૂ॒ષ્ણ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । બૃહ॒સ્પત॑યે॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

બૃહ॒સ્પત॑ય એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । અ॒પા-મ્મોદા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒દ્ભ્ય એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । વા॒યવે॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વા॒યવ॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ 23 ॥

મિ॒ત્રાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । મિ॒ત્રાયૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । વરુ॑ણાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વરુ॑ણાયૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ એ॒તાભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ન્દે॒વતા᳚ભ્યો જુહોતિ ॥

દશ॑ દશ સ॒પાન્દ॑-ઞ્જુહોતિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒-વાન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધે ॥ પ્ર વા એ॒ષો᳚-ઽસ્માલ્લો॒કા-ચ્ચ્ય॑વતે ।

યઃ પરા॑ચી॒રાહુ॑તી-ર્જુ॒હોતિ॑ ।

પુનઃ॑ પુનરભ્યા॒વર્ત॑-ઞ્જુહોતિ ।

અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥

એ॒તાગ્ં હ॒ વાવ સો᳚-ઽશ્વમે॒ધસ્ય॒ સગ્ગ્સ્થિ॑તિ મુવા॒ચા-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્ં॒ હિ તત્ ।

યદ્ય॒જ્ઞસ્ય॒ સગ્ગ્સ્થિ॑તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ 24 ॥

(અ॒ભિજિ॑ત્યૈ - વૈશ્વાન॒રઃ - સ॑વિ॒ત્ર એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ - વા॒યવ॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ - ચ્યવતે॒ ષટ્ચ॑) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - અથાધ્વર્યુપ્રોક્ષણમ્

પ્ર॒જાપ॑તયે ત્વા॒ જુષ્ટ॒-મ્પ્રોક્ષા॒મીતિ॑ પુર॒સ્તા᳚ત્-પ॒ત્યન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ।

પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દે॒વાના॑-મન્ના॒દો વી॒ર્યા॑વાન્ ।

અ॒ન્નાદ્ય॑-મે॒વાસ્મિ॑ન્ વી॒ર્ય॑-ન્દધાતિ ।

તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-મ॑ન્ના॒દો વી॒ર્યા॑વત્તમઃ ॥ ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્નિભ્યા॒-ન્ત્વેતિ॑ દક્ષિણ॒તઃ ।

ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની વૈ દે॒વાના॒મોજિ॑ષ્ઠૌ॒ બલિ॑ષ્ઠૌ । ઓજ॑ એ॒વાસ્મિ॒-ન્બલ॑-ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નામોજિ॑ષ્ઠો॒ બલિ॑ષ્ઠઃ ॥ વા॒યવે॒ ત્વેતિ॑ પ॒શ્ચાત્ । વા॒યુર્વૈ દે॒વાના॑મા॒શુ-સ્સા॑રસા॒રિત॑મઃ ॥ 25 ॥

જ॒વમે॒વાસ્મિ॑ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નામા॒શુ-સ્સા॑રસા॒રિત॑મઃ ॥

વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યુ॑ત્તર॒તઃ ।

વિશ્વે॒ વૈ દે॒વા દે॒વાનાં᳚-યઁશ॒સ્વિત॑માઃ ।

યશ॑ એ॒વાસ્મિ॑ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નાં-યઁ॑શ॒સ્વિત॑મઃ ॥ દે॒વેભ્ય॒-સ્ત્વેત્ય॒ધસ્તા᳚ત્ । દે॒વા વૈ દે॒વાના॒-મપ॑ચિતતમાઃ ।

અપ॑ચિતિ-મે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ।

તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-મપ॑ચિતતમઃ ॥ 26 ॥

સર્વે᳚ભ્યસ્ત્વા દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ ।

સર્વે॒ વૈ દે॒વાસ્ત્વિષિ॑મન્તો હર॒સ્વિનઃ॑ ।

ત્વિષિ॑મે॒-વાસ્મિ॒ન્॒. હરો॑ દધાતિ ।

તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-ન્ત્વિષિ॑માન્ હર॒સ્વિત॑મઃ ॥ દિ॒વે ત્વા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય ત્વા પૃથિ॒વ્યૈ ત્વેત્યા॑હ ।

એ॒ભ્ય એ॒વૈનં॑-લોઁ॒કેભ્યઃ॒ પ્રોક્ષ॑તિ ॥

સ॒તે ત્વા-ઽસ॑તે ત્વા॒-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌ-ષ॑ધીભ્યસ્ત્વા॒ વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા ભૂ॒તેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ ।

તસ્મા॑દશ્વમેધયા॒જિન॒ગ્ં॒ સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાન્યુપ॑ જીવન્તિ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યત્પ્રા॑જાપ॒ત્યો-ઽશ્વઃ॑ । અથ॒ કસ્મા॑દેન-મ॒ન્યાભ્યો॑ દે॒વતા॒ભ્યો-ઽપિ॒ પ્રોક્ષ॒તીતિ॑ ।

અશ્વે॒ વૈ સર્વા॑ દે॒વતા॑ અ॒ન્વાય॑ત્તાઃ ।

તં-યઁદ્વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા ભૂ॒તેભ્ય॒ ઇતિ॑ પ્રા॒ક્ષતિ॑ ।

દે॒વતા॑ એ॒વાસ્મિ॑-ન્ન॒ન્વાયા॑તયતિ ।

તસ્મા॒દશ્વે॒ સર્વા॑ દે॒વતા॑ અ॒ન્વાય॑ત્તાઃ ॥ 27 ॥

(સા॒ર॒સા॒રિત॒મો - ઽપ॑ચિતતમઃ - પ્રાજાપ॒ત્યો-ઽશ્વ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - અશ્વચરિતાનામશ્વરૂપાણા-ઞ્ચ હોમાઃ

યથા॒ વૈ હ॒વિષો॑ ગૃહી॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ।

એ॒વં-વાઁ એ॒તદશ્વ॑સ્ય સ્કન્દતિ ।

યત્પ્રોક્ષિ॑ત॒-મના॑લબ્ધ-મુથ્સૃ॒જન્તિ॑ । યદ॑શ્વ-ચરિ॒તાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । સ॒ર્વ॒હુત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરો॒ત્ય-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્ં॒ હિ તત્ । યદ્ધુ॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ ઈ॒ઙ્કા॒રાય॒ સ્વાહે-ઙ્કૃ॑તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । એ॒તાનિ॒ વા અ॑શ્વચરિ॒તાનિ॑ । ચ॒રિ॒તૈરે॒વૈન॒ગ્ં॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ 28 ॥

તદા॑હુઃ । અના॑હુતયો॒ વા અ॑શ્વચરિ॒તાનિ॑ ।

નૈતા હો॑ત॒વ્યા॑ ઇતિ॑ । અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ । હો॒ત॒વ્યા॑ એ॒વ । અત્ર॒ વાવૈવં-વિઁ॒દ્વાન॑શ્વમે॒ધગ્ં

સગ્ગ્સ્થા॑પયતિ । યદ॑શ્વ-ચરિ॒તાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । તસ્મા᳚-દ્ધોત॒વ્યા॑ ઇતિ॑ ॥ બ॒હિ॒ર્ધા વા એ॑નમે॒તદા॒યત॑ના-દ્દધાતિ ।

ભ્રાતૃ॑વ્યમસ્મૈ જનયતિ ॥ 29 ॥

યસ્યા॑ નાયત॒ને᳚-ઽન્યત્રા॒ગ્ને-રાહુ॑તી-ર્જુ॒હોતિ॑ ।

સા॒વિ॒ત્રિ॒યા ઇષ્ટ્યાઃ᳚ પુ॒રસ્તા᳚થ્સ્વિષ્ટ॒ કૃતઃ॑ ।

આ॒હ॒વ॒નીયે᳚-ઽશ્વચરિ॒તાનિ॑ જુહોતિ । આ॒યત॑ન એ॒વાસ્યાહુ॑તી-ર્જુહોતિ । નાસ્મૈ॒ ભ્રાતૃ॑વ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ તદા॑હુઃ । ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખે ય॑જ્ઞમુખે હોત॒વ્યાઃ᳚ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ ક્લૃપ્ત્યૈ᳚ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા-નુ॑ખ્યાત્યા॒ ઇતિ॑ ॥ અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ ॥ 30 ॥

યદ્ય॑જ્ઞમુ॒ખે ય॑જ્ઞમુખે જુહુ॒યાત્ ।

પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનં॒-વ્યઁ॑દ્ર્ધયેત્ ।

અવ॑ સુવ॒ર્ગાલ્લો॒કા-ત્પ॑દ્યેત । પાપી॑યા-ન્થ્સ્યા॒દિતિ॑ ।

સ॒કૃદે॒વ હો॑ત॒વ્યાઃ᳚ । ન યજ॑માન-મ્પ॒શુભિ॒-ર્વ્ય॑દ્ર્ધયતિ । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ । ન પાપી॑યા-ન્ભવતિ ॥ અ॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્ંશતમશ્વ રૂ॒પાણિ॑ જુહોતિ । અ॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્ંશદક્ષરા॒ જગ॑તી । જાગ॒તો-ઽશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્ય-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ એક॒મતિ॑રિક્ત-ઞ્જુહોતિ । તસ્મા॒દેકઃ॑ પ્ર॒જાસ્વદ્ર્ધુ॑કઃ ॥ 31 ॥

(અ॒દ્ર્ધ॒ય॒તિ॒ - જ॒ન॒ય॒તિ॒ - ખલ્વા॑હુ॒--ર્ જગ॑તી॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - અશ્વસ્ય નામ્નામભિવાચનમ્, ઉથ્સર્ગશ્ચ

વિ॒ભૂર્મા॒ત્રા પ્ર॒ભૂઃ પિ॒ત્રેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વૈઁ મા॒તા । અ॒સૌ પિ॒તા । આ॒ભ્યામે॒વૈન॒-મ્પરિ॑દદાતિ ॥ અશ્વો॑-ઽસિ॒ હયો॒-ઽસીત્યા॑હ । શાસ્ત્યે॒વૈન॑મે॒તત્ । તસ્મા᳚ચ્છિ॒ષ્ટાઃ પ્ર॒જા જા॑યન્તે ॥ અત્યો॒-ઽસીત્યા॑હ ।

તસ્મા॒દશ્વ॒-સ્સર્વા᳚-ન્પ॒શૂનત્યે॑-ઽતિ ।

તસ્મા॒દશ્વ॒-સ્સર્વે॑ષા-મ્પશૂ॒નાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય॑-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 32 ॥

પ્ર યશ॒-શ્શ્રૈષ્ઠ્ય॑માપ્નોતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ નરો॒-ઽસ્યર્વા॑-ઽસિ॒ સપ્તિ॑રસિ વા॒જ્ય॑સીત્યા॑હ ।

રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒તન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥

યયુ॒ર્નામા॒-ઽસીત્યા॑હ । એ॒તદ્વા અશ્વ॑સ્ય પ્રિ॒ય-ન્ના॑મ॒ધેય᳚મ્ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॑-ન્નામ॒ધેયે॑ના॒ભિવ॑દતિ । તસ્મા॒દપ્યા॑મિ॒ત્રૌ સ॒ગન્ત્ય॑ । નામ્ના॒ ચેદ્ધ્વયે॑તે । મિ॒ત્રમે॒વ ભ॑વતઃ ॥ 33 ॥

આ॒દિ॒ત્યાના॒-મ્પત્વા-ઽન્વિ॒હીત્યા॑હ । આ॒દિ॒ત્યાને॒વૈન॑-ઙ્ગમયતિ ॥

અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સ્વાહે᳚ન્દ્રા॒ગ્નિભ્યા॒મિતિ॑ પૂર્વહો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પૂવ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ ભૂર॑સિ ભુ॒વે ત્વા॒ ભવ્યા॑ય ત્વા ભવિષ્ય॒તે ત્વેત્યુથ્સૃ॑જતિ સર્વ॒ત્વાય॑ ॥ દેવા॑ આશાપાલા એ॒ત-ન્દે॒વેભ્યો-ઽશ્વ॒-મ્મેધા॑ય॒ પ્રોક્ષિ॑ત-ઙ્ગોપાય॒તેત્યા॑હ । શ॒તં-વૈઁ તલ્પ્યા॑ રાજપુ॒ત્રા દે॒વા આ॑શાપા॒લાઃ । તેભ્ય॑ એ॒વૈન॒-મ્પરિ॑દદાતિ ॥

ઈ॒શ્વ॒રો વા અશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તઃ॒ પરા᳚-મ્પરા॒વત॒-ઙ્ગન્તોઃ᳚ । ઇ॒હ ધૃતિ॒-સ્સ્વાહે॒હ વિધૃ॑તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રન્તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રમ॑તિઃ॒

સ્વાહેતિ॑ ચતૃ॒ષુ પ॒થ્સુ જુ॑હોતિ ॥ 34 ॥

એ॒તા વા અશ્વ॑સ્ય॒ બન્ધ॑નમ્ ।

તાભિ॑રે॒વૈન॑-મ્બદ્ધ્નાતિ ।

તસ્મા॒દશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તો॒ બન્ધ॑ન॒-માગ॑ચ્છતિ ।

તસ્મા॒દશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તો॒ બન્ધ॑ન॒-ન્ન જ॑હાતિ ॥

રા॒ષ્ટ્રં-વાઁ અ॑શ્વમે॒ધઃ । રા॒ષ્ટ્રે ખલુ॒ વા એ॒તે વ્યાય॑ચ્છન્તે । યે-ઽશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॒ગ્ં॒ રક્ષ॑ન્તિ । તેષાં॒-યઁ ઉ॒દૃચ॒-ઙ્ગચ્છ॑ન્તિ ।

રા॒ષ્ટ્રાદે॒વ તે રા॒ષ્ટ્ર-ઙ્ગ॑ચ્છન્તિ । અ॒થ ય ઉ॒દૃચ॒-ન્ન ગચ્છ॑ન્તિ ॥ 35 ॥

રા॒ષ્ટ્રાદે॒વ તે વ્યવ॑ચ્છિદ્યન્તે । પરા॒ વા એ॒ષ સિ॑ચ્યતે । યો॑-ઽબ॒લો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે । યદ॒મિત્રા॒ અશ્વં॑-વિઁ॒ન્દેરન્ન્॑ ।

હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ । ચ॒તુ॒શ્શ॒તા ર॑ક્ષન્તિ । ય॒જ્ઞસ્યાઘાતાય ॥ અથા॒ન્ય-મા॒નીય॒ પ્રોક્ષે॑યુઃ । સૈવ તતઃ॒ પ્રાય॑શ્ચિત્તિઃ ॥ 36 ॥

(ગ॒ચ્છ॒તિ॒ - ભ॒વ॒તઃ॒ - પ॒થ્સુ જુ॑હોતિ॒ - ન ગચ્છ॑ન્તિ॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 9)

અનુવાકં 10 - દીક્ષાભિધાન-ન્તત્ર વૈશ્વદેવહોમઃ

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયતાશ્વમે॒ધેન॑ યજે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । તસ્ય॑ તેપા॒નસ્ય॑ । સ॒પ્તાત્મનો॑ દે॒વતા॒ ઉદ॑ક્રામન્ન્ । સા દી॒ક્ષા-ઽભ॑વત્ । સ એ॒તાનિ॑ વૈશ્વદે॒વાન્ય॑પશ્યત્ । તાન્ય॑ જુહોત્ ।

તૈર્વૈ સ દી॒ક્ષામવા॑રુન્ધ । યદ્વૈ᳚શ્વ દે॒વાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । દી॒ક્ષામે॒વ-તૈર્યજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥ 37 ॥

સ॒પ્ત જુ॑હોતિ । સ॒પ્ત હિ તા દે॒વતા॑ ઉ॒દક્રા॑મન્ન્ ॥ અ॒ન્વ॒હ-ઞ્જુ॑હોતિ । અ॒ન્વ॒હમે॒વ દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ ત્રીણિ॑ વૈશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ ।

ચ॒ત્વાર્યૌ᳚દ્ગ્રહ॒ણાનિ॑ । સ॒પ્ત સમ્પ॑દ્યન્તે । સ॒પ્ત વૈ શી॑ર.ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ ।

પ્રા॒ણા દી॒ક્ષા । પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ 38 ॥

એક॑વિગ્ંશતિં-વૈઁશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ । એક॑વિગ્ંશતિ॒ર્વૈ દે॑વલો॒કાઃ ।

દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ ॥ એ॒ષ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । તદ્દૈવ્ય॑-ઙ્ક્ષ॒ત્ત્રમ્ ।

સા શ્રીઃ । તદ્બ્ર॒દ્ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । તથ્સ્વારા᳚જ્ય-મુચ્યતે ॥ 39 ॥

ત્રિ॒ગ્ં॒શત॑મૌદ્ગ્રહ॒ણાનિ॑ જુહોતિ । ત્રિ॒ગ્ં॒શદ॑ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒વાન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધે ॥

ત્રે॒ધા વિ॒ભજ્ય॑ દે॒વતા᳚-ઞ્જુહોતિ । ત્ર્યા॑વૃતો॒ વૈ દે॒વાઃ । ત્ર્યા॑વૃત ઇ॒મે લો॒કાઃ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઙ્ક્લૃપ્ત્યૈ᳚ ॥ અપ॒ વા એ॒તસ્મા᳚ત્પ્રા॒ણાઃ ક્રા॑મન્તિ ॥ 40 ॥

યો દી॒ક્ષામ॑તિ-રે॒ચય॑તિ । સ॒પ્તા॒હ-મ્પ્રચ॑રન્તિ ।

સ॒પ્ત વૈ શી॑ર્ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ । પ્રા॒ણા દી॒ક્ષા ।

પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ પૂ॒ર્ણા॒હુ॒તિ-મુ॑ત્ત॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ ।

સર્વં॒-વૈઁ પૂ᳚ર્ણાહુ॒તિઃ । સર્વ॑મે॒વાપ્નો॑તિ । અથો॑ ઇ॒યં-વૈઁ પૂ᳚ર્ણાહુ॒તિઃ ।

અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥

(રુ॒ન્ધે॒ - પ્રા॒ણા-ન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધ - ઉચ્યતે - ક્રામન્તિ - તિષ્ઠતિ) (અ. 10)

અનુવાકં 11 - વૈશ્વદેવહોમમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્

પ્રજાપ॑તિ-રશ્વમે॒ધ-મ॑સૃજત । તગ્ં સૃ॒ષ્ટ-ન્ન કિઞ્ચ॒નોદ॑યચ્છત્ ।

તં-વૈઁ᳚શ્વદે॒વાન્યે॒-વોદ॑યચ્છન્ન્ । યદ્વૈ᳚શ્વદે॒વાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ ।

ય॒જ્ઞસ્યોદ્ય॑ત્યૈ ॥ સ્વાહા॒-ઽઽધિમાધી॑તાય॒ સ્વાહા᳚ । સ્વાહા-ઽઽધી॑ત॒-મ્મન॑સે॒ સ્વાહા᳚ ।

સ્વાહા॒ મનઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે॒ સ્વાહા᳚ ।

કાય॒ સ્વાહા॒ કસ્મૈ॒ સ્વાહા॑ કત॒મસ્મૈ॒ સ્વાહેતિ॑ પ્રાજાપ॒ત્યે મુખ્યે॑ ભવતઃ ।

પ્ર॒જાપ॑તિ-મુખાભિરે॒વૈન॑-ન્દે॒વતા॑ભિ॒રુદ્ય॑ચ્છતે ॥ 42 ॥

અદિ॑ત્યૈ॒ સ્વાહા-ઽદિ॑ત્યૈ મ॒હ્યૈ᳚ સ્વાહા-ઽદિ॑ત્યૈ સુમૃડી॒કાયૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠાયોદ્ય॑ચ્છતે ॥

સર॑સ્વત્યૈ॒ સ્વાહા॒ સર॑સ્વત્યૈ બૃહ॒ત્યૈ᳚ સ્વાહા॒ સર॑સ્વત્યૈ પાવ॒કાયૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

વાગ્વૈ સર॑સ્વતી । વા॒ચૈવૈન॒મુદ્ય॑ચ્છતે ॥

પૂ॒ષ્ણે સ્વાહા॑ પૂ॒ષ્ણે પ્ર॑પ॒થ્યા॑ય॒ સ્વાહા॑ પૂ॒ષ્ણે ન॒રન્ધિ॑ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

પ॒શવો॒ વૈ પૂ॒ષા । પ॒શુભિ॑રે॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥ ત્વષ્ટ્રે॒ સ્વાહા॒ ત્વષ્ટ્ર॑ તુ॒રીપા॑ય॒ સ્વાહા॒ ત્વષ્ટ્રે॑ પુરુ॒રૂપા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ત્વષ્ટા॒ વૈ પ॑શૂ॒ના-મ્મિ॑થુ॒નાનાગ્ં॑ રૂપ॒કૃત્ । રૂ॒પમે॒વ પ॒શુષુ॑ દધાતિ । અથો॑ રૂ॒પૈરે॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥

વિષ્ણ॑વે॒ સ્વાહા॒ વિષ્ણ॑વે નિખુર્ય॒પાય॒ સ્વાહા॒ વિષ્ણ॑વે નિભૂય॒પાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । ય॒જ્ઞાયૈ॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥ પૂ॒ર્ણા॒હુ॒તિ-મુ॑ત્ત॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પ્રત્યુત્ત॑બ્ધ્યૈ સય॒ત્વાય॑ ॥ 43 ॥

(ય॒ચ્છ॒તે॒ - પુ॒રુ॒રૂપા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હા॒ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 11)

અનુવાકં 12 - અશ્વસઞ્ચરણવથ્સરે પ્રતિદિન-ન્દેવયજનદેશે કર્તવ્યમિષ્ટિત્રયમભિધીયતે

સા॒વિ॒ત્ર-મ॒ષ્ટક॑પાલ-મ્પ્રા॒તર્નિર્વ॑પતિ । અ॒ષ્ટાક્ષ॑રા ગાય॒ત્રી ।

ગા॒ય॒ત્ર-મ્પ્રા॑તસ્સવ॒નમ્ ।

પ્રા॒ત॒સ્સ॒વ॒ના દે॒વૈન॑-ઙ્ગાયત્રિ॒યા ॑007આ;છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ।

અથો᳚ પ્રાતસ્સવ॒નમે॒વ તેના᳚પ્નોતિ । ગા॒ય॒ત્રી-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ સ॒વિ॒ત્રે પ્ર॑સવિ॒ત્ર એકા॑દશ-કપાલ-મ્મ॒દ્ધ્યન્દિ॑ને । એકા॑દશાક્ષરા ત્રિ॒ષ્ટુપ્ ।

ત્રૈષ્ટુ॑ભ॒-મ્માદ્ધ્ય॑ન્દિન॒ગ્ં॒ સવ॑નમ્ ।

માદ્ધ્ય॑ન્દિના-દે॒વૈન॒ગ્ં॒ સવ॑નાત્ત્રિ॒ષ્ટુભઃ॒-છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ॥ 44 ॥

અથો॒ માદ્ધ્ય॑ન્દિનમે॒વ સવ॑ન॒-ન્તેના᳚પ્નોતિ । ત્રિ॒ષ્ટુભ॒-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ સ॒વિ॒ત્ર આ॑સવિ॒ત્રે દ્વાદ॑શ-કપાલ-મપરા॒હ્ણે । દ્વાદ॑શાક્ષરા॒ જગ॑તી । જાગ॑ત-ન્તૃતીય સવ॒નમ્ ।

તૃ॒તી॒ય॒ સ॒વ॒નાદે॒વૈન॒-ઞ્જગ॑ત્યા॒ ॑007આ;છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ।

અથો॑ તૃતીય સવ॒નમે॒વ તેના᳚પ્નોતિ ।

જગ॑તી॒-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ ઈ॒શ્વ॒રો વા અશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તઃ॒ પરા᳚-મ્પરા॒વત॒-ઙ્ગન્તોઃ᳚ ।

ઇ॒હ ધૃતિ॒-સ્સ્વાહે॒હ વિધૃ॑તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રન્તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રમ॑તિ॒-સ્સ્વાહેતિ॒ ચત॑સ્ર॒ આહુ॑તી-ર્જુહોતિ

( ) ॥ 45 ॥

ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । દિ॒ગ્ભિરે॒વૈન॒-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ॥ આશ્વ॑ત્થો વ્ર॒જો ભ॑વતિ । પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । અશ્વો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા ।

સો᳚-ઽશ્વ॒ત્થે સં॑વઁથ્સ॒ર-મ॑તિષ્ઠત્ । તદ॑શ્વ॒ત્થસ્યા᳚-શ્વત્થ॒ત્વમ્ ।

યદાશ્વ॑ત્થો વ્ર॒જો ભવ॑તિ । સ્વ એ॒વૈનં॒-યોઁનૌ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 46 ॥

(ત્રિ॒ષ્ટુભ॒ ॑શ્છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે - જુહોતિ॒ - નવ॑ ચ) (અ. 12)

અનુવાકં 13 - સંવઁથ્સરાદ્ર્ધ્વમુખ્યસ્યાગ્રેરૂપસ્થાનમ્

આ બ્ર॑હ્મ-ન્બ્રાહ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સી જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । બ્રા॒હ્મ॒ણ એ॒વ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા બ્રા᳚હ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ્ય॑ જાયત ॥ આ-ઽસ્મિ-ન્રા॒ષ્ટ્રે રા॑જ॒ન્ય॑ ઇષ॒વ્યઃ॑ શૂરો॑ મહાર॒થો જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । રા॒જ॒ન્ય॑ એ॒વ શૌ॒ર્ય-મ્મ॑હિ॒માન॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા રા॑જ॒ન્ય॑ ઇષ॒વ્યઃ॑ શૂરો॑ મહાર॒થો॑-ઽજાયત ॥

દોગ્ધ્રી॑ ધે॒નુરિત્યા॑હ । ધે॒ન્વામે॒વ પયો॑ દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા દોગ્ધ્રી॑ ધે॒નુર॑જાયત । વોઢા॑-ઽન॒ડ્વા-નિત્યા॑હ ॥ 47 ॥

અ॒ન॒ડુહ્યે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા વોઢા॑-ઽન॒ડ્વાન॑જાયત । આ॒શુ-સ્સપ્તિ॒રિત્યા॑હ । અશ્વ॑ એ॒વ જ॒વ-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા-ઽઽશુરશ્વો॑-ઽજાયત । પુર॑ધિં॒ર્યોષેત્યા॑હ ।

યો॒ષિત્યે॒વ રૂ॒પ-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા॒થ્સ્ત્રી યુ॑વ॒તિઃ પ્રિ॒યા ભાવુ॑કા ॥ જિ॒ષ્ણૂ ર॑થે॒ષ્ઠા ઇત્યા॑હ । આ હ॒ વૈ તત્ર॑ જિ॒ષ્ણૂ ર॑થે॒ષ્ઠા જા॑યતે ॥ 48 ॥

યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ સ॒ભેયો॒ યુવેત્યા॑હ । યો વૈ પૂ᳚ર્વવય॒સી ।

સ સ॒ભેયો॒ યુવા᳚ । તસ્મા॒દ્યુવા॒ પુમા᳚-ન્પ્રિ॒યો ભાવુ॑કઃ ॥ આ-ઽસ્ય યજ॑માનસ્ય વી॒રો જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । આ હ॒ વૈ તત્ર॒ યજ॑માનસ્ય વી॒રો જા॑યતે ।

યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ નિ॒કા॒મેનિ॑કામે નઃ પ॒ર્જન્યો॑ વર્ષ॒ત્વિત્યા॑હ ।

નિ॒કા॒મેનિ॑કામે હ॒ વૈ તત્ર॑ પ॒ર્જન્યો॑ વર્ષતિ । યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ ફ॒લિન્યો॑ ન॒ ઓષ॑ધયઃ પચ્યન્તા॒-મિત્યા॑હ ।

ફ॒લિન્યો॑ હ॒ વૈ તત્રૌષ॑ધયઃ પચ્યન્તે । યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ।

યો॒ગ॒ક્ષે॒મો નઃ॑ કલ્પતા॒-મિત્યા॑હ ।

કલ્પ॑તે હ॒ વૈ તત્ર॑ પ્ર॒જાભ્યો॑ યોગક્ષે॒મઃ ।

યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ 49 ॥

(અ॒ન॒ડ્વાનિત્યા॑હ - જાયતે - વર્ષતિ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 13)

અનુવાકં 14 - અન્નહોમાઃ. ત્રિરાત્રરૂપસ્યાશ્વમેધસ્ય પ્રથમદિનરાત્રૌ

પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યો॑ ય॒જ્ઞાન્ વ્યાદિ॑શત્ ।

સ આ॒ત્મ-ન્ન॑શ્વમે॒ધમ॑ધત્ત ।

ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । એ॒ષ વાવ ય॒જ્ઞઃ । યદ॑શ્વમે॒ધઃ । અપ્યે॒વ નો-ઽત્રા॒સ્ત્વિતિ॑ ।

તેભ્ય॑ એ॒તાન॑ન્નહો॒મા-ન્પ્રાય॑ચ્છત્ ।

તાન॑જુહોત્ । તૈર્વૈ સ દે॒વાન॑ પ્રીણાત્ ।

યદ॑ન્ન-હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ ॥ 50 ॥

દે॒વાને॒વ તૈર્યજ॑માનઃ પ્રીણાતિ ॥ આજ્યે॑ન જુહોતિ ।

અ॒ગ્નેર્વા એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યદાજ્ય᳚મ્ । યદાજ્યે॑ન જુ॒હોતિ॑ । અ॒ગ્નિમે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ ॥ મધુ॑ના જુહોતિ ।

મ॒હ॒ત્યૈ વા એ॒તદ્દે॒વતા॑યૈ રૂ॒પમ્ । યન્મધુ॑ । યન્મધુ॑ના જુ॒હોતિ॑ ॥ 51 ॥

મ॒હ॒તીમે॒વ તદ્દે॒વતા᳚-મ્પ્રીણાતિ । ત॒ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॑હોતિ । વસૂ॑નાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યત્ત॑ણ્ડુ॒લાઃ । યત્ત॑ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ ।

વસૂ॑ને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । પૃથુ॑કૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ (ર્જુહોતિ) ।

રુ॒દ્રાણાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યત્પૃથુ॑કાઃ । યત્પૃથુ॑કૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 52 ॥

રુ॒દ્રાને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । લા॒જૈર્જુ॑હોતિ । આ॒દિ॒ત્યાનાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યલ્લા॒જાઃ । યલ્લા॒જૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યાને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । ક॒રમ્બૈ᳚-ર્જુહોતિ । વિશ્વે॑ષાં॒-વાઁ એ॒તદ્દે॒વાનાગ્ં॑ રૂ॒પમ્ । યત્ક॒રમ્બાઃ᳚ । યત્ક॒રમ્બૈ᳚-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 53 ॥

વિશ્વા॑ને॒વ તદ્દે॒વા-ન્પ્રી॑ણાતિ । ધા॒નાભિ॑-ર્જુહોતિ ।

નક્ષ॑ત્રાણાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યદ્ધા॒નાઃ । યદ્ધા॒નાભિ॑-ર્જુ॒હોતિ॑ । નક્ષ॑ત્રાણ્યે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । સક્તુ॑ભિ-ર્જુહોતિ । પ્ર॒જાપ॑તે॒ર્વા એ॒તદ્રૂ॒પમ્ ।

યથ્સક્ત॑વઃ । યથ્સક્તુ॑ભિ-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 54 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । મ॒સૂસ્યૈ᳚ર્જુહોતિ ।

સર્વા॑સાં॒-વાઁ એ॒તદ્દે॒વતા॑નાગ્ં રૂ॒પમ્ । યન્મ॒સૂસ્યા॑નિ । યન્મ॒સૂસ્યૈ᳚-ર્જુ॒હોતિ॑ । સર્વા॑ એ॒વ તદ્દે॒વતાઃ᳚ પ્રીણાતિ । પ્રિ॒ય॒ઙ્ગુ॒ત॒ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॑હોતિ । પ્રિ॒યાઙ્ગા॑ હ॒ વૈ નામૈ॒તે ।

એ॒તૈર્વૈ દે॒વા અશ્વ॒સ્યાઙ્ગા॑નિ॒ સમ॑દધુઃ । યત્પ્રિ॑યઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ । અશ્વ॑સ્યૈ॒વાઙ્ગા॑નિ॒ સન્દ॑ધાતિ ॥ દશાન્ના॑નિ જુહોતિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ ।

વિ॒રાટ્-કૃ॒થ્સ્નસ્યા॒-ન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 55 ॥

(જુ॒હોતિ॒ - મધુ॑ના જુ॒હોતિ॒ - પૃથુ॑કૈર્જુ॒હોતિ॑ - ક॒રમ્બૈ᳚ર્જુ॒હોતિ॒ - સક્તુ॑ભિર્જુ॒હોતિ॑ - પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈર્જુ॒હોતિ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 14)

(અ॒ન્ન॒હો॒માનાજ્યે॑ના॒ગ્નેર્મધુ॑ના તણ્ડુ॒લૈઃ પૃથુ॑કૈર્લા॒જૈઃ ક॒રમ્બૈ᳚દ્ર્ધા॒નાભિ॒-સ્સક્તુ॑ભિર્મ॒સૂસ્યૈઃ᳚ પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈ-ર્દશાન્ના॑નિ॒ દ્વાદ॑શ)

અનુવાકં 15 - તત્પ્રકારવિશેષ

પ્ર॒જાપ॑તિ-રશ્વમે॒ધમ॑સૃજત । તગ્ં સૃ॒ષ્ટગ્ં રક્ષાગ્॑સ્ય જિઘાગ્ંસન્ન્ ।

સ એ॒તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિર્નક્તગ્ં હો॒માન॑-પશ્યત્ । તાન॑ જુહોત્ । તૈર્વૈ સ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । યન્ન॑ક્તગ્ં હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ તૈર્યજ॑માનો॒ રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ આજ્યે॑ન જુહોતિ ।

વજ્રો॒ વા આજ્ય᳚મ્ । વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ 56 ॥

આજ્ય॑સ્ય પ્રતિ॒પદ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રા॒ણો વા આજ્ય᳚મ્ ।

મુ॒ખ॒ત એ॒વાસ્ય॑ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ ॥ અ॒ન્ન॒હો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । શરી॑રવદે॒વાવ॑રુન્ધે ॥ વ્ય॒ત્યાસ॑-ઞ્જુહોતિ । ઉ॒ભય॒સ્યા વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥

નક્ત॑-ઞ્જુહોતિ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥ આજ્યે॑ના-ન્ત॒તો જુ॑હોતિ ॥ 57 ॥

પ્રા॒ણો વા આજ્ય᳚મ્ । ઉ॒ભ॒યત॑ એ॒વાસ્ય॑ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ । પુ॒રસ્તા᳚-ચ્ચો॒પરિ॑ષ્ટાચ્ચ ॥ એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । દ્વાભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒મુષ્મિ॑ન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ઉ॒ભયો॑રે॒વ લો॒કયાઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અ॒સ્મિગ્ગ્શ્ચા॒-મુષ્મિગ્ગ્॑શ્ચ ॥ શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । શ॒તાયુ॒ર્વૈ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તવી᳚ર્યઃ । આયુ॑રે॒વ વી॒ર્ય॑મવ॑રુન્ધે ।

સ॒હસ્રા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । આયુ॒ર્વૈ સ॒હસ્ર᳚મ્ । આયુ॑રે॒વા-વ॑રુન્ધે ॥

સર્વ॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અપ॑રિમિતમે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ 58 ॥

(એ॒વ ય॒જ્ઞ-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્ - ત્યન્ત॒તો જુ॑હોતિ - શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ સપ્ત ચ॑) (અ. 15)

અનુવાકં 16 - વિવરણમેતયોઃ

પ્ર॒જાપ॑તિં॒-વાઁ એ॒ષ ઈ᳚ફ્સ॒તીત્યા॑હુઃ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑ત॒ ઇતિ॑ ।

અથો॑ આહુઃ । સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાનીતિ॑ ॥

એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા એકઃ॑ । તમે॒વાપ્નો॑તિ ॥ એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહા॒ દ્વાભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્ય॑ભિ-પૂ॒ર્વમાહુ॑તી-ર્જુહોતિ ।

અ॒ભિ॒પૂ॒ર્વમે॒વ સ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ એ॒કો॒ત્ત॒ર-ઞ્જુ॑હોતિ ॥ 59 ॥

એ॒ક॒વદે॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ સન્ત॑ત-ઞ્જુહોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । શ॒તાયુ॒ર્વૈ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તવી᳚ર્યઃ । આયુ॑રે॒વ વી॒ર્ય॑મવ॑રુન્ધે । સ॒હસ્રા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । આયુ॒ર્વૈ સ॒હસ્ર᳚મ્ । આયુ॑રે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ અ॒યુતા॑ય॒ સ્વાહા॑ નિ॒યુતા॑ય॒ સ્વાહા᳚ પ્ર॒યુતા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ॥ 60 ॥

ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒માને॒વ લો॒કાનવ॑રુન્ધે ॥ અર્બુ॑દાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વાગ્વા અર્બુ॑દમ્ । વાચ॑મે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ ન્ય॑ર્બુદાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

યો વૈ વા॒ચો ભૂ॒મા । તન્ન્ય॑ર્બુદમ્ ।

વા॒ચ એ॒વ ભૂ॒માન॒મવ॑રુન્ધે ॥

સ॒મુ॒દ્રાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ॥ 61 ॥

સ॒મુ॒દ્રમે॒વાપ્નો॑તિ । મદ્ધ્યા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । મદ્ધ્ય॑મે॒વાપ્નો॑તિ । અન્તા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અન્ત॑મે॒-વાપ્નો॑તિ । પ॒રા॒દ્ર્ધાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

પ॒રા॒દ્ર્ધમે॒વાપ્નો॑તિ ॥ ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । રાત્રિ॒ર્વા ઉ॒ષાઃ ।

અહ॒ર્વ્યુ॑ષ્ટિઃ । અ॒હો॒રા॒ત્રે એ॒વાવ॑રુન્ધે ।

અથો॑ અહોરા॒ત્રયો॑રે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥

તા યદુ॒ભયી॒ર્દિવા॑ વા॒ નક્તં॑-વાઁ જુહુ॒યાત્ । અ॒હો॒રા॒ત્રે મો॑હયેત્ । ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહો॑દેષ્ય॒તે સ્વાહો᳚દ્ય॒તે

સ્વાહેત્યનુ॑દિતે જુહોતિ । ઉદિ॑તાય॒ સ્વાહા॑ સુવ॒ર્ગાય॒ સ્વાહા॑ લો॒કાય॒ સ્વાહેત્યુદિ॑તે જુહોતિ ।

અ॒હો॒રા॒ત્રયો॒-રવ્ય॑તિમોહાય ॥ 62 ॥

(એ॒કો॒ત્ત॒ર-ઞ્જુ॑હોતિ - પ્ર॒યુતા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ - સમુ॒દ્રાય॒ સ્વાહેત્યા॒હાહ॒--ર્ વ્યુ॑ષ્ટિ-સ્સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 16)

અનુવાકં 17 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે

વિ॒ભૂર્મા॒ત્રા પ્ર॒ભૂઃ પિ॒ત્રેત્ય॑શ્વ-ના॒માનિ॑ જુહોતિ ।

ઉ॒ભયો॑રે॒વૈનં॑-લોઁ॒કયો᳚-ર્નામ॒ધેય॑-ઙ્ગમયતિ ॥ આય॑નાય॒ સ્વાહા॒ પ્રાય॑ણાય॒ સ્વાહેત્યુ॑-દ્દ્રા॒વાઞ્જુ॑હોતિ । સર્વ॑મે॒વૈન॒-મસ્ક॑ન્નગ્ં સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ ॥

અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સોમા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ પૂર્વહા॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥

પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સોમા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ પૂર્વદી॒ક્ષા જુ॑હોતિ ।

પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ 63 ॥

પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યે॑-કવિ॒ગ્ં॒શિની᳚-ન્દી॒ક્ષા-ઞ્જુ॑હોતિ ।

એક॑વિગ્ંશતિ॒ર્વૈ દે॑વલો॒કાઃ । દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ । એ॒ષ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥

ભુવો॑ દે॒વાના॒-ઙ્કર્મ॒ણેત્યૃ॑તુ-દી॒ક્ષા જુ॑હોતિ ।

ઋ॒તૂને॒-વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॑ વા॒યવે॒ સ્વાહેતિ॑ જુહો॒ત્ય-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥ 64 ॥

અ॒ર્વાંયઁ॒જ્ઞ-સ્સઙ્ક્રા॑મ॒ત્વિ-ત્યાપ્તી᳚-ર્જુહોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાપ્ત્યૈ᳚ ॥ ભૂ॒ત-મ્ભવ્ય॑-મ્ભવિ॒ષ્યદિતિ॒ પર્યા᳚પ્તી-ર્જુહોતિ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પર્યા᳚પ્ત્યૈ ॥

આ મે॑ ગૃ॒હા ભ॑વ॒ન્ત્વિત્યા॒ભૂ-ર્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા ભૂ᳚ત્યૈ ॥

અ॒ગ્નિના॒ તપો-ઽન્વ॑ભવ॒દિત્ય॑નુ॒ભૂ-ર્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાનુ॑ભૂત્યૈ ॥

સ્વાહા॒-ઽઽધિમાધી॑તાય॒ સ્વાહેતિ॒ સમ॑સ્તાનિ વૈશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ । સમ॑સ્તમે॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ 65 ॥

દ॒દ્ભ્ય-સ્સ્વાહા॒ હનૂ᳚ભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્ય॑ઙ્ગહો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ ।

અઙ્ગે॑ અઙ્ગે॒ વૈ પુરુ॑ષસ્ય પા॒પ્મોપ॑શ્લિષ્ટઃ ।

અઙ્ગા॑દઙ્ગા દે॒વૈન॑-મ્પા॒પ્મન॒સ્તેન॑ મુઞ્ચતિ ॥ અ॒ઞ્જ્યે॒તાય॒ સ્વાહા॑ કૃ॒ષ્ણાય॒ સ્વાહા᳚ શ્વે॒તાય॒ સ્વાહેત્ય॑-શ્વરૂ॒પાણિ॑ જુહોતિ ।

રૂ॒પૈરે॒વૈન॒ગ્ં॒ સમ॑દ્ર્ધયતિ ॥

ઓષ॑ધીભ્ય॒-સ્સ્વાહા॒ મૂલે᳚ભ્ય॒-સ્સ્વાહેત્યો॑ષધિ હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । દ્વ॒ય્યો વા ઓષ॑ધયઃ । પુષ્પે᳚ભ્યો॒-ઽન્યાઃ ફલ॑-ઙ્ગૃ॒હ્ણન્તિ॑ ।

મૂલે᳚ભ્યો॒-ઽન્યાઃ । તા એ॒વોભયી॒રવ॑રુન્ધે ॥ 66 ॥

વન॒સ્પતિ॑ભ્ય॒-સ્સ્વાહેતિ॑ વનસ્પતિ-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ ।

આ॒ર॒ણ્યસ્યા॒ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥

મે॒ષસ્ત્વા॑ પચ॒તૈ-ર॑વ॒ત્વિત્ય-પા᳚વ્યાનિ જુહોતિ ।

પ્રા॒ણા વૈ દે॒વા અપા᳚વ્યાઃ । પ્રા॒ણાને॒વાવ॑રુન્ધે ॥ કૂપ્યા᳚ભ્ય॒-સ્સ્વાહા॒-ઽદ્ભ્ય-સ્સ્વાહેત્ય॒પાગ્ં હોમા᳚ઞ્જુહોતિ । અ॒ફ્સુ વા આપઃ॑ । અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑-ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે ॥ 67 ॥

(પૂ॒ર્વ॒દી॒ક્ષા જુ॑હોતિ॒ પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒મતિ॑ક્રામ॒ - ત્યન॑ન્તરિત્યૈ - ક્રામતિ - રુન્ધે॒ - જાય॑ત॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 17)

અનુવાકં 18 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે

અમ્ભાગ્ં॑સિ જુહોતિ । અ॒યં-વૈઁ લો॒કો-ઽમ્ભાગ્ં॑સિ ।

તસ્ય॒ વસ॒વો-ઽધિ॑પતયઃ । અ॒ગ્નિર્જ્યોતિઃ॑ । યદમ્ભાગ્ં॑સિ જુ॒હોતિ॑ ।

ઇ॒મમે॒વ લો॒કમવ॑રુન્ધે । વસૂ॑ના॒ગ્ં॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । અ॒ગ્નિ-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે ॥ નભાગ્ં॑સિ જુહોતિ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષં-વૈઁ નભાગ્ં॑સિ ॥ 68 ॥

તસ્ય॑ રુ॒દ્રા અધિ॑પતયઃ । વા॒યુર્જ્યોતિઃ॑ । યન્નભાગ્ં॑સિ જુ॒હોતિ॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમે॒વા-વ॑રુન્ધે । રુ॒દ્રાણા॒ગ્ં॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ।

વા॒યુ-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે । મહાગ્ં॑સિ જુહોતિ । અ॒સૌ વૈ લો॒કો મહાગ્ં॑સિ । તસ્યા॑દિ॒ત્યા અધિ॑પતયઃ। સૂર્યો॒ જ્યોતિઃ॑ ॥ 69 ॥

યન્મહાગ્ં॑સિ જુ॒હોતિ॑ । અ॒મુમે॒વ લો॒કમવ॑રુન્ધે । આ॒દિ॒ત્યાના॒ગ્ં॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । સૂર્ય॒-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે ॥

નમો॒ રાજ્ઞ॒ નમો॒ વરુ॑ણા॒યેતિ॑ ય॒વ્યાનિ॑ જુહોતિ ।

અ॒ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ મ॒યો॒ભૂર્વાતો॑ અ॒ભિ વા॑તૂ॒સ્રા ઇતિ॑ ગ॒વ્યાનિ॑ જુહોતિ ।

પ॒શૂ॒નામવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥

પ્રા॒ણાય॒ સ્વાહા᳚ વ્યા॒નાય॒ સ્વાહેતિ॑ સન્તતિ-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ 70 ॥

સિ॒તાય॒ સ્વાહા-ઽસિ॑તાય॒ સ્વાહેતિ॒ પ્રમુ॑ક્તી-ર્જુહોતિ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પ્રમુ॑ક્ત્યૈ ॥ પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।

ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥

દ॒ત્ત્વતે॒ સ્વાહા॑-ઽદ॒ન્તકા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ શરીર-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । પિ॒તૃ॒લો॒કમે॒વ તૈર્યજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥ કસ્ત્વા॑ યુનક્તિ॒ સ ત્વા॑ યુન॒ક્ત્વિતિ॑ પરિ॒ધીન્. યુ॑નક્તિ । ઇ॒મે વૈ લો॒કાઃ પ॑રિ॒ધયઃ॑ । ઇ॒માને॒વાસ્મૈ॑ લો॒કાન્. યુ॑નક્તિ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 71 ॥

યઃ પ્રા॑ણ॒તો ય આ᳚ત્મ॒દા ઇતિ॑ મહિ॒માનૌ॑ જુહોતિ ।

સુ॒વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો મહઃ॑ । સુ॒વ॒ર્ગમે॒વ તાભ્યાં᳚-લોઁ॒કં-યઁજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥

આ બ્રહ્મ॑-ન્બ્રાહ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવચ॒ર્સી જા॑યતા॒મિતિ॒ સમ॑સ્તાનિ બ્રહ્મવર્ચ॒સાનિ॑ જુહોતિ ।

બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સમે॒વ તૈર્યજ॑મા॒નો

-ઽવ॑રુન્ધે ॥ જજ્ઞિ॒ બીજ॒મિતિ॑ જુહો॒ત્ય-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥

અ॒ગ્નયે॒ સમ॑નમ-ત્પૃથિ॒વ્યૈ સમન॑મ॒દિતિ॑ સન્નતિ હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ન॑ત્યૈ ॥ ભૂ॒તાય॒ સ્વાહા॑ ભવિષ્ય॒તે સ્વાહેતિ॑ ભૂતાભ॒વ્યૌ હોમૌ॑ જુહોતિ ।

અ॒યં-વૈઁ લો॒કો ભૂ॒તમ્ ॥ 72 ॥

અસૌ ભ॑વિ॒ષ્યત્ । અ॒નયો॑રે॒વ લો॒કયોઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । સર્વ॒સ્યાપ્ત્યૈ᳚ । સર્વ॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ યદક્ર॑ન્દઃ પ્રથ॒મ-ઞ્જાય॑માન॒ ઇત્ય॑શ્વસ્તો॒મીય॑-ઞ્જુહોતિ । સર્વ॒સ્યાપ્ત્યૈ᳚ । સર્વ॑સ્ય॒ જિત્યૈ᳚ ॥ સર્વ॑મે॒વ તેના᳚પ્નોતિ ।

સર્વ॑-ઞ્જયતિ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે ॥ 73 ॥

ય ઉ॑ ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ ય॒જ્ઞગ્ં રક્ષાગ્॑સ્ય જિઘાગ્ંસન્ન્ । સ એ॒તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્નક્તગ્ં હો॒માન॑પશ્યત્ । તાન॑જુહોત્ ।

તૈર્વૈ સ ય॒જ્ઞાદ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । યન્ન॑ક્તગ્ં હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ ।

ય॒જ્ઞાદે॒વ તૈર્યજ॑માનો॒

રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહેત્ય॑ન્ત॒તો જુ॑હોતિ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 74 ॥

(વૈ નભાગ્ં॑સિ॒ - સૂર્યો॒ જ્યોતિઃ॒ - સન્ત॑ત્યૈ॒ - સમ॑ષ્ટ્યૈ - ભુ॒તમ્ - ઁયજ॑તે॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 18)

અનુવાકં 19 - ઔપસથ્યદિને યૂપપ્રયોગાઃ

એ॒ક॒યૂ॒પો વૈ॑કાદ॒શિની॑ વા । અ॒ન્યેષાં᳚-યઁ॒જ્ઞાનાં॒-યૂઁપા॑ ભવન્તિ ।

એ॒ક॒વિ॒શિન્ય॑-શ્વમે॒ધસ્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ બૈ॒લ॒.વો વા॑ ખાદિ॒રો વા॑ પાલા॒શો વા᳚ । અ॒ન્યેષાં᳚-યઁજ્ઞક્રતૂ॒નાં-યૂઁપા॑ ભવન્તિ । રાજ્જુ॑દાલ॒ એક॑વિગ્ંશત્ય-રત્નિરશ્વમે॒ધસ્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ નાન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒ના-ન્તે॑જ॒ન્યા અ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । અવ॑દ્ય॒ન્ત્યશ્વ॑સ્ય ॥ 75 ॥

પા॒પ્મા વૈ તે॑જ॒ની । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ॥

પ્લ॒ક્ષ॒શા॒ખાયા॑મ॒ન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । વે॒ત॒સ॒-શા॒ખાયા॒-મશ્વ॑સ્ય । અ॒ફ્સુયો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ । અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ । સ્વ એ॒વાસ્ય॒ યોના॒વ-વ॑દ્યતિ ॥

યૂપે॑ષુ ગ્રા॒મ્યા-ન્પ॒શૂન્નિ॑-યુ॒ઞ્જન્તિ॑ । આ॒રો॒કેષ્વા॑-ર॒ણ્યાન્ધા॑રયન્તિ ।

પ॒શૂ॒નાં-વ્યાઁવૃ॑ત્ત્યૈ ॥ આ ગ્રા॒મ્યા-ન્પ॒શૂન્-ઁલભ॑ન્તે । પ્રાર॒ણ્યાન્થ્સૃ॑જન્તિ । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ॥ 76 ॥

(અશ્વ॑સ્ય॒ - વ્યાવૃ॑ત્ત્ય॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 19)

અનુવાકં 20 - યૂપાનાં સ્થાનાદયઃ

રાજ્જુ॑દાલ-મગ્નિ॒ષ્ઠ-મ્મિ॑નોતિ । ભ્રૂ॒ણ॒હ॒ત્યાયા॒ અપ॑હત્યૈ ॥ પૌતુ॑દ્રવાવ॒ભિતો॑ ભવતઃ । પુણ્ય॑સ્ય ગ॒ન્ધસ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ।

ભ્રૂ॒ણ॒હ॒ત્યા-મે॒વાસ્મા॑-દપ॒હત્ય॑ । પુણ્યે॑ન ગ॒ન્ધેનો॑ભ॒યતઃ॒ પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ॥

ષડ્બૈ॒લ્॒.વા ભ॑વન્તિ । બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સસ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ ષટ્ખા॑દિ॒રાઃ ।

તેજ॒સો-ઽવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 77 ॥

ષટ્પા॑લા॒શાઃ । સો॒મ॒પી॒થસ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ એક॑વિગ્ંશતિ॒-સ્સમ્પ॑દ્યન્તે ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ શ॒ત-મ્પ॒શવો॑ ભવન્તિ ॥ 78 ॥

શ॒તાયુઃ॒ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તેન્દ્રિ॑યઃ । આયુ॑ષ્યે॒વેન્દ્રિ॒યે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥

સર્વં॒-વાઁ અ॑શ્વમે॒દ્ધ્યાપ્નો॑તિ । અપ॑રિમિતા ભવન્તિ । અપ॑રિમિત॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કસ્મા᳚થ્સ॒ત્યાત્ ।

દ॒ક્ષિ॒ણ॒તો᳚-ઽન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । ઉ॒ત્ત॒ર॒તો-ઽશ્વ॒સ્યેતિ॑ । વા॒રુ॒ણો વા અશ્વઃ॑ ॥ 79 ॥

એ॒ષા વૈ વરુ॑ણસ્ય॒ દિક્ । સ્વાયા॑મે॒વાસ્ય॑ દિ॒શ્યવ॑દ્યતિ । યદિત॑રેષા-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યતિ॑ । શ॒ત॒દે॒વ॒ત્ય॑-ન્તેનાવ॑રુન્ધે ॥

ચિ॒તે᳚-ઽગ્ના-વધિ॑વૈત॒સે કટે-ઽશ્વ॑-ઞ્ચિનોતિ ।

અ॒ફ્સુ-યો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ ।

અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ । સ્વ એ॒વૈનં॒-યોઁનૌ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-ન્તૂપ॒ર-ઞ્ચિ॑નોતિ । પ॒શ્ચાત્પ્રા॒ચીન॑-ઙ્ગોમૃ॒ગમ્ ॥ 80 ॥

પ્રા॒ણા॒પા॒ના-વે॒વાસ્મિન᳚ થ્સ॒મ્યઞ્ચૌ॑ દધાતિ ॥

અશ્વ॑-ન્તૂપ॒ર-ઙ્ગો॑મૃ॒ગમિતિ॑ સર્વ॒હુત॑ એ॒તાઞ્જુ॑હોતિ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॑-મ॒ભિજિ॑ત્યૈ ॥ આ॒ત્મના॒-ઽભિજુ॑હોતિ । સાત્મા॑નમે॒વૈન॒ગ્ં॒ સત॑નુ-ઙ્કરોતિ ॥ સાત્મા॒-ઽમુષ્મિ॑ન્ ઁલા॒કે ભ॑વતિ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અથો॒ વસો॑રે॒વ ધારા॒-ન્તેનાવ॑રુન્ધે ॥ ઇ॒લુ॒વર્દા॑ય॒ સ્વાહા॑ બલિ॒વર્દા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વા ઇ॑લુ॒વર્દઃ॑ ।

પ॒રિ॒વ॒થ્સ॒રો બ॑લિ॒વર્દઃ॑ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રાદે॒વ પ॑રિવથ્સ॒રાદાયુ॒ર વ॑રુન્ધે । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑ન્-દધાતિ ।

તસ્મા॑દશ્વ-મેધયા॒જી જ॒રસા॑ વિ॒સ્રસા॒-ઽમું-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ 81 ॥

(તેજ॒સો-ઽવ॑રુદ્ધૈ - ભવ॒ન્ - ત્યશ્વો॑ - ગોમૃ॒ગ - મિ॑લુ॒વર્દ॑ શ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 20)

અનુવાકં 21 - ચેતવ્યાગ્નયાદેર્વિશેષઃ

એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભ॑વતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ । એક॑વિગ્ંશતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ ॥

યથા॒ વા અશ્વા॑ વર્ર્ષ॒ભા વા॒ વૃષા॑ણ-સ્સગ્ગ્સ્ફુ॒રેરન્ન્॑ । એ॒વમે॒તથ્સ્તોમા॒-સ્સગ્ગ્સ્ફુ॑રન્તે । યદે॑કવિ॒ગ્ં॒શાઃ । તે યથ્સ॑મૃ॒ચ્છેરન્ન્॑ । હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ ॥ દ્વા॒દ॒શ એ॒વાગ્નિ-સ્સ્યા॒દિત્યા॑હુઃ ।

દ્વા॒દ॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ ॥ 82 ॥

એકા॑દશ॒ યૂપાઃ᳚ ॥ યદ્દ્વા॑દ॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભવ॑તિ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ ।

સં॒વઁ॒થ્સ॒રેણૈ॒વાસ્મા॒ અન્ન॒મવ॑રુન્ધે ॥ યદ્દશ॒ યૂપા॒ ભવ॑ન્તિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒વાન્નાદ્ય॒-મવ॑રુન્ધે ।

ય એ॑કાદ॒શઃ । સ્તન॑ એ॒વાસ્યૈ॒ સઃ ॥ 83 ॥

દુ॒હ એ॒વૈના॒-ન્તેન॑ ॥ તદા॑હુઃ ।

યદ્દ્વા॑દ॒શો᳚-ઽગ્નિ-સ્સ્યા᳚દ્દ્વાદ॒શ-સ્સ્તોમ॒ એકા॑દશ॒ યૂપાઃ᳚ । યથા॒ સ્થૂરિ॑ણા યા॒યાત્ । તા॒દૃક્તત્ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ એ॒વાગ્નિઃ

સ્યા॒દિત્યા॑હુઃ । એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ ।

એક॑વિગ્ંશતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ । યથા॒ પ્રષ્ટિ॑ભિ॒ર્યાતિ॑ ।

તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ 84 ॥

યો વા અ॑શ્વમે॒ધે તિ॒સ્રઃ ક॒કુભો॒ વેદ॑ । ક॒કુદ્ધ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ।

એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભ॑વતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ । એક॑વિગ્ંશતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ ।

એ॒તા વા અ॑શ્વમ॒ધે તિ॒સ્રઃ ક॒કુભઃ॑ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ક॒કુદ્ધ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ॥

યો વા અ॑શ્વમે॒ધે ત્રીણિ॑ શી॒ર્॒ષાણિ॒ વેદ॑ ।

શિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ।

એ॒તાનિ॒ વા અ॑શ્વમે॒ધે ત્રીણિ॑ શી॒ર॒.ષાણિ॑ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । શિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ॥ 85 ॥

(દ્વા॒દ॒શ-સ્સ્તોમઃ॒-સ- એ॒વ તચ્ - છિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ॒ ષટ્ચ॑) (અ. 21)

અનુવાકં 22 - ઉક્થ્યાખ્યે દ્વિતીયે-ઽહનિ બહિષ્પવમાને અશ્વસ્યોદ્રાતૃત્વમ્

દે॒વા વા અ॑શ્વમે॒ધે પવ॑માને । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ન્ન પ્રાજા॑નન્ન્ । તમશ્વઃ॒ પ્રાજા॑નાત્ ।

યદ॑શ્વમ॒ધે-ઽશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॒નોદ॑ઞ્ચો બહિષ્પવમા॒નગ્ં સર્પ॑ન્તિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પ્રજ્ઞા᳚ત્યૈ । ન વૈ મ॑નુ॒ષ્યઃ॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા વેદ ।

અશ્વો॒ વૈ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા વેદ ॥ યદુ॑દ્ગા॒-તોદ્ગાયે᳚ત્ । યથા-ઽક્ષે᳚ત્રજ્ઞો॒-ઽન્યેન॑ પ॒થા પ્ર॑તિપા॒દયે᳚ત્ । તા॒દૃક્તત્ ॥ 86 ॥

ઉ॒દ્ગા॒તાર॑-મપ॒રુદ્ધ્ય॑ । અશ્વ॑-મુદ્ગી॒થાય॑ વૃણીતે । યથા᳚ ક્ષેત્ર॒જ્ઞો-ઽઞ્જ॑સા॒ નય॑તિ ।

એ॒વમે॒વૈન॒મશ્વઃ॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા નયતિ ॥ પુચ્છ॑મ॒ન્વાર॑ભન્તે । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ હિ-ઙ્ક॑રોતિ । સામૈ॒વાકઃ॑ ।

હિ-ઙ્ક॑રોતિ । ઉ॒દ્ગી॒થ એ॒વાસ્ય॒ સઃ ॥ 87 ॥

વડ॑બા॒ ઉપ॑ રુન્ધન્તિ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ।

અથો॒ યથો॑પગા॒તાર॑ ઉપ॒ગાય॑ન્તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ ઉદ॑ગાસી॒દશ્વો॒ મેદ્ધ્ય॒ ઇત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિ-રુદ્ગી॒થઃ । ઉ॒દ્ગી॒થમે॒વાવ॑રુન્ધે । અથો॑ ઋખ્સા॒મયો॑રે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ હિર॑ણ્યેનો॒પાક॑રોતિ ।

જ્યોતિ॒ર્વૈ હિર॑ણ્યમ્ । જ્યોતિ॑રે॒વ મુ॑ખ॒તો દ॑ધાતિ ।

યજ॑માને ચ પ્ર॒જાસુ॑ ચ । અથો॒ હિર॑ણ્યજ્યોતિરે॒વ યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ 88 ॥

(તથ્ - સ - ઉ॒પાક॑રોતિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 22)

અનુવાકં 23 - અશ્વે પર્યગ્ન્યપ્રયન્તાના-મ્પશૂના-ન્નિયોજનં

પુરુ॑ષો॒ વૈ ય॒જ્ઞઃ । ય॒જ્ઞઃ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । યદશ્વે॑ પ॒શૂન્નિ॑યુ॒ઞ્જન્તિ॑ ।

ય॒જ્ઞાદે॒વ તદ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે ॥ અશ્વ॑-ન્તૂપ॒ર-ઙ્ગો॑મૃ॒ગમ્ । તાન॑ગ્નિ॒ષ્ઠ આલ॑ભતે ।

સે॒ના॒મુ॒ખમે॒વ તથ્સગ્ગ્શ્ય॑તિ । તસ્મા᳚-દ્રાજમુ॒ખ-મ્ભી॒ષ્મ-મ્ભાવુ॑કમ્ ॥

આ॒ગ્ને॒ય-ઙ્કૃ॒ષ્ણગ્રી॑વ-મ્પુ॒રસ્તા᳚-લ્લ॒લાટે᳚ । પૂ॒ર્વા॒ગ્નિમે॒વ ત-ઙ્કુ॑રુતે ॥ 89 ॥

તસ્મા᳚-ત્પૂર્વા॒ગ્નિ-મ્પુ॒રસ્તા᳚-થ્સ્થાપયન્તિ ॥ પૌ॒ષ્ણમ॒ન્વઞ્ચ᳚મ્ । અન્નં॒-વૈઁ પૂ॒ષા । તસ્મા᳚-ત્પૂર્વા॒ગ્ના-વા॑હા॒ર્ય॑-માહ॑રન્તિ ॥

ઐ॒ન્દ્રા॒પૌ॒ષ્ણ મુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । ઐ॒ન્દ્રો વૈ રા॑જ॒ન્યો-ઽન્ન॑-મ્પૂ॒ષા ।

અ॒ન્નાદ્યે॑નૈ॒વૈન॑-મુભ॒યતઃ॒ પરિ॑ગૃહ્ણાતિ । તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્યો᳚ન્ના॒દો ભાવુ॑કઃ ॥

આ॒ગ્ને॒યૌ કૃ॒ષ્ણગ્રી॑વૌ બાહુ॒વોઃ । બા॒હુ॒વોરે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્ધત્તે ॥ 90 ॥

તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્યો॑ બાહુબ॒લી ભાવુ॑કઃ ॥

ત્વા॒ષ્ટ્રૌ લો॑મશસ॒ક્થૌ સ॒ક્થ્યોઃ ।

સ॒ક્થ્યોરે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્ધત્તે । તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્ય॑ ઊરુબ॒લી ભાવુ॑કઃ ॥ શિ॒તિ॒પૃ॒ષ્ઠૌ બા॑ર્હસ્પ॒ત્યૌ પૃ॒ષ્ઠે ।

બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સ-મે॒વોપરિ॑ષ્ટાદ્ધત્તે ।

અથો॑ ક॒વચે॑ એ॒વૈતે અ॒ભિતઃ॒ પર્યૂ॑હતે ।

તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્યઃ॑ સન્ન॑દ્ધો વી॒ર્ય॑-ઙ્કરોતિ ॥ ધા॒ત્રે પૃ॑ષોદ॒ર-મ॒ધસ્તા᳚ત્ ।

પ્ર॒તિ॒ષ્ઠામે॒વૈતા-ઙ્કુ॑રુતે ।

અથો॑ ઇ॒યં-વૈઁ ધા॒તા ।

અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ સૌ॒ર્ય-મ્બ॒લક્ષ॒-મ્પુચ્છે᳚ । ઉ॒થ્સે॒ધમે॒વ ત-ઙ્કુ॑રુતે ।

તસ્મા॑દુથ્સે॒ધ-મ્ભ॒યે પ્ર॒જા

અ॒ભિસગ્ગ્શ્ર॑યન્તિ ॥ 91 ॥

(કુ॒રુ॒તે॒ - ધ॒ત્તે॒ - કુ॒રુ॒તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 23)

(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - ચતુ॑ષ્ટય્યો॒ - યો વૈ - યઃ પિ॒તુ - શ્ચ॒ત્વારા॒ - યથા॑ નિ॒ક્તમ્ - પ્ર॒જાપ॑તયે ત્વા॒- યથા॒ પ્રોક્ષિ॑તં - વિ॒ભૂરા॑હ- પ્ર॒જાપ॑તિરકામયતાશ્વમે॒ધેન॑ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્ન કિઞ્ચ॒ ન - સા॑વિ॒ત્ર - મા બ્રહ્મ॑ન્ - પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યઃ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ રક્ષાગ્ં॑સિ - પ્ર॒જાપ॑તિમીફ્સતિ - વિ॒ભુર॑શ્વના॒માન્ય - મ્ભાગ્॑ - સ્યેકયૂ॒પો - રાજ્જુ॑દાલ - મેકવિ॒ગ્ં॒શો - દે॒વાઃ - પુરુ॑ષ॒ સ્ત્રયો॑વિગ્ંશતિઃ)

(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - તસ્મા॑દશ્વમેધયા॒જી - ય-ત્પરિ॑મિતા॒ - ય-દ્ય॑જ્ઞમુ॒ખે - યો દી॒ક્ષામ્ - દે॒વાને॒વ - ત્રય॑ ઇ॒મે - સિ॒તાય॑ - પ્રાણાપા॒નાવે॒વાસ્મિ॒ન્ - તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્ય॑ એક॑નવતિઃ)

(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - સગ્ગ્શ્ર॑યન્તિ)

॥ હરિઃ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

+++++++++++++++++++++++++++

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍam

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

(aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍaṃ)

anuvākaṃ 1 - sāṅgrahaṇyeṣṭyādayaḥ yājamānasaṃskārāḥ

sā॒graṃ॒ha॒ṇyeṣṭyā̭ yajate | i॒mā-ñja॒natā॒gṃ॒ saṅga̭hṇā॒nīti̭ || dvāda̭śāratnī raśa॒nā bha̭vati | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |

saṃ॒va~॒thsa॒rame॒vā va̭rundhe | mau॒ñjī bha̭vati | ūrgvai muñjāḥ᳚ | ūrja̭me॒ vā va̭rundhe || ci॒trā nakṣa̭tra-mbhavati | ci॒traṃ-vā~ e॒tatkarma̭ || 1 ||

yada̭śvame॒dha-ssamṛ̭ddhyai || puṇya̭nāma deva॒yaja̭na-ma॒ddhyava̭syati | puṇyā̭me॒va tena̭ kī॒rtima॒bhija̭yati || apa̭dātī-nṛ॒tvijaḥ̭ sa॒māva̭ha॒ntyā sṷbrahma॒ṇyāyāḥ᳚ |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ke॒śa॒śma॒śru va̭pate | na॒khāni॒ nikṛ̭ntate | da॒to dhā̭vate | snāti̭ | aha̭taṃ॒-vā~saḥ॒ pari̭dhatte | pā॒pmano-'pa̭hatyai |

vācaṃ̭-ya~॒tvopa̭vasati | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ guptyai᳚ | rātri̭-ñjāga॒raya̭nta āsate | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 2 ||

(karma̭ - dhatte॒ pañca̭ ca) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - brahmaudanābhidhānam

catṷṣṭayya॒ āpo̭ bhavanti |

catṷśśapho॒ vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai ||

tā di॒gbhya-ssa॒mābhṛ̭tā bhavanti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ |

annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || tāsṷ brahmauda॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va tadda̭dhāti || 3 ||

catṷśśarāvo bhavati | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || u॒bha॒yato̭ ru॒kmau bha̭vataḥ | u॒bha॒yata̭ e॒vāsmi॒n-ruca̭-ndadhāti | uddha̭rati śṛta॒tvāya̭ |

sa॒rpiṣvā᳚-nbhavati meddhya॒tvāya̭ | ca॒tvāra̭ ārṣe॒yāḥ prāśna̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti | ca॒tvāri॒ hira̭ṇyāni dadāti | di॒śāma॒va jyotī॒g॒ṣya va̭rundhe || 4 ||

yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tasmi̭n-raśa॒nā-nnyṷnatti | pra॒jāpa̭ti॒rvā o̭da॒naḥ | reta॒ ājya᳚m | yadājyḙ raśa॒nā-nnyu॒natti̭ | pra॒jāpa̭time॒va reta̭sā॒ sama̭rdhayati || da॒rbha॒mayī̭ raśa॒nā bha̭vati |

ba॒hu vā e॒ṣa kṷca॒ro̭-'me॒ddhyamupa̭gacchati |

yadaśvaḥ̭ | pa॒vitraṃ॒-vai~ da॒rbhāḥ || 5 ||

yadda̭rbha॒mayī̭ raśa॒nā bhava̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | pū॒tamḙna॒-mmeddhya॒-māla̭bhate ||

aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya mahi॒moda̭-krāmat |

sa ma॒hartvi̭jaḥ॒ prāvi̭śat | tanma॒hartvi̭jā-mmahartvi॒ktvam | yanma॒hartvi̭jaḥ prā॒śñanti̭ |

ma॒hi॒māna̭-me॒vāsmi॒n-tadda̭dhati ||

aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya॒ reta॒ uda̭krāmat |

tathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mabhavat | yathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya॒-ndadā̭ti |

reta̭ e॒va tadda̭dhāti || o॒da॒ne da̭dāti | reto॒ vā o̭da॒naḥ | reto॒ hira̭ṇyam | reta̭sai॒vāsmi॒-nreto̭ dadhāti || 6 ||

(da॒dhā॒ti॒ - ru॒ndhe॒ - da॒rbhā - a̭bhava॒-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - raśanayā-'śvabandhanam

yo vai brahma̭ṇe de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭ta॒ye-'pra̭ti-pro॒cyāśva॒-mmeddhya̭-mba॒ddhnāti̭ |

ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yānbhavati | yaḥ pra̭ti॒procya̭ | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yānbhavati || yadāha̭ | brahma॒nnaśva॒-mmeddhya̭-mbhanthsyāmi de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ tena̭ rāddhyāsa॒miti̭ | brahma॒ vai bra॒hmā |

brahma̭ṇa e॒va de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye prati॒procyāśva॒-mmeddhya̭-mbaddhnāti || 7 ||

na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati ||

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ raśa॒nā-māda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒-mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭-maddhva॒ryū āstā᳚m |

pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒-mityā̭ha॒ yatyai᳚ ||

vyṛ̭ddhaṃ॒-vā~ e॒tadya॒jñasya̭ | yada̭ya॒juṣkḙṇa kri॒yate᳚ |

i॒māma̭gṛbhṇan-raśa॒nā-mṛ॒tasye-tyadhi̭ vadati॒ yajṷṣkṛtyai | ya॒jñasya॒ samṛ̭ddhyai || 8 ||

tadā̭huḥ | dvāda̭śāratnī raśa॒nā ka̭rta॒vyā(3) trayo̭daśāra॒tnī(3)riti̭ | ṛ॒ṣa॒bho vā e॒ṣa ṛ̭tū॒nām | yathsaṃ̭va~thsa॒raḥ |

tasya̭ trayoda॒śo māso̭ vi॒ṣṭapa᳚m | ṛ॒ṣa॒bha e॒ṣa ya॒jñānā᳚m | yada̭śvame॒dhaḥ | yathā॒ vā ṛ̭ṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | e॒vame॒tasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tra॒yo॒da॒śama̭ra॒tnigṃ ra̭śa॒nāyā̭-mu॒pāda̭dhāti || 9 ||

yatha̭rṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapagṃ̭ saggska॒roti̭ | tā॒dṛge॒va tat || pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyetyā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti ||

tayā̭ de॒vā-ssu॒tamāba̭bhūvu॒-rityā̭ha | bhūti̭me॒vopāva̭rtate || ṛ॒tasya॒ sāmana᳚-thsa॒ramā॒rapa॒ntītyā̭ha | sa॒tyaṃ-vā~ ṛ॒tam |

sa॒tyenai॒vaina̭ mṛ॒tenāra̭bhate || a॒bhi॒dhā a॒sītyā̭ha || 10 ||

tasmā̭-daśvamedhayā॒jī sarvā̭ṇi bhū॒tānya॒bhi bha̭vati | bhuva̭na-ma॒sītyā̭ha |

bhū॒māna̭-me॒vopa̭ti | ya॒ntā-'sītyā̭ha | ya॒ntāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti |

dha॒rtā-'sītyā̭ha | dha॒rtāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti | so᳚-'gniṃ-vai~᳚śvāna॒ra-mityā̭ha |

a॒gnā-ve॒vainaṃ̭-vai~śvāna॒re jṷhoti | sapra̭thasa॒mityā̭ha || 11 ||

pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ̭ prathayati |

svāhā̭kṛta॒ ityā̭ha | homa̭ e॒vāsya॒ṣaḥ |

pṛ॒thi॒vyā-mityā̭ha | a॒syāme॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati | ya॒ntā rāḍya॒ntā-'si॒ yama̭no dha॒rtā-'si̭ dha॒ruṇa॒ ityā̭ha |

rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |

kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā ra॒yyai tvā॒ poṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste ||

sva॒gā tvā̭ de॒vebhya॒ ityā̭ha |

de॒vebhya̭ e॒vainagg̭ sva॒gā ka̭roti |

svāhā᳚ tvā pra॒jāpa̭taya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ |

yasyā̭ e॒va de॒vatā̭yā āla॒bhyata᳚ | tayai॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 12 ||

(ba॒dhnā॒ti॒ - samṛ̭ddhyā - u॒pada̭dhā - tya॒sītyā̭ha॒ - sapra̭thasa॒mītyā̭ha - de॒vebhya॒ ityā̭ha॒ pañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - aśvasya jale-'vagāhanam

yaḥ pi॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pu॒rastā᳚nnayati |

yo mā॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pa॒ścānna̭yati |

viṣva̭ñcame॒vāsmā᳚t-pā॒pmānaṃ॒-vi~vṛ̭hataḥ || yo arva̭nta॒-ñjighāgṃ̭sati॒ tama॒bhya̭mīti॒ varṷṇa॒ iti॒ śvāna̭-ñcatura॒kṣa-mprasaṷti |

pa॒ro martaḥ̭ pa॒ra-śśveti॒ śuna̭ścatu-ra॒kṣasya॒ praha̭nti | śveva॒ vai pā॒pmā bhrātṛ̭vyaḥ | pā॒pmāna̭-me॒vāsya॒ bhrātṛ̭vyagṃ hanti ||

sai॒ddhra॒ka-mmusa̭la-mbhavati || 13 ||

karma̭ karmai॒vāsmai̭ sādhayati || pau॒gg॒śca॒le॒yo ha̭nti |

pu॒gg॒śca॒lvāṃ-vai~ de॒vā-śśuca॒-nnya̭dadhuḥ | śu॒caivāsya॒ śucagṃ̭ hanti ||

pā॒pmā vā e॒tamī᳚phsa॒-tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |

aśva̭syādhaspa॒damupā᳚syati |

va॒jrī vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tyaḥ |

vajrḙṇai॒va pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya॒-mava̭krāmati || da॒kṣi॒ṇā-'pa̭plāvayati || 14 ||

pā॒pmāna̭-me॒vāsmā॒-cchama̭la॒-mapa̭plāvayati || ai॒ṣī॒ka ṷdū॒ho bha̭vati | āyu॒rvā i॒ṣīkāḥ᳚ | āyṷre॒-vāsmi̭-ndadhati | a॒mṛtaṃ॒-vā~ i॒ṣīkāḥ᳚ | a॒mṛta̭me॒-vāsmi̭-ndadhati || ve॒ta॒sa॒śā॒khopa॒samba̭ddhā bhavati |

a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ |

svāde॒vainaṃ॒-yo~ne॒rnirmi̭mīte ||

pu॒rastā᳚t-pra॒tyañca̭-ma॒bhyudṷ̄hati |

pu॒rastā̭-de॒vāsmi̭-npra॒tīcya॒ mṛta̭-ndadhāti ||

a॒ha-ñca॒ tva-ñca̭ vṛtraha॒nniti̭ bra॒hmā yaja̭mānasya॒ hasta̭-ṅgṛhṇāti |

bra॒hma॒kṣa॒tre e॒va sanda̭dhāti |

a॒bhi kratve᳚ndra bhū॒radha॒ jmannitya̭-dhva॒ryu-ryaja̭mānaṃ-vā~cayatya॒-bhiji̭tyai || 15 ||

(bha॒va॒ti॒ - plā॒va॒ya॒ti॒ - mi॒mī॒te॒ pañca̭ ca) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - aśvasya prokṣaṇa-mmahartvijām

ca॒tvāra̭ ṛ॒tvija॒-ssamṷkṣanti |

ā॒bhya e॒vaina̭-ñcata॒sṛbhyo̭ di॒gbhyo̭-'bhisamī̭rayanti || śa॒tena̭ rājapu॒trai-ssa॒hāddhva॒ryuḥ | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |

a॒yagṃ rājā̭ vṛ॒traṃ-va~̭ddhyā॒diti̭ | rā॒jyaṃ-vā~ a̭ddhva॒ryuḥ | kṣa॒tragṃ rā̭japu॒traḥ | rā॒jyenai॒-vāsmi̭n kṣa॒tra-nda̭dhāti ||

śa॒tenā̭-rā॒jabhi̭ru॒grai-ssa॒ha bra॒hmā || 16 ||

da॒kṣi॒ṇa॒ta uda॒ntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |

a॒yagṃ rājā᳚-'pratidhṛ॒ṣyo᳚-'stviti̭ | balaṃ॒-vai~ bra॒hmā | bala̭marā॒jograḥ | bala̭nai॒-vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti || śa॒tena̭ sūtagrāma॒ṇibhiḥ̭ sa॒ha hotā᳚ | pa॒ścāt-prāntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |

a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā | a॒yagṃ rājā॒-'syai vi॒śaḥ || 17 ||

ba॒hu॒gvai ba̭hva॒śvāyai̭ bahvajāvi॒kāyai᳚ | ba॒hu॒vrī॒hi॒ya॒vāyai̭ bahumāṣati॒lāyai᳚ |

ba॒hu॒hi॒ra॒ṇyāyai̭ bahuha॒stikā̭yai | ba॒hu॒dā॒sa॒pū॒ru॒ṣāyai̭ rayi॒matyai॒ puṣṭi̭matyai | ba॒hu॒rā॒ya॒spo॒ṣāyai॒ rājā॒-'stviti̭ | bhū॒mā vai hotā᳚ | bhū॒mā sṷ̄tagrāma॒ṇyaḥ̭ | bhū॒mnaivāsmi̭-nbhū॒māna̭-ndadhāti || śa॒tena̭ kṣatta-saṅgrahī॒tṛbhiḥ̭ sa॒hodgā॒tā | u॒tta॒ra॒to da̭kṣi॒ṇā tiṣṭha॒-nprokṣa̭ti || 18 ||

a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙ ne॒ṣṭvā |

a॒yagṃ rājā॒ sarva॒māyṷre॒tviti̭ |

āyu॒rvā ṷdgā॒tā | āyuḥ̭ kṣatta-saṅgrahī॒tāraḥ̭ |

āyṷṣai॒-vāsmi॒nnāyṷ-rdadhāti || śa॒tagṃ śa̭ta-mbhavanti | śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ |

āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati || ca॒tu॒-śśa॒tā bha̭vanti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || 19 ||

(bra॒hmā - vi॒śa - ṷkṣati॒ - diśa॒ eka̭-ñca) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - bhūmau patatā-mbindūnāmabhimantraṇam

yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti | e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |

yanni॒ktamanā̭-labdha-muthsṛ॒janti̭ | yathstokyā̭ a॒nvāha̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |

yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || sa॒hasra॒-manvā̭ha | sa॒hasra̭ sammita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || 20 ||

yatpari̭mitā anubrū॒yāt | pari̭mita॒mava̭rundhīta | apa̭rimitā॒ anvā̭ha | apa̭rimita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||

stokyā̭ juhoti | yā e॒va varṣyā॒ āpaḥ̭ | tā ava̭rundhe || a॒syā-ñjṷhoti | i॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒raḥ || 21 ||

a॒syāme॒vaināḥ॒ prati̭ṣṭhāpayati || u॒vāca̭ ha pra॒jāpa̭tiḥ | stokyā̭su॒ vā a॒hama̭śvame॒dhagṃ saggsthā̭payāmi | tena॒ tata॒-ssaggsthi̭tena carā॒mīti̭ || a॒gnaye॒ svāhetyā̭ha |

a॒gnaya̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || somā̭ya॒ svāhetyā̭ha | somā̭yai॒vaina̭-ñjuhoti | sa॒vi॒tre svāhetyā̭ha | sa॒vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti || 22 ||

bṛha॒spata̭ya e॒vaina̭-ñjuhoti | a॒pā-mmodā̭ya॒ svāhetyā̭ha | a॒dbhya e॒vaina̭-ñjuhoti | vā॒yave॒ svāhetyā̭ha | vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || 23 ||

mi॒trāya॒ svāhetyā̭ha | mi॒trāyai॒vaina̭-ñjuhoti | varṷṇāya॒ svāhetyā̭ha | varṷṇāyai॒vaina̭-ñjuhoti || e॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhoti ||

daśa̭ daśa sa॒pānda̭-ñjuhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒-vānnādya॒mava̭rundhe || pra vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kā-ccya̭vate |

yaḥ parā̭cī॒rāhṷtī-rju॒hoti̭ |

punaḥ̭ punarabhyā॒varta̭-ñjuhoti |

a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati ||

e॒tāgṃ ha॒ vāva so᳚-'śvame॒dhasya॒ saggsthi̭ti muvā॒cā-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |

yadya॒jñasya॒ saggsthi̭tasya॒ skanda̭ti || 24 ||

(a॒bhiji̭tyai - vaiśvāna॒raḥ - sa̭vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti - vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti - cyavate॒ ṣaṭca̭) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - athādhvaryuprokṣaṇam

pra॒jāpa̭taye tvā॒ juṣṭa॒-mprokṣā॒mīti̭ pura॒stā᳚t-pa॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |

pra॒jāpa̭ti॒rvai de॒vānā̭-mannā॒do vī॒ryā̭vān |

a॒nnādya̭-me॒vāsmi̭n vī॒rya̭-ndadhāti |

tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ma̭nnā॒do vī॒ryā̭vattamaḥ || i॒ndrā॒gnibhyā॒-ntveti̭ dakṣiṇa॒taḥ |

i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒moji̭ṣṭhau॒ bali̭ṣṭhau | oja̭ e॒vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmoji̭ṣṭho॒ bali̭ṣṭhaḥ || vā॒yave॒ tveti̭ pa॒ścāt | vā॒yurvai de॒vānā̭mā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ || 25 ||

ja॒vame॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ ||

viśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityṷttara॒taḥ |

viśve॒ vai de॒vā de॒vānāṃ᳚-ya~śa॒svita̭māḥ |

yaśa̭ e॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāṃ-ya~̭śa॒svita̭maḥ || de॒vebhya॒-stvetya॒dhastā᳚t | de॒vā vai de॒vānā॒-mapa̭citatamāḥ |

apa̭citi-me॒vāsmi̭-ndadhāti |

tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-mapa̭citatamaḥ || 26 ||

sarve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityu॒pari̭ṣṭāt |

sarve॒ vai de॒vāstviṣi̭manto hara॒svinaḥ̭ |

tviṣi̭me॒-vāsmi॒n॒. haro̭ dadhāti |

tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ntviṣi̭mān hara॒svita̭maḥ || di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvetyā̭ha |

e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti ||

sa॒te tvā-'sa̭te tvā॒-'dbhyastvau-ṣa̭dhībhyastvā॒ viśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ ityā̭ha |

tasmā̭daśvamedhayā॒jina॒gṃ॒ sarvā̭ṇi bhū॒tānyupa̭ jīvanti || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yatprā̭jāpa॒tyo-'śvaḥ̭ | atha॒ kasmā̭dena-ma॒nyābhyo̭ de॒vatā॒bhyo-'pi॒ prokṣa॒tīti̭ |

aśve॒ vai sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ |

taṃ-ya~dviśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ iti̭ prā॒kṣati̭ |

de॒vatā̭ e॒vāsmi̭-nna॒nvāyā̭tayati |

tasmā॒daśve॒ sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ || 27 ||

(sā॒ra॒sā॒rita॒mo - 'pa̭citatamaḥ - prājāpa॒tyo-'śva॒ pañca̭ ca) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - aśvacaritānāmaśvarūpāṇā-ñca homāḥ

yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti |

e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |

yatprokṣi̭ta॒-manā̭labdha-muthsṛ॒janti̭ | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat | yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || ī॒ṅkā॒rāya॒ svāhe-ṅkṛ̭tāya॒ svāhetyā̭ha | e॒tāni॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ | ca॒ri॒taire॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 28 ||

tadā̭huḥ | anā̭hutayo॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ |

naitā ho̭ta॒vyā̭ iti̭ | atho॒ khalvā̭huḥ | ho॒ta॒vyā̭ e॒va | atra॒ vāvaivaṃ-vi~॒dvāna̭śvame॒dhagṃ

saggsthā̭payati | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | tasmā᳚-ddhota॒vyā̭ iti̭ || ba॒hi॒rdhā vā ḙname॒tadā॒yata̭nā-ddadhāti |

bhrātṛ̭vyamasmai janayati || 29 ||

yasyā̭ nāyata॒ne᳚-'nyatrā॒gne-rāhṷtī-rju॒hoti̭ |

sā॒vi॒tri॒yā iṣṭyāḥ᳚ pu॒rastā᳚thsviṣṭa॒ kṛtaḥ̭ |

ā॒ha॒va॒nīye᳚-'śvacari॒tāni̭ juhoti | ā॒yata̭na e॒vāsyāhṷtī-rjuhoti | nāsmai॒ bhrātṛ̭vya-ñjanayati || tadā̭huḥ | ya॒jña॒mu॒khe ya̭jñamukhe hota॒vyāḥ᳚ | ya॒jñasya॒ klṛptyai᳚ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā-nṷkhyātyā॒ iti̭ || atho॒ khalvā̭huḥ || 30 ||

yadya̭jñamu॒khe ya̭jñamukhe juhu॒yāt |

pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaṃ॒-vya~̭drdhayet |

ava̭ suva॒rgāllo॒kā-tpa̭dyeta | pāpī̭yā-nthsyā॒diti̭ |

sa॒kṛde॒va ho̭ta॒vyāḥ᳚ | na yaja̭māna-mpa॒śubhi॒-rvya̭drdhayati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati | na pāpī̭yā-nbhavati || a॒ṣṭāca̭tvārigṃśatamaśva rū॒pāṇi̭ juhoti | a॒ṣṭāca̭tvārigṃśadakṣarā॒ jaga̭tī | jāga॒to-'śvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai || eka॒mati̭rikta-ñjuhoti | tasmā॒dekaḥ̭ pra॒jāsvadrdhṷkaḥ || 31 ||

(a॒drdha॒ya॒ti॒ - ja॒na॒ya॒ti॒ - khalvā̭hu॒--r jaga̭tī॒ trīṇi̭ ca) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - aśvasya nāmnāmabhivācanam, uthsargaśca

vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ mā॒tā | a॒sau pi॒tā | ā॒bhyāme॒vaina॒-mpari̭dadāti || aśvo̭-'si॒ hayo॒-'sītyā̭ha | śāstye॒vaina̭me॒tat | tasmā᳚cchi॒ṣṭāḥ pra॒jā jā̭yante || atyo॒-'sītyā̭ha |

tasmā॒daśva॒-ssarvā᳚-npa॒śūnatyḙ-'ti |

tasmā॒daśva॒-ssarvḙṣā-mpaśū॒nāg śraiṣṭhya̭-ṅgacchati || 32 ||

pra yaśa॒-śśraiṣṭhya̭māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || naro॒-'syarvā̭-'si॒ sapti̭rasi vā॒jya̭sītyā̭ha |

rū॒pame॒vāsyai॒tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||

yayu॒rnāmā॒-'sītyā̭ha | e॒tadvā aśva̭sya pri॒ya-nnā̭ma॒dheya᳚m | pri॒yeṇai॒vaina̭-nnāma॒dheyḙnā॒bhiva̭dati | tasmā॒dapyā̭mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte | mi॒trame॒va bha̭vataḥ || 33 ||

ā॒di॒tyānā॒-mpatvā-'nvi॒hītyā̭ha | ā॒di॒tyāne॒vaina̭-ṅgamayati ||

a॒gnaye॒ svāhā॒ svāhe᳚ndrā॒gnibhyā॒miti̭ pūrvaho॒mā-ñjṷhoti | pūva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || bhūra̭si bhu॒ve tvā॒ bhavyā̭ya tvā bhaviṣya॒te tvetyuthsṛ̭jati sarva॒tvāya̭ || devā̭ āśāpālā e॒ta-nde॒vebhyo-'śva॒-mmedhā̭ya॒ prokṣi̭ta-ṅgopāya॒tetyā̭ha | śa॒taṃ-vai~ talpyā̭ rājapu॒trā de॒vā ā̭śāpā॒lāḥ | tebhya̭ e॒vaina॒-mpari̭dadāti ||

ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ | i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭tiḥ॒

svāheti̭ catṛ॒ṣu pa॒thsu jṷhoti || 34 ||

e॒tā vā aśva̭sya॒ bandha̭nam |

tābhi̭re॒vaina̭-mbaddhnāti |

tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-māga̭cchati |

tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-nna ja̭hāti ||

rā॒ṣṭraṃ-vā~ a̭śvame॒dhaḥ | rā॒ṣṭre khalu॒ vā e॒te vyāya̭cchante | ye-'śva॒-mmeddhya॒gṃ॒ rakṣa̭nti | teṣāṃ॒-ya~ u॒dṛca॒-ṅgaccha̭nti |

rā॒ṣṭrāde॒va te rā॒ṣṭra-ṅga̭cchanti | a॒tha ya u॒dṛca॒-nna gaccha̭nti || 35 ||

rā॒ṣṭrāde॒va te vyava̭cchidyante | parā॒ vā e॒ṣa si̭cyate | yo̭-'ba॒lo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | yada॒mitrā॒ aśvaṃ̭-vi~॒nderanṋ |

ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | ca॒tu॒śśa॒tā ra̭kṣanti | ya॒jñasyāghātāya || athā॒nya-mā॒nīya॒ prokṣḙyuḥ | saiva tataḥ॒ prāya̭ścittiḥ || 36 ||

(ga॒ccha॒ti॒ - bha॒va॒taḥ॒ - pa॒thsu jṷhoti॒ - na gaccha̭nti॒ - +nava̭ ca) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - dīkṣābhidhāna-ntatra vaiśvadevahomaḥ

tairvai sa dī॒kṣāmavā̭rundha | yadvai᳚śva de॒vāni̭ ju॒hoti̭ | dī॒kṣāme॒va-tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || 37 ||

sa॒pta jṷhoti | sa॒pta hi tā de॒vatā̭ u॒dakrā̭mann || a॒nva॒ha-ñjṷhoti | a॒nva॒hame॒va dī॒kṣāmava̭rundhe || trīṇi̭ vaiśvade॒vāni̭ juhoti |

ca॒tvāryau᳚dgraha॒ṇāni̭ | sa॒pta sampa̭dyante | sa॒pta vai śī̭ra.ṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ |

prā॒ṇā dī॒kṣā | prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || 38 ||

eka̭vigṃśatiṃ-vai~śvade॒vāni̭ juhoti | eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ |

dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ || e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ | taddaivya̭-ṅkṣa॒ttram |

sā śrīḥ | tadbra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tathsvārā᳚jya-mucyate || 39 ||

tri॒gṃ॒śata̭maudgraha॒ṇāni̭ juhoti | tri॒gṃ॒śada̭kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒mava̭rundhe ||

tre॒dhā vi॒bhajya̭ de॒vatā᳚-ñjuhoti | tryā̭vṛto॒ vai de॒vāḥ | tryā̭vṛta i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ṅklṛptyai᳚ || apa॒ vā e॒tasmā᳚tprā॒ṇāḥ krā̭manti || 40 ||

yo dī॒kṣāma̭ti-re॒caya̭ti | sa॒ptā॒ha-mpraca̭ranti |

sa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | prā॒ṇā dī॒kṣā |

prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti |

sarvaṃ॒-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ | sarva̭me॒vāpno̭ti | atho̭ i॒yaṃ-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ |

a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || 41 ||

(ru॒ndhe॒ - prā॒ṇā-ndī॒kṣāmava̭rundha - ucyate - krāmanti - tiṣṭhati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - vaiśvadevahomamantravyākhyānam

prajāpa̭ti-raśvame॒dha-ma̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭa-nna kiñca॒noda̭yacchat |

taṃ-vai~᳚śvade॒vānye॒-voda̭yacchann | yadvai᳚śvade॒vāni̭ ju॒hoti̭ |

ya॒jñasyodya̭tyai || svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāhā᳚ | svāhā-''dhī̭ta॒-mmana̭se॒ svāhā᳚ |

svāhā॒ manaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ svāhā᳚ |

kāya॒ svāhā॒ kasmai॒ svāhā̭ kata॒masmai॒ svāheti̭ prājāpa॒tye mukhyḙ bhavataḥ |

pra॒jāpa̭ti-mukhābhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi॒rudya̭cchate || 42 ||

adi̭tyai॒ svāhā-'di̭tyai ma॒hyai᳚ svāhā-'di̭tyai sumṛḍī॒kāyai॒ svāhetyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭-mprati॒ṣṭhāyodya̭cchate ||

sara̭svatyai॒ svāhā॒ sara̭svatyai bṛha॒tyai᳚ svāhā॒ sara̭svatyai pāva॒kāyai॒ svāhetyā̭ha |

vāgvai sara̭svatī | vā॒caivaina॒mudya̭cchate ||

pū॒ṣṇe svāhā̭ pū॒ṣṇe pra̭pa॒thyā̭ya॒ svāhā̭ pū॒ṣṇe na॒randhi̭ṣāya॒ svāhetyā̭ha |

pa॒śavo॒ vai pū॒ṣā | pa॒śubhi̭re॒vaina॒-mudya̭cchate || tvaṣṭre॒ svāhā॒ tvaṣṭra̭ tu॒rīpā̭ya॒ svāhā॒ tvaṣṭrḙ puru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭ha | tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛt | rū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti | atho̭ rū॒paire॒vaina॒-mudya̭cchate ||

viṣṇa̭ve॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nikhurya॒pāya॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nibhūya॒pāya॒ svāhetyā̭ha |

ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñāyai॒vaina॒-mudya̭cchate || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti | pratyutta̭bdhyai saya॒tvāya̭ || 43 ||

(ya॒ccha॒te॒ - pu॒ru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭hā॒ṣṭau ca̭) (a. 11)

anuvākaṃ 12 - aśvasañcaraṇavathsare pratidina-ndevayajanadeśe kartavyamiṣṭitrayamabhidhīyate

sā॒vi॒tra-ma॒ṣṭaka̭pāla-mprā॒tarnirva̭pati | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī |

gā॒ya॒tra-mprā̭tassava॒nam |

prā॒ta॒ssa॒va॒nā de॒vaina̭-ṅgāyatri॒yā ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |

atho᳚ prātassava॒name॒va tenā᳚pnoti | gā॒ya॒trī-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tre pra̭savi॒tra ekā̭daśa-kapāla-mma॒ddhyandi̭ne | ekā̭daśākṣarā tri॒ṣṭup |

traiṣṭṷbha॒-mmāddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭nam |

māddhya̭ndinā-de॒vaina॒gṃ॒ sava̭nāttri॒ṣṭubhaḥ॒-chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte || 44 ||

atho॒ māddhya̭ndiname॒va sava̭na॒-ntenā᳚pnoti | tri॒ṣṭubha॒-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tra ā̭savi॒tre dvāda̭śa-kapāla-maparā॒hṇe | dvāda̭śākṣarā॒ jaga̭tī | jāga̭ta-ntṛtīya sava॒nam |

tṛ॒tī॒ya॒ sa॒va॒nāde॒vaina॒-ñjaga̭tyā॒ ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |

atho̭ tṛtīya sava॒name॒va tenā᳚pnoti |

jaga̭tī॒-ñchandaḥ̭ || ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ |

i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭ti॒-ssvāheti॒ cata̭sra॒ āhṷtī-rjuhoti

( ) || 45 ||

cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒gbhire॒vaina॒-mpari̭gṛhṇāti || āśva̭ttho vra॒jo bha̭vati | pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā |

so᳚-'śva॒tthe saṃ̭va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam |

yadāśva̭ttho vra॒jo bhava̭ti | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || 46 ||

(tri॒ṣṭubha॒ ̭śchanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte - juhoti॒ - nava̭ ca) (a. 12)

anuvākaṃ 13 - saṃva~thsarādrdhvamukhyasyāgrerūpasthānam

ā bra̭hma-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavarca॒sī jā̭yatā॒-mityā̭ha | brā॒hma॒ṇa e॒va bra̭hmavarca॒sa-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā brā᳚hma॒ṇo bra̭hmavarca॒sya̭ jāyata || ā-'smi-nrā॒ṣṭre rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho jā̭yatā॒-mityā̭ha | rā॒ja॒nya̭ e॒va śau॒rya-mma̭hi॒māna̭-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho̭-'jāyata ||

dogdhrī̭ dhe॒nurityā̭ha | dhe॒nvāme॒va payo̭ dadhāti | tasmā᳚tpu॒rā dogdhrī̭ dhe॒nura̭jāyata | voḍhā̭-'na॒ḍvā-nityā̭ha || 47 ||

yo॒ṣitye॒va rū॒pa-nda̭dhāti | tasmā॒thstrī yṷva॒tiḥ pri॒yā bhāvṷkā || ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā ityā̭ha | ā ha॒ vai tatra̭ ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā jā̭yate || 48 ||

yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || sa॒bheyo॒ yuvetyā̭ha | yo vai pū᳚rvavaya॒sī |

sa sa॒bheyo॒ yuvā᳚ | tasmā॒dyuvā॒ pumā᳚-npri॒yo bhāvṷkaḥ || ā-'sya yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yatā॒-mityā̭ha | ā ha॒ vai tatra॒ yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yate |

yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || ni॒kā॒meni̭kāme naḥ pa॒rjanyo̭ varṣa॒tvityā̭ha |

ni॒kā॒meni̭kāme ha॒ vai tatra̭ pa॒rjanyo̭ varṣati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || pha॒linyo̭ na॒ oṣa̭dhayaḥ pacyantā॒-mityā̭ha |

pha॒linyo̭ ha॒ vai tatrauṣa̭dhayaḥ pacyante | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte |

yo॒ga॒kṣe॒mo naḥ̭ kalpatā॒-mityā̭ha |

kalpa̭te ha॒ vai tatra̭ pra॒jābhyo̭ yogakṣe॒maḥ |

yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || 49 ||

(a॒na॒ḍvānityā̭ha - jāyate - varṣati sa॒pta ca̭) (a. 13)

anuvākaṃ 14 - annahomāḥ. trirātrarūpasyāśvamedhasya prathamadinarātrau

pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo̭ ya॒jñān vyādi̭śat |

sa ā॒tma-nna̭śvame॒dhama̭dhatta |

ta-nde॒vā a̭bruvann | e॒ṣa vāva ya॒jñaḥ | yada̭śvame॒dhaḥ | apye॒va no-'trā॒stviti̭ |

tebhya̭ e॒tāna̭nnaho॒mā-nprāya̭cchat |

tāna̭juhot | tairvai sa de॒vāna̭ prīṇāt |

yada̭nna-ho॒māñju॒hoti̭ || 50 ||

de॒vāne॒va tairyaja̭mānaḥ prīṇāti || ājyḙna juhoti |

a॒gnervā e॒tadrū॒pam | yadājya᳚m | yadājyḙna ju॒hoti̭ | a॒gnime॒va tatprī̭ṇāti || madhṷnā juhoti |

ma॒ha॒tyai vā e॒tadde॒vatā̭yai rū॒pam | yanmadhṷ | yanmadhṷnā ju॒hoti̭ || 51 ||

vasṷ̄ne॒va tatprī̭ṇāti | pṛthṷkai-rju॒hoti̭ (rjuhoti) |

ru॒drāṇāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yatpṛthṷkāḥ | yatpṛthṷkai-rju॒hoti̭ || 52 ||

ru॒drāne॒va tatprī̭ṇāti | lā॒jairjṷhoti | ā॒di॒tyānāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yallā॒jāḥ | yallā॒jai-rju॒hoti̭ | ā॒di॒tyāne॒va tatprī̭ṇāti | ka॒rambai᳚-rjuhoti | viśvḙṣāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vānāgṃ̭ rū॒pam | yatka॒rambāḥ᳚ | yatka॒rambai᳚-rju॒hoti̭ || 53 ||

viśvā̭ne॒va tadde॒vā-nprī̭ṇāti | dhā॒nābhi̭-rjuhoti |

yathsakta̭vaḥ | yathsaktṷbhi-rju॒hoti̭ || 54 ||

pra॒jāpa̭time॒va tatprī̭ṇāti | ma॒sūsyai᳚rjuhoti |

e॒tairvai de॒vā aśva॒syāṅgā̭ni॒ sama̭dadhuḥ | yatpri̭yaṅgutaṇḍu॒lai-rju॒hoti̭ | aśva̭syai॒vāṅgā̭ni॒ sanda̭dhāti || daśānnā̭ni juhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ |

vi॒rāṭ-kṛ॒thsnasyā॒-nnādya॒syā-va̭ruddhyai || 55 ||

(ju॒hoti॒ - madhṷnā ju॒hoti॒ - pṛthṷkairju॒hoti̭ - ka॒rambai᳚rju॒hoti॒ - saktṷbhirju॒hoti̭ - priyaṅgutaṇḍu॒lairju॒hoti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 14)

(a॒nna॒ho॒mānājyḙnā॒gnermadhṷnā taṇḍu॒laiḥ pṛthṷkairlā॒jaiḥ ka॒rambai᳚drdhā॒nābhi॒-ssaktṷbhirma॒sūsyaiḥ᳚ priyaṅgutaṇḍu॒lai-rdaśānnā̭ni॒ dvāda̭śa)

anuvākaṃ 15 - tatprakāraviśeṣa

pra॒jāpa̭ti-raśvame॒dhama̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann |

sa e॒tā-npra॒jāpa̭tirnaktagṃ ho॒māna̭-paśyat | tāna̭ juhot | tairvai sa ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ | ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒ rakṣā॒g॒syapa̭hanti || ājyḙna juhoti |

vajro॒ vā ājya᳚m | vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti || 56 ||

ājya̭sya prati॒pada̭-ṅkaroti | prā॒ṇo vā ājya᳚m |

mu॒kha॒ta e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti || a॒nna॒ho॒mā-ñjṷhoti | śarī̭ravade॒vāva̭rundhe || vya॒tyāsa̭-ñjuhoti | u॒bhaya॒syā va̭ruddhyai ||

nakta̭-ñjuhoti | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || ājyḙnā-nta॒to jṷhoti || 57 ||

prā॒ṇo vā ājya᳚m | u॒bha॒yata̭ e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti | pu॒rastā᳚-cco॒pari̭ṣṭācca || eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | dvābhyā॒g॒ svāhetyā̭ha | a॒muṣmi̭nne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | u॒bhayo̭re॒va lo॒kayāḥ॒ prati̭tiṣṭhati | a॒smiggścā॒-muṣmigg̭śca || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe |

sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā-va̭rundhe ||

sarva̭smai॒ svāhetyā̭ha | apa̭rimitame॒vā va̭rundhe || 58 ||

(e॒va ya॒jña-drakṣā॒g॒syapa̭han - tyanta॒to jṷhoti - śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha sapta ca̭) (a. 15)

anuvākaṃ 16 - vivaraṇametayoḥ

pra॒jāpa̭tiṃ॒-vā~ e॒ṣa ī᳚phsa॒tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |

atho̭ āhuḥ | sarvā̭ṇi bhū॒tānīti̭ ||

eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvā ekaḥ̭ | tame॒vāpno̭ti || eka̭smai॒ svāhā॒ dvābhyā॒g॒ svāhetya̭bhi-pū॒rvamāhṷtī-rjuhoti |

a॒bhi॒pū॒rvame॒va sa̭va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti || 59 ||

e॒ka॒vade॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || santa̭ta-ñjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe | sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā va̭rundhe || a॒yutā̭ya॒ svāhā̭ ni॒yutā̭ya॒ svāhā᳚ pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha || 60 ||

traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kānava̭rundhe || arbṷdāya॒ svāhetyā̭ha | vāgvā arbṷdam | vāca̭me॒vā va̭rundhe || nya̭rbudāya॒ svāhetyā̭ha |

yo vai vā॒co bhū॒mā | tannya̭rbudam |

vā॒ca e॒va bhū॒māna॒mava̭rundhe ||

sa॒mu॒drāya॒ svāhetyā̭ha || 61 ||

pa॒rā॒drdhame॒vāpno̭ti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetyā̭ha | rātri॒rvā u॒ṣāḥ |

aha॒rvyṷṣṭiḥ | a॒ho॒rā॒tre e॒vāva̭rundhe |

atho̭ ahorā॒trayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati ||

tā yadu॒bhayī॒rdivā̭ vā॒ naktaṃ̭-vā~ juhu॒yāt | a॒ho॒rā॒tre mo̭hayet | u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāho̭deṣya॒te svāho᳚dya॒te

svāhetyanṷdite juhoti | udi̭tāya॒ svāhā̭ suva॒rgāya॒ svāhā̭ lo॒kāya॒ svāhetyudi̭te juhoti |

a॒ho॒rā॒trayo॒-ravya̭timohāya || 62 ||

(e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti - pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha - samu॒drāya॒ svāhetyā॒hāha॒--r vyṷṣṭi-ssa॒pta ca̭) (a. 16)

anuvākaṃ 17 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante

vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretya̭śva-nā॒māni̭ juhoti |

u॒bhayo̭re॒vainaṃ̭-lo~॒kayo᳚-rnāma॒dheya̭-ṅgamayati || āya̭nāya॒ svāhā॒ prāya̭ṇāya॒ svāhetyṷ-ddrā॒vāñjṷhoti | sarva̭me॒vaina॒-maska̭nnagṃ suva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati ||

a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvahā॒mā-ñjṷhoti | pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati ||

pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat || a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvadī॒kṣā jṷhoti |

pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 63 ||

pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyḙ-kavi॒gṃ॒śinī᳚-ndī॒kṣā-ñjṷhoti |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||

bhuvo̭ de॒vānā॒-ṅkarma॒ṇetyṛ̭tu-dī॒kṣā jṷhoti |

ṛ॒tūne॒-vāsmai̭ kalpayati || a॒gnaye॒ svāhā̭ vā॒yave॒ svāheti̭ juho॒tya-na̭ntarityai || 64 ||

a॒rvāṃya~॒jña-ssaṅkrā̭ma॒tvi-tyāptī᳚-rjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyāptyai᳚ || bhū॒ta-mbhavya̭-mbhavi॒ṣyaditi॒ paryā᳚ptī-rjuhoti |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ paryā᳚ptyai ||

ā mḙ gṛ॒hā bha̭va॒ntvityā॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā bhū᳚tyai ||

a॒gninā॒ tapo-'nva̭bhava॒ditya̭nu॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷbhūtyai ||

svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāheti॒ sama̭stāni vaiśvade॒vāni̭ juhoti | sama̭stame॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 65 ||

da॒dbhya-ssvāhā॒ hanū᳚bhyā॒g॒ svāhetya̭ṅgaho॒mā-ñjṷhoti |

aṅgḙ aṅge॒ vai purṷṣasya pā॒pmopa̭śliṣṭaḥ |

aṅgā̭daṅgā de॒vaina̭-mpā॒pmana॒stena̭ muñcati || a॒ñjye॒tāya॒ svāhā̭ kṛ॒ṣṇāya॒ svāhā᳚ śve॒tāya॒ svāhetya̭-śvarū॒pāṇi̭ juhoti |

rū॒paire॒vaina॒gṃ॒ sama̭drdhayati ||

oṣa̭dhībhya॒-ssvāhā॒ mūle᳚bhya॒-ssvāhetyo̭ṣadhi ho॒māñjṷhoti | dva॒yyo vā oṣa̭dhayaḥ | puṣpe᳚bhyo॒-'nyāḥ phala̭-ṅgṛ॒hṇanti̭ |

mūle᳚bhyo॒-'nyāḥ | tā e॒vobhayī॒rava̭rundhe || 66 ||

vana॒spati̭bhya॒-ssvāheti̭ vanaspati-ho॒māñjṷhoti |

ā॒ra॒ṇyasyā॒nnādya॒syāva̭ruddhyai ||

me॒ṣastvā̭ paca॒tai-ra̭va॒tvitya-pā᳚vyāni juhoti |

prā॒ṇā vai de॒vā apā᳚vyāḥ | prā॒ṇāne॒vāva̭rundhe || kūpyā᳚bhya॒-ssvāhā॒-'dbhya-ssvāhetya॒pāgṃ homā᳚ñjuhoti | a॒phsu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || 67 ||

(pū॒rva॒dī॒kṣā jṷhoti॒ pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒mati̭krāma॒ - tyana̭ntarityai - krāmati - rundhe॒ - jāya̭ta॒ eka̭-ñca) (a. 17)

anuvākaṃ 18 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante

ambhāgṃ̭si juhoti | a॒yaṃ-vai~ lo॒ko-'mbhāgṃ̭si |

tasya॒ vasa॒vo-'dhi̭patayaḥ | a॒gnirjyotiḥ̭ | yadambhāgṃ̭si ju॒hoti̭ |

i॒mame॒va lo॒kamava̭rundhe | vasṷ̄nā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | a॒gni-ñjyoti॒rava̭rundhe || nabhāgṃ̭si juhoti | a॒ntari̭kṣaṃ-vai~ nabhāgṃ̭si || 68 ||

vā॒yu-ñjyoti॒rava̭rundhe | mahāgṃ̭si juhoti | a॒sau vai lo॒ko mahāgṃ̭si | tasyā̭di॒tyā adhi̭patayaḥ| sūryo॒ jyotiḥ̭ || 69 ||

yanmahāgṃ̭si ju॒hoti̭ | a॒mume॒va lo॒kamava̭rundhe | ā॒di॒tyānā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | sūrya॒-ñjyoti॒rava̭rundhe ||

namo॒ rājña॒ namo॒ varṷṇā॒yeti̭ ya॒vyāni̭ juhoti |

a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai || ma॒yo॒bhūrvāto̭ a॒bhi vā̭tū॒srā iti̭ ga॒vyāni̭ juhoti |

pa॒śū॒nāmava̭ruddhyai ||

prā॒ṇāya॒ svāhā᳚ vyā॒nāya॒ svāheti̭ santati-ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || 70 ||

si॒tāya॒ svāhā-'si̭tāya॒ svāheti॒ pramṷktī-rjuhoti |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ pramṷktyai || pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha |

ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||

da॒ttvate॒ svāhā̭-'da॒ntakā̭ya॒ svāheti̭ śarīra-ho॒māñjṷhoti | pi॒tṛ॒lo॒kame॒va tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || kastvā̭ yunakti॒ sa tvā̭ yuna॒ktviti̭ pari॒dhīn. yṷnakti | i॒me vai lo॒kāḥ pa̭ri॒dhayaḥ̭ | i॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān. yṷnakti |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 71 ||

yaḥ prā̭ṇa॒to ya ā᳚tma॒dā iti̭ mahi॒mānaṷ juhoti |

su॒va॒rgo vai lo॒ko mahaḥ̭ | su॒va॒rgame॒va tābhyāṃ᳚-lo~॒kaṃ-ya~ja̭mā॒no-'va̭rundhe ||

ā brahma̭-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavaca॒rsī jā̭yatā॒miti॒ sama̭stāni brahmavarca॒sāni̭ juhoti |

bra॒hma॒va॒rca॒same॒va tairyaja̭mā॒no

-'va̭rundhe || jajñi॒ bīja॒miti̭ juho॒tya-na̭ntarityai ||

a॒gnaye॒ sama̭nama-tpṛthi॒vyai samana̭ma॒diti̭ sannati ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sanna̭tyai || bhū॒tāya॒ svāhā̭ bhaviṣya॒te svāheti̭ bhūtābha॒vyau homaṷ juhoti |

a॒yaṃ-vai~ lo॒ko bhū॒tam || 72 ||

asau bha̭vi॒ṣyat | a॒nayo̭re॒va lo॒kayoḥ॒ prati̭tiṣṭhati | sarva॒syāptyai᳚ | sarva॒syāva̭ruddhyai || yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna॒ itya̭śvasto॒mīya̭-ñjuhoti | sarva॒syāptyai᳚ | sarva̭sya॒ jityai᳚ || sarva̭me॒va tenā᳚pnoti |

sarva̭-ñjayati | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te || 73 ||

ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || ya॒jñagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann | sa e॒tā-npra॒jāpa̭ti-rnaktagṃ ho॒māna̭paśyat | tāna̭juhot |

tairvai sa ya॒jñādrakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ |

ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒

rakṣā॒g॒syapa̭hanti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetya̭nta॒to jṷhoti |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 74 ||

(vai nabhāgṃ̭si॒ - sūryo॒ jyotiḥ॒ - santa̭tyai॒ - sama̭ṣṭyai - bhu॒tam - ~yaja̭te॒ - +nava̭ ca) (a. 18)

anuvākaṃ 19 - aupasathyadine yūpaprayogāḥ

e॒ka॒yū॒po vai̭kāda॒śinī̭ vā | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~॒jñānāṃ॒-yū~pā̭ bhavanti |

e॒ka॒vi॒śinya̭-śvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || bai॒la॒.vo vā̭ khādi॒ro vā̭ pālā॒śo vā᳚ | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~jñakratū॒nāṃ-yū~pā̭ bhavanti | rājjṷdāla॒ eka̭vigṃśatya-ratniraśvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || nānyeṣā᳚-mpaśū॒nā-ntḙja॒nyā a̭va॒dyanti̭ | ava̭dya॒ntyaśva̭sya || 75 ||

pā॒pmā vai tḙja॒nī | pā॒pmano-'pa̭hatyai ||

pla॒kṣa॒śā॒khāyā̭ma॒nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | ve॒ta॒sa॒-śā॒khāyā॒-maśva̭sya | a॒phsuyo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vāsya॒ yonā॒va-va̭dyati ||

yūpḙṣu grā॒myā-npa॒śūnni̭-yu॒ñjanti̭ | ā॒ro॒keṣvā̭-ra॒ṇyāndhā̭rayanti |

pa॒śū॒nāṃ-vyā~vṛ̭ttyai || ā grā॒myā-npa॒śūn-~labha̭nte | prāra॒ṇyānthsṛ̭janti | pā॒pmano-'pa̭hatyai || 76 ||

(aśva̭sya॒ - vyāvṛ̭ttya॒ trīṇi̭ ca) (a. 19)

anuvākaṃ 20 - yūpānāṃ sthānādayaḥ

rājjṷdāla-magni॒ṣṭha-mmi̭noti | bhrū॒ṇa॒ha॒tyāyā॒ apa̭hatyai || pautṷdravāva॒bhito̭ bhavataḥ | puṇya̭sya ga॒ndhasyāva̭ruddhyai |

bhrū॒ṇa॒ha॒tyā-me॒vāsmā̭-dapa॒hatya̭ | puṇyḙna ga॒ndheno̭bha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti ||

ṣaḍbai॒l॒.vā bha̭vanti | bra॒hma॒va॒rca॒sasyā-va̭ruddhyai || ṣaṭkhā̭di॒rāḥ |

teja॒so-'va̭ruddhyai || 77 ||

ṣaṭpā̭lā॒śāḥ | so॒ma॒pī॒thasyā-va̭ruddhyai || eka̭vigṃśati॒-ssampa̭dyante |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || śa॒ta-mpa॒śavo̭ bhavanti || 78 ||

śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ | āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati ||

sarvaṃ॒-vā~ a̭śvame॒ddhyāpno̭ti | apa̭rimitā bhavanti | apa̭rimita॒syā-va̭ruddhyai || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚thsa॒tyāt |

da॒kṣi॒ṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | u॒tta॒ra॒to-'śva॒syeti̭ | vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ || 79 ||

e॒ṣā vai varṷṇasya॒ dik | svāyā̭me॒vāsya̭ di॒śyava̭dyati | yadita̭reṣā-mpaśū॒nāma̭va॒dyati̭ | śa॒ta॒de॒va॒tya̭-ntenāva̭rundhe ||

ci॒te᳚-'gnā-vadhi̭vaita॒se kaṭe-'śva̭-ñcinoti |

a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ |

a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ntūpa॒ra-ñci̭noti | pa॒ścātprā॒cīna̭-ṅgomṛ॒gam || 80 ||

prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmina᳚ thsa॒myañcaṷ dadhāti ||

aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gamiti̭ sarva॒huta̭ e॒tāñjṷhoti | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai || ā॒tmanā॒-'bhijṷhoti | sātmā̭name॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti || sātmā॒-'muṣmi̭n ~lā॒ke bha̭vati |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | atho॒ vaso̭re॒va dhārā॒-ntenāva̭rundhe || i॒lu॒vardā̭ya॒ svāhā̭ bali॒vardā̭ya॒ svāhetyā̭ha | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā i̭lu॒vardaḥ̭ |

pa॒ri॒va॒thsa॒ro ba̭li॒vardaḥ̭ | saṃ॒va~॒thsa॒rāde॒va pa̭rivathsa॒rādāyu॒ra va̭rundhe | āyṷre॒vāsmi̭n-dadhāti |

tasmā̭daśva-medhayā॒jī ja॒rasā̭ vi॒srasā॒-'muṃ-lo~॒kamḙti || 81 ||

(teja॒so-'va̭ruddhai - bhava॒n - tyaśvo̭ - gomṛ॒ga - mi̭lu॒varda̭ śca॒tvāri̭ ca) (a. 20)

anuvākaṃ 21 - cetavyāgnayāderviśeṣaḥ

e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ ||

yathā॒ vā aśvā̭ varrṣa॒bhā vā॒ vṛṣā̭ṇa-ssaggsphu॒reranṋ | e॒vame॒tathstomā॒-ssaggsphṷrante | yadḙkavi॒gṃ॒śāḥ | te yathsa̭mṛ॒ccheranṋ | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ || dvā॒da॒śa e॒vāgni-ssyā॒dityā̭huḥ |

dvā॒da॒śa-sstomaḥ̭ || 82 ||

ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ || yaddvā̭da॒śo᳚-'gnirbhava̭ti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |

saṃ॒va~॒thsa॒reṇai॒vāsmā॒ anna॒mava̭rundhe || yaddaśa॒ yūpā॒ bhava̭nti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒-mava̭rundhe |

ya ḙkāda॒śaḥ | stana̭ e॒vāsyai॒ saḥ || 83 ||

du॒ha e॒vainā॒-ntena̭ || tadā̭huḥ |

yaddvā̭da॒śo᳚-'gni-ssyā᳚ddvāda॒śa-sstoma॒ ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ | yathā॒ sthūri̭ṇā yā॒yāt | tā॒dṛktat || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa e॒vāgniḥ

syā॒dityā̭huḥ | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ |

eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ | yathā॒ praṣṭi̭bhi॒ryāti̭ |

tā॒dṛge॒va tat || 84 ||

yo vā a̭śvame॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubho॒ veda̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati |

e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |

e॒tā vā a̭śvama॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubhaḥ̭ |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati ||

yo vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒r॒ṣāṇi॒ veda̭ |

śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati |

e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |

e॒tāni॒ vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒ra॒.ṣāṇi̭ |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati || 85 ||

(dvā॒da॒śa-sstomaḥ॒-sa- e॒va tac - chiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 21)

anuvākaṃ 22 - ukthyākhye dvitīye-'hani bahiṣpavamāne aśvasyodrātṛtvam

de॒vā vā a̭śvame॒dhe pava̭māne | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭nann | tamaśvaḥ॒ prājā̭nāt |

yada̭śvama॒dhe-'śvḙna॒ meddhye॒noda̭ñco bahiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai | na vai ma̭nu॒ṣyaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda |

aśvo॒ vai sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda || yadṷdgā॒-todgāye᳚t | yathā-'kṣe᳚trajño॒-'nyena̭ pa॒thā pra̭tipā॒daye᳚t | tā॒dṛktat || 86 ||

u॒dgā॒tāra̭-mapa॒ruddhya̭ | aśva̭-mudgī॒thāya̭ vṛṇīte | yathā᳚ kṣetra॒jño-'ñja̭sā॒ naya̭ti |

e॒vame॒vaina॒maśvaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā nayati || puccha̭ma॒nvāra̭bhante | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || hi-ṅka̭roti | sāmai॒vākaḥ̭ |

hi-ṅka̭roti | u॒dgī॒tha e॒vāsya॒ saḥ || 87 ||

vaḍa̭bā॒ upa̭ rundhanti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai |

atho॒ yatho̭pagā॒tāra̭ upa॒gāya̭nti | tā॒dṛge॒va tat || uda̭gāsī॒daśvo॒ meddhya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti-rudgī॒thaḥ | u॒dgī॒thame॒vāva̭rundhe | atho̭ ṛkhsā॒mayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati || hira̭ṇyeno॒pāka̭roti |

jyoti॒rvai hira̭ṇyam | jyoti̭re॒va mṷkha॒to da̭dhāti |

yaja̭māne ca pra॒jāsṷ ca | atho॒ hira̭ṇyajyotire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 88 ||

(tath - sa - u॒pāka̭roti ca॒tvāri̭ ca) (a. 22)

anuvākaṃ 23 - aśve paryagnyaprayantānā-mpaśūnā-nniyojanaṃ

purṷṣo॒ vai ya॒jñaḥ | ya॒jñaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | yadaśvḙ pa॒śūnni̭yu॒ñjanti̭ |

ya॒jñāde॒va tadya॒jña-mprayṷṅkte || aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gam | tāna̭gni॒ṣṭha āla̭bhate |

se॒nā॒mu॒khame॒va tathsaggśya̭ti | tasmā᳚-drājamu॒kha-mbhī॒ṣma-mbhāvṷkam ||

ā॒gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va-mpu॒rastā᳚-lla॒lāṭe᳚ | pū॒rvā॒gnime॒va ta-ṅkṷrute || 89 ||

tasmā᳚-tpūrvā॒gni-mpu॒rastā᳚-thsthāpayanti || pau॒ṣṇama॒nvañca᳚m | annaṃ॒-vai~ pū॒ṣā | tasmā᳚-tpūrvā॒gnā-vā̭hā॒rya̭-māha̭ranti ||

ai॒ndrā॒pau॒ṣṇa mu॒pari̭ṣṭāt | ai॒ndro vai rā̭ja॒nyo-'nna̭-mpū॒ṣā |

a॒nnādyḙnai॒vaina̭-mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti | tasmā᳚-drāja॒nyo᳚nnā॒do bhāvṷkaḥ ||

ā॒gne॒yau kṛ॒ṣṇagrī̭vau bāhu॒voḥ | bā॒hu॒vore॒va vī॒rya̭-ndhatte || 90 ||

tasmā᳚-drāja॒nyo̭ bāhuba॒lī bhāvṷkaḥ ||

tvā॒ṣṭrau lo̭maśasa॒kthau sa॒kthyoḥ |

sa॒kthyore॒va vī॒rya̭-ndhatte | tasmā᳚-drāja॒nya̭ ūruba॒lī bhāvṷkaḥ || śi॒ti॒pṛ॒ṣṭhau bā̭rhaspa॒tyau pṛ॒ṣṭhe |

bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vopari̭ṣṭāddhatte |

atho̭ ka॒vacḙ e॒vaite a॒bhitaḥ॒ paryṷ̄hate |

tasmā᳚-drāja॒nyaḥ̭ sanna̭ddho vī॒rya̭-ṅkaroti || dhā॒tre pṛ̭ṣoda॒ra-ma॒dhastā᳚t |

pra॒ti॒ṣṭhāme॒vaitā-ṅkṷrute |

atho̭ i॒yaṃ-vai~ dhā॒tā |

a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || sau॒rya-mba॒lakṣa॒-mpucche᳚ | u॒thse॒dhame॒va ta-ṅkṷrute |

tasmā̭duthse॒dha-mbha॒ye pra॒jā

a॒bhisaggśra̭yanti || 91 ||

(ku॒ru॒te॒ - dha॒tte॒ - ku॒ru॒te॒ pañca̭ ca) (a. 23)

(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - catṷṣṭayyo॒ - yo vai - yaḥ pi॒tu - śca॒tvārā॒ - yathā̭ ni॒ktam - pra॒jāpa̭taye tvā॒- yathā॒ prokṣi̭taṃ - vi॒bhūrā̭ha- pra॒jāpa̭tirakāmayatāśvame॒dhena̭ - pra॒jāpa̭ti॒rna kiñca॒ na - sā̭vi॒tra - mā brahma̭n - pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyaḥ̭ - pra॒jāpa̭ti॒ rakṣāgṃ̭si - pra॒jāpa̭timīphsati - vi॒bhura̭śvanā॒mānya - mbhāg̭ - syekayū॒po - rājjṷdāla - mekavi॒gṃ॒śo - de॒vāḥ - purṷṣa॒ strayo̭vigṃśatiḥ)

(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - tasmā̭daśvamedhayā॒jī - ya-tpari̭mitā॒ - ya-dya̭jñamu॒khe - yo dī॒kṣām - de॒vāne॒va - traya̭ i॒me - si॒tāya̭ - prāṇāpā॒nāve॒vāsmi॒n - tasmā᳚-drāja॒nya̭ eka̭navatiḥ)

(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - saggśra̭yanti)

|| hariḥ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

+++++++++++++++++++++++++++

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके अष्टमः प्रपाठकः - अश्वमेधब्राह्मणं-वैँश्वदेव-ङ्काण्डम्

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

(अश्वमेधब्राह्मणं-वैँश्वदेव-ङ्काण्डं)

अनुवाकं 1 - साङ्ग्रहण्येष्ट्यादयः याजमानसंस्काराः

सा॒ग्रं॒ह॒ण्येष्ट्या॑ यजते । इ॒मा-ञ्ज॒नता॒ग्ं॒ सङ्ग॑ह्णा॒नीति॑ ॥ द्वाद॑शारत्नी रश॒ना भ॑वति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ।

सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒वा व॑रुन्धे । मौ॒ञ्जी भ॑वति । ऊर्ग्वै मुञ्जाः᳚ । ऊर्ज॑मे॒ वा व॑रुन्धे ॥ चि॒त्रा नक्ष॑त्र-म्भवति । चि॒त्रं-वाँ ए॒तत्कर्म॑ ॥ 1 ॥

यद॑श्वमे॒ध-स्समृ॑द्ध्यै ॥ पुण्य॑नाम देव॒यज॑न-म॒द्ध्यव॑स्यति । पुण्या॑मे॒व तेन॑ की॒र्तिम॒भिज॑यति ॥ अप॑दाती-नृ॒त्विजः॑ स॒माव॑ह॒न्त्या सु॑ब्रह्म॒ण्यायाः᳚ ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ के॒श॒श्म॒श्रु व॑पते । न॒खानि॒ निकृ॑न्तते । द॒तो धा॑वते । स्नाति॑ । अह॑तं॒-वाँसः॒ परि॑धत्ते । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ।

वाचं॑-यँ॒त्वोप॑वसति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ गुप्त्यै᳚ । रात्रि॑-ञ्जाग॒रय॑न्त आसते । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 2 ॥

(कर्म॑ - धत्ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - ब्रह्मौदनाभिधानम्

चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ भवन्ति ।

चतु॑श्शफो॒ वा अश्वः॑ प्राजाप॒त्य-स्समृ॑द्ध्यै ॥

ता दि॒ग्भ्य-स्स॒माभृ॑ता भवन्ति । दि॒क्षु वा आपः॑ ।

अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑-ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ तासु॑ ब्रह्मौद॒न-म्प॑चति । रेत॑ ए॒व तद्द॑धाति ॥ 3 ॥

चतु॑श्शरावो भवति । दि॒क्ष्वे॑व प्रति॑तिष्ठति ॥ उ॒भ॒यतो॑ रु॒क्मौ भ॑वतः । उ॒भ॒यत॑ ए॒वास्मि॒न्-रुच॑-न्दधाति । उद्ध॑रति शृत॒त्वाय॑ ।

स॒र्पिष्वा᳚-न्भवति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । च॒त्वार॑ आर्षे॒याः प्राश्न॑न्ति । दि॒शामे॒व ज्योति॑षि जुहोति । च॒त्वारि॒ हिर॑ण्यानि ददाति । दि॒शाम॒व ज्योती॒ग्॒ष्य व॑रुन्धे ॥ 4 ॥

यदाज्य॑-मु॒च्छिष्य॑ते । तस्मि॑न्-रश॒ना-न्न्यु॑नत्ति । प्र॒जाप॑ति॒र्वा ओ॑द॒नः । रेत॒ आज्य᳚म् । यदाज्ये॑ रश॒ना-न्न्यु॒नत्ति॑ । प्र॒जाप॑तिमे॒व रेत॑सा॒ सम॑र्धयति ॥ द॒र्भ॒मयी॑ रश॒ना भ॑वति ।

ब॒हु वा ए॒ष कु॑च॒रो॑-ऽमे॒द्ध्यमुप॑गच्छति ।

यदश्वः॑ । प॒वित्रं॒-वैँ द॒र्भाः ॥ 5 ॥

यद्द॑र्भ॒मयी॑ रश॒ना भव॑ति । पु॒नात्ये॒वैन᳚म् । पू॒तमे॑न॒-म्मेद्ध्य॒-माल॑भते ॥

अश्व॑स्य॒ वा आल॑ब्धस्य महि॒मोद॑-क्रामत् ।

स म॒हर्त्वि॑जः॒ प्रावि॑शत् । तन्म॒हर्त्वि॑जा-म्महर्त्वि॒क्त्वम् । यन्म॒हर्त्वि॑जः प्रा॒श्ञन्ति॑ ।

म॒हि॒मान॑-मे॒वास्मि॒न्-तद्द॑धति ॥

अश्व॑स्य॒ वा आल॑ब्धस्य॒ रेत॒ उद॑क्रामत् ।

तथ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-मभवत् । यथ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य॒-न्ददा॑ति ।

रेत॑ ए॒व तद्द॑धाति ॥ ओ॒द॒ने द॑दाति । रेतो॒ वा ओ॑द॒नः । रेतो॒ हिर॑ण्यम् । रेत॑सै॒वास्मि॒-न्रेतो॑ दधाति ॥ 6 ॥

(द॒धा॒ति॒ - रु॒न्धे॒ - द॒र्भा - अ॑भव॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - रशनया-ऽश्वबन्धनम्

यो वै ब्रह्म॑णे दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑त॒ये-ऽप्र॑ति-प्रो॒च्याश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्ब॒द्ध्नाति॑ ।

आ दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते । पापी॑यान्भवति । यः प्र॑ति॒प्रोच्य॑ । न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑यान्भवति ॥ यदाह॑ । ब्रह्म॒न्नश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्भन्थ्स्यामि दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑तये॒ तेन॑ राद्ध्यास॒मिति॑ । ब्रह्म॒ वै ब्र॒ह्मा ।

ब्रह्म॑ण ए॒व दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑तये प्रति॒प्रोच्याश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्बद्ध्नाति ॥ 7 ॥

न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इति॑ रश॒ना-माद॑त्ते॒ प्रसू᳚त्यै । अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒-मित्या॑ह । अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑-मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् ।

पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒-मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ॥

व्यृ॑द्धं॒-वाँ ए॒तद्य॒ज्ञस्य॑ । यद॑य॒जुष्के॑ण क्रि॒यते᳚ ।

इ॒माम॑गृभ्णन्-रश॒ना-मृ॒तस्ये-त्यधि॑ वदति॒ यजु॑ष्कृत्यै । य॒ज्ञस्य॒ समृ॑द्ध्यै ॥ 8 ॥

तदा॑हुः । द्वाद॑शारत्नी रश॒ना क॑र्त॒व्या(3) त्रयो॑दशार॒त्नी(3)रिति॑ । ऋ॒ष॒भो वा ए॒ष ऋ॑तू॒नाम् । यथ्सं॑वँथ्स॒रः ।

तस्य॑ त्रयोद॒शो मासो॑ वि॒ष्टप᳚म् । ऋ॒ष॒भ ए॒ष य॒ज्ञाना᳚म् । यद॑श्वमे॒धः । यथा॒ वा ऋ॑ष॒भस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । ए॒वमे॒तस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । त्र॒यो॒द॒शम॑र॒त्निग्ं र॑श॒नाया॑-मु॒पाद॑धाति ॥ 9 ॥

यथ॑र्ष॒भस्य॑ वि॒ष्टपग्ं॑ सग्ग्स्क॒रोति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्येत्या॑ह । आयु॑रे॒वास्मि॑-न्दधाति ॥

तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमाब॑भूवु॒-रित्या॑ह । भूति॑मे॒वोपाव॑र्तते ॥ ऋ॒तस्य॒ सामन᳚-थ्स॒रमा॒रप॒न्तीत्या॑ह । स॒त्यं-वाँ ऋ॒तम् ।

स॒त्येनै॒वैन॑ मृ॒तेनार॑भते ॥ अ॒भि॒धा अ॒सीत्या॑ह ॥ 10 ॥

तस्मा॑-दश्वमेधया॒जी सर्वा॑णि भू॒तान्य॒भि भ॑वति । भुव॑न-म॒सीत्या॑ह ।

भू॒मान॑-मे॒वोप॑ति । य॒न्ता-ऽसीत्या॑ह । य॒न्तार॑मे॒वैन॑-ङ्करोति ।

ध॒र्ता-ऽसीत्या॑ह । ध॒र्तार॑मे॒वैन॑-ङ्करोति । सो᳚-ऽग्निं-वैँ᳚श्वान॒र-मित्या॑ह ।

अ॒ग्ना-वे॒वैनं॑-वैँश्वान॒रे जु॑होति । सप्र॑थस॒मित्या॑ह ॥ 11 ॥

प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभिः॑ प्रथयति ।

स्वाहा॑कृत॒ इत्या॑ह । होम॑ ए॒वास्य॒षः ।

पृ॒थि॒व्या-मित्या॑ह । अ॒स्यामे॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठापयति । य॒न्ता राड्य॒न्ता-ऽसि॒ यम॑नो ध॒र्ता-ऽसि॑ ध॒रुण॒ इत्या॑ह ।

रू॒पमे॒वास्यै॒-तन्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ।

कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा र॒य्यै त्वा॒ पोषा॑य॒ त्वेत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥

स्व॒गा त्वा॑ दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह ।

दे॒वेभ्य॑ ए॒वैनग्ग्॑ स्व॒गा क॑रोति ।

स्वाहा᳚ त्वा प्र॒जाप॑तय॒ इत्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्वः॑ ।

यस्या॑ ए॒व दे॒वता॑या आल॒भ्यत᳚ । तयै॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ 12 ॥

(ब॒ध्ना॒ति॒ - समृ॑द्ध्या - उ॒पद॑धा - त्य॒सीत्या॑ह॒ - सप्र॑थस॒मीत्या॑ह - दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह॒ पञ्च॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - अश्वस्य जले-ऽवगाहनम्

यः पि॒तुर॑नु॒जायाः᳚ पु॒त्रः । स पु॒रस्ता᳚न्नयति ।

यो मा॒तुर॑नु॒जायाः᳚ पु॒त्रः । स प॒श्चान्न॑यति ।

विष्व॑ञ्चमे॒वास्मा᳚त्-पा॒प्मानं॒-विँवृ॑हतः ॥ यो अर्व॑न्त॒-ञ्जिघाग्ं॑सति॒ तम॒भ्य॑मीति॒ वरु॑ण॒ इति॒ श्वान॑-ञ्चतुर॒क्ष-म्प्रसौ॑ति ।

प॒रो मर्तः॑ प॒र-श्श्वेति॒ शुन॑श्चतु-र॒क्षस्य॒ प्रह॑न्ति । श्वेव॒ वै पा॒प्मा भ्रातृ॑व्यः । पा॒प्मान॑-मे॒वास्य॒ भ्रातृ॑व्यग्ं हन्ति ॥

सै॒द्ध्र॒क-म्मुस॑ल-म्भवति ॥ 13 ॥

कर्म॑ कर्मै॒वास्मै॑ साधयति ॥ पौ॒ग्ग्॒श्च॒ले॒यो ह॑न्ति ।

पु॒ग्ग्॒श्च॒ल्वां-वैँ दे॒वा-श्शुच॒-न्न्य॑दधुः । शु॒चैवास्य॒ शुचग्ं॑ हन्ति ॥

पा॒प्मा वा ए॒तमी᳚फ्स॒-तीत्या॑हुः । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑त॒ इति॑ ।

अश्व॑स्याधस्प॒दमुपा᳚स्यति ।

व॒ज्री वा अश्वः॑ प्राजाप॒त्यः ।

वज्रे॑णै॒व पा॒प्मान॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मव॑क्रामति ॥ द॒क्षि॒णा-ऽप॑प्लावयति ॥ 14 ॥

पा॒प्मान॑-मे॒वास्मा॒-च्छम॑ल॒-मप॑प्लावयति ॥ ऐ॒षी॒क उ॑दू॒हो भ॑वति । आयु॒र्वा इ॒षीकाः᳚ । आयु॑रे॒-वास्मि॑-न्दधति । अ॒मृतं॒-वाँ इ॒षीकाः᳚ । अ॒मृत॑मे॒-वास्मि॑-न्दधति ॥ वे॒त॒स॒शा॒खोप॒सम्ब॑द्धा भवति ।

अ॒फ्सु-यो॑नि॒र्वा अश्वः॑ । अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः ।

स्वादे॒वैनं॒-योँने॒र्निर्मि॑मीते ॥

पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यञ्च॑-म॒भ्युदू॑हति ।

पु॒रस्ता॑-दे॒वास्मि॑-न्प्र॒तीच्य॒ मृत॑-न्दधाति ॥

अ॒ह-ञ्च॒ त्व-ञ्च॑ वृत्रह॒न्निति॑ ब्र॒ह्मा यज॑मानस्य॒ हस्त॑-ङ्गृह्णाति ।

ब्र॒ह्म॒क्ष॒त्रे ए॒व सन्द॑धाति ।

अ॒भि क्रत्वे᳚न्द्र भू॒रध॒ ज्मन्नित्य॑-ध्व॒र्यु-र्यज॑मानं-वाँचयत्य॒-भिजि॑त्यै ॥ 15 ॥

(भ॒व॒ति॒ - प्ला॒व॒य॒ति॒ - मि॒मी॒ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - अश्वस्य प्रोक्षण-म्महर्त्विजाम्

च॒त्वार॑ ऋ॒त्विज॒-स्समु॑क्षन्ति ।

आ॒भ्य ए॒वैन॑-ञ्चत॒सृभ्यो॑ दि॒ग्भ्यो॑-ऽभिसमी॑रयन्ति ॥ श॒तेन॑ राजपु॒त्रै-स्स॒हाद्ध्व॒र्युः । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति । अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा ।

अ॒यग्ं राजा॑ वृ॒त्रं-वँ॑द्ध्या॒दिति॑ । रा॒ज्यं-वाँ अ॑द्ध्व॒र्युः । क्ष॒त्रग्ं रा॑जपु॒त्रः । रा॒ज्येनै॒-वास्मि॑न् क्ष॒त्र-न्द॑धाति ॥

श॒तेना॑-रा॒जभि॑रु॒ग्रै-स्स॒ह ब्र॒ह्मा ॥ 16 ॥

द॒क्षि॒ण॒त उद॒न्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति । अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा ।

अ॒यग्ं राजा᳚-ऽप्रतिधृ॒ष्यो᳚-ऽस्त्विति॑ । बलं॒-वैँ ब्र॒ह्मा । बल॑मरा॒जोग्रः । बल॑नै॒-वास्मि॒-न्बल॑-न्दधाति ॥ श॒तेन॑ सूतग्राम॒णिभिः॑ स॒ह होता᳚ । प॒श्चात्-प्रान्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ।

अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा । अ॒यग्ं राजा॒-ऽस्यै वि॒शः ॥ 17 ॥

ब॒हु॒ग्वै ब॑ह्व॒श्वायै॑ बह्वजावि॒कायै᳚ । ब॒हु॒व्री॒हि॒य॒वायै॑ बहुमाषति॒लायै᳚ ।

ब॒हु॒हि॒र॒ण्यायै॑ बहुह॒स्तिका॑यै । ब॒हु॒दा॒स॒पू॒रु॒षायै॑ रयि॒मत्यै॒ पुष्टि॑मत्यै । ब॒हु॒रा॒य॒स्पो॒षायै॒ राजा॒-ऽस्त्विति॑ । भू॒मा वै होता᳚ । भू॒मा सू॑तग्राम॒ण्यः॑ । भू॒म्नैवास्मि॑-न्भू॒मान॑-न्दधाति ॥ श॒तेन॑ क्षत्त-सङ्ग्रही॒तृभिः॑ स॒होद्गा॒ता । उ॒त्त॒र॒तो द॑क्षि॒णा तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ॥ 18 ॥

अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ ने॒ष्ट्वा ।

अ॒यग्ं राजा॒ सर्व॒मायु॑रे॒त्विति॑ ।

आयु॒र्वा उ॑द्गा॒ता । आयुः॑ क्षत्त-सङ्ग्रही॒तारः॑ ।

आयु॑षै॒-वास्मि॒न्नायु॑-र्दधाति ॥ श॒तग्ं श॑त-म्भवन्ति । श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑यः ।

आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति ॥ च॒तु॒-श्श॒ता भ॑वन्ति । चत॑स्रो॒ दिशः॑ । दि॒क्ष्वे॑व प्रति॑तिष्ठति ॥ 19 ॥

(ब्र॒ह्मा - वि॒श - उ॑क्षति॒ - दिश॒ एक॑-ञ्च) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - भूमौ पतता-म्बिन्दूनामभिमन्त्रणम्

यथा॒ वै ह॒विषो॑ गृही॒तस्य॒ स्कन्द॑ति । ए॒वं-वाँ ए॒तदश्व॑स्य स्कन्दति ।

यन्नि॒क्तमना॑-लब्ध-मुथ्सृ॒जन्ति॑ । यथ्स्तोक्या॑ अ॒न्वाह॑ । स॒र्व॒हुत॑-मे॒वैन॑-ङ्करो॒त्य-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् ।

यद्धु॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ स॒हस्र॒-मन्वा॑ह । स॒हस्र॑ सम्मित-स्सुव॒र्गो लो॒कः ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ 20 ॥

यत्परि॑मिता अनुब्रू॒यात् । परि॑मित॒मव॑रुन्धीत । अप॑रिमिता॒ अन्वा॑ह । अप॑रिमित-स्सुव॒र्गो लो॒कः । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥

स्तोक्या॑ जुहोति । या ए॒व वर्ष्या॒ आपः॑ । ता अव॑रुन्धे ॥ अ॒स्या-ञ्जु॑होति । इ॒यं-वाँ अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रः ॥ 21 ॥

अ॒स्यामे॒वैनाः॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ उ॒वाच॑ ह प्र॒जाप॑तिः । स्तोक्या॑सु॒ वा अ॒हम॑श्वमे॒धग्ं सग्ग्स्था॑पयामि । तेन॒ तत॒-स्सग्ग्स्थि॑तेन चरा॒मीति॑ ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहेत्या॑ह ।

अ॒ग्नय॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ सोमा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । सोमा॑यै॒वैन॑-ञ्जुहोति । स॒वि॒त्रे स्वाहेत्या॑ह । स॒वि॒त्र ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ 22 ॥

सर॑स्वत्यै॒ स्वाहेत्या॑ह । सर॑स्वत्या ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । पू॒ष्णे स्वाहेत्या॑ह । पू॒ष्ण ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । बृह॒स्पत॑ये॒ स्वाहेत्या॑ह ।

बृह॒स्पत॑य ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । अ॒पा-म्मोदा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒द्भ्य ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । वा॒यवे॒ स्वाहेत्या॑ह । वा॒यव॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ 23 ॥

मि॒त्राय॒ स्वाहेत्या॑ह । मि॒त्रायै॒वैन॑-ञ्जुहोति । वरु॑णाय॒ स्वाहेत्या॑ह । वरु॑णायै॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ ए॒ताभ्य॑ ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्यो जुहोति ॥

दश॑ दश स॒पान्द॑-ञ्जुहोति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒-वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे ॥ प्र वा ए॒षो᳚-ऽस्माल्लो॒का-च्च्य॑वते ।

यः परा॑ची॒राहु॑ती-र्जु॒होति॑ ।

पुनः॑ पुनरभ्या॒वर्त॑-ञ्जुहोति ।

अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति ॥

ए॒ताग्ं ह॒ वाव सो᳚-ऽश्वमे॒धस्य॒ सग्ग्स्थि॑ति मुवा॒चा-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् ।

यद्य॒ज्ञस्य॒ सग्ग्स्थि॑तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ 24 ॥

(अ॒भिजि॑त्यै - वैश्वान॒रः - स॑वि॒त्र ए॒वैन॑-ञ्जुहोति - वा॒यव॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति - च्यवते॒ षट्च॑) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - अथाध्वर्युप्रोक्षणम्

प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्ट॒-म्प्रोक्षा॒मीति॑ पुर॒स्ता᳚त्-प॒त्यन्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ।

प्र॒जाप॑ति॒र्वै दे॒वाना॑-मन्ना॒दो वी॒र्या॑वान् ।

अ॒न्नाद्य॑-मे॒वास्मि॑न् वी॒र्य॑-न्दधाति ।

तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-म॑न्ना॒दो वी॒र्या॑वत्तमः ॥ इ॒न्द्रा॒ग्निभ्या॒-न्त्वेति॑ दक्षिण॒तः ।

इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒मोजि॑ष्ठौ॒ बलि॑ष्ठौ । ओज॑ ए॒वास्मि॒-न्बल॑-न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नामोजि॑ष्ठो॒ बलि॑ष्ठः ॥ वा॒यवे॒ त्वेति॑ प॒श्चात् । वा॒युर्वै दे॒वाना॑मा॒शु-स्सा॑रसा॒रित॑मः ॥ 25 ॥

ज॒वमे॒वास्मि॑न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नामा॒शु-स्सा॑रसा॒रित॑मः ॥

विश्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इत्यु॑त्तर॒तः ।

विश्वे॒ वै दे॒वा दे॒वानां᳚-यँश॒स्वित॑माः ।

यश॑ ए॒वास्मि॑न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नां-यँ॑श॒स्वित॑मः ॥ दे॒वेभ्य॒-स्त्वेत्य॒धस्ता᳚त् । दे॒वा वै दे॒वाना॒-मप॑चिततमाः ।

अप॑चिति-मे॒वास्मि॑-न्दधाति ।

तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-मप॑चिततमः ॥ 26 ॥

सर्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इत्यु॒परि॑ष्टात् ।

सर्वे॒ वै दे॒वास्त्विषि॑मन्तो हर॒स्विनः॑ ।

त्विषि॑मे॒-वास्मि॒न्॒. हरो॑ दधाति ।

तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-न्त्विषि॑मान् हर॒स्वित॑मः ॥ दि॒वे त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वेत्या॑ह ।

ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यः॒ प्रोक्ष॑ति ॥

स॒ते त्वा-ऽस॑ते त्वा॒-ऽद्भ्यस्त्वौ-ष॑धीभ्यस्त्वा॒ विश्वे᳚भ्यस्त्वा भू॒तेभ्य॒ इत्या॑ह ।

तस्मा॑दश्वमेधया॒जिन॒ग्ं॒ सर्वा॑णि भू॒तान्युप॑ जीवन्ति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यत्प्रा॑जाप॒त्यो-ऽश्वः॑ । अथ॒ कस्मा॑देन-म॒न्याभ्यो॑ दे॒वता॒भ्यो-ऽपि॒ प्रोक्ष॒तीति॑ ।

अश्वे॒ वै सर्वा॑ दे॒वता॑ अ॒न्वाय॑त्ताः ।

तं-यँद्विश्वे᳚भ्यस्त्वा भू॒तेभ्य॒ इति॑ प्रा॒क्षति॑ ।

दे॒वता॑ ए॒वास्मि॑-न्न॒न्वाया॑तयति ।

तस्मा॒दश्वे॒ सर्वा॑ दे॒वता॑ अ॒न्वाय॑त्ताः ॥ 27 ॥

(सा॒र॒सा॒रित॒मो - ऽप॑चिततमः - प्राजाप॒त्यो-ऽश्व॒ पञ्च॑ च) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - अश्वचरितानामश्वरूपाणा-ञ्च होमाः

यथा॒ वै ह॒विषो॑ गृही॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ।

ए॒वं-वाँ ए॒तदश्व॑स्य स्कन्दति ।

यत्प्रोक्षि॑त॒-मना॑लब्ध-मुथ्सृ॒जन्ति॑ । यद॑श्व-चरि॒तानि॑ जु॒होति॑ । स॒र्व॒हुत॑-मे॒वैन॑-ङ्करो॒त्य-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् । यद्धु॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ ई॒ङ्का॒राय॒ स्वाहे-ङ्कृ॑ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । ए॒तानि॒ वा अ॑श्वचरि॒तानि॑ । च॒रि॒तैरे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ 28 ॥

तदा॑हुः । अना॑हुतयो॒ वा अ॑श्वचरि॒तानि॑ ।

नैता हो॑त॒व्या॑ इति॑ । अथो॒ खल्वा॑हुः । हो॒त॒व्या॑ ए॒व । अत्र॒ वावैवं-विँ॒द्वान॑श्वमे॒धग्ं

सग्ग्स्था॑पयति । यद॑श्व-चरि॒तानि॑ जु॒होति॑ । तस्मा᳚-द्धोत॒व्या॑ इति॑ ॥ ब॒हि॒र्धा वा ए॑नमे॒तदा॒यत॑ना-द्दधाति ।

भ्रातृ॑व्यमस्मै जनयति ॥ 29 ॥

यस्या॑ नायत॒ने᳚-ऽन्यत्रा॒ग्ने-राहु॑ती-र्जु॒होति॑ ।

सा॒वि॒त्रि॒या इष्ट्याः᳚ पु॒रस्ता᳚थ्स्विष्ट॒ कृतः॑ ।

आ॒ह॒व॒नीये᳚-ऽश्वचरि॒तानि॑ जुहोति । आ॒यत॑न ए॒वास्याहु॑ती-र्जुहोति । नास्मै॒ भ्रातृ॑व्य-ञ्जनयति ॥ तदा॑हुः । य॒ज्ञ॒मु॒खे य॑ज्ञमुखे होत॒व्याः᳚ । य॒ज्ञस्य॒ क्लृप्त्यै᳚ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-नु॑ख्यात्या॒ इति॑ ॥ अथो॒ खल्वा॑हुः ॥ 30 ॥

यद्य॑ज्ञमु॒खे य॑ज्ञमुखे जुहु॒यात् ।

प॒शुभि॒-र्यज॑मानं॒-व्यँ॑द्र्धयेत् ।

अव॑ सुव॒र्गाल्लो॒का-त्प॑द्येत । पापी॑या-न्थ्स्या॒दिति॑ ।

स॒कृदे॒व हो॑त॒व्याः᳚ । न यज॑मान-म्प॒शुभि॒-र्व्य॑द्र्धयति । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति । न पापी॑या-न्भवति ॥ अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशतमश्व रू॒पाणि॑ जुहोति । अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशदक्षरा॒ जग॑ती । जाग॒तो-ऽश्वः॑ प्राजाप॒त्य-स्समृ॑द्ध्यै ॥ एक॒मति॑रिक्त-ञ्जुहोति । तस्मा॒देकः॑ प्र॒जास्वद्र्धु॑कः ॥ 31 ॥

(अ॒द्र्ध॒य॒ति॒ - ज॒न॒य॒ति॒ - खल्वा॑हु॒--र् जग॑ती॒ त्रीणि॑ च) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - अश्वस्य नाम्नामभिवाचनम्, उथ्सर्गश्च

वि॒भूर्मा॒त्रा प्र॒भूः पि॒त्रेत्या॑ह । इ॒यं-वैँ मा॒ता । अ॒सौ पि॒ता । आ॒भ्यामे॒वैन॒-म्परि॑ददाति ॥ अश्वो॑-ऽसि॒ हयो॒-ऽसीत्या॑ह । शास्त्ये॒वैन॑मे॒तत् । तस्मा᳚च्छि॒ष्टाः प्र॒जा जा॑यन्ते ॥ अत्यो॒-ऽसीत्या॑ह ।

तस्मा॒दश्व॒-स्सर्वा᳚-न्प॒शूनत्ये॑-ऽति ।

तस्मा॒दश्व॒-स्सर्वे॑षा-म्पशू॒नाग् श्रैष्ठ्य॑-ङ्गच्छति ॥ 32 ॥

प्र यश॒-श्श्रैष्ठ्य॑माप्नोति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ नरो॒-ऽस्यर्वा॑-ऽसि॒ सप्ति॑रसि वा॒ज्य॑सीत्या॑ह ।

रू॒पमे॒वास्यै॒तन्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ॥

ययु॒र्नामा॒-ऽसीत्या॑ह । ए॒तद्वा अश्व॑स्य प्रि॒य-न्ना॑म॒धेय᳚म् । प्रि॒येणै॒वैन॑-न्नाम॒धेये॑ना॒भिव॑दति । तस्मा॒दप्या॑मि॒त्रौ स॒गन्त्य॑ । नाम्ना॒ चेद्ध्वये॑ते । मि॒त्रमे॒व भ॑वतः ॥ 33 ॥

आ॒दि॒त्याना॒-म्पत्वा-ऽन्वि॒हीत्या॑ह । आ॒दि॒त्याने॒वैन॑-ङ्गमयति ॥

अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ स्वाहे᳚न्द्रा॒ग्निभ्या॒मिति॑ पूर्वहो॒मा-ञ्जु॑होति । पूव॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ भूर॑सि भु॒वे त्वा॒ भव्या॑य त्वा भविष्य॒ते त्वेत्युथ्सृ॑जति सर्व॒त्वाय॑ ॥ देवा॑ आशापाला ए॒त-न्दे॒वेभ्यो-ऽश्व॒-म्मेधा॑य॒ प्रोक्षि॑त-ङ्गोपाय॒तेत्या॑ह । श॒तं-वैँ तल्प्या॑ राजपु॒त्रा दे॒वा आ॑शापा॒लाः । तेभ्य॑ ए॒वैन॒-म्परि॑ददाति ॥

ई॒श्व॒रो वा अश्वः॒ प्रमु॑क्तः॒ परा᳚-म्परा॒वत॒-ङ्गन्तोः᳚ । इ॒ह धृति॒-स्स्वाहे॒ह विधृ॑ति॒-स्स्वाहे॒ह रन्ति॒-स्स्वाहे॒ह रम॑तिः॒

स्वाहेति॑ चतृ॒षु प॒थ्सु जु॑होति ॥ 34 ॥

ए॒ता वा अश्व॑स्य॒ बन्ध॑नम् ।

ताभि॑रे॒वैन॑-म्बद्ध्नाति ।

तस्मा॒दश्वः॒ प्रमु॑क्तो॒ बन्ध॑न॒-माग॑च्छति ।

तस्मा॒दश्वः॒ प्रमु॑क्तो॒ बन्ध॑न॒-न्न ज॑हाति ॥

रा॒ष्ट्रं-वाँ अ॑श्वमे॒धः । रा॒ष्ट्रे खलु॒ वा ए॒ते व्याय॑च्छन्ते । ये-ऽश्व॒-म्मेद्ध्य॒ग्ं॒ रक्ष॑न्ति । तेषां॒-यँ उ॒दृच॒-ङ्गच्छ॑न्ति ।

रा॒ष्ट्रादे॒व ते रा॒ष्ट्र-ङ्ग॑च्छन्ति । अ॒थ य उ॒दृच॒-न्न गच्छ॑न्ति ॥ 35 ॥

रा॒ष्ट्रादे॒व ते व्यव॑च्छिद्यन्ते । परा॒ वा ए॒ष सि॑च्यते । यो॑-ऽब॒लो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते । यद॒मित्रा॒ अश्वं॑-विँ॒न्देरन्न्॑ ।

ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । च॒तु॒श्श॒ता र॑क्षन्ति । य॒ज्ञस्याघाताय ॥ अथा॒न्य-मा॒नीय॒ प्रोक्षे॑युः । सैव ततः॒ प्राय॑श्चित्तिः ॥ 36 ॥

(ग॒च्छ॒ति॒ - भ॒व॒तः॒ - प॒थ्सु जु॑होति॒ - न गच्छ॑न्ति॒ - +नव॑ च) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - दीक्षाभिधान-न्तत्र वैश्वदेवहोमः

प्र॒जाप॑ति-रकामयताश्वमे॒धेन॑ यजे॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । तस्य॑ तेपा॒नस्य॑ । स॒प्तात्मनो॑ दे॒वता॒ उद॑क्रामन्न् । सा दी॒क्षा-ऽभ॑वत् । स ए॒तानि॑ वैश्वदे॒वान्य॑पश्यत् । तान्य॑ जुहोत् ।

तैर्वै स दी॒क्षामवा॑रुन्ध । यद्वै᳚श्व दे॒वानि॑ जु॒होति॑ । दी॒क्षामे॒व-तैर्यज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥ 37 ॥

स॒प्त जु॑होति । स॒प्त हि ता दे॒वता॑ उ॒दक्रा॑मन्न् ॥ अ॒न्व॒ह-ञ्जु॑होति । अ॒न्व॒हमे॒व दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ त्रीणि॑ वैश्वदे॒वानि॑ जुहोति ।

च॒त्वार्यौ᳚द्ग्रह॒णानि॑ । स॒प्त सम्प॑द्यन्ते । स॒प्त वै शी॑र.ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः ।

प्रा॒णा दी॒क्षा । प्रा॒णैरे॒व प्रा॒णान्दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ 38 ॥

एक॑विग्ंशतिं-वैँश्वदे॒वानि॑ जुहोति । एक॑विग्ंशति॒र्वै दे॑वलो॒काः ।

द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः ॥ ए॒ष सु॑व॒र्गो लो॒कः । तद्दैव्य॑-ङ्क्ष॒त्त्रम् ।

सा श्रीः । तद्ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । तथ्स्वारा᳚ज्य-मुच्यते ॥ 39 ॥

त्रि॒ग्ं॒शत॑मौद्ग्रह॒णानि॑ जुहोति । त्रि॒ग्ं॒शद॑क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे ॥

त्रे॒धा वि॒भज्य॑ दे॒वता᳚-ञ्जुहोति । त्र्या॑वृतो॒ वै दे॒वाः । त्र्या॑वृत इ॒मे लो॒काः । ए॒षां-लोँ॒काना॒माप्त्यै᳚ । ए॒षां-लोँ॒काना॒-ङ्क्लृप्त्यै᳚ ॥ अप॒ वा ए॒तस्मा᳚त्प्रा॒णाः क्रा॑मन्ति ॥ 40 ॥

यो दी॒क्षाम॑ति-रे॒चय॑ति । स॒प्ता॒ह-म्प्रच॑रन्ति ।

स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः । प्रा॒णा दी॒क्षा ।

प्रा॒णैरे॒व प्रा॒णान्दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ पू॒र्णा॒हु॒ति-मु॑त्त॒मा-ञ्जु॑होति ।

सर्वं॒-वैँ पू᳚र्णाहु॒तिः । सर्व॑मे॒वाप्नो॑ति । अथो॑ इ॒यं-वैँ पू᳚र्णाहु॒तिः ।

अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ 41 ॥

(रु॒न्धे॒ - प्रा॒णा-न्दी॒क्षामव॑रुन्ध - उच्यते - क्रामन्ति - तिष्ठति) (अ. 10)

अनुवाकं 11 - वैश्वदेवहोममन्त्रव्याख्यानम्

प्रजाप॑ति-रश्वमे॒ध-म॑सृजत । तग्ं सृ॒ष्ट-न्न किञ्च॒नोद॑यच्छत् ।

तं-वैँ᳚श्वदे॒वान्ये॒-वोद॑यच्छन्न् । यद्वै᳚श्वदे॒वानि॑ जु॒होति॑ ।

य॒ज्ञस्योद्य॑त्यै ॥ स्वाहा॒-ऽऽधिमाधी॑ताय॒ स्वाहा᳚ । स्वाहा-ऽऽधी॑त॒-म्मन॑से॒ स्वाहा᳚ ।

स्वाहा॒ मनः॑ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚ ।

काय॒ स्वाहा॒ कस्मै॒ स्वाहा॑ कत॒मस्मै॒ स्वाहेति॑ प्राजाप॒त्ये मुख्ये॑ भवतः ।

प्र॒जाप॑ति-मुखाभिरे॒वैन॑-न्दे॒वता॑भि॒रुद्य॑च्छते ॥ 42 ॥

अदि॑त्यै॒ स्वाहा-ऽदि॑त्यै म॒ह्यै᳚ स्वाहा-ऽदि॑त्यै सुमृडी॒कायै॒ स्वाहेत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्या ए॒वैन॑-म्प्रति॒ष्ठायोद्य॑च्छते ॥

सर॑स्वत्यै॒ स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै बृह॒त्यै᳚ स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै पाव॒कायै॒ स्वाहेत्या॑ह ।

वाग्वै सर॑स्वती । वा॒चैवैन॒मुद्य॑च्छते ॥

पू॒ष्णे स्वाहा॑ पू॒ष्णे प्र॑प॒थ्या॑य॒ स्वाहा॑ पू॒ष्णे न॒रन्धि॑षाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।

प॒शवो॒ वै पू॒षा । प॒शुभि॑रे॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥ त्वष्ट्रे॒ स्वाहा॒ त्वष्ट्र॑ तु॒रीपा॑य॒ स्वाहा॒ त्वष्ट्रे॑ पुरु॒रूपा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानाग्ं॑ रूप॒कृत् । रू॒पमे॒व प॒शुषु॑ दधाति । अथो॑ रू॒पैरे॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥

विष्ण॑वे॒ स्वाहा॒ विष्ण॑वे निखुर्य॒पाय॒ स्वाहा॒ विष्ण॑वे निभूय॒पाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।

य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । य॒ज्ञायै॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥ पू॒र्णा॒हु॒ति-मु॑त्त॒मा-ञ्जु॑होति । प्रत्युत्त॑ब्ध्यै सय॒त्वाय॑ ॥ 43 ॥

(य॒च्छ॒ते॒ - पु॒रु॒रूपा॑य॒ स्वाहेत्या॑हा॒ष्टौ च॑) (अ. 11)

अनुवाकं 12 - अश्वसञ्चरणवथ्सरे प्रतिदिन-न्देवयजनदेशे कर्तव्यमिष्टित्रयमभिधीयते

सा॒वि॒त्र-म॒ष्टक॑पाल-म्प्रा॒तर्निर्व॑पति । अ॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री ।

गा॒य॒त्र-म्प्रा॑तस्सव॒नम् ।

प्रा॒त॒स्स॒व॒ना दे॒वैन॑-ङ्गायत्रि॒या ॑007आ;छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ।

अथो᳚ प्रातस्सव॒नमे॒व तेना᳚प्नोति । गा॒य॒त्री-ञ्छन्दः॑ ॥ स॒वि॒त्रे प्र॑सवि॒त्र एका॑दश-कपाल-म्म॒द्ध्यन्दि॑ने । एका॑दशाक्षरा त्रि॒ष्टुप् ।

त्रैष्टु॑भ॒-म्माद्ध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑नम् ।

माद्ध्य॑न्दिना-दे॒वैन॒ग्ं॒ सव॑नात्त्रि॒ष्टुभः॒-छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ॥ 44 ॥

अथो॒ माद्ध्य॑न्दिनमे॒व सव॑न॒-न्तेना᳚प्नोति । त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्छन्दः॑ ॥ स॒वि॒त्र आ॑सवि॒त्रे द्वाद॑श-कपाल-मपरा॒ह्णे । द्वाद॑शाक्षरा॒ जग॑ती । जाग॑त-न्तृतीय सव॒नम् ।

तृ॒ती॒य॒ स॒व॒नादे॒वैन॒-ञ्जग॑त्या॒ ॑007आ;छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ।

अथो॑ तृतीय सव॒नमे॒व तेना᳚प्नोति ।

जग॑ती॒-ञ्छन्दः॑ ॥ ई॒श्व॒रो वा अश्वः॒ प्रमु॑क्तः॒ परा᳚-म्परा॒वत॒-ङ्गन्तोः᳚ ।

इ॒ह धृति॒-स्स्वाहे॒ह विधृ॑ति॒-स्स्वाहे॒ह रन्ति॒-स्स्वाहे॒ह रम॑ति॒-स्स्वाहेति॒ चत॑स्र॒ आहु॑ती-र्जुहोति

( ) ॥ 45 ॥

चत॑स्रो॒ दिशः॑ । दि॒ग्भिरे॒वैन॒-म्परि॑गृह्णाति ॥ आश्व॑त्थो व्र॒जो भ॑वति । प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा ।

सो᳚-ऽश्व॒त्थे सं॑वँथ्स॒र-म॑तिष्ठत् । तद॑श्व॒त्थस्या᳚-श्वत्थ॒त्वम् ।

यदाश्व॑त्थो व्र॒जो भव॑ति । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ 46 ॥

(त्रि॒ष्टुभ॒ ॑श्छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते - जुहोति॒ - नव॑ च) (अ. 12)

अनुवाकं 13 - संवँथ्सराद्र्ध्वमुख्यस्याग्रेरूपस्थानम्

आ ब्र॑ह्म-न्ब्राह्म॒णो ब्र॑ह्मवर्च॒सी जा॑यता॒-मित्या॑ह । ब्रा॒ह्म॒ण ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा ब्रा᳚ह्म॒णो ब्र॑ह्मवर्च॒स्य॑ जायत ॥ आ-ऽस्मि-न्रा॒ष्ट्रे रा॑ज॒न्य॑ इष॒व्यः॑ शूरो॑ महार॒थो जा॑यता॒-मित्या॑ह । रा॒ज॒न्य॑ ए॒व शौ॒र्य-म्म॑हि॒मान॑-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा रा॑ज॒न्य॑ इष॒व्यः॑ शूरो॑ महार॒थो॑-ऽजायत ॥

दोग्ध्री॑ धे॒नुरित्या॑ह । धे॒न्वामे॒व पयो॑ दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा दोग्ध्री॑ धे॒नुर॑जायत । वोढा॑-ऽन॒ड्वा-नित्या॑ह ॥ 47 ॥

अ॒न॒डुह्ये॒व वी॒र्य॑-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा वोढा॑-ऽन॒ड्वान॑जायत । आ॒शु-स्सप्ति॒रित्या॑ह । अश्व॑ ए॒व ज॒व-न्द॑धाति । तस्मा᳚त्पु॒रा-ऽऽशुरश्वो॑-ऽजायत । पुर॑धिं॒र्योषेत्या॑ह ।

यो॒षित्ये॒व रू॒प-न्द॑धाति । तस्मा॒थ्स्त्री यु॑व॒तिः प्रि॒या भावु॑का ॥ जि॒ष्णू र॑थे॒ष्ठा इत्या॑ह । आ ह॒ वै तत्र॑ जि॒ष्णू र॑थे॒ष्ठा जा॑यते ॥ 48 ॥

यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ स॒भेयो॒ युवेत्या॑ह । यो वै पू᳚र्ववय॒सी ।

स स॒भेयो॒ युवा᳚ । तस्मा॒द्युवा॒ पुमा᳚-न्प्रि॒यो भावु॑कः ॥ आ-ऽस्य यज॑मानस्य वी॒रो जा॑यता॒-मित्या॑ह । आ ह॒ वै तत्र॒ यज॑मानस्य वी॒रो जा॑यते ।

यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ नि॒का॒मेनि॑कामे नः प॒र्जन्यो॑ वर्ष॒त्वित्या॑ह ।

नि॒का॒मेनि॑कामे ह॒ वै तत्र॑ प॒र्जन्यो॑ वर्षति । यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ फ॒लिन्यो॑ न॒ ओष॑धयः पच्यन्ता॒-मित्या॑ह ।

फ॒लिन्यो॑ ह॒ वै तत्रौष॑धयः पच्यन्ते । यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ।

यो॒ग॒क्षे॒मो नः॑ कल्पता॒-मित्या॑ह ।

कल्प॑ते ह॒ वै तत्र॑ प्र॒जाभ्यो॑ योगक्षे॒मः ।

यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ 49 ॥

(अ॒न॒ड्वानित्या॑ह - जायते - वर्षति स॒प्त च॑) (अ. 13)

अनुवाकं 14 - अन्नहोमाः. त्रिरात्ररूपस्याश्वमेधस्य प्रथमदिनरात्रौ

प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यो॑ य॒ज्ञान् व्यादि॑शत् ।

स आ॒त्म-न्न॑श्वमे॒धम॑धत्त ।

त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । ए॒ष वाव य॒ज्ञः । यद॑श्वमे॒धः । अप्ये॒व नो-ऽत्रा॒स्त्विति॑ ।

तेभ्य॑ ए॒तान॑न्नहो॒मा-न्प्राय॑च्छत् ।

तान॑जुहोत् । तैर्वै स दे॒वान॑ प्रीणात् ।

यद॑न्न-हो॒माञ्जु॒होति॑ ॥ 50 ॥

दे॒वाने॒व तैर्यज॑मानः प्रीणाति ॥ आज्ये॑न जुहोति ।

अ॒ग्नेर्वा ए॒तद्रू॒पम् । यदाज्य᳚म् । यदाज्ये॑न जु॒होति॑ । अ॒ग्निमे॒व तत्प्री॑णाति ॥ मधु॑ना जुहोति ।

म॒ह॒त्यै वा ए॒तद्दे॒वता॑यै रू॒पम् । यन्मधु॑ । यन्मधु॑ना जु॒होति॑ ॥ 51 ॥

म॒ह॒तीमे॒व तद्दे॒वता᳚-म्प्रीणाति । त॒ण्डु॒लै-र्जु॑होति । वसू॑नां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यत्त॑ण्डु॒लाः । यत्त॑ण्डु॒लै-र्जु॒होति॑ ।

वसू॑ने॒व तत्प्री॑णाति । पृथु॑कै-र्जु॒होति॑ (र्जुहोति) ।

रु॒द्राणां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यत्पृथु॑काः । यत्पृथु॑कै-र्जु॒होति॑ ॥ 52 ॥

रु॒द्राने॒व तत्प्री॑णाति । ला॒जैर्जु॑होति । आ॒दि॒त्यानां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यल्ला॒जाः । यल्ला॒जै-र्जु॒होति॑ । आ॒दि॒त्याने॒व तत्प्री॑णाति । क॒रम्बै᳚-र्जुहोति । विश्वे॑षां॒-वाँ ए॒तद्दे॒वानाग्ं॑ रू॒पम् । यत्क॒रम्बाः᳚ । यत्क॒रम्बै᳚-र्जु॒होति॑ ॥ 53 ॥

विश्वा॑ने॒व तद्दे॒वा-न्प्री॑णाति । धा॒नाभि॑-र्जुहोति ।

नक्ष॑त्राणां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यद्धा॒नाः । यद्धा॒नाभि॑-र्जु॒होति॑ । नक्ष॑त्राण्ये॒व तत्प्री॑णाति । सक्तु॑भि-र्जुहोति । प्र॒जाप॑ते॒र्वा ए॒तद्रू॒पम् ।

यथ्सक्त॑वः । यथ्सक्तु॑भि-र्जु॒होति॑ ॥ 54 ॥

प्र॒जाप॑तिमे॒व तत्प्री॑णाति । म॒सूस्यै᳚र्जुहोति ।

सर्वा॑सां॒-वाँ ए॒तद्दे॒वता॑नाग्ं रू॒पम् । यन्म॒सूस्या॑नि । यन्म॒सूस्यै᳚-र्जु॒होति॑ । सर्वा॑ ए॒व तद्दे॒वताः᳚ प्रीणाति । प्रि॒य॒ङ्गु॒त॒ण्डु॒लै-र्जु॑होति । प्रि॒याङ्गा॑ ह॒ वै नामै॒ते ।

ए॒तैर्वै दे॒वा अश्व॒स्याङ्गा॑नि॒ सम॑दधुः । यत्प्रि॑यङ्गुतण्डु॒लै-र्जु॒होति॑ । अश्व॑स्यै॒वाङ्गा॑नि॒ सन्द॑धाति ॥ दशान्ना॑नि जुहोति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् ।

वि॒राट्-कृ॒थ्स्नस्या॒-न्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ 55 ॥

(जु॒होति॒ - मधु॑ना जु॒होति॒ - पृथु॑कैर्जु॒होति॑ - क॒रम्बै᳚र्जु॒होति॒ - सक्तु॑भिर्जु॒होति॑ - प्रियङ्गुतण्डु॒लैर्जु॒होति॑ च॒त्वारि॑ च) (अ. 14)

(अ॒न्न॒हो॒मानाज्ये॑ना॒ग्नेर्मधु॑ना तण्डु॒लैः पृथु॑कैर्ला॒जैः क॒रम्बै᳚द्र्धा॒नाभि॒-स्सक्तु॑भिर्म॒सूस्यैः᳚ प्रियङ्गुतण्डु॒लै-र्दशान्ना॑नि॒ द्वाद॑श)

अनुवाकं 15 - तत्प्रकारविशेष

प्र॒जाप॑ति-रश्वमे॒धम॑सृजत । तग्ं सृ॒ष्टग्ं रक्षाग्॑स्य जिघाग्ंसन्न् ।

स ए॒ता-न्प्र॒जाप॑तिर्नक्तग्ं हो॒मान॑-पश्यत् । तान॑ जुहोत् । तैर्वै स य॒ज्ञा-द्रक्षा॒ग्॒स्यपा॑हन्न् । यन्न॑क्तग्ं हो॒माञ्जु॒होति॑ । य॒ज्ञादे॒व तैर्यज॑मानो॒ रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ आज्ये॑न जुहोति ।

वज्रो॒ वा आज्य᳚म् । वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञा-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ 56 ॥

आज्य॑स्य प्रति॒पद॑-ङ्करोति । प्रा॒णो वा आज्य᳚म् ।

मु॒ख॒त ए॒वास्य॑ प्रा॒ण-न्द॑धाति ॥ अ॒न्न॒हो॒मा-ञ्जु॑होति । शरी॑रवदे॒वाव॑रुन्धे ॥ व्य॒त्यास॑-ञ्जुहोति । उ॒भय॒स्या व॑रुद्ध्यै ॥

नक्त॑-ञ्जुहोति । रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै ॥ आज्ये॑ना-न्त॒तो जु॑होति ॥ 57 ॥

प्रा॒णो वा आज्य᳚म् । उ॒भ॒यत॑ ए॒वास्य॑ प्रा॒ण-न्द॑धाति । पु॒रस्ता᳚-च्चो॒परि॑ष्टाच्च ॥ एक॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति । द्वाभ्या॒ग्॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒मुष्मि॑न्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति । उ॒भयो॑रे॒व लो॒कयाः॒ प्रति॑तिष्ठति । अ॒स्मिग्ग्श्चा॒-मुष्मिग्ग्॑श्च ॥ श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । श॒तायु॒र्वै पुरु॑ष-श्श॒तवी᳚र्यः । आयु॑रे॒व वी॒र्य॑मव॑रुन्धे ।

स॒हस्रा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । आयु॒र्वै स॒हस्र᳚म् । आयु॑रे॒वा-व॑रुन्धे ॥

सर्व॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । अप॑रिमितमे॒वा व॑रुन्धे ॥ 58 ॥

(ए॒व य॒ज्ञ-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन् - त्यन्त॒तो जु॑होति - श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह सप्त च॑) (अ. 15)

अनुवाकं 16 - विवरणमेतयोः

प्र॒जाप॑तिं॒-वाँ ए॒ष ई᳚फ्स॒तीत्या॑हुः । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑त॒ इति॑ ।

अथो॑ आहुः । सर्वा॑णि भू॒तानीति॑ ॥

एक॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । प्र॒जाप॑ति॒र्वा एकः॑ । तमे॒वाप्नो॑ति ॥ एक॑स्मै॒ स्वाहा॒ द्वाभ्या॒ग्॒ स्वाहेत्य॑भि-पू॒र्वमाहु॑ती-र्जुहोति ।

अ॒भि॒पू॒र्वमे॒व स॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ ए॒को॒त्त॒र-ञ्जु॑होति ॥ 59 ॥

ए॒क॒वदे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ सन्त॑त-ञ्जुहोति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्त॑त्यै ॥ श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । श॒तायु॒र्वै पुरु॑ष-श्श॒तवी᳚र्यः । आयु॑रे॒व वी॒र्य॑मव॑रुन्धे । स॒हस्रा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । आयु॒र्वै स॒हस्र᳚म् । आयु॑रे॒वा व॑रुन्धे ॥ अ॒युता॑य॒ स्वाहा॑ नि॒युता॑य॒ स्वाहा᳚ प्र॒युता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह ॥ 60 ॥

त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । इ॒माने॒व लो॒कानव॑रुन्धे ॥ अर्बु॑दाय॒ स्वाहेत्या॑ह । वाग्वा अर्बु॑दम् । वाच॑मे॒वा व॑रुन्धे ॥ न्य॑र्बुदाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।

यो वै वा॒चो भू॒मा । तन्न्य॑र्बुदम् ।

वा॒च ए॒व भू॒मान॒मव॑रुन्धे ॥

स॒मु॒द्राय॒ स्वाहेत्या॑ह ॥ 61 ॥

स॒मु॒द्रमे॒वाप्नो॑ति । मद्ध्या॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । मद्ध्य॑मे॒वाप्नो॑ति । अन्ता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । अन्त॑मे॒-वाप्नो॑ति । प॒रा॒द्र्धाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।

प॒रा॒द्र्धमे॒वाप्नो॑ति ॥ उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहेत्या॑ह । रात्रि॒र्वा उ॒षाः ।

अह॒र्व्यु॑ष्टिः । अ॒हो॒रा॒त्रे ए॒वाव॑रुन्धे ।

अथो॑ अहोरा॒त्रयो॑रे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥

ता यदु॒भयी॒र्दिवा॑ वा॒ नक्तं॑-वाँ जुहु॒यात् । अ॒हो॒रा॒त्रे मो॑हयेत् । उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहो॑देष्य॒ते स्वाहो᳚द्य॒ते

स्वाहेत्यनु॑दिते जुहोति । उदि॑ताय॒ स्वाहा॑ सुव॒र्गाय॒ स्वाहा॑ लो॒काय॒ स्वाहेत्युदि॑ते जुहोति ।

अ॒हो॒रा॒त्रयो॒-रव्य॑तिमोहाय ॥ 62 ॥

(ए॒को॒त्त॒र-ञ्जु॑होति - प्र॒युता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह - समु॒द्राय॒ स्वाहेत्या॒हाह॒--र् व्यु॑ष्टि-स्स॒प्त च॑) (अ. 16)

अनुवाकं 17 - सप्तमकाण्डगतान्नहोमानुवाका व्याख्यायन्ते

वि॒भूर्मा॒त्रा प्र॒भूः पि॒त्रेत्य॑श्व-ना॒मानि॑ जुहोति ।

उ॒भयो॑रे॒वैनं॑-लोँ॒कयो᳚-र्नाम॒धेय॑-ङ्गमयति ॥ आय॑नाय॒ स्वाहा॒ प्राय॑णाय॒ स्वाहेत्यु॑-द्द्रा॒वाञ्जु॑होति । सर्व॑मे॒वैन॒-मस्क॑न्नग्ं सुव॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥

अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ स्वाहेति॑ पूर्वहा॒मा-ञ्जु॑होति । पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥

पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ स्वाहेति॑ पूर्वदी॒क्षा जु॑होति ।

पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ 63 ॥

पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्ये॑-कवि॒ग्ं॒शिनी᳚-न्दी॒क्षा-ञ्जु॑होति ।

एक॑विग्ंशति॒र्वै दे॑वलो॒काः । द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः । ए॒ष सु॑व॒र्गो लो॒कः ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥

भुवो॑ दे॒वाना॒-ङ्कर्म॒णेत्यृ॑तु-दी॒क्षा जु॑होति ।

ऋ॒तूने॒-वास्मै॑ कल्पयति ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहा॑ वा॒यवे॒ स्वाहेति॑ जुहो॒त्य-न॑न्तरित्यै ॥ 64 ॥

अ॒र्वांयँ॒ज्ञ-स्सङ्क्रा॑म॒त्वि-त्याप्ती᳚-र्जुहोति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्याप्त्यै᳚ ॥ भू॒त-म्भव्य॑-म्भवि॒ष्यदिति॒ पर्या᳚प्ती-र्जुहोति ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ पर्या᳚प्त्यै ॥

आ मे॑ गृ॒हा भ॑व॒न्त्वित्या॒भू-र्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या भू᳚त्यै ॥

अ॒ग्निना॒ तपो-ऽन्व॑भव॒दित्य॑नु॒भू-र्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑भूत्यै ॥

स्वाहा॒-ऽऽधिमाधी॑ताय॒ स्वाहेति॒ सम॑स्तानि वैश्वदे॒वानि॑ जुहोति । सम॑स्तमे॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ 65 ॥

द॒द्भ्य-स्स्वाहा॒ हनू᳚भ्या॒ग्॒ स्वाहेत्य॑ङ्गहो॒मा-ञ्जु॑होति ।

अङ्गे॑ अङ्गे॒ वै पुरु॑षस्य पा॒प्मोप॑श्लिष्टः ।

अङ्गा॑दङ्गा दे॒वैन॑-म्पा॒प्मन॒स्तेन॑ मुञ्चति ॥ अ॒ञ्ज्ये॒ताय॒ स्वाहा॑ कृ॒ष्णाय॒ स्वाहा᳚ श्वे॒ताय॒ स्वाहेत्य॑-श्वरू॒पाणि॑ जुहोति ।

रू॒पैरे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑द्र्धयति ॥

ओष॑धीभ्य॒-स्स्वाहा॒ मूले᳚भ्य॒-स्स्वाहेत्यो॑षधि हो॒माञ्जु॑होति । द्व॒य्यो वा ओष॑धयः । पुष्पे᳚भ्यो॒-ऽन्याः फल॑-ङ्गृ॒ह्णन्ति॑ ।

मूले᳚भ्यो॒-ऽन्याः । ता ए॒वोभयी॒रव॑रुन्धे ॥ 66 ॥

वन॒स्पति॑भ्य॒-स्स्वाहेति॑ वनस्पति-हो॒माञ्जु॑होति ।

आ॒र॒ण्यस्या॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥

मे॒षस्त्वा॑ पच॒तै-र॑व॒त्वित्य-पा᳚व्यानि जुहोति ।

प्रा॒णा वै दे॒वा अपा᳚व्याः । प्रा॒णाने॒वाव॑रुन्धे ॥ कूप्या᳚भ्य॒-स्स्वाहा॒-ऽद्भ्य-स्स्वाहेत्य॒पाग्ं होमा᳚ञ्जुहोति । अ॒फ्सु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑-ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ 67 ॥

(पू॒र्व॒दी॒क्षा जु॑होति॒ पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒मति॑क्राम॒ - त्यन॑न्तरित्यै - क्रामति - रुन्धे॒ - जाय॑त॒ एक॑-ञ्च) (अ. 17)

अनुवाकं 18 - सप्तमकाण्डगतान्नहोमानुवाका व्याख्यायन्ते

अम्भाग्ं॑सि जुहोति । अ॒यं-वैँ लो॒को-ऽम्भाग्ं॑सि ।

तस्य॒ वस॒वो-ऽधि॑पतयः । अ॒ग्निर्ज्योतिः॑ । यदम्भाग्ं॑सि जु॒होति॑ ।

इ॒ममे॒व लो॒कमव॑रुन्धे । वसू॑ना॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे ॥ नभाग्ं॑सि जुहोति । अ॒न्तरि॑क्षं-वैँ नभाग्ं॑सि ॥ 68 ॥

तस्य॑ रु॒द्रा अधि॑पतयः । वा॒युर्ज्योतिः॑ । यन्नभाग्ं॑सि जु॒होति॑ । अ॒न्तरि॑क्षमे॒वा-व॑रुन्धे । रु॒द्राणा॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ।

वा॒यु-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे । महाग्ं॑सि जुहोति । अ॒सौ वै लो॒को महाग्ं॑सि । तस्या॑दि॒त्या अधि॑पतयः। सूर्यो॒ ज्योतिः॑ ॥ 69 ॥

यन्महाग्ं॑सि जु॒होति॑ । अ॒मुमे॒व लो॒कमव॑रुन्धे । आ॒दि॒त्याना॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । सूर्य॒-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे ॥

नमो॒ राज्ञ॒ नमो॒ वरु॑णा॒येति॑ य॒व्यानि॑ जुहोति ।

अ॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥ म॒यो॒भूर्वातो॑ अ॒भि वा॑तू॒स्रा इति॑ ग॒व्यानि॑ जुहोति ।

प॒शू॒नामव॑रुद्ध्यै ॥

प्रा॒णाय॒ स्वाहा᳚ व्या॒नाय॒ स्वाहेति॑ सन्तति-हो॒माञ्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्त॑त्यै ॥ 70 ॥

सि॒ताय॒ स्वाहा-ऽसि॑ताय॒ स्वाहेति॒ प्रमु॑क्ती-र्जुहोति ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रमु॑क्त्यै ॥ पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।

य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् ॥

द॒त्त्वते॒ स्वाहा॑-ऽद॒न्तका॑य॒ स्वाहेति॑ शरीर-हो॒माञ्जु॑होति । पि॒तृ॒लो॒कमे॒व तैर्यज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥ कस्त्वा॑ युनक्ति॒ स त्वा॑ युन॒क्त्विति॑ परि॒धीन्. यु॑नक्ति । इ॒मे वै लो॒काः प॑रि॒धयः॑ । इ॒माने॒वास्मै॑ लो॒कान्. यु॑नक्ति ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 71 ॥

यः प्रा॑ण॒तो य आ᳚त्म॒दा इति॑ महि॒मानौ॑ जुहोति ।

सु॒व॒र्गो वै लो॒को महः॑ । सु॒व॒र्गमे॒व ताभ्यां᳚-लोँ॒कं-यँज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥

आ ब्रह्म॑-न्ब्राह्म॒णो ब्र॑ह्मवच॒र्सी जा॑यता॒मिति॒ सम॑स्तानि ब्रह्मवर्च॒सानि॑ जुहोति ।

ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒व तैर्यज॑मा॒नो

-ऽव॑रुन्धे ॥ जज्ञि॒ बीज॒मिति॑ जुहो॒त्य-न॑न्तरित्यै ॥

अ॒ग्नये॒ सम॑नम-त्पृथि॒व्यै समन॑म॒दिति॑ सन्नति हो॒माञ्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्न॑त्यै ॥ भू॒ताय॒ स्वाहा॑ भविष्य॒ते स्वाहेति॑ भूताभ॒व्यौ होमौ॑ जुहोति ।

अ॒यं-वैँ लो॒को भू॒तम् ॥ 72 ॥

असौ भ॑वि॒ष्यत् । अ॒नयो॑रे॒व लो॒कयोः॒ प्रति॑तिष्ठति । सर्व॒स्याप्त्यै᳚ । सर्व॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥ यदक्र॑न्दः प्रथ॒म-ञ्जाय॑मान॒ इत्य॑श्वस्तो॒मीय॑-ञ्जुहोति । सर्व॒स्याप्त्यै᳚ । सर्व॑स्य॒ जित्यै᳚ ॥ सर्व॑मे॒व तेना᳚प्नोति ।

सर्व॑-ञ्जयति । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते ॥ 73 ॥

य उ॑ चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ य॒ज्ञग्ं रक्षाग्॑स्य जिघाग्ंसन्न् । स ए॒ता-न्प्र॒जाप॑ति-र्नक्तग्ं हो॒मान॑पश्यत् । तान॑जुहोत् ।

तैर्वै स य॒ज्ञाद्रक्षा॒ग्॒स्यपा॑हन्न् । यन्न॑क्तग्ं हो॒माञ्जु॒होति॑ ।

य॒ज्ञादे॒व तैर्यज॑मानो॒

रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहेत्य॑न्त॒तो जु॑होति ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 74 ॥

(वै नभाग्ं॑सि॒ - सूर्यो॒ ज्योतिः॒ - सन्त॑त्यै॒ - सम॑ष्ट्यै - भु॒तम् - ँयज॑ते॒ - +नव॑ च) (अ. 18)

अनुवाकं 19 - औपसथ्यदिने यूपप्रयोगाः

ए॒क॒यू॒पो वै॑काद॒शिनी॑ वा । अ॒न्येषां᳚-यँ॒ज्ञानां॒-यूँपा॑ भवन्ति ।

ए॒क॒वि॒शिन्य॑-श्वमे॒धस्य॑ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ बै॒ल॒.वो वा॑ खादि॒रो वा॑ पाला॒शो वा᳚ । अ॒न्येषां᳚-यँज्ञक्रतू॒नां-यूँपा॑ भवन्ति । राज्जु॑दाल॒ एक॑विग्ंशत्य-रत्निरश्वमे॒धस्य॑ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ नान्येषा᳚-म्पशू॒ना-न्ते॑ज॒न्या अ॑व॒द्यन्ति॑ । अव॑द्य॒न्त्यश्व॑स्य ॥ 75 ॥

पा॒प्मा वै ते॑ज॒नी । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ॥

प्ल॒क्ष॒शा॒खाया॑म॒न्येषा᳚-म्पशू॒नाम॑व॒द्यन्ति॑ । वे॒त॒स॒-शा॒खाया॒-मश्व॑स्य । अ॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अश्वः॑ । अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः । स्व ए॒वास्य॒ योना॒व-व॑द्यति ॥

यूपे॑षु ग्रा॒म्या-न्प॒शून्नि॑-यु॒ञ्जन्ति॑ । आ॒रो॒केष्वा॑-र॒ण्यान्धा॑रयन्ति ।

प॒शू॒नां-व्याँवृ॑त्त्यै ॥ आ ग्रा॒म्या-न्प॒शून्-ँलभ॑न्ते । प्रार॒ण्यान्थ्सृ॑जन्ति । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ॥ 76 ॥

(अश्व॑स्य॒ - व्यावृ॑त्त्य॒ त्रीणि॑ च) (अ. 19)

अनुवाकं 20 - यूपानां स्थानादयः

राज्जु॑दाल-मग्नि॒ष्ठ-म्मि॑नोति । भ्रू॒ण॒ह॒त्याया॒ अप॑हत्यै ॥ पौतु॑द्रवाव॒भितो॑ भवतः । पुण्य॑स्य ग॒न्धस्याव॑रुद्ध्यै ।

भ्रू॒ण॒ह॒त्या-मे॒वास्मा॑-दप॒हत्य॑ । पुण्ये॑न ग॒न्धेनो॑भ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति ॥

षड्बै॒ल्॒.वा भ॑वन्ति । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सस्या-व॑रुद्ध्यै ॥ षट्खा॑दि॒राः ।

तेज॒सो-ऽव॑रुद्ध्यै ॥ 77 ॥

षट्पा॑ला॒शाः । सो॒म॒पी॒थस्या-व॑रुद्ध्यै ॥ एक॑विग्ंशति॒-स्सम्प॑द्यन्ते ।

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ श॒त-म्प॒शवो॑ भवन्ति ॥ 78 ॥

श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति ॥

सर्वं॒-वाँ अ॑श्वमे॒द्ध्याप्नो॑ति । अप॑रिमिता भवन्ति । अप॑रिमित॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा᳚थ्स॒त्यात् ।

द॒क्षि॒ण॒तो᳚-ऽन्येषा᳚-म्पशू॒नाम॑व॒द्यन्ति॑ । उ॒त्त॒र॒तो-ऽश्व॒स्येति॑ । वा॒रु॒णो वा अश्वः॑ ॥ 79 ॥

ए॒षा वै वरु॑णस्य॒ दिक् । स्वाया॑मे॒वास्य॑ दि॒श्यव॑द्यति । यदित॑रेषा-म्पशू॒नाम॑व॒द्यति॑ । श॒त॒दे॒व॒त्य॑-न्तेनाव॑रुन्धे ॥

चि॒ते᳚-ऽग्ना-वधि॑वैत॒से कटे-ऽश्व॑-ञ्चिनोति ।

अ॒फ्सु-यो॑नि॒र्वा अश्वः॑ ।

अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॑-न्तूप॒र-ञ्चि॑नोति । प॒श्चात्प्रा॒चीन॑-ङ्गोमृ॒गम् ॥ 80 ॥

प्रा॒णा॒पा॒ना-वे॒वास्मिन᳚ थ्स॒म्यञ्चौ॑ दधाति ॥

अश्व॑-न्तूप॒र-ङ्गो॑मृ॒गमिति॑ सर्व॒हुत॑ ए॒ताञ्जु॑होति । ए॒षां-लोँ॒काना॑-म॒भिजि॑त्यै ॥ आ॒त्मना॒-ऽभिजु॑होति । सात्मा॑नमे॒वैन॒ग्ं॒ सत॑नु-ङ्करोति ॥ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँला॒के भ॑वति ।

य ए॒वं-वेँद॑ । अथो॒ वसो॑रे॒व धारा॒-न्तेनाव॑रुन्धे ॥ इ॒लु॒वर्दा॑य॒ स्वाहा॑ बलि॒वर्दा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा इ॑लु॒वर्दः॑ ।

प॒रि॒व॒थ्स॒रो ब॑लि॒वर्दः॑ । सं॒वँ॒थ्स॒रादे॒व प॑रिवथ्स॒रादायु॒र व॑रुन्धे । आयु॑रे॒वास्मि॑न्-दधाति ।

तस्मा॑दश्व-मेधया॒जी ज॒रसा॑ वि॒स्रसा॒-ऽमुं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 81 ॥

(तेज॒सो-ऽव॑रुद्धै - भव॒न् - त्यश्वो॑ - गोमृ॒ग - मि॑लु॒वर्द॑ श्च॒त्वारि॑ च) (अ. 20)

अनुवाकं 21 - चेतव्याग्नयादेर्विशेषः

ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो᳚-ऽग्निर्भ॑वति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ । एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ ॥

यथा॒ वा अश्वा॑ वर्र्ष॒भा वा॒ वृषा॑ण-स्सग्ग्स्फु॒रेरन्न्॑ । ए॒वमे॒तथ्स्तोमा॒-स्सग्ग्स्फु॑रन्ते । यदे॑कवि॒ग्ं॒शाः । ते यथ्स॑मृ॒च्छेरन्न्॑ । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः ॥ द्वा॒द॒श ए॒वाग्नि-स्स्या॒दित्या॑हुः ।

द्वा॒द॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 82 ॥

एका॑दश॒ यूपाः᳚ ॥ यद्द्वा॑द॒शो᳚-ऽग्निर्भव॑ति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ।

सं॒वँ॒थ्स॒रेणै॒वास्मा॒ अन्न॒मव॑रुन्धे ॥ यद्दश॒ यूपा॒ भव॑न्ति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒वान्नाद्य॒-मव॑रुन्धे ।

य ए॑काद॒शः । स्तन॑ ए॒वास्यै॒ सः ॥ 83 ॥

दु॒ह ए॒वैना॒-न्तेन॑ ॥ तदा॑हुः ।

यद्द्वा॑द॒शो᳚-ऽग्नि-स्स्या᳚द्द्वाद॒श-स्स्तोम॒ एका॑दश॒ यूपाः᳚ । यथा॒ स्थूरि॑णा या॒यात् । ता॒दृक्तत् ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श ए॒वाग्निः

स्या॒दित्या॑हुः । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ।

एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ । यथा॒ प्रष्टि॑भि॒र्याति॑ ।

ता॒दृगे॒व तत् ॥ 84 ॥

यो वा अ॑श्वमे॒धे ति॒स्रः क॒कुभो॒ वेद॑ । क॒कुद्ध॒ राज्ञा᳚-म्भवति ।

ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो᳚-ऽग्निर्भ॑वति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ । एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ ।

ए॒ता वा अ॑श्वम॒धे ति॒स्रः क॒कुभः॑ ।

य ए॒वं-वेँद॑ । क॒कुद्ध॒ राज्ञा᳚-म्भवति ॥

यो वा अ॑श्वमे॒धे त्रीणि॑ शी॒र्॒षाणि॒ वेद॑ ।

शिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति ।

ए॒तानि॒ वा अ॑श्वमे॒धे त्रीणि॑ शी॒र॒.षाणि॑ ।

य ए॒वं-वेँद॑ । शिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति ॥ 85 ॥

(द्वा॒द॒श-स्स्तोमः॒-स- ए॒व तच् - छिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति॒ षट्च॑) (अ. 21)

अनुवाकं 22 - उक्थ्याख्ये द्वितीये-ऽहनि बहिष्पवमाने अश्वस्योद्रातृत्वम्

दे॒वा वा अ॑श्वमे॒धे पव॑माने । सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-न्न प्राजा॑नन्न् । तमश्वः॒ प्राजा॑नात् ।

यद॑श्वम॒धे-ऽश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॒नोद॑ञ्चो बहिष्पवमा॒नग्ं सर्प॑न्ति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै । न वै म॑नु॒ष्यः॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा वेद ।

अश्वो॒ वै सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा वेद ॥ यदु॑द्गा॒-तोद्गाये᳚त् । यथा-ऽक्षे᳚त्रज्ञो॒-ऽन्येन॑ प॒था प्र॑तिपा॒दये᳚त् । ता॒दृक्तत् ॥ 86 ॥

उ॒द्गा॒तार॑-मप॒रुद्ध्य॑ । अश्व॑-मुद्गी॒थाय॑ वृणीते । यथा᳚ क्षेत्र॒ज्ञो-ऽञ्ज॑सा॒ नय॑ति ।

ए॒वमे॒वैन॒मश्वः॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा नयति ॥ पुच्छ॑म॒न्वार॑भन्ते । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ हि-ङ्क॑रोति । सामै॒वाकः॑ ।

हि-ङ्क॑रोति । उ॒द्गी॒थ ए॒वास्य॒ सः ॥ 87 ॥

वड॑बा॒ उप॑ रुन्धन्ति । मि॒थु॒न॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै ।

अथो॒ यथो॑पगा॒तार॑ उप॒गाय॑न्ति । ता॒दृगे॒व तत् ॥ उद॑गासी॒दश्वो॒ मेद्ध्य॒ इत्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्वः॑ । प्र॒जाप॑ति-रुद्गी॒थः । उ॒द्गी॒थमे॒वाव॑रुन्धे । अथो॑ ऋख्सा॒मयो॑रे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ हिर॑ण्येनो॒पाक॑रोति ।

ज्योति॒र्वै हिर॑ण्यम् । ज्योति॑रे॒व मु॑ख॒तो द॑धाति ।

यज॑माने च प्र॒जासु॑ च । अथो॒ हिर॑ण्यज्योतिरे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 88 ॥

(तथ् - स - उ॒पाक॑रोति च॒त्वारि॑ च) (अ. 22)

अनुवाकं 23 - अश्वे पर्यग्न्यप्रयन्ताना-म्पशूना-न्नियोजनं

पुरु॑षो॒ वै य॒ज्ञः । य॒ज्ञः प्र॒जाप॑तिः । यदश्वे॑ प॒शून्नि॑यु॒ञ्जन्ति॑ ।

य॒ज्ञादे॒व तद्य॒ज्ञ-म्प्रयु॑ङ्क्ते ॥ अश्व॑-न्तूप॒र-ङ्गो॑मृ॒गम् । तान॑ग्नि॒ष्ठ आल॑भते ।

से॒ना॒मु॒खमे॒व तथ्सग्ग्श्य॑ति । तस्मा᳚-द्राजमु॒ख-म्भी॒ष्म-म्भावु॑कम् ॥

आ॒ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्पु॒रस्ता᳚-ल्ल॒लाटे᳚ । पू॒र्वा॒ग्निमे॒व त-ङ्कु॑रुते ॥ 89 ॥

तस्मा᳚-त्पूर्वा॒ग्नि-म्पु॒रस्ता᳚-थ्स्थापयन्ति ॥ पौ॒ष्णम॒न्वञ्च᳚म् । अन्नं॒-वैँ पू॒षा । तस्मा᳚-त्पूर्वा॒ग्ना-वा॑हा॒र्य॑-माह॑रन्ति ॥

ऐ॒न्द्रा॒पौ॒ष्ण मु॒परि॑ष्टात् । ऐ॒न्द्रो वै रा॑ज॒न्यो-ऽन्न॑-म्पू॒षा ।

अ॒न्नाद्ये॑नै॒वैन॑-मुभ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति । तस्मा᳚-द्राज॒न्यो᳚न्ना॒दो भावु॑कः ॥

आ॒ग्ने॒यौ कृ॒ष्णग्री॑वौ बाहु॒वोः । बा॒हु॒वोरे॒व वी॒र्य॑-न्धत्ते ॥ 90 ॥

तस्मा᳚-द्राज॒न्यो॑ बाहुब॒ली भावु॑कः ॥

त्वा॒ष्ट्रौ लो॑मशस॒क्थौ स॒क्थ्योः ।

स॒क्थ्योरे॒व वी॒र्य॑-न्धत्ते । तस्मा᳚-द्राज॒न्य॑ ऊरुब॒ली भावु॑कः ॥ शि॒ति॒पृ॒ष्ठौ बा॑र्हस्प॒त्यौ पृ॒ष्ठे ।

ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स-मे॒वोपरि॑ष्टाद्धत्ते ।

अथो॑ क॒वचे॑ ए॒वैते अ॒भितः॒ पर्यू॑हते ।

तस्मा᳚-द्राज॒न्यः॑ सन्न॑द्धो वी॒र्य॑-ङ्करोति ॥ धा॒त्रे पृ॑षोद॒र-म॒धस्ता᳚त् ।

प्र॒ति॒ष्ठामे॒वैता-ङ्कु॑रुते ।

अथो॑ इ॒यं-वैँ धा॒ता ।

अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ सौ॒र्य-म्ब॒लक्ष॒-म्पुच्छे᳚ । उ॒थ्से॒धमे॒व त-ङ्कु॑रुते ।

तस्मा॑दुथ्से॒ध-म्भ॒ये प्र॒जा

अ॒भिसग्ग्श्र॑यन्ति ॥ 91 ॥

(कु॒रु॒ते॒ - ध॒त्ते॒ - कु॒रु॒ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 23)

(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - चतु॑ष्टय्यो॒ - यो वै - यः पि॒तु - श्च॒त्वारा॒ - यथा॑ नि॒क्तम् - प्र॒जाप॑तये त्वा॒- यथा॒ प्रोक्षि॑तं - वि॒भूरा॑ह- प्र॒जाप॑तिरकामयताश्वमे॒धेन॑ - प्र॒जाप॑ति॒र्न किञ्च॒ न - सा॑वि॒त्र - मा ब्रह्म॑न् - प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यः॑ - प्र॒जाप॑ति॒ रक्षाग्ं॑सि - प्र॒जाप॑तिमीफ्सति - वि॒भुर॑श्वना॒मान्य - म्भाग्॑ - स्येकयू॒पो - राज्जु॑दाल - मेकवि॒ग्ं॒शो - दे॒वाः - पुरु॑ष॒ स्त्रयो॑विग्ंशतिः)

(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - तस्मा॑दश्वमेधया॒जी - य-त्परि॑मिता॒ - य-द्य॑ज्ञमु॒खे - यो दी॒क्षाम् - दे॒वाने॒व - त्रय॑ इ॒मे - सि॒ताय॑ - प्राणापा॒नावे॒वास्मि॒न् - तस्मा᳚-द्राज॒न्य॑ एक॑नवतिः)

(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - सग्ग्श्र॑यन्ति)

॥ हरिः ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥