কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে অষ্টমঃ প্রপাঠকঃ - অশ্বমেধব্রাহ্মণং-বৈঁশ্বদেব-ঙ্কাণ্ডম্
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
(অশ্বমেধব্রাহ্মণং-বৈঁশ্বদেব-ঙ্কাণ্ডং)
অনুবাকং 1 - সাঙ্গ্রহণ্যেষ্ট্যাদযঃ যাজমানসংস্কারাঃ
সা॒গ্রং॒হ॒ণ্যেষ্ট্যা॑ যজতে । ই॒মা-ঞ্জ॒নতা॒গ্ং॒ সঙ্গ॑হ্ণা॒নীতি॑ ॥ দ্বাদ॑শারত্নী রশ॒না ভ॑বতি । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒রঃ ।
সং॒বঁ॒থ্স॒রমে॒বা ব॑রুন্ধে । মৌ॒ঞ্জী ভ॑বতি । ঊর্গ্বৈ মুঞ্জাঃ᳚ । ঊর্জ॑মে॒ বা ব॑রুন্ধে ॥ চি॒ত্রা নক্ষ॑ত্র-ম্ভবতি । চি॒ত্রং-বাঁ এ॒তত্কর্ম॑ ॥ 1 ॥
যদ॑শ্বমে॒ধ-স্সমৃ॑দ্ধ্যৈ ॥ পুণ্য॑নাম দেব॒যজ॑ন-ম॒দ্ধ্যব॑স্যতি । পুণ্যা॑মে॒ব তেন॑ কী॒র্তিম॒ভিজ॑যতি ॥ অপ॑দাতী-নৃ॒ত্বিজঃ॑ স॒মাব॑হ॒ন্ত্যা সু॑ব্রহ্ম॒ণ্যাযাঃ᳚ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ কে॒শ॒শ্ম॒শ্রু ব॑পতে । ন॒খানি॒ নিকৃ॑ন্ততে । দ॒তো ধা॑বতে । স্নাতি॑ । অহ॑তং॒-বাঁসঃ॒ পরি॑ধত্তে । পা॒প্মনো-ঽপ॑হত্যৈ ।
বাচং॑-যঁ॒ত্বোপ॑বসতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ গুপ্ত্যৈ᳚ । রাত্রি॑-ঞ্জাগ॒রয॑ন্ত আসতে । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 2 ॥
(কর্ম॑ - ধত্তে॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 1)
অনুবাকং 2 - ব্রহ্মৌদনাভিধানম্
চতু॑ষ্টয্য॒ আপো॑ ভবন্তি ।
চতু॑শ্শফো॒ বা অশ্বঃ॑ প্রাজাপ॒ত্য-স্সমৃ॑দ্ধ্যৈ ॥
তা দি॒গ্ভ্য-স্স॒মাভৃ॑তা ভবন্তি । দি॒ক্ষু বা আপঃ॑ ।
অন্নং॒-বাঁ আপঃ॑ । অ॒দ্ভ্যো বা অন্ন॑-ঞ্জাযতে । যদে॒বাদ্ভ্যো-ঽন্ন॒-ঞ্জায॑তে । তদব॑রুন্ধে ॥ তাসু॑ ব্রহ্মৌদ॒ন-ম্প॑চতি । রেত॑ এ॒ব তদ্দ॑ধাতি ॥ 3 ॥
চতু॑শ্শরাবো ভবতি । দি॒ক্ষ্বে॑ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ উ॒ভ॒যতো॑ রু॒ক্মৌ ভ॑বতঃ । উ॒ভ॒যত॑ এ॒বাস্মি॒ন্-রুচ॑-ন্দধাতি । উদ্ধ॑রতি শৃত॒ত্বায॑ ।
স॒র্পিষ্বা᳚-ন্ভবতি মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । চ॒ত্বার॑ আর্ষে॒যাঃ প্রাশ্ন॑ন্তি । দি॒শামে॒ব জ্যোতি॑ষি জুহোতি । চ॒ত্বারি॒ হির॑ণ্যানি দদাতি । দি॒শাম॒ব জ্যোতী॒গ্॒ষ্য ব॑রুন্ধে ॥ 4 ॥
যদাজ্য॑-মু॒চ্ছিষ্য॑তে । তস্মি॑ন্-রশ॒না-ন্ন্যু॑নত্তি । প্র॒জাপ॑তি॒র্বা ও॑দ॒নঃ । রেত॒ আজ্য᳚ম্ । যদাজ্যে॑ রশ॒না-ন্ন্যু॒নত্তি॑ । প্র॒জাপ॑তিমে॒ব রেত॑সা॒ সম॑র্ধযতি ॥ দ॒র্ভ॒মযী॑ রশ॒না ভ॑বতি ।
ব॒হু বা এ॒ষ কু॑চ॒রো॑-ঽমে॒দ্ধ্যমুপ॑গচ্ছতি ।
যদশ্বঃ॑ । প॒বিত্রং॒-বৈঁ দ॒র্ভাঃ ॥ 5 ॥
যদ্দ॑র্ভ॒মযী॑ রশ॒না ভব॑তি । পু॒নাত্যে॒বৈন᳚ম্ । পূ॒তমে॑ন॒-ম্মেদ্ধ্য॒-মাল॑ভতে ॥
অশ্ব॑স্য॒ বা আল॑ব্ধস্য মহি॒মোদ॑-ক্রামত্ ।
স ম॒হর্ত্বি॑জঃ॒ প্রাবি॑শত্ । তন্ম॒হর্ত্বি॑জা-ম্মহর্ত্বি॒ক্ত্বম্ । যন্ম॒হর্ত্বি॑জঃ প্রা॒শ্ঞন্তি॑ ।
ম॒হি॒মান॑-মে॒বাস্মি॒ন্-তদ্দ॑ধতি ॥
অশ্ব॑স্য॒ বা আল॑ব্ধস্য॒ রেত॒ উদ॑ক্রামত্ ।
তথ্সু॒বর্ণ॒গ্ং॒ হির॑ণ্য-মভবত্ । যথ্সু॒বর্ণ॒গ্ং॒ হির॑ণ্য॒-ন্দদা॑তি ।
রেত॑ এ॒ব তদ্দ॑ধাতি ॥ ও॒দ॒নে দ॑দাতি । রেতো॒ বা ও॑দ॒নঃ । রেতো॒ হির॑ণ্যম্ । রেত॑সৈ॒বাস্মি॒-ন্রেতো॑ দধাতি ॥ 6 ॥
(দ॒ধা॒তি॒ - রু॒ন্ধে॒ - দ॒র্ভা - অ॑ভব॒-থ্ষট্চ॑) (অ. 2)
অনুবাকং 3 - রশনযা-ঽশ্ববন্ধনম্
যো বৈ ব্রহ্ম॑ণে দে॒বেভ্যঃ॑ প্র॒জাপ॑ত॒যে-ঽপ্র॑তি-প্রো॒চ্যাশ্ব॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ম্ব॒দ্ধ্নাতি॑ ।
আ দে॒বতা᳚ভ্যো বৃশ্চ্যতে । পাপী॑যান্ভবতি । যঃ প্র॑তি॒প্রোচ্য॑ । ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আবৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যান্ভবতি ॥ যদাহ॑ । ব্রহ্ম॒ন্নশ্ব॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ম্ভন্থ্স্যামি দে॒বেভ্যঃ॑ প্র॒জাপ॑তযে॒ তেন॑ রাদ্ধ্যাস॒মিতি॑ । ব্রহ্ম॒ বৈ ব্র॒হ্মা ।
ব্রহ্ম॑ণ এ॒ব দে॒বেভ্যঃ॑ প্র॒জাপ॑তযে প্রতি॒প্রোচ্যাশ্ব॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ম্বদ্ধ্নাতি ॥ 7 ॥
ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আবৃ॑শ্চ্যতে । বসী॑যা-ন্ভবতি ॥
দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইতি॑ রশ॒না-মাদ॑ত্তে॒ প্রসূ᳚ত্যৈ । অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒-মিত্যা॑হ । অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑-মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ ।
পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒-মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ ॥
ব্যৃ॑দ্ধং॒-বাঁ এ॒তদ্য॒জ্ঞস্য॑ । যদ॑য॒জুষ্কে॑ণ ক্রি॒যতে᳚ ।
ই॒মাম॑গৃভ্ণন্-রশ॒না-মৃ॒তস্যে-ত্যধি॑ বদতি॒ যজু॑ষ্কৃত্যৈ । য॒জ্ঞস্য॒ সমৃ॑দ্ধ্যৈ ॥ 8 ॥
তদা॑হুঃ । দ্বাদ॑শারত্নী রশ॒না ক॑র্ত॒ব্যা(3) ত্রযো॑দশার॒ত্নী(3)রিতি॑ । ঋ॒ষ॒ভো বা এ॒ষ ঋ॑তূ॒নাম্ । যথ্সং॑বঁথ্স॒রঃ ।
তস্য॑ ত্রযোদ॒শো মাসো॑ বি॒ষ্টপ᳚ম্ । ঋ॒ষ॒ভ এ॒ষ য॒জ্ঞানা᳚ম্ । যদ॑শ্বমে॒ধঃ । যথা॒ বা ঋ॑ষ॒ভস্য॑ বি॒ষ্টপ᳚ম্ । এ॒বমে॒তস্য॑ বি॒ষ্টপ᳚ম্ । ত্র॒যো॒দ॒শম॑র॒ত্নিগ্ং র॑শ॒নাযা॑-মু॒পাদ॑ধাতি ॥ 9 ॥
যথ॑র্ষ॒ভস্য॑ বি॒ষ্টপগ্ং॑ সগ্গ্স্ক॒রোতি॑ । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ পূর্ব॒ আযু॑ষি বি॒দথে॑ষু ক॒ব্যেত্যা॑হ । আযু॑রে॒বাস্মি॑-ন্দধাতি ॥
তযা॑ দে॒বা-স্সু॒তমাব॑ভূবু॒-রিত্যা॑হ । ভূতি॑মে॒বোপাব॑র্ততে ॥ ঋ॒তস্য॒ সামন᳚-থ্স॒রমা॒রপ॒ন্তীত্যা॑হ । স॒ত্যং-বাঁ ঋ॒তম্ ।
স॒ত্যেনৈ॒বৈন॑ মৃ॒তেনার॑ভতে ॥ অ॒ভি॒ধা অ॒সীত্যা॑হ ॥ 10 ॥
তস্মা॑-দশ্বমেধযা॒জী সর্বা॑ণি ভূ॒তান্য॒ভি ভ॑বতি । ভুব॑ন-ম॒সীত্যা॑হ ।
ভূ॒মান॑-মে॒বোপ॑তি । য॒ন্তা-ঽসীত্যা॑হ । য॒ন্তার॑মে॒বৈন॑-ঙ্করোতি ।
ধ॒র্তা-ঽসীত্যা॑হ । ধ॒র্তার॑মে॒বৈন॑-ঙ্করোতি । সো᳚-ঽগ্নিং-বৈঁ᳚শ্বান॒র-মিত্যা॑হ ।
অ॒গ্না-বে॒বৈনং॑-বৈঁশ্বান॒রে জু॑হোতি । সপ্র॑থস॒মিত্যা॑হ ॥ 11 ॥
প্র॒জযৈ॒বৈন॑-ম্প॒শুভিঃ॑ প্রথযতি ।
স্বাহা॑কৃত॒ ইত্যা॑হ । হোম॑ এ॒বাস্য॒ষঃ ।
পৃ॒থি॒ব্যা-মিত্যা॑হ । অ॒স্যামে॒বৈন॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠাপযতি । য॒ন্তা রাড্য॒ন্তা-ঽসি॒ যম॑নো ধ॒র্তা-ঽসি॑ ধ॒রুণ॒ ইত্যা॑হ ।
রূ॒পমে॒বাস্যৈ॒-তন্ম॑হি॒মানং॒-ব্যাঁচ॑ষ্টে ।
কৃ॒ষ্যৈ ত্বা॒ ক্ষেমা॑য ত্বা র॒য্যৈ ত্বা॒ পোষা॑য॒ ত্বেত্যা॑হ । আ॒শিষ॑মে॒বৈতামাশা᳚স্তে ॥
স্ব॒গা ত্বা॑ দে॒বেভ্য॒ ইত্যা॑হ ।
দে॒বেভ্য॑ এ॒বৈনগ্গ্॑ স্ব॒গা ক॑রোতি ।
স্বাহা᳚ ত্বা প্র॒জাপ॑তয॒ ইত্যা॑হ । প্রা॒জা॒প॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ ।
যস্যা॑ এ॒ব দে॒বতা॑যা আল॒ভ্যত᳚ । তযৈ॒বৈন॒গ্ং॒ সম॑র্ধযতি ॥ 12 ॥
(ব॒ধ্না॒তি॒ - সমৃ॑দ্ধ্যা - উ॒পদ॑ধা - ত্য॒সীত্যা॑হ॒ - সপ্র॑থস॒মীত্যা॑হ - দে॒বেভ্য॒ ইত্যা॑হ॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 3)
অনুবাকং 4 - অশ্বস্য জলে-ঽবগাহনম্
যঃ পি॒তুর॑নু॒জাযাঃ᳚ পু॒ত্রঃ । স পু॒রস্তা᳚ন্নযতি ।
যো মা॒তুর॑নু॒জাযাঃ᳚ পু॒ত্রঃ । স প॒শ্চান্ন॑যতি ।
বিষ্ব॑ঞ্চমে॒বাস্মা᳚ত্-পা॒প্মানং॒-বিঁবৃ॑হতঃ ॥ যো অর্ব॑ন্ত॒-ঞ্জিঘাগ্ং॑সতি॒ তম॒ভ্য॑মীতি॒ বরু॑ণ॒ ইতি॒ শ্বান॑-ঞ্চতুর॒ক্ষ-ম্প্রসৌ॑তি ।
প॒রো মর্তঃ॑ প॒র-শ্শ্বেতি॒ শুন॑শ্চতু-র॒ক্ষস্য॒ প্রহ॑ন্তি । শ্বেব॒ বৈ পা॒প্মা ভ্রাতৃ॑ব্যঃ । পা॒প্মান॑-মে॒বাস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যগ্ং হন্তি ॥
সৈ॒দ্ধ্র॒ক-ম্মুস॑ল-ম্ভবতি ॥ 13 ॥
কর্ম॑ কর্মৈ॒বাস্মৈ॑ সাধযতি ॥ পৌ॒গ্গ্॒শ্চ॒লে॒যো হ॑ন্তি ।
পু॒গ্গ্॒শ্চ॒ল্বাং-বৈঁ দে॒বা-শ্শুচ॒-ন্ন্য॑দধুঃ । শু॒চৈবাস্য॒ শুচগ্ং॑ হন্তি ॥
পা॒প্মা বা এ॒তমী᳚ফ্স॒-তীত্যা॑হুঃ । যো᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑ত॒ ইতি॑ ।
অশ্ব॑স্যাধস্প॒দমুপা᳚স্যতি ।
ব॒জ্রী বা অশ্বঃ॑ প্রাজাপ॒ত্যঃ ।
বজ্রে॑ণৈ॒ব পা॒প্মান॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মব॑ক্রামতি ॥ দ॒ক্ষি॒ণা-ঽপ॑প্লাবযতি ॥ 14 ॥
পা॒প্মান॑-মে॒বাস্মা॒-চ্ছম॑ল॒-মপ॑প্লাবযতি ॥ ঐ॒ষী॒ক উ॑দূ॒হো ভ॑বতি । আযু॒র্বা ই॒ষীকাঃ᳚ । আযু॑রে॒-বাস্মি॑-ন্দধতি । অ॒মৃতং॒-বাঁ ই॒ষীকাঃ᳚ । অ॒মৃত॑মে॒-বাস্মি॑-ন্দধতি ॥ বে॒ত॒স॒শা॒খোপ॒সম্ব॑দ্ধা ভবতি ।
অ॒ফ্সু-যো॑নি॒র্বা অশ্বঃ॑ । অ॒ফ্সু॒জো বে॑ত॒সঃ ।
স্বাদে॒বৈনং॒-যোঁনে॒র্নির্মি॑মীতে ॥
পু॒রস্তা᳚ত্-প্র॒ত্যঞ্চ॑-ম॒ভ্যুদূ॑হতি ।
পু॒রস্তা॑-দে॒বাস্মি॑-ন্প্র॒তীচ্য॒ মৃত॑-ন্দধাতি ॥
অ॒হ-ঞ্চ॒ ত্ব-ঞ্চ॑ বৃত্রহ॒ন্নিতি॑ ব্র॒হ্মা যজ॑মানস্য॒ হস্ত॑-ঙ্গৃহ্ণাতি ।
ব্র॒হ্ম॒ক্ষ॒ত্রে এ॒ব সন্দ॑ধাতি ।
অ॒ভি ক্রত্বে᳚ন্দ্র ভূ॒রধ॒ জ্মন্নিত্য॑-ধ্ব॒র্যু-র্যজ॑মানং-বাঁচযত্য॒-ভিজি॑ত্যৈ ॥ 15 ॥
(ভ॒ব॒তি॒ - প্লা॒ব॒য॒তি॒ - মি॒মী॒তে॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 4)
অনুবাকং 5 - অশ্বস্য প্রোক্ষণ-ম্মহর্ত্বিজাম্
চ॒ত্বার॑ ঋ॒ত্বিজ॒-স্সমু॑ক্ষন্তি ।
আ॒ভ্য এ॒বৈন॑-ঞ্চত॒সৃভ্যো॑ দি॒গ্ভ্যো॑-ঽভিসমী॑রযন্তি ॥ শ॒তেন॑ রাজপু॒ত্রৈ-স্স॒হাদ্ধ্ব॒র্যুঃ । পু॒রস্তা᳚ত্-প্র॒ত্যন্তিষ্ঠ॒-ন্প্রোক্ষ॑তি । অ॒নেনাশ্বে॑ন॒ মেদ্ধ্যে॑নে॒ষ্ট্বা ।
অ॒যগ্ং রাজা॑ বৃ॒ত্রং-বঁ॑দ্ধ্যা॒দিতি॑ । রা॒জ্যং-বাঁ অ॑দ্ধ্ব॒র্যুঃ । ক্ষ॒ত্রগ্ং রা॑জপু॒ত্রঃ । রা॒জ্যেনৈ॒-বাস্মি॑ন্ ক্ষ॒ত্র-ন্দ॑ধাতি ॥
শ॒তেনা॑-রা॒জভি॑রু॒গ্রৈ-স্স॒হ ব্র॒হ্মা ॥ 16 ॥
দ॒ক্ষি॒ণ॒ত উদ॒ন্তিষ্ঠ॒-ন্প্রোক্ষ॑তি । অ॒নেনাশ্বে॑ন॒ মেদ্ধ্যে॑নে॒ষ্ট্বা ।
অ॒যগ্ং রাজা᳚-ঽপ্রতিধৃ॒ষ্যো᳚-ঽস্ত্বিতি॑ । বলং॒-বৈঁ ব্র॒হ্মা । বল॑মরা॒জোগ্রঃ । বল॑নৈ॒-বাস্মি॒-ন্বল॑-ন্দধাতি ॥ শ॒তেন॑ সূতগ্রাম॒ণিভিঃ॑ স॒হ হোতা᳚ । প॒শ্চাত্-প্রান্তিষ্ঠ॒-ন্প্রোক্ষ॑তি ।
অ॒নেনাশ্বে॑ন॒ মেদ্ধ্যে॑নে॒ষ্ট্বা । অ॒যগ্ং রাজা॒-ঽস্যৈ বি॒শঃ ॥ 17 ॥
ব॒হু॒গ্বৈ ব॑হ্ব॒শ্বাযৈ॑ বহ্বজাবি॒কাযৈ᳚ । ব॒হু॒ব্রী॒হি॒য॒বাযৈ॑ বহুমাষতি॒লাযৈ᳚ ।
ব॒হু॒হি॒র॒ণ্যাযৈ॑ বহুহ॒স্তিকা॑যৈ । ব॒হু॒দা॒স॒পূ॒রু॒ষাযৈ॑ রযি॒মত্যৈ॒ পুষ্টি॑মত্যৈ । ব॒হু॒রা॒য॒স্পো॒ষাযৈ॒ রাজা॒-ঽস্ত্বিতি॑ । ভূ॒মা বৈ হোতা᳚ । ভূ॒মা সূ॑তগ্রাম॒ণ্যঃ॑ । ভূ॒ম্নৈবাস্মি॑-ন্ভূ॒মান॑-ন্দধাতি ॥ শ॒তেন॑ ক্ষত্ত-সঙ্গ্রহী॒তৃভিঃ॑ স॒হোদ্গা॒তা । উ॒ত্ত॒র॒তো দ॑ক্ষি॒ণা তিষ্ঠ॒-ন্প্রোক্ষ॑তি ॥ 18 ॥
অ॒নেনাশ্বে॑ন॒ মেদ্ধ্যে॑ নে॒ষ্ট্বা ।
অ॒যগ্ং রাজা॒ সর্ব॒মাযু॑রে॒ত্বিতি॑ ।
আযু॒র্বা উ॑দ্গা॒তা । আযুঃ॑ ক্ষত্ত-সঙ্গ্রহী॒তারঃ॑ ।
আযু॑ষৈ॒-বাস্মি॒ন্নাযু॑-র্দধাতি ॥ শ॒তগ্ং শ॑ত-ম্ভবন্তি । শ॒তাযুঃ॒ পুরু॑ষ-শ্শ॒তেন্দ্রি॑যঃ ।
আযু॑ষ্যে॒বেন্দ্রি॒যে প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ চ॒তু॒-শ্শ॒তা ভ॑বন্তি । চত॑স্রো॒ দিশঃ॑ । দি॒ক্ষ্বে॑ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ 19 ॥
(ব্র॒হ্মা - বি॒শ - উ॑ক্ষতি॒ - দিশ॒ এক॑-ঞ্চ) (অ. 5)
অনুবাকং 6 - ভূমৌ পততা-ম্বিন্দূনামভিমন্ত্রণম্
যথা॒ বৈ হ॒বিষো॑ গৃহী॒তস্য॒ স্কন্দ॑তি । এ॒বং-বাঁ এ॒তদশ্ব॑স্য স্কন্দতি ।
যন্নি॒ক্তমনা॑-লব্ধ-মুথ্সৃ॒জন্তি॑ । যথ্স্তোক্যা॑ অ॒ন্বাহ॑ । স॒র্ব॒হুত॑-মে॒বৈন॑-ঙ্করো॒ত্য-স্ক॑ন্দায । অস্ক॑ন্ন॒গ্ং॒ হি তত্ ।
যদ্ধু॒তস্য॒ স্কন্দ॑তি ॥ স॒হস্র॒-মন্বা॑হ । স॒হস্র॑ সম্মিত-স্সুব॒র্গো লো॒কঃ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা॒-ভিজি॑ত্যৈ ॥ 20 ॥
যত্পরি॑মিতা অনুব্রূ॒যাত্ । পরি॑মিত॒মব॑রুন্ধীত । অপ॑রিমিতা॒ অন্বা॑হ । অপ॑রিমিত-স্সুব॒র্গো লো॒কঃ । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥
স্তোক্যা॑ জুহোতি । যা এ॒ব বর্ষ্যা॒ আপঃ॑ । তা অব॑রুন্ধে ॥ অ॒স্যা-ঞ্জু॑হোতি । ই॒যং-বাঁ অ॒গ্নির্বৈ᳚শ্বান॒রঃ ॥ 21 ॥
অ॒স্যামে॒বৈনাঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ॥ উ॒বাচ॑ হ প্র॒জাপ॑তিঃ । স্তোক্যা॑সু॒ বা অ॒হম॑শ্বমে॒ধগ্ং সগ্গ্স্থা॑পযামি । তেন॒ তত॒-স্সগ্গ্স্থি॑তেন চরা॒মীতি॑ ॥ অ॒গ্নযে॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
অ॒গ্নয॑ এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি ॥ সোমা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । সোমা॑যৈ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । স॒বি॒ত্রে স্বাহেত্যা॑হ । স॒বি॒ত্র এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি ॥ 22 ॥
সর॑স্বত্যৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । সর॑স্বত্যা এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । পূ॒ষ্ণে স্বাহেত্যা॑হ । পূ॒ষ্ণ এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । বৃহ॒স্পত॑যে॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
বৃহ॒স্পত॑য এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । অ॒পা-ম্মোদা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । অ॒দ্ভ্য এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । বা॒যবে॒ স্বাহেত্যা॑হ । বা॒যব॑ এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি ॥ 23 ॥
মি॒ত্রায॒ স্বাহেত্যা॑হ । মি॒ত্রাযৈ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি । বরু॑ণায॒ স্বাহেত্যা॑হ । বরু॑ণাযৈ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি ॥ এ॒তাভ্য॑ এ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা᳚ভ্যো জুহোতি ॥
দশ॑ দশ স॒পান্দ॑-ঞ্জুহোতি । দশা᳚ক্ষরা বি॒রাট্ । অন্নং॑-বিঁ॒রাট্ । বি॒রাজৈ॒-বান্নাদ্য॒মব॑রুন্ধে ॥ প্র বা এ॒ষো᳚-ঽস্মাল্লো॒কা-চ্চ্য॑বতে ।
যঃ পরা॑চী॒রাহু॑তী-র্জু॒হোতি॑ ।
পুনঃ॑ পুনরভ্যা॒বর্ত॑-ঞ্জুহোতি ।
অ॒স্মিন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥
এ॒তাগ্ং হ॒ বাব সো᳚-ঽশ্বমে॒ধস্য॒ সগ্গ্স্থি॑তি মুবা॒চা-স্ক॑ন্দায । অস্ক॑ন্ন॒গ্ং॒ হি তত্ ।
যদ্য॒জ্ঞস্য॒ সগ্গ্স্থি॑তস্য॒ স্কন্দ॑তি ॥ 24 ॥
(অ॒ভিজি॑ত্যৈ - বৈশ্বান॒রঃ - স॑বি॒ত্র এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি - বা॒যব॑ এ॒বৈন॑-ঞ্জুহোতি - চ্যবতে॒ ষট্চ॑) (অ. 6)
অনুবাকং 7 - অথাধ্বর্যুপ্রোক্ষণম্
প্র॒জাপ॑তযে ত্বা॒ জুষ্ট॒-ম্প্রোক্ষা॒মীতি॑ পুর॒স্তা᳚ত্-প॒ত্যন্তিষ্ঠ॒-ন্প্রোক্ষ॑তি ।
প্র॒জাপ॑তি॒র্বৈ দে॒বানা॑-মন্না॒দো বী॒র্যা॑বান্ ।
অ॒ন্নাদ্য॑-মে॒বাস্মি॑ন্ বী॒র্য॑-ন্দধাতি ।
তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒না-ম॑ন্না॒দো বী॒র্যা॑বত্তমঃ ॥ ই॒ন্দ্রা॒গ্নিভ্যা॒-ন্ত্বেতি॑ দক্ষিণ॒তঃ ।
ই॒ন্দ্রা॒গ্নী বৈ দে॒বানা॒মোজি॑ষ্ঠৌ॒ বলি॑ষ্ঠৌ । ওজ॑ এ॒বাস্মি॒-ন্বল॑-ন্দধাতি । তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒নামোজি॑ষ্ঠো॒ বলি॑ষ্ঠঃ ॥ বা॒যবে॒ ত্বেতি॑ প॒শ্চাত্ । বা॒যুর্বৈ দে॒বানা॑মা॒শু-স্সা॑রসা॒রিত॑মঃ ॥ 25 ॥
জ॒বমে॒বাস্মি॑ন্দধাতি । তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒নামা॒শু-স্সা॑রসা॒রিত॑মঃ ॥
বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা দে॒বেভ্য॒ ইত্যু॑ত্তর॒তঃ ।
বিশ্বে॒ বৈ দে॒বা দে॒বানাং᳚-যঁশ॒স্বিত॑মাঃ ।
যশ॑ এ॒বাস্মি॑ন্দধাতি । তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒নাং-যঁ॑শ॒স্বিত॑মঃ ॥ দে॒বেভ্য॒-স্ত্বেত্য॒ধস্তা᳚ত্ । দে॒বা বৈ দে॒বানা॒-মপ॑চিততমাঃ ।
অপ॑চিতি-মে॒বাস্মি॑-ন্দধাতি ।
তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒না-মপ॑চিততমঃ ॥ 26 ॥
সর্বে᳚ভ্যস্ত্বা দে॒বেভ্য॒ ইত্যু॒পরি॑ষ্টাত্ ।
সর্বে॒ বৈ দে॒বাস্ত্বিষি॑মন্তো হর॒স্বিনঃ॑ ।
ত্বিষি॑মে॒-বাস্মি॒ন্॒. হরো॑ দধাতি ।
তস্মা॒দশ্বঃ॑ পশূ॒না-ন্ত্বিষি॑মান্ হর॒স্বিত॑মঃ ॥ দি॒বে ত্বা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায ত্বা পৃথি॒ব্যৈ ত্বেত্যা॑হ ।
এ॒ভ্য এ॒বৈনং॑-লোঁ॒কেভ্যঃ॒ প্রোক্ষ॑তি ॥
স॒তে ত্বা-ঽস॑তে ত্বা॒-ঽদ্ভ্যস্ত্বৌ-ষ॑ধীভ্যস্ত্বা॒ বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা ভূ॒তেভ্য॒ ইত্যা॑হ ।
তস্মা॑দশ্বমেধযা॒জিন॒গ্ং॒ সর্বা॑ণি ভূ॒তান্যুপ॑ জীবন্তি ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । যত্প্রা॑জাপ॒ত্যো-ঽশ্বঃ॑ । অথ॒ কস্মা॑দেন-ম॒ন্যাভ্যো॑ দে॒বতা॒ভ্যো-ঽপি॒ প্রোক্ষ॒তীতি॑ ।
অশ্বে॒ বৈ সর্বা॑ দে॒বতা॑ অ॒ন্বায॑ত্তাঃ ।
তং-যঁদ্বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা ভূ॒তেভ্য॒ ইতি॑ প্রা॒ক্ষতি॑ ।
দে॒বতা॑ এ॒বাস্মি॑-ন্ন॒ন্বাযা॑তযতি ।
তস্মা॒দশ্বে॒ সর্বা॑ দে॒বতা॑ অ॒ন্বায॑ত্তাঃ ॥ 27 ॥
(সা॒র॒সা॒রিত॒মো - ঽপ॑চিততমঃ - প্রাজাপ॒ত্যো-ঽশ্ব॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 7)
অনুবাকং 8 - অশ্বচরিতানামশ্বরূপাণা-ঞ্চ হোমাঃ
যথা॒ বৈ হ॒বিষো॑ গৃহী॒তস্য॒ স্কন্দ॑তি ।
এ॒বং-বাঁ এ॒তদশ্ব॑স্য স্কন্দতি ।
যত্প্রোক্ষি॑ত॒-মনা॑লব্ধ-মুথ্সৃ॒জন্তি॑ । যদ॑শ্ব-চরি॒তানি॑ জু॒হোতি॑ । স॒র্ব॒হুত॑-মে॒বৈন॑-ঙ্করো॒ত্য-স্ক॑ন্দায । অস্ক॑ন্ন॒গ্ং॒ হি তত্ । যদ্ধু॒তস্য॒ স্কন্দ॑তি ॥ ঈ॒ঙ্কা॒রায॒ স্বাহে-ঙ্কৃ॑তায॒ স্বাহেত্যা॑হ । এ॒তানি॒ বা অ॑শ্বচরি॒তানি॑ । চ॒রি॒তৈরে॒বৈন॒গ্ং॒ সম॑র্ধযতি ॥ 28 ॥
তদা॑হুঃ । অনা॑হুতযো॒ বা অ॑শ্বচরি॒তানি॑ ।
নৈতা হো॑ত॒ব্যা॑ ইতি॑ । অথো॒ খল্বা॑হুঃ । হো॒ত॒ব্যা॑ এ॒ব । অত্র॒ বাবৈবং-বিঁ॒দ্বান॑শ্বমে॒ধগ্ং
সগ্গ্স্থা॑পযতি । যদ॑শ্ব-চরি॒তানি॑ জু॒হোতি॑ । তস্মা᳚-দ্ধোত॒ব্যা॑ ইতি॑ ॥ ব॒হি॒র্ধা বা এ॑নমে॒তদা॒যত॑না-দ্দধাতি ।
ভ্রাতৃ॑ব্যমস্মৈ জনযতি ॥ 29 ॥
যস্যা॑ নাযত॒নে᳚-ঽন্যত্রা॒গ্নে-রাহু॑তী-র্জু॒হোতি॑ ।
সা॒বি॒ত্রি॒যা ইষ্ট্যাঃ᳚ পু॒রস্তা᳚থ্স্বিষ্ট॒ কৃতঃ॑ ।
আ॒হ॒ব॒নীযে᳚-ঽশ্বচরি॒তানি॑ জুহোতি । আ॒যত॑ন এ॒বাস্যাহু॑তী-র্জুহোতি । নাস্মৈ॒ ভ্রাতৃ॑ব্য-ঞ্জনযতি ॥ তদা॑হুঃ । য॒জ্ঞ॒মু॒খে য॑জ্ঞমুখে হোত॒ব্যাঃ᳚ । য॒জ্ঞস্য॒ ক্লৃপ্ত্যৈ᳚ । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা-নু॑খ্যাত্যা॒ ইতি॑ ॥ অথো॒ খল্বা॑হুঃ ॥ 30 ॥
যদ্য॑জ্ঞমু॒খে য॑জ্ঞমুখে জুহু॒যাত্ ।
প॒শুভি॒-র্যজ॑মানং॒-ব্যঁ॑দ্র্ধযেত্ ।
অব॑ সুব॒র্গাল্লো॒কা-ত্প॑দ্যেত । পাপী॑যা-ন্থ্স্যা॒দিতি॑ ।
স॒কৃদে॒ব হো॑ত॒ব্যাঃ᳚ । ন যজ॑মান-ম্প॒শুভি॒-র্ব্য॑দ্র্ধযতি । অ॒ভি সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঞ্জ॑যতি । ন পাপী॑যা-ন্ভবতি ॥ অ॒ষ্টাচ॑ত্বারিগ্ংশতমশ্ব রূ॒পাণি॑ জুহোতি । অ॒ষ্টাচ॑ত্বারিগ্ংশদক্ষরা॒ জগ॑তী । জাগ॒তো-ঽশ্বঃ॑ প্রাজাপ॒ত্য-স্সমৃ॑দ্ধ্যৈ ॥ এক॒মতি॑রিক্ত-ঞ্জুহোতি । তস্মা॒দেকঃ॑ প্র॒জাস্বদ্র্ধু॑কঃ ॥ 31 ॥
(অ॒দ্র্ধ॒য॒তি॒ - জ॒ন॒য॒তি॒ - খল্বা॑হু॒--র্ জগ॑তী॒ ত্রীণি॑ চ) (অ. 8)
অনুবাকং 9 - অশ্বস্য নাম্নামভিবাচনম্, উথ্সর্গশ্চ
বি॒ভূর্মা॒ত্রা প্র॒ভূঃ পি॒ত্রেত্যা॑হ । ই॒যং-বৈঁ মা॒তা । অ॒সৌ পি॒তা । আ॒ভ্যামে॒বৈন॒-ম্পরি॑দদাতি ॥ অশ্বো॑-ঽসি॒ হযো॒-ঽসীত্যা॑হ । শাস্ত্যে॒বৈন॑মে॒তত্ । তস্মা᳚চ্ছি॒ষ্টাঃ প্র॒জা জা॑যন্তে ॥ অত্যো॒-ঽসীত্যা॑হ ।
তস্মা॒দশ্ব॒-স্সর্বা᳚-ন্প॒শূনত্যে॑-ঽতি ।
তস্মা॒দশ্ব॒-স্সর্বে॑ষা-ম্পশূ॒নাগ্ শ্রৈষ্ঠ্য॑-ঙ্গচ্ছতি ॥ 32 ॥
প্র যশ॒-শ্শ্রৈষ্ঠ্য॑মাপ্নোতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ নরো॒-ঽস্যর্বা॑-ঽসি॒ সপ্তি॑রসি বা॒জ্য॑সীত্যা॑হ ।
রূ॒পমে॒বাস্যৈ॒তন্ম॑হি॒মানং॒-ব্যাঁচ॑ষ্টে ॥
যযু॒র্নামা॒-ঽসীত্যা॑হ । এ॒তদ্বা অশ্ব॑স্য প্রি॒য-ন্না॑ম॒ধেয᳚ম্ । প্রি॒যেণৈ॒বৈন॑-ন্নাম॒ধেযে॑না॒ভিব॑দতি । তস্মা॒দপ্যা॑মি॒ত্রৌ স॒গন্ত্য॑ । নাম্না॒ চেদ্ধ্বযে॑তে । মি॒ত্রমে॒ব ভ॑বতঃ ॥ 33 ॥
আ॒দি॒ত্যানা॒-ম্পত্বা-ঽন্বি॒হীত্যা॑হ । আ॒দি॒ত্যানে॒বৈন॑-ঙ্গমযতি ॥
অ॒গ্নযে॒ স্বাহা॒ স্বাহে᳚ন্দ্রা॒গ্নিভ্যা॒মিতি॑ পূর্বহো॒মা-ঞ্জু॑হোতি । পূব॑ এ॒ব দ্বি॒ষন্ত॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মতি॑ক্রামতি ॥ ভূর॑সি ভু॒বে ত্বা॒ ভব্যা॑য ত্বা ভবিষ্য॒তে ত্বেত্যুথ্সৃ॑জতি সর্ব॒ত্বায॑ ॥ দেবা॑ আশাপালা এ॒ত-ন্দে॒বেভ্যো-ঽশ্ব॒-ম্মেধা॑য॒ প্রোক্ষি॑ত-ঙ্গোপায॒তেত্যা॑হ । শ॒তং-বৈঁ তল্প্যা॑ রাজপু॒ত্রা দে॒বা আ॑শাপা॒লাঃ । তেভ্য॑ এ॒বৈন॒-ম্পরি॑দদাতি ॥
ঈ॒শ্ব॒রো বা অশ্বঃ॒ প্রমু॑ক্তঃ॒ পরা᳚-ম্পরা॒বত॒-ঙ্গন্তোঃ᳚ । ই॒হ ধৃতি॒-স্স্বাহে॒হ বিধৃ॑তি॒-স্স্বাহে॒হ রন্তি॒-স্স্বাহে॒হ রম॑তিঃ॒
স্বাহেতি॑ চতৃ॒ষু প॒থ্সু জু॑হোতি ॥ 34 ॥
এ॒তা বা অশ্ব॑স্য॒ বন্ধ॑নম্ ।
তাভি॑রে॒বৈন॑-ম্বদ্ধ্নাতি ।
তস্মা॒দশ্বঃ॒ প্রমু॑ক্তো॒ বন্ধ॑ন॒-মাগ॑চ্ছতি ।
তস্মা॒দশ্বঃ॒ প্রমু॑ক্তো॒ বন্ধ॑ন॒-ন্ন জ॑হাতি ॥
রা॒ষ্ট্রং-বাঁ অ॑শ্বমে॒ধঃ । রা॒ষ্ট্রে খলু॒ বা এ॒তে ব্যায॑চ্ছন্তে । যে-ঽশ্ব॒-ম্মেদ্ধ্য॒গ্ং॒ রক্ষ॑ন্তি । তেষাং॒-যঁ উ॒দৃচ॒-ঙ্গচ্ছ॑ন্তি ।
রা॒ষ্ট্রাদে॒ব তে রা॒ষ্ট্র-ঙ্গ॑চ্ছন্তি । অ॒থ য উ॒দৃচ॒-ন্ন গচ্ছ॑ন্তি ॥ 35 ॥
রা॒ষ্ট্রাদে॒ব তে ব্যব॑চ্ছিদ্যন্তে । পরা॒ বা এ॒ষ সি॑চ্যতে । যো॑-ঽব॒লো᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑তে । যদ॒মিত্রা॒ অশ্বং॑-বিঁ॒ন্দেরন্ন্॑ ।
হ॒ন্যেতা᳚স্য য॒জ্ঞঃ । চ॒তু॒শ্শ॒তা র॑ক্ষন্তি । য॒জ্ঞস্যাঘাতায ॥ অথা॒ন্য-মা॒নীয॒ প্রোক্ষে॑যুঃ । সৈব ততঃ॒ প্রায॑শ্চিত্তিঃ ॥ 36 ॥
(গ॒চ্ছ॒তি॒ - ভ॒ব॒তঃ॒ - প॒থ্সু জু॑হোতি॒ - ন গচ্ছ॑ন্তি॒ - +নব॑ চ) (অ. 9)
অনুবাকং 10 - দীক্ষাভিধান-ন্তত্র বৈশ্বদেবহোমঃ
প্র॒জাপ॑তি-রকামযতাশ্বমে॒ধেন॑ যজে॒যেতি॑ । স তপো॑-ঽতপ্যত । তস্য॑ তেপা॒নস্য॑ । স॒প্তাত্মনো॑ দে॒বতা॒ উদ॑ক্রামন্ন্ । সা দী॒ক্ষা-ঽভ॑বত্ । স এ॒তানি॑ বৈশ্বদে॒বান্য॑পশ্যত্ । তান্য॑ জুহোত্ ।
তৈর্বৈ স দী॒ক্ষামবা॑রুন্ধ । যদ্বৈ᳚শ্ব দে॒বানি॑ জু॒হোতি॑ । দী॒ক্ষামে॒ব-তৈর্যজ॑মা॒নো-ঽব॑রুন্ধে ॥ 37 ॥
স॒প্ত জু॑হোতি । স॒প্ত হি তা দে॒বতা॑ উ॒দক্রা॑মন্ন্ ॥ অ॒ন্ব॒হ-ঞ্জু॑হোতি । অ॒ন্ব॒হমে॒ব দী॒ক্ষামব॑রুন্ধে ॥ ত্রীণি॑ বৈশ্বদে॒বানি॑ জুহোতি ।
চ॒ত্বার্যৌ᳚দ্গ্রহ॒ণানি॑ । স॒প্ত সম্প॑দ্যন্তে । স॒প্ত বৈ শী॑র.ষ॒ণ্যাঃ᳚ প্রা॒ণাঃ ।
প্রা॒ণা দী॒ক্ষা । প্রা॒ণৈরে॒ব প্রা॒ণান্দী॒ক্ষামব॑রুন্ধে ॥ 38 ॥
এক॑বিগ্ংশতিং-বৈঁশ্বদে॒বানি॑ জুহোতি । এক॑বিগ্ংশতি॒র্বৈ দে॑বলো॒কাঃ ।
দ্বাদ॑শ॒ মাসাঃ॒ পঞ্চ॒র্তবঃ॑ । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । অ॒সাবা॑দি॒ত্য এ॑কবি॒গ্ং॒শঃ ॥ এ॒ষ সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ । তদ্দৈব্য॑-ঙ্ক্ষ॒ত্ত্রম্ ।
সা শ্রীঃ । তদ্ব্র॒দ্ধ্নস্য॑ বি॒ষ্টপ᳚ম্ । তথ্স্বারা᳚জ্য-মুচ্যতে ॥ 39 ॥
ত্রি॒গ্ং॒শত॑মৌদ্গ্রহ॒ণানি॑ জুহোতি । ত্রি॒গ্ং॒শদ॑ক্ষরা বি॒রাট্ । অন্নং॑-বিঁ॒রাট্ । বি॒রাজৈ॒বান্নাদ্য॒মব॑রুন্ধে ॥
ত্রে॒ধা বি॒ভজ্য॑ দে॒বতা᳚-ঞ্জুহোতি । ত্র্যা॑বৃতো॒ বৈ দে॒বাঃ । ত্র্যা॑বৃত ই॒মে লো॒কাঃ । এ॒ষাং-লোঁ॒কানা॒মাপ্ত্যৈ᳚ । এ॒ষাং-লোঁ॒কানা॒-ঙ্ক্লৃপ্ত্যৈ᳚ ॥ অপ॒ বা এ॒তস্মা᳚ত্প্রা॒ণাঃ ক্রা॑মন্তি ॥ 40 ॥
যো দী॒ক্ষাম॑তি-রে॒চয॑তি । স॒প্তা॒হ-ম্প্রচ॑রন্তি ।
স॒প্ত বৈ শী॑র্ষ॒ণ্যাঃ᳚ প্রা॒ণাঃ । প্রা॒ণা দী॒ক্ষা ।
প্রা॒ণৈরে॒ব প্রা॒ণান্দী॒ক্ষামব॑রুন্ধে ॥ পূ॒র্ণা॒হু॒তি-মু॑ত্ত॒মা-ঞ্জু॑হোতি ।
সর্বং॒-বৈঁ পূ᳚র্ণাহু॒তিঃ । সর্ব॑মে॒বাপ্নো॑তি । অথো॑ ই॒যং-বৈঁ পূ᳚র্ণাহু॒তিঃ ।
অ॒স্যামে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ 41 ॥
(রু॒ন্ধে॒ - প্রা॒ণা-ন্দী॒ক্ষামব॑রুন্ধ - উচ্যতে - ক্রামন্তি - তিষ্ঠতি) (অ. 10)
অনুবাকং 11 - বৈশ্বদেবহোমমন্ত্রব্যাখ্যানম্
প্রজাপ॑তি-রশ্বমে॒ধ-ম॑সৃজত । তগ্ং সৃ॒ষ্ট-ন্ন কিঞ্চ॒নোদ॑যচ্ছত্ ।
তং-বৈঁ᳚শ্বদে॒বান্যে॒-বোদ॑যচ্ছন্ন্ । যদ্বৈ᳚শ্বদে॒বানি॑ জু॒হোতি॑ ।
য॒জ্ঞস্যোদ্য॑ত্যৈ ॥ স্বাহা॒-ঽঽধিমাধী॑তায॒ স্বাহা᳚ । স্বাহা-ঽঽধী॑ত॒-ম্মন॑সে॒ স্বাহা᳚ ।
স্বাহা॒ মনঃ॑ প্র॒জাপ॑তযে॒ স্বাহা᳚ ।
কায॒ স্বাহা॒ কস্মৈ॒ স্বাহা॑ কত॒মস্মৈ॒ স্বাহেতি॑ প্রাজাপ॒ত্যে মুখ্যে॑ ভবতঃ ।
প্র॒জাপ॑তি-মুখাভিরে॒বৈন॑-ন্দে॒বতা॑ভি॒রুদ্য॑চ্ছতে ॥ 42 ॥
অদি॑ত্যৈ॒ স্বাহা-ঽদি॑ত্যৈ ম॒হ্যৈ᳚ স্বাহা-ঽদি॑ত্যৈ সুমৃডী॒কাযৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ । অ॒স্যা এ॒বৈন॑-ম্প্রতি॒ষ্ঠাযোদ্য॑চ্ছতে ॥
সর॑স্বত্যৈ॒ স্বাহা॒ সর॑স্বত্যৈ বৃহ॒ত্যৈ᳚ স্বাহা॒ সর॑স্বত্যৈ পাব॒কাযৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
বাগ্বৈ সর॑স্বতী । বা॒চৈবৈন॒মুদ্য॑চ্ছতে ॥
পূ॒ষ্ণে স্বাহা॑ পূ॒ষ্ণে প্র॑প॒থ্যা॑য॒ স্বাহা॑ পূ॒ষ্ণে ন॒রন্ধি॑ষায॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
প॒শবো॒ বৈ পূ॒ষা । প॒শুভি॑রে॒বৈন॒-মুদ্য॑চ্ছতে ॥ ত্বষ্ট্রে॒ স্বাহা॒ ত্বষ্ট্র॑ তু॒রীপা॑য॒ স্বাহা॒ ত্বষ্ট্রে॑ পুরু॒রূপা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । ত্বষ্টা॒ বৈ প॑শূ॒না-ম্মি॑থু॒নানাগ্ং॑ রূপ॒কৃত্ । রূ॒পমে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি । অথো॑ রূ॒পৈরে॒বৈন॒-মুদ্য॑চ্ছতে ॥
বিষ্ণ॑বে॒ স্বাহা॒ বিষ্ণ॑বে নিখুর্য॒পায॒ স্বাহা॒ বিষ্ণ॑বে নিভূয॒পায॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণুঃ॑ । য॒জ্ঞাযৈ॒বৈন॒-মুদ্য॑চ্ছতে ॥ পূ॒র্ণা॒হু॒তি-মু॑ত্ত॒মা-ঞ্জু॑হোতি । প্রত্যুত্ত॑ব্ধ্যৈ সয॒ত্বায॑ ॥ 43 ॥
(য॒চ্ছ॒তে॒ - পু॒রু॒রূপা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হা॒ষ্টৌ চ॑) (অ. 11)
অনুবাকং 12 - অশ্বসঞ্চরণবথ্সরে প্রতিদিন-ন্দেবযজনদেশে কর্তব্যমিষ্টিত্রযমভিধীযতে
সা॒বি॒ত্র-ম॒ষ্টক॑পাল-ম্প্রা॒তর্নির্ব॑পতি । অ॒ষ্টাক্ষ॑রা গায॒ত্রী ।
গা॒য॒ত্র-ম্প্রা॑তস্সব॒নম্ ।
প্রা॒ত॒স্স॒ব॒না দে॒বৈন॑-ঙ্গাযত্রি॒যা ॑007আ;ছন্দ॒সো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে ।
অথো᳚ প্রাতস্সব॒নমে॒ব তেনা᳚প্নোতি । গা॒য॒ত্রী-ঞ্ছন্দঃ॑ ॥ স॒বি॒ত্রে প্র॑সবি॒ত্র একা॑দশ-কপাল-ম্ম॒দ্ধ্যন্দি॑নে । একা॑দশাক্ষরা ত্রি॒ষ্টুপ্ ।
ত্রৈষ্টু॑ভ॒-ম্মাদ্ধ্য॑ন্দিন॒গ্ং॒ সব॑নম্ ।
মাদ্ধ্য॑ন্দিনা-দে॒বৈন॒গ্ং॒ সব॑নাত্ত্রি॒ষ্টুভঃ॒-ছন্দ॒সো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে ॥ 44 ॥
অথো॒ মাদ্ধ্য॑ন্দিনমে॒ব সব॑ন॒-ন্তেনা᳚প্নোতি । ত্রি॒ষ্টুভ॒-ঞ্ছন্দঃ॑ ॥ স॒বি॒ত্র আ॑সবি॒ত্রে দ্বাদ॑শ-কপাল-মপরা॒হ্ণে । দ্বাদ॑শাক্ষরা॒ জগ॑তী । জাগ॑ত-ন্তৃতীয সব॒নম্ ।
তৃ॒তী॒য॒ স॒ব॒নাদে॒বৈন॒-ঞ্জগ॑ত্যা॒ ॑007আ;ছন্দ॒সো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে ।
অথো॑ তৃতীয সব॒নমে॒ব তেনা᳚প্নোতি ।
জগ॑তী॒-ঞ্ছন্দঃ॑ ॥ ঈ॒শ্ব॒রো বা অশ্বঃ॒ প্রমু॑ক্তঃ॒ পরা᳚-ম্পরা॒বত॒-ঙ্গন্তোঃ᳚ ।
ই॒হ ধৃতি॒-স্স্বাহে॒হ বিধৃ॑তি॒-স্স্বাহে॒হ রন্তি॒-স্স্বাহে॒হ রম॑তি॒-স্স্বাহেতি॒ চত॑স্র॒ আহু॑তী-র্জুহোতি
( ) ॥ 45 ॥
চত॑স্রো॒ দিশঃ॑ । দি॒গ্ভিরে॒বৈন॒-ম্পরি॑গৃহ্ণাতি ॥ আশ্ব॑ত্থো ব্র॒জো ভ॑বতি । প্র॒জাপ॑তি-র্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । অশ্বো॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা ।
সো᳚-ঽশ্ব॒ত্থে সং॑বঁথ্স॒র-ম॑তিষ্ঠত্ । তদ॑শ্ব॒ত্থস্যা᳚-শ্বত্থ॒ত্বম্ ।
যদাশ্ব॑ত্থো ব্র॒জো ভব॑তি । স্ব এ॒বৈনং॒-যোঁনৌ॒ প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ॥ 46 ॥
(ত্রি॒ষ্টুভ॒ ॑শ্ছন্দ॒সো-ঽধি॒ নির্মি॑মীতে - জুহোতি॒ - নব॑ চ) (অ. 12)
অনুবাকং 13 - সংবঁথ্সরাদ্র্ধ্বমুখ্যস্যাগ্রেরূপস্থানম্
আ ব্র॑হ্ম-ন্ব্রাহ্ম॒ণো ব্র॑হ্মবর্চ॒সী জা॑যতা॒-মিত্যা॑হ । ব্রা॒হ্ম॒ণ এ॒ব ব্র॑হ্মবর্চ॒স-ন্দধাতি । তস্মা᳚ত্পু॒রা ব্রা᳚হ্ম॒ণো ব্র॑হ্মবর্চ॒স্য॑ জাযত ॥ আ-ঽস্মি-ন্রা॒ষ্ট্রে রা॑জ॒ন্য॑ ইষ॒ব্যঃ॑ শূরো॑ মহার॒থো জা॑যতা॒-মিত্যা॑হ । রা॒জ॒ন্য॑ এ॒ব শৌ॒র্য-ম্ম॑হি॒মান॑-ন্দধাতি । তস্মা᳚ত্পু॒রা রা॑জ॒ন্য॑ ইষ॒ব্যঃ॑ শূরো॑ মহার॒থো॑-ঽজাযত ॥
দোগ্ধ্রী॑ ধে॒নুরিত্যা॑হ । ধে॒ন্বামে॒ব পযো॑ দধাতি । তস্মা᳚ত্পু॒রা দোগ্ধ্রী॑ ধে॒নুর॑জাযত । বোঢা॑-ঽন॒ড্বা-নিত্যা॑হ ॥ 47 ॥
অ॒ন॒ডুহ্যে॒ব বী॒র্য॑-ন্দধাতি । তস্মা᳚ত্পু॒রা বোঢা॑-ঽন॒ড্বান॑জাযত । আ॒শু-স্সপ্তি॒রিত্যা॑হ । অশ্ব॑ এ॒ব জ॒ব-ন্দ॑ধাতি । তস্মা᳚ত্পু॒রা-ঽঽশুরশ্বো॑-ঽজাযত । পুর॑ধিং॒র্যোষেত্যা॑হ ।
যো॒ষিত্যে॒ব রূ॒প-ন্দ॑ধাতি । তস্মা॒থ্স্ত্রী যু॑ব॒তিঃ প্রি॒যা ভাবু॑কা ॥ জি॒ষ্ণূ র॑থে॒ষ্ঠা ইত্যা॑হ । আ হ॒ বৈ তত্র॑ জি॒ষ্ণূ র॑থে॒ষ্ঠা জা॑যতে ॥ 48 ॥
যত্রৈ॒তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑ন্তে ॥ স॒ভেযো॒ যুবেত্যা॑হ । যো বৈ পূ᳚র্ববয॒সী ।
স স॒ভেযো॒ যুবা᳚ । তস্মা॒দ্যুবা॒ পুমা᳚-ন্প্রি॒যো ভাবু॑কঃ ॥ আ-ঽস্য যজ॑মানস্য বী॒রো জা॑যতা॒-মিত্যা॑হ । আ হ॒ বৈ তত্র॒ যজ॑মানস্য বী॒রো জা॑যতে ।
যত্রৈ॒তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑ন্তে ॥ নি॒কা॒মেনি॑কামে নঃ প॒র্জন্যো॑ বর্ষ॒ত্বিত্যা॑হ ।
নি॒কা॒মেনি॑কামে হ॒ বৈ তত্র॑ প॒র্জন্যো॑ বর্ষতি । যত্রৈ॒তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑ন্তে ॥ ফ॒লিন্যো॑ ন॒ ওষ॑ধযঃ পচ্যন্তা॒-মিত্যা॑হ ।
ফ॒লিন্যো॑ হ॒ বৈ তত্রৌষ॑ধযঃ পচ্যন্তে । যত্রৈ॒তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑ন্তে ।
যো॒গ॒ক্ষে॒মো নঃ॑ কল্পতা॒-মিত্যা॑হ ।
কল্প॑তে হ॒ বৈ তত্র॑ প্র॒জাভ্যো॑ যোগক্ষে॒মঃ ।
যত্রৈ॒তেন॑ য॒জ্ঞেন॒ যজ॑ন্তে ॥ 49 ॥
(অ॒ন॒ড্বানিত্যা॑হ - জাযতে - বর্ষতি স॒প্ত চ॑) (অ. 13)
অনুবাকং 14 - অন্নহোমাঃ. ত্রিরাত্ররূপস্যাশ্বমেধস্য প্রথমদিনরাত্রৌ
প্র॒জাপ॑তি-র্দে॒বেভ্যো॑ য॒জ্ঞান্ ব্যাদি॑শত্ ।
স আ॒ত্ম-ন্ন॑শ্বমে॒ধম॑ধত্ত ।
ত-ন্দে॒বা অ॑ব্রুবন্ন্ । এ॒ষ বাব য॒জ্ঞঃ । যদ॑শ্বমে॒ধঃ । অপ্যে॒ব নো-ঽত্রা॒স্ত্বিতি॑ ।
তেভ্য॑ এ॒তান॑ন্নহো॒মা-ন্প্রায॑চ্ছত্ ।
তান॑জুহোত্ । তৈর্বৈ স দে॒বান॑ প্রীণাত্ ।
যদ॑ন্ন-হো॒মাঞ্জু॒হোতি॑ ॥ 50 ॥
দে॒বানে॒ব তৈর্যজ॑মানঃ প্রীণাতি ॥ আজ্যে॑ন জুহোতি ।
অ॒গ্নের্বা এ॒তদ্রূ॒পম্ । যদাজ্য᳚ম্ । যদাজ্যে॑ন জু॒হোতি॑ । অ॒গ্নিমে॒ব তত্প্রী॑ণাতি ॥ মধু॑না জুহোতি ।
ম॒হ॒ত্যৈ বা এ॒তদ্দে॒বতা॑যৈ রূ॒পম্ । যন্মধু॑ । যন্মধু॑না জু॒হোতি॑ ॥ 51 ॥
ম॒হ॒তীমে॒ব তদ্দে॒বতা᳚-ম্প্রীণাতি । ত॒ণ্ডু॒লৈ-র্জু॑হোতি । বসূ॑নাং॒-বাঁ এ॒তদ্রূ॒পম্ । যত্ত॑ণ্ডু॒লাঃ । যত্ত॑ণ্ডু॒লৈ-র্জু॒হোতি॑ ।
বসূ॑নে॒ব তত্প্রী॑ণাতি । পৃথু॑কৈ-র্জু॒হোতি॑ (র্জুহোতি) ।
রু॒দ্রাণাং॒-বাঁ এ॒তদ্রূ॒পম্ । যত্পৃথু॑কাঃ । যত্পৃথু॑কৈ-র্জু॒হোতি॑ ॥ 52 ॥
রু॒দ্রানে॒ব তত্প্রী॑ণাতি । লা॒জৈর্জু॑হোতি । আ॒দি॒ত্যানাং॒-বাঁ এ॒তদ্রূ॒পম্ । যল্লা॒জাঃ । যল্লা॒জৈ-র্জু॒হোতি॑ । আ॒দি॒ত্যানে॒ব তত্প্রী॑ণাতি । ক॒রম্বৈ᳚-র্জুহোতি । বিশ্বে॑ষাং॒-বাঁ এ॒তদ্দে॒বানাগ্ং॑ রূ॒পম্ । যত্ক॒রম্বাঃ᳚ । যত্ক॒রম্বৈ᳚-র্জু॒হোতি॑ ॥ 53 ॥
বিশ্বা॑নে॒ব তদ্দে॒বা-ন্প্রী॑ণাতি । ধা॒নাভি॑-র্জুহোতি ।
নক্ষ॑ত্রাণাং॒-বাঁ এ॒তদ্রূ॒পম্ । যদ্ধা॒নাঃ । যদ্ধা॒নাভি॑-র্জু॒হোতি॑ । নক্ষ॑ত্রাণ্যে॒ব তত্প্রী॑ণাতি । সক্তু॑ভি-র্জুহোতি । প্র॒জাপ॑তে॒র্বা এ॒তদ্রূ॒পম্ ।
যথ্সক্ত॑বঃ । যথ্সক্তু॑ভি-র্জু॒হোতি॑ ॥ 54 ॥
প্র॒জাপ॑তিমে॒ব তত্প্রী॑ণাতি । ম॒সূস্যৈ᳚র্জুহোতি ।
সর্বা॑সাং॒-বাঁ এ॒তদ্দে॒বতা॑নাগ্ং রূ॒পম্ । যন্ম॒সূস্যা॑নি । যন্ম॒সূস্যৈ᳚-র্জু॒হোতি॑ । সর্বা॑ এ॒ব তদ্দে॒বতাঃ᳚ প্রীণাতি । প্রি॒য॒ঙ্গু॒ত॒ণ্ডু॒লৈ-র্জু॑হোতি । প্রি॒যাঙ্গা॑ হ॒ বৈ নামৈ॒তে ।
এ॒তৈর্বৈ দে॒বা অশ্ব॒স্যাঙ্গা॑নি॒ সম॑দধুঃ । যত্প্রি॑যঙ্গুতণ্ডু॒লৈ-র্জু॒হোতি॑ । অশ্ব॑স্যৈ॒বাঙ্গা॑নি॒ সন্দ॑ধাতি ॥ দশান্না॑নি জুহোতি । দশা᳚ক্ষরা বি॒রাট্ ।
বি॒রাট্-কৃ॒থ্স্নস্যা॒-ন্নাদ্য॒স্যা-ব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ 55 ॥
(জু॒হোতি॒ - মধু॑না জু॒হোতি॒ - পৃথু॑কৈর্জু॒হোতি॑ - ক॒রম্বৈ᳚র্জু॒হোতি॒ - সক্তু॑ভির্জু॒হোতি॑ - প্রিযঙ্গুতণ্ডু॒লৈর্জু॒হোতি॑ চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 14)
(অ॒ন্ন॒হো॒মানাজ্যে॑না॒গ্নের্মধু॑না তণ্ডু॒লৈঃ পৃথু॑কৈর্লা॒জৈঃ ক॒রম্বৈ᳚দ্র্ধা॒নাভি॒-স্সক্তু॑ভির্ম॒সূস্যৈঃ᳚ প্রিযঙ্গুতণ্ডু॒লৈ-র্দশান্না॑নি॒ দ্বাদ॑শ)
অনুবাকং 15 - তত্প্রকারবিশেষ
প্র॒জাপ॑তি-রশ্বমে॒ধম॑সৃজত । তগ্ং সৃ॒ষ্টগ্ং রক্ষাগ্॑স্য জিঘাগ্ংসন্ন্ ।
স এ॒তা-ন্প্র॒জাপ॑তির্নক্তগ্ং হো॒মান॑-পশ্যত্ । তান॑ জুহোত্ । তৈর্বৈ স য॒জ্ঞা-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যপা॑হন্ন্ । যন্ন॑ক্তগ্ং হো॒মাঞ্জু॒হোতি॑ । য॒জ্ঞাদে॒ব তৈর্যজ॑মানো॒ রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্তি ॥ আজ্যে॑ন জুহোতি ।
বজ্রো॒ বা আজ্য᳚ম্ । বজ্রে॑ণৈ॒ব য॒জ্ঞা-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্তি ॥ 56 ॥
আজ্য॑স্য প্রতি॒পদ॑-ঙ্করোতি । প্রা॒ণো বা আজ্য᳚ম্ ।
মু॒খ॒ত এ॒বাস্য॑ প্রা॒ণ-ন্দ॑ধাতি ॥ অ॒ন্ন॒হো॒মা-ঞ্জু॑হোতি । শরী॑রবদে॒বাব॑রুন্ধে ॥ ব্য॒ত্যাস॑-ঞ্জুহোতি । উ॒ভয॒স্যা ব॑রুদ্ধ্যৈ ॥
নক্ত॑-ঞ্জুহোতি । রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ ॥ আজ্যে॑না-ন্ত॒তো জু॑হোতি ॥ 57 ॥
প্রা॒ণো বা আজ্য᳚ম্ । উ॒ভ॒যত॑ এ॒বাস্য॑ প্রা॒ণ-ন্দ॑ধাতি । পু॒রস্তা᳚-চ্চো॒পরি॑ষ্টাচ্চ ॥ এক॑স্মৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । অ॒স্মিন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑তিষ্ঠতি । দ্বাভ্যা॒গ্॒ স্বাহেত্যা॑হ । অ॒মুষ্মি॑ন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑তিষ্ঠতি । উ॒ভযো॑রে॒ব লো॒কযাঃ॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি । অ॒স্মিগ্গ্শ্চা॒-মুষ্মিগ্গ্॑শ্চ ॥ শ॒তায॒ স্বাহেত্যা॑হ । শ॒তাযু॒র্বৈ পুরু॑ষ-শ্শ॒তবী᳚র্যঃ । আযু॑রে॒ব বী॒র্য॑মব॑রুন্ধে ।
স॒হস্রা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । আযু॒র্বৈ স॒হস্র᳚ম্ । আযু॑রে॒বা-ব॑রুন্ধে ॥
সর্ব॑স্মৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । অপ॑রিমিতমে॒বা ব॑রুন্ধে ॥ 58 ॥
(এ॒ব য॒জ্ঞ-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্ - ত্যন্ত॒তো জু॑হোতি - শ॒তায॒ স্বাহেত্যা॑হ সপ্ত চ॑) (অ. 15)
অনুবাকং 16 - বিবরণমেতযোঃ
প্র॒জাপ॑তিং॒-বাঁ এ॒ষ ঈ᳚ফ্স॒তীত্যা॑হুঃ । যো᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑ত॒ ইতি॑ ।
অথো॑ আহুঃ । সর্বা॑ণি ভূ॒তানীতি॑ ॥
এক॑স্মৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । প্র॒জাপ॑তি॒র্বা একঃ॑ । তমে॒বাপ্নো॑তি ॥ এক॑স্মৈ॒ স্বাহা॒ দ্বাভ্যা॒গ্॒ স্বাহেত্য॑ভি-পূ॒র্বমাহু॑তী-র্জুহোতি ।
অ॒ভি॒পূ॒র্বমে॒ব স॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি ॥ এ॒কো॒ত্ত॒র-ঞ্জু॑হোতি ॥ 59 ॥
এ॒ক॒বদে॒ব সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি ॥ সন্ত॑ত-ঞ্জুহোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সন্ত॑ত্যৈ ॥ শ॒তায॒ স্বাহেত্যা॑হ । শ॒তাযু॒র্বৈ পুরু॑ষ-শ্শ॒তবী᳚র্যঃ । আযু॑রে॒ব বী॒র্য॑মব॑রুন্ধে । স॒হস্রা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । আযু॒র্বৈ স॒হস্র᳚ম্ । আযু॑রে॒বা ব॑রুন্ধে ॥ অ॒যুতা॑য॒ স্বাহা॑ নি॒যুতা॑য॒ স্বাহা᳚ প্র॒যুতা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ ॥ 60 ॥
ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । ই॒মানে॒ব লো॒কানব॑রুন্ধে ॥ অর্বু॑দায॒ স্বাহেত্যা॑হ । বাগ্বা অর্বু॑দম্ । বাচ॑মে॒বা ব॑রুন্ধে ॥ ন্য॑র্বুদায॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
যো বৈ বা॒চো ভূ॒মা । তন্ন্য॑র্বুদম্ ।
বা॒চ এ॒ব ভূ॒মান॒মব॑রুন্ধে ॥
স॒মু॒দ্রায॒ স্বাহেত্যা॑হ ॥ 61 ॥
স॒মু॒দ্রমে॒বাপ্নো॑তি । মদ্ধ্যা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । মদ্ধ্য॑মে॒বাপ্নো॑তি । অন্তা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । অন্ত॑মে॒-বাপ্নো॑তি । প॒রা॒দ্র্ধায॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
প॒রা॒দ্র্ধমে॒বাপ্নো॑তি ॥ উ॒ষসে॒ স্বাহা॒ ব্যু॑ষ্ট্যৈ॒ স্বাহেত্যা॑হ । রাত্রি॒র্বা উ॒ষাঃ ।
অহ॒র্ব্যু॑ষ্টিঃ । অ॒হো॒রা॒ত্রে এ॒বাব॑রুন্ধে ।
অথো॑ অহোরা॒ত্রযো॑রে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥
তা যদু॒ভযী॒র্দিবা॑ বা॒ নক্তং॑-বাঁ জুহু॒যাত্ । অ॒হো॒রা॒ত্রে মো॑হযেত্ । উ॒ষসে॒ স্বাহা॒ ব্যু॑ষ্ট্যৈ॒ স্বাহো॑দেষ্য॒তে স্বাহো᳚দ্য॒তে
স্বাহেত্যনু॑দিতে জুহোতি । উদি॑তায॒ স্বাহা॑ সুব॒র্গায॒ স্বাহা॑ লো॒কায॒ স্বাহেত্যুদি॑তে জুহোতি ।
অ॒হো॒রা॒ত্রযো॒-রব্য॑তিমোহায ॥ 62 ॥
(এ॒কো॒ত্ত॒র-ঞ্জু॑হোতি - প্র॒যুতা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ - সমু॒দ্রায॒ স্বাহেত্যা॒হাহ॒--র্ ব্যু॑ষ্টি-স্স॒প্ত চ॑) (অ. 16)
অনুবাকং 17 - সপ্তমকাণ্ডগতান্নহোমানুবাকা ব্যাখ্যাযন্তে
বি॒ভূর্মা॒ত্রা প্র॒ভূঃ পি॒ত্রেত্য॑শ্ব-না॒মানি॑ জুহোতি ।
উ॒ভযো॑রে॒বৈনং॑-লোঁ॒কযো᳚-র্নাম॒ধেয॑-ঙ্গমযতি ॥ আয॑নায॒ স্বাহা॒ প্রায॑ণায॒ স্বাহেত্যু॑-দ্দ্রা॒বাঞ্জু॑হোতি । সর্ব॑মে॒বৈন॒-মস্ক॑ন্নগ্ং সুব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযতি ॥
অ॒গ্নযে॒ স্বাহা॒ সোমা॑য॒ স্বাহেতি॑ পূর্বহা॒মা-ঞ্জু॑হোতি । পূর্ব॑ এ॒ব দ্বি॒ষন্ত॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মতি॑ক্রামতি ॥
পৃ॒থি॒ব্যৈ স্বাহা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায॒ স্বাহেত্যা॑হ । য॒থা॒ য॒জুরে॒বৈতত্ ॥ অ॒গ্নযে॒ স্বাহা॒ সোমা॑য॒ স্বাহেতি॑ পূর্বদী॒ক্ষা জু॑হোতি ।
পূর্ব॑ এ॒ব দ্বি॒ষন্ত॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মতি॑ক্রামতি ॥ 63 ॥
পৃ॒থি॒ব্যৈ স্বাহা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায॒ স্বাহেত্যে॑-কবি॒গ্ং॒শিনী᳚-ন্দী॒ক্ষা-ঞ্জু॑হোতি ।
এক॑বিগ্ংশতি॒র্বৈ দে॑বলো॒কাঃ । দ্বাদ॑শ॒ মাসাঃ॒ পঞ্চ॒র্তবঃ॑ । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । অ॒সাবা॑দি॒ত্য এ॑কবি॒গ্ং॒শঃ । এ॒ষ সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥
ভুবো॑ দে॒বানা॒-ঙ্কর্ম॒ণেত্যৃ॑তু-দী॒ক্ষা জু॑হোতি ।
ঋ॒তূনে॒-বাস্মৈ॑ কল্পযতি ॥ অ॒গ্নযে॒ স্বাহা॑ বা॒যবে॒ স্বাহেতি॑ জুহো॒ত্য-ন॑ন্তরিত্যৈ ॥ 64 ॥
অ॒র্বাংযঁ॒জ্ঞ-স্সঙ্ক্রা॑ম॒ত্বি-ত্যাপ্তী᳚-র্জুহোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যাপ্ত্যৈ᳚ ॥ ভূ॒ত-ম্ভব্য॑-ম্ভবি॒ষ্যদিতি॒ পর্যা᳚প্তী-র্জুহোতি ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ পর্যা᳚প্ত্যৈ ॥
আ মে॑ গৃ॒হা ভ॑ব॒ন্ত্বিত্যা॒ভূ-র্জু॑হোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা ভূ᳚ত্যৈ ॥
অ॒গ্নিনা॒ তপো-ঽন্ব॑ভব॒দিত্য॑নু॒ভূ-র্জু॑হোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যানু॑ভূত্যৈ ॥
স্বাহা॒-ঽঽধিমাধী॑তায॒ স্বাহেতি॒ সম॑স্তানি বৈশ্বদে॒বানি॑ জুহোতি । সম॑স্তমে॒ব দ্বি॒ষন্ত॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মতি॑ক্রামতি ॥ 65 ॥
দ॒দ্ভ্য-স্স্বাহা॒ হনূ᳚ভ্যা॒গ্॒ স্বাহেত্য॑ঙ্গহো॒মা-ঞ্জু॑হোতি ।
অঙ্গে॑ অঙ্গে॒ বৈ পুরু॑ষস্য পা॒প্মোপ॑শ্লিষ্টঃ ।
অঙ্গা॑দঙ্গা দে॒বৈন॑-ম্পা॒প্মন॒স্তেন॑ মুঞ্চতি ॥ অ॒ঞ্জ্যে॒তায॒ স্বাহা॑ কৃ॒ষ্ণায॒ স্বাহা᳚ শ্বে॒তায॒ স্বাহেত্য॑-শ্বরূ॒পাণি॑ জুহোতি ।
রূ॒পৈরে॒বৈন॒গ্ং॒ সম॑দ্র্ধযতি ॥
ওষ॑ধীভ্য॒-স্স্বাহা॒ মূলে᳚ভ্য॒-স্স্বাহেত্যো॑ষধি হো॒মাঞ্জু॑হোতি । দ্ব॒য্যো বা ওষ॑ধযঃ । পুষ্পে᳚ভ্যো॒-ঽন্যাঃ ফল॑-ঙ্গৃ॒হ্ণন্তি॑ ।
মূলে᳚ভ্যো॒-ঽন্যাঃ । তা এ॒বোভযী॒রব॑রুন্ধে ॥ 66 ॥
বন॒স্পতি॑ভ্য॒-স্স্বাহেতি॑ বনস্পতি-হো॒মাঞ্জু॑হোতি ।
আ॒র॒ণ্যস্যা॒ন্নাদ্য॒স্যাব॑রুদ্ধ্যৈ ॥
মে॒ষস্ত্বা॑ পচ॒তৈ-র॑ব॒ত্বিত্য-পা᳚ব্যানি জুহোতি ।
প্রা॒ণা বৈ দে॒বা অপা᳚ব্যাঃ । প্রা॒ণানে॒বাব॑রুন্ধে ॥ কূপ্যা᳚ভ্য॒-স্স্বাহা॒-ঽদ্ভ্য-স্স্বাহেত্য॒পাগ্ং হোমা᳚ঞ্জুহোতি । অ॒ফ্সু বা আপঃ॑ । অন্নং॒-বাঁ আপঃ॑ । অ॒দ্ভ্যো বা অন্ন॑-ঞ্জাযতে । যদে॒বাদ্ভ্যো-ঽন্ন॒-ঞ্জায॑তে । তদব॑রুন্ধে ॥ 67 ॥
(পূ॒র্ব॒দী॒ক্ষা জু॑হোতি॒ পূর্ব॑ এ॒ব দ্বি॒ষন্ত॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য॒মতি॑ক্রাম॒ - ত্যন॑ন্তরিত্যৈ - ক্রামতি - রুন্ধে॒ - জায॑ত॒ এক॑-ঞ্চ) (অ. 17)
অনুবাকং 18 - সপ্তমকাণ্ডগতান্নহোমানুবাকা ব্যাখ্যাযন্তে
অম্ভাগ্ং॑সি জুহোতি । অ॒যং-বৈঁ লো॒কো-ঽম্ভাগ্ং॑সি ।
তস্য॒ বস॒বো-ঽধি॑পতযঃ । অ॒গ্নির্জ্যোতিঃ॑ । যদম্ভাগ্ং॑সি জু॒হোতি॑ ।
ই॒মমে॒ব লো॒কমব॑রুন্ধে । বসূ॑না॒গ্ং॒ সাযু॑জ্য-ঙ্গচ্ছতি । অ॒গ্নি-ঞ্জ্যোতি॒রব॑রুন্ধে ॥ নভাগ্ং॑সি জুহোতি । অ॒ন্তরি॑ক্ষং-বৈঁ নভাগ্ং॑সি ॥ 68 ॥
তস্য॑ রু॒দ্রা অধি॑পতযঃ । বা॒যুর্জ্যোতিঃ॑ । যন্নভাগ্ং॑সি জু॒হোতি॑ । অ॒ন্তরি॑ক্ষমে॒বা-ব॑রুন্ধে । রু॒দ্রাণা॒গ্ং॒ সাযু॑জ্য-ঙ্গচ্ছতি ।
বা॒যু-ঞ্জ্যোতি॒রব॑রুন্ধে । মহাগ্ং॑সি জুহোতি । অ॒সৌ বৈ লো॒কো মহাগ্ং॑সি । তস্যা॑দি॒ত্যা অধি॑পতযঃ। সূর্যো॒ জ্যোতিঃ॑ ॥ 69 ॥
যন্মহাগ্ং॑সি জু॒হোতি॑ । অ॒মুমে॒ব লো॒কমব॑রুন্ধে । আ॒দি॒ত্যানা॒গ্ং॒ সাযু॑জ্য-ঙ্গচ্ছতি । সূর্য॒-ঞ্জ্যোতি॒রব॑রুন্ধে ॥
নমো॒ রাজ্ঞ॒ নমো॒ বরু॑ণা॒যেতি॑ য॒ব্যানি॑ জুহোতি ।
অ॒ন্নাদ্য॒স্যাব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ ম॒যো॒ভূর্বাতো॑ অ॒ভি বা॑তূ॒স্রা ইতি॑ গ॒ব্যানি॑ জুহোতি ।
প॒শূ॒নামব॑রুদ্ধ্যৈ ॥
প্রা॒ণায॒ স্বাহা᳚ ব্যা॒নায॒ স্বাহেতি॑ সন্ততি-হো॒মাঞ্জু॑হোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সন্ত॑ত্যৈ ॥ 70 ॥
সি॒তায॒ স্বাহা-ঽসি॑তায॒ স্বাহেতি॒ প্রমু॑ক্তী-র্জুহোতি ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ প্রমু॑ক্ত্যৈ ॥ পৃ॒থি॒ব্যৈ স্বাহা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায॒ স্বাহেত্যা॑হ ।
য॒থা॒ য॒জুরে॒বৈতত্ ॥
দ॒ত্ত্বতে॒ স্বাহা॑-ঽদ॒ন্তকা॑য॒ স্বাহেতি॑ শরীর-হো॒মাঞ্জু॑হোতি । পি॒তৃ॒লো॒কমে॒ব তৈর্যজ॑মা॒নো-ঽব॑রুন্ধে ॥ কস্ত্বা॑ যুনক্তি॒ স ত্বা॑ যুন॒ক্ত্বিতি॑ পরি॒ধীন্. যু॑নক্তি । ই॒মে বৈ লো॒কাঃ প॑রি॒ধযঃ॑ । ই॒মানে॒বাস্মৈ॑ লো॒কান্. যু॑নক্তি ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 71 ॥
যঃ প্রা॑ণ॒তো য আ᳚ত্ম॒দা ইতি॑ মহি॒মানৌ॑ জুহোতি ।
সু॒ব॒র্গো বৈ লো॒কো মহঃ॑ । সু॒ব॒র্গমে॒ব তাভ্যাং᳚-লোঁ॒কং-যঁজ॑মা॒নো-ঽব॑রুন্ধে ॥
আ ব্রহ্ম॑-ন্ব্রাহ্ম॒ণো ব্র॑হ্মবচ॒র্সী জা॑যতা॒মিতি॒ সম॑স্তানি ব্রহ্মবর্চ॒সানি॑ জুহোতি ।
ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সমে॒ব তৈর্যজ॑মা॒নো
-ঽব॑রুন্ধে ॥ জজ্ঞি॒ বীজ॒মিতি॑ জুহো॒ত্য-ন॑ন্তরিত্যৈ ॥
অ॒গ্নযে॒ সম॑নম-ত্পৃথি॒ব্যৈ সমন॑ম॒দিতি॑ সন্নতি হো॒মাঞ্জু॑হোতি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সন্ন॑ত্যৈ ॥ ভূ॒তায॒ স্বাহা॑ ভবিষ্য॒তে স্বাহেতি॑ ভূতাভ॒ব্যৌ হোমৌ॑ জুহোতি ।
অ॒যং-বৈঁ লো॒কো ভূ॒তম্ ॥ 72 ॥
অসৌ ভ॑বি॒ষ্যত্ । অ॒নযো॑রে॒ব লো॒কযোঃ॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি । সর্ব॒স্যাপ্ত্যৈ᳚ । সর্ব॒স্যাব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ যদক্র॑ন্দঃ প্রথ॒ম-ঞ্জায॑মান॒ ইত্য॑শ্বস্তো॒মীয॑-ঞ্জুহোতি । সর্ব॒স্যাপ্ত্যৈ᳚ । সর্ব॑স্য॒ জিত্যৈ᳚ ॥ সর্ব॑মে॒ব তেনা᳚প্নোতি ।
সর্ব॑-ঞ্জযতি । যো᳚-ঽশ্বমে॒ধেন॒ যজ॑তে ॥ 73 ॥
য উ॑ চৈনমে॒বং-বেঁদ॑ ॥ য॒জ্ঞগ্ং রক্ষাগ্॑স্য জিঘাগ্ংসন্ন্ । স এ॒তা-ন্প্র॒জাপ॑তি-র্নক্তগ্ং হো॒মান॑পশ্যত্ । তান॑জুহোত্ ।
তৈর্বৈ স য॒জ্ঞাদ্রক্ষা॒গ্॒স্যপা॑হন্ন্ । যন্ন॑ক্তগ্ং হো॒মাঞ্জু॒হোতি॑ ।
য॒জ্ঞাদে॒ব তৈর্যজ॑মানো॒
রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্তি ॥ উ॒ষসে॒ স্বাহা॒ ব্যু॑ষ্ট্যৈ॒ স্বাহেত্য॑ন্ত॒তো জু॑হোতি ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 74 ॥
(বৈ নভাগ্ং॑সি॒ - সূর্যো॒ জ্যোতিঃ॒ - সন্ত॑ত্যৈ॒ - সম॑ষ্ট্যৈ - ভু॒তম্ - ঁযজ॑তে॒ - +নব॑ চ) (অ. 18)
অনুবাকং 19 - ঔপসথ্যদিনে যূপপ্রযোগাঃ
এ॒ক॒যূ॒পো বৈ॑কাদ॒শিনী॑ বা । অ॒ন্যেষাং᳚-যঁ॒জ্ঞানাং॒-যূঁপা॑ ভবন্তি ।
এ॒ক॒বি॒শিন্য॑-শ্বমে॒ধস্য॑ । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা॒-ভিজি॑ত্যৈ ॥ বৈ॒ল॒.বো বা॑ খাদি॒রো বা॑ পালা॒শো বা᳚ । অ॒ন্যেষাং᳚-যঁজ্ঞক্রতূ॒নাং-যূঁপা॑ ভবন্তি । রাজ্জু॑দাল॒ এক॑বিগ্ংশত্য-রত্নিরশ্বমে॒ধস্য॑ । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ নান্যেষা᳚-ম্পশূ॒না-ন্তে॑জ॒ন্যা অ॑ব॒দ্যন্তি॑ । অব॑দ্য॒ন্ত্যশ্ব॑স্য ॥ 75 ॥
পা॒প্মা বৈ তে॑জ॒নী । পা॒প্মনো-ঽপ॑হত্যৈ ॥
প্ল॒ক্ষ॒শা॒খাযা॑ম॒ন্যেষা᳚-ম্পশূ॒নাম॑ব॒দ্যন্তি॑ । বে॒ত॒স॒-শা॒খাযা॒-মশ্ব॑স্য । অ॒ফ্সুযো॑নি॒র্বা অশ্বঃ॑ । অ॒ফ্সু॒জো বে॑ত॒সঃ । স্ব এ॒বাস্য॒ যোনা॒ব-ব॑দ্যতি ॥
যূপে॑ষু গ্রা॒ম্যা-ন্প॒শূন্নি॑-যু॒ঞ্জন্তি॑ । আ॒রো॒কেষ্বা॑-র॒ণ্যান্ধা॑রযন্তি ।
প॒শূ॒নাং-ব্যাঁবৃ॑ত্ত্যৈ ॥ আ গ্রা॒ম্যা-ন্প॒শূন্-ঁলভ॑ন্তে । প্রার॒ণ্যান্থ্সৃ॑জন্তি । পা॒প্মনো-ঽপ॑হত্যৈ ॥ 76 ॥
(অশ্ব॑স্য॒ - ব্যাবৃ॑ত্ত্য॒ ত্রীণি॑ চ) (অ. 19)
অনুবাকং 20 - যূপানাং স্থানাদযঃ
রাজ্জু॑দাল-মগ্নি॒ষ্ঠ-ম্মি॑নোতি । ভ্রূ॒ণ॒হ॒ত্যাযা॒ অপ॑হত্যৈ ॥ পৌতু॑দ্রবাব॒ভিতো॑ ভবতঃ । পুণ্য॑স্য গ॒ন্ধস্যাব॑রুদ্ধ্যৈ ।
ভ্রূ॒ণ॒হ॒ত্যা-মে॒বাস্মা॑-দপ॒হত্য॑ । পুণ্যে॑ন গ॒ন্ধেনো॑ভ॒যতঃ॒ পরি॑গৃহ্ণাতি ॥
ষড্বৈ॒ল্॒.বা ভ॑বন্তি । ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒সস্যা-ব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ ষট্খা॑দি॒রাঃ ।
তেজ॒সো-ঽব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ 77 ॥
ষট্পা॑লা॒শাঃ । সো॒ম॒পী॒থস্যা-ব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ এক॑বিগ্ংশতি॒-স্সম্প॑দ্যন্তে ।
এক॑বিগ্ংশতি॒র্বৈ দে॑বলো॒কাঃ । দ্বাদ॑শ॒ মাসাঃ॒ পঞ্চ॒র্তবঃ॑ । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । অ॒সাবা॑দি॒ত্য এ॑কবি॒গ্ং॒শঃ । এ॒ষ সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ শ॒ত-ম্প॒শবো॑ ভবন্তি ॥ 78 ॥
শ॒তাযুঃ॒ পুরু॑ষ-শ্শ॒তেন্দ্রি॑যঃ । আযু॑ষ্যে॒বেন্দ্রি॒যে প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥
সর্বং॒-বাঁ অ॑শ্বমে॒দ্ধ্যাপ্নো॑তি । অপ॑রিমিতা ভবন্তি । অপ॑রিমিত॒স্যা-ব॑রুদ্ধ্যৈ ॥ ব্র॒হ্ম॒বা॒দিনো॑ বদন্তি । কস্মা᳚থ্স॒ত্যাত্ ।
দ॒ক্ষি॒ণ॒তো᳚-ঽন্যেষা᳚-ম্পশূ॒নাম॑ব॒দ্যন্তি॑ । উ॒ত্ত॒র॒তো-ঽশ্ব॒স্যেতি॑ । বা॒রু॒ণো বা অশ্বঃ॑ ॥ 79 ॥
এ॒ষা বৈ বরু॑ণস্য॒ দিক্ । স্বাযা॑মে॒বাস্য॑ দি॒শ্যব॑দ্যতি । যদিত॑রেষা-ম্পশূ॒নাম॑ব॒দ্যতি॑ । শ॒ত॒দে॒ব॒ত্য॑-ন্তেনাব॑রুন্ধে ॥
চি॒তে᳚-ঽগ্না-বধি॑বৈত॒সে কটে-ঽশ্ব॑-ঞ্চিনোতি ।
অ॒ফ্সু-যো॑নি॒র্বা অশ্বঃ॑ ।
অ॒ফ্সু॒জো বে॑ত॒সঃ । স্ব এ॒বৈনং॒-যোঁনৌ॒ প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ॥ পু॒রস্তা᳚-ত্প্র॒ত্যঞ্চ॑-ন্তূপ॒র-ঞ্চি॑নোতি । প॒শ্চাত্প্রা॒চীন॑-ঙ্গোমৃ॒গম্ ॥ 80 ॥
প্রা॒ণা॒পা॒না-বে॒বাস্মিন᳚ থ্স॒ম্যঞ্চৌ॑ দধাতি ॥
অশ্ব॑-ন্তূপ॒র-ঙ্গো॑মৃ॒গমিতি॑ সর্ব॒হুত॑ এ॒তাঞ্জু॑হোতি । এ॒ষাং-লোঁ॒কানা॑-ম॒ভিজি॑ত্যৈ ॥ আ॒ত্মনা॒-ঽভিজু॑হোতি । সাত্মা॑নমে॒বৈন॒গ্ং॒ সত॑নু-ঙ্করোতি ॥ সাত্মা॒-ঽমুষ্মি॑ন্ ঁলা॒কে ভ॑বতি ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ । অথো॒ বসো॑রে॒ব ধারা॒-ন্তেনাব॑রুন্ধে ॥ ই॒লু॒বর্দা॑য॒ স্বাহা॑ বলি॒বর্দা॑য॒ স্বাহেত্যা॑হ । সং॒বঁ॒থ্স॒রো বা ই॑লু॒বর্দঃ॑ ।
প॒রি॒ব॒থ্স॒রো ব॑লি॒বর্দঃ॑ । সং॒বঁ॒থ্স॒রাদে॒ব প॑রিবথ্স॒রাদাযু॒র ব॑রুন্ধে । আযু॑রে॒বাস্মি॑ন্-দধাতি ।
তস্মা॑দশ্ব-মেধযা॒জী জ॒রসা॑ বি॒স্রসা॒-ঽমুং-লোঁ॒কমে॑তি ॥ 81 ॥
(তেজ॒সো-ঽব॑রুদ্ধৈ - ভব॒ন্ - ত্যশ্বো॑ - গোমৃ॒গ - মি॑লু॒বর্দ॑ শ্চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 20)
অনুবাকং 21 - চেতব্যাগ্নযাদের্বিশেষঃ
এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শো᳚-ঽগ্নির্ভ॑বতি । এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমঃ॑ । এক॑বিগ্ংশতি॒র্যূপাঃ᳚ ॥
যথা॒ বা অশ্বা॑ বর্র্ষ॒ভা বা॒ বৃষা॑ণ-স্সগ্গ্স্ফু॒রেরন্ন্॑ । এ॒বমে॒তথ্স্তোমা॒-স্সগ্গ্স্ফু॑রন্তে । যদে॑কবি॒গ্ং॒শাঃ । তে যথ্স॑মৃ॒চ্ছেরন্ন্॑ । হ॒ন্যেতা᳚স্য য॒জ্ঞঃ ॥ দ্বা॒দ॒শ এ॒বাগ্নি-স্স্যা॒দিত্যা॑হুঃ ।
দ্বা॒দ॒শ-স্স্তোমঃ॑ ॥ 82 ॥
একা॑দশ॒ যূপাঃ᳚ ॥ যদ্দ্বা॑দ॒শো᳚-ঽগ্নির্ভব॑তি । দ্বাদ॑শ॒ মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒রঃ ।
সং॒বঁ॒থ্স॒রেণৈ॒বাস্মা॒ অন্ন॒মব॑রুন্ধে ॥ যদ্দশ॒ যূপা॒ ভব॑ন্তি । দশা᳚ক্ষরা বি॒রাট্ । অন্নং॑-বিঁ॒রাট্ । বি॒রাজৈ॒বান্নাদ্য॒-মব॑রুন্ধে ।
য এ॑কাদ॒শঃ । স্তন॑ এ॒বাস্যৈ॒ সঃ ॥ 83 ॥
দু॒হ এ॒বৈনা॒-ন্তেন॑ ॥ তদা॑হুঃ ।
যদ্দ্বা॑দ॒শো᳚-ঽগ্নি-স্স্যা᳚দ্দ্বাদ॒শ-স্স্তোম॒ একা॑দশ॒ যূপাঃ᳚ । যথা॒ স্থূরি॑ণা যা॒যাত্ । তা॒দৃক্তত্ ॥ এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শ এ॒বাগ্নিঃ
স্যা॒দিত্যা॑হুঃ । এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমঃ॑ ।
এক॑বিগ্ংশতি॒র্যূপাঃ᳚ । যথা॒ প্রষ্টি॑ভি॒র্যাতি॑ ।
তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ 84 ॥
যো বা অ॑শ্বমে॒ধে তি॒স্রঃ ক॒কুভো॒ বেদ॑ । ক॒কুদ্ধ॒ রাজ্ঞা᳚-ম্ভবতি ।
এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শো᳚-ঽগ্নির্ভ॑বতি । এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমঃ॑ । এক॑বিগ্ংশতি॒র্যূপাঃ᳚ ।
এ॒তা বা অ॑শ্বম॒ধে তি॒স্রঃ ক॒কুভঃ॑ ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ । ক॒কুদ্ধ॒ রাজ্ঞা᳚-ম্ভবতি ॥
যো বা অ॑শ্বমে॒ধে ত্রীণি॑ শী॒র্॒ষাণি॒ বেদ॑ ।
শিরো॑ হ॒ রাজ্ঞা᳚-ম্ভবতি ।
এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শো᳚-ঽগ্নির্ভ॑বতি । এ॒ক॒বি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমঃ॑ । এক॑বিগ্ংশতি॒র্যূপাঃ᳚ ।
এ॒তানি॒ বা অ॑শ্বমে॒ধে ত্রীণি॑ শী॒র॒.ষাণি॑ ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ । শিরো॑ হ॒ রাজ্ঞা᳚-ম্ভবতি ॥ 85 ॥
(দ্বা॒দ॒শ-স্স্তোমঃ॒-স- এ॒ব তচ্ - ছিরো॑ হ॒ রাজ্ঞা᳚-ম্ভবতি॒ ষট্চ॑) (অ. 21)
অনুবাকং 22 - উক্থ্যাখ্যে দ্বিতীযে-ঽহনি বহিষ্পবমানে অশ্বস্যোদ্রাতৃত্বম্
দে॒বা বা অ॑শ্বমে॒ধে পব॑মানে । সু॒ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ন্ন প্রাজা॑নন্ন্ । তমশ্বঃ॒ প্রাজা॑নাত্ ।
যদ॑শ্বম॒ধে-ঽশ্বে॑ন॒ মেদ্ধ্যে॒নোদ॑ঞ্চো বহিষ্পবমা॒নগ্ং সর্প॑ন্তি । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ । ন বৈ ম॑নু॒ষ্যঃ॑ সুব॒র্গং-লোঁ॒কমঞ্জ॑সা বেদ ।
অশ্বো॒ বৈ সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমঞ্জ॑সা বেদ ॥ যদু॑দ্গা॒-তোদ্গাযে᳚ত্ । যথা-ঽক্ষে᳚ত্রজ্ঞো॒-ঽন্যেন॑ প॒থা প্র॑তিপা॒দযে᳚ত্ । তা॒দৃক্তত্ ॥ 86 ॥
উ॒দ্গা॒তার॑-মপ॒রুদ্ধ্য॑ । অশ্ব॑-মুদ্গী॒থায॑ বৃণীতে । যথা᳚ ক্ষেত্র॒জ্ঞো-ঽঞ্জ॑সা॒ নয॑তি ।
এ॒বমে॒বৈন॒মশ্বঃ॑ সুব॒র্গং-লোঁ॒কমঞ্জ॑সা নযতি ॥ পুচ্ছ॑ম॒ন্বার॑ভন্তে । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ হি-ঙ্ক॑রোতি । সামৈ॒বাকঃ॑ ।
হি-ঙ্ক॑রোতি । উ॒দ্গী॒থ এ॒বাস্য॒ সঃ ॥ 87 ॥
বড॑বা॒ উপ॑ রুন্ধন্তি । মি॒থু॒ন॒ত্বায॒ প্রজা᳚ত্যৈ ।
অথো॒ যথো॑পগা॒তার॑ উপ॒গায॑ন্তি । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥ উদ॑গাসী॒দশ্বো॒ মেদ্ধ্য॒ ইত্যা॑হ । প্রা॒জা॒প॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ । প্র॒জাপ॑তি-রুদ্গী॒থঃ । উ॒দ্গী॒থমে॒বাব॑রুন্ধে । অথো॑ ঋখ্সা॒মযো॑রে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ হির॑ণ্যেনো॒পাক॑রোতি ।
জ্যোতি॒র্বৈ হির॑ণ্যম্ । জ্যোতি॑রে॒ব মু॑খ॒তো দ॑ধাতি ।
যজ॑মানে চ প্র॒জাসু॑ চ । অথো॒ হির॑ণ্যজ্যোতিরে॒ব যজ॑মান-স্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি ॥ 88 ॥
(তথ্ - স - উ॒পাক॑রোতি চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 22)
অনুবাকং 23 - অশ্বে পর্যগ্ন্যপ্রযন্তানা-ম্পশূনা-ন্নিযোজনং
পুরু॑ষো॒ বৈ য॒জ্ঞঃ । য॒জ্ঞঃ প্র॒জাপ॑তিঃ । যদশ্বে॑ প॒শূন্নি॑যু॒ঞ্জন্তি॑ ।
য॒জ্ঞাদে॒ব তদ্য॒জ্ঞ-ম্প্রযু॑ঙ্ক্তে ॥ অশ্ব॑-ন্তূপ॒র-ঙ্গো॑মৃ॒গম্ । তান॑গ্নি॒ষ্ঠ আল॑ভতে ।
সে॒না॒মু॒খমে॒ব তথ্সগ্গ্শ্য॑তি । তস্মা᳚-দ্রাজমু॒খ-ম্ভী॒ষ্ম-ম্ভাবু॑কম্ ॥
আ॒গ্নে॒য-ঙ্কৃ॒ষ্ণগ্রী॑ব-ম্পু॒রস্তা᳚-ল্ল॒লাটে᳚ । পূ॒র্বা॒গ্নিমে॒ব ত-ঙ্কু॑রুতে ॥ 89 ॥
তস্মা᳚-ত্পূর্বা॒গ্নি-ম্পু॒রস্তা᳚-থ্স্থাপযন্তি ॥ পৌ॒ষ্ণম॒ন্বঞ্চ᳚ম্ । অন্নং॒-বৈঁ পূ॒ষা । তস্মা᳚-ত্পূর্বা॒গ্না-বা॑হা॒র্য॑-মাহ॑রন্তি ॥
ঐ॒ন্দ্রা॒পৌ॒ষ্ণ মু॒পরি॑ষ্টাত্ । ঐ॒ন্দ্রো বৈ রা॑জ॒ন্যো-ঽন্ন॑-ম্পূ॒ষা ।
অ॒ন্নাদ্যে॑নৈ॒বৈন॑-মুভ॒যতঃ॒ পরি॑গৃহ্ণাতি । তস্মা᳚-দ্রাজ॒ন্যো᳚ন্না॒দো ভাবু॑কঃ ॥
আ॒গ্নে॒যৌ কৃ॒ষ্ণগ্রী॑বৌ বাহু॒বোঃ । বা॒হু॒বোরে॒ব বী॒র্য॑-ন্ধত্তে ॥ 90 ॥
তস্মা᳚-দ্রাজ॒ন্যো॑ বাহুব॒লী ভাবু॑কঃ ॥
ত্বা॒ষ্ট্রৌ লো॑মশস॒ক্থৌ স॒ক্থ্যোঃ ।
স॒ক্থ্যোরে॒ব বী॒র্য॑-ন্ধত্তে । তস্মা᳚-দ্রাজ॒ন্য॑ ঊরুব॒লী ভাবু॑কঃ ॥ শি॒তি॒পৃ॒ষ্ঠৌ বা॑র্হস্প॒ত্যৌ পৃ॒ষ্ঠে ।
ব্র॒হ্ম॒ব॒র্চ॒স-মে॒বোপরি॑ষ্টাদ্ধত্তে ।
অথো॑ ক॒বচে॑ এ॒বৈতে অ॒ভিতঃ॒ পর্যূ॑হতে ।
তস্মা᳚-দ্রাজ॒ন্যঃ॑ সন্ন॑দ্ধো বী॒র্য॑-ঙ্করোতি ॥ ধা॒ত্রে পৃ॑ষোদ॒র-ম॒ধস্তা᳚ত্ ।
প্র॒তি॒ষ্ঠামে॒বৈতা-ঙ্কু॑রুতে ।
অথো॑ ই॒যং-বৈঁ ধা॒তা ।
অ॒স্যামে॒ব প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ সৌ॒র্য-ম্ব॒লক্ষ॒-ম্পুচ্ছে᳚ । উ॒থ্সে॒ধমে॒ব ত-ঙ্কু॑রুতে ।
তস্মা॑দুথ্সে॒ধ-ম্ভ॒যে প্র॒জা
অ॒ভিসগ্গ্শ্র॑যন্তি ॥ 91 ॥
(কু॒রু॒তে॒ - ধ॒ত্তে॒ - কু॒রু॒তে॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 23)
(সা॒গ্রং॒হ॒ণ্যা - চতু॑ষ্টয্যো॒ - যো বৈ - যঃ পি॒তু - শ্চ॒ত্বারা॒ - যথা॑ নি॒ক্তম্ - প্র॒জাপ॑তযে ত্বা॒- যথা॒ প্রোক্ষি॑তং - বি॒ভূরা॑হ- প্র॒জাপ॑তিরকামযতাশ্বমে॒ধেন॑ - প্র॒জাপ॑তি॒র্ন কিঞ্চ॒ ন - সা॑বি॒ত্র - মা ব্রহ্ম॑ন্ - প্র॒জাপ॑তি-র্দে॒বেভ্যঃ॑ - প্র॒জাপ॑তি॒ রক্ষাগ্ং॑সি - প্র॒জাপ॑তিমীফ্সতি - বি॒ভুর॑শ্বনা॒মান্য - ম্ভাগ্॑ - স্যেকযূ॒পো - রাজ্জু॑দাল - মেকবি॒গ্ং॒শো - দে॒বাঃ - পুরু॑ষ॒ স্ত্রযো॑বিগ্ংশতিঃ)
(সা॒গ্রং॒হ॒ণ্যা - তস্মা॑দশ্বমেধযা॒জী - য-ত্পরি॑মিতা॒ - য-দ্য॑জ্ঞমু॒খে - যো দী॒ক্ষাম্ - দে॒বানে॒ব - ত্রয॑ ই॒মে - সি॒তায॑ - প্রাণাপা॒নাবে॒বাস্মি॒ন্ - তস্মা᳚-দ্রাজ॒ন্য॑ এক॑নবতিঃ)
(সা॒গ্রং॒হ॒ণ্যা - সগ্গ্শ্র॑যন্তি)
॥ হরিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে অষ্টমঃ প্রপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥
+++++++++++++++++++++++++++
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
(aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍaṃ)
anuvākaṃ 1 - sāṅgrahaṇyeṣṭyādayaḥ yājamānasaṃskārāḥ
sā॒graṃ॒ha॒ṇyeṣṭyā̭ yajate | i॒mā-ñja॒natā॒gṃ॒ saṅga̭hṇā॒nīti̭ || dvāda̭śāratnī raśa॒nā bha̭vati | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒rame॒vā va̭rundhe | mau॒ñjī bha̭vati | ūrgvai muñjāḥ᳚ | ūrja̭me॒ vā va̭rundhe || ci॒trā nakṣa̭tra-mbhavati | ci॒traṃ-vā~ e॒tatkarma̭ || 1 ||
yada̭śvame॒dha-ssamṛ̭ddhyai || puṇya̭nāma deva॒yaja̭na-ma॒ddhyava̭syati | puṇyā̭me॒va tena̭ kī॒rtima॒bhija̭yati || apa̭dātī-nṛ॒tvijaḥ̭ sa॒māva̭ha॒ntyā sṷbrahma॒ṇyāyāḥ᳚ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ke॒śa॒śma॒śru va̭pate | na॒khāni॒ nikṛ̭ntate | da॒to dhā̭vate | snāti̭ | aha̭taṃ॒-vā~saḥ॒ pari̭dhatte | pā॒pmano-'pa̭hatyai |
vācaṃ̭-ya~॒tvopa̭vasati | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ guptyai᳚ | rātri̭-ñjāga॒raya̭nta āsate | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 2 ||
(karma̭ - dhatte॒ pañca̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - brahmaudanābhidhānam
catṷṣṭayya॒ āpo̭ bhavanti |
catṷśśapho॒ vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai ||
tā di॒gbhya-ssa॒mābhṛ̭tā bhavanti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ |
annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || tāsṷ brahmauda॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va tadda̭dhāti || 3 ||
catṷśśarāvo bhavati | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || u॒bha॒yato̭ ru॒kmau bha̭vataḥ | u॒bha॒yata̭ e॒vāsmi॒n-ruca̭-ndadhāti | uddha̭rati śṛta॒tvāya̭ |
sa॒rpiṣvā᳚-nbhavati meddhya॒tvāya̭ | ca॒tvāra̭ ārṣe॒yāḥ prāśna̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti | ca॒tvāri॒ hira̭ṇyāni dadāti | di॒śāma॒va jyotī॒g॒ṣya va̭rundhe || 4 ||
yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tasmi̭n-raśa॒nā-nnyṷnatti | pra॒jāpa̭ti॒rvā o̭da॒naḥ | reta॒ ājya᳚m | yadājyḙ raśa॒nā-nnyu॒natti̭ | pra॒jāpa̭time॒va reta̭sā॒ sama̭rdhayati || da॒rbha॒mayī̭ raśa॒nā bha̭vati |
ba॒hu vā e॒ṣa kṷca॒ro̭-'me॒ddhyamupa̭gacchati |
yadaśvaḥ̭ | pa॒vitraṃ॒-vai~ da॒rbhāḥ || 5 ||
yadda̭rbha॒mayī̭ raśa॒nā bhava̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | pū॒tamḙna॒-mmeddhya॒-māla̭bhate ||
aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya mahi॒moda̭-krāmat |
sa ma॒hartvi̭jaḥ॒ prāvi̭śat | tanma॒hartvi̭jā-mmahartvi॒ktvam | yanma॒hartvi̭jaḥ prā॒śñanti̭ |
ma॒hi॒māna̭-me॒vāsmi॒n-tadda̭dhati ||
aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya॒ reta॒ uda̭krāmat |
tathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mabhavat | yathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya॒-ndadā̭ti |
reta̭ e॒va tadda̭dhāti || o॒da॒ne da̭dāti | reto॒ vā o̭da॒naḥ | reto॒ hira̭ṇyam | reta̭sai॒vāsmi॒-nreto̭ dadhāti || 6 ||
(da॒dhā॒ti॒ - ru॒ndhe॒ - da॒rbhā - a̭bhava॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - raśanayā-'śvabandhanam
yo vai brahma̭ṇe de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭ta॒ye-'pra̭ti-pro॒cyāśva॒-mmeddhya̭-mba॒ddhnāti̭ |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yānbhavati | yaḥ pra̭ti॒procya̭ | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yānbhavati || yadāha̭ | brahma॒nnaśva॒-mmeddhya̭-mbhanthsyāmi de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ tena̭ rāddhyāsa॒miti̭ | brahma॒ vai bra॒hmā |
brahma̭ṇa e॒va de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye prati॒procyāśva॒-mmeddhya̭-mbaddhnāti || 7 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati ||
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ raśa॒nā-māda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒-mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭-maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒-mityā̭ha॒ yatyai᳚ ||
vyṛ̭ddhaṃ॒-vā~ e॒tadya॒jñasya̭ | yada̭ya॒juṣkḙṇa kri॒yate᳚ |
i॒māma̭gṛbhṇan-raśa॒nā-mṛ॒tasye-tyadhi̭ vadati॒ yajṷṣkṛtyai | ya॒jñasya॒ samṛ̭ddhyai || 8 ||
tadā̭huḥ | dvāda̭śāratnī raśa॒nā ka̭rta॒vyā(3) trayo̭daśāra॒tnī(3)riti̭ | ṛ॒ṣa॒bho vā e॒ṣa ṛ̭tū॒nām | yathsaṃ̭va~thsa॒raḥ |
tasya̭ trayoda॒śo māso̭ vi॒ṣṭapa᳚m | ṛ॒ṣa॒bha e॒ṣa ya॒jñānā᳚m | yada̭śvame॒dhaḥ | yathā॒ vā ṛ̭ṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | e॒vame॒tasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tra॒yo॒da॒śama̭ra॒tnigṃ ra̭śa॒nāyā̭-mu॒pāda̭dhāti || 9 ||
yatha̭rṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapagṃ̭ saggska॒roti̭ | tā॒dṛge॒va tat || pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyetyā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti ||
tayā̭ de॒vā-ssu॒tamāba̭bhūvu॒-rityā̭ha | bhūti̭me॒vopāva̭rtate || ṛ॒tasya॒ sāmana᳚-thsa॒ramā॒rapa॒ntītyā̭ha | sa॒tyaṃ-vā~ ṛ॒tam |
sa॒tyenai॒vaina̭ mṛ॒tenāra̭bhate || a॒bhi॒dhā a॒sītyā̭ha || 10 ||
tasmā̭-daśvamedhayā॒jī sarvā̭ṇi bhū॒tānya॒bhi bha̭vati | bhuva̭na-ma॒sītyā̭ha |
bhū॒māna̭-me॒vopa̭ti | ya॒ntā-'sītyā̭ha | ya॒ntāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti |
dha॒rtā-'sītyā̭ha | dha॒rtāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti | so᳚-'gniṃ-vai~᳚śvāna॒ra-mityā̭ha |
a॒gnā-ve॒vainaṃ̭-vai~śvāna॒re jṷhoti | sapra̭thasa॒mityā̭ha || 11 ||
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ̭ prathayati |
svāhā̭kṛta॒ ityā̭ha | homa̭ e॒vāsya॒ṣaḥ |
pṛ॒thi॒vyā-mityā̭ha | a॒syāme॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati | ya॒ntā rāḍya॒ntā-'si॒ yama̭no dha॒rtā-'si̭ dha॒ruṇa॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā ra॒yyai tvā॒ poṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste ||
sva॒gā tvā̭ de॒vebhya॒ ityā̭ha |
de॒vebhya̭ e॒vainagg̭ sva॒gā ka̭roti |
svāhā᳚ tvā pra॒jāpa̭taya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ |
yasyā̭ e॒va de॒vatā̭yā āla॒bhyata᳚ | tayai॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 12 ||
(ba॒dhnā॒ti॒ - samṛ̭ddhyā - u॒pada̭dhā - tya॒sītyā̭ha॒ - sapra̭thasa॒mītyā̭ha - de॒vebhya॒ ityā̭ha॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - aśvasya jale-'vagāhanam
yaḥ pi॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pu॒rastā᳚nnayati |
yo mā॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pa॒ścānna̭yati |
viṣva̭ñcame॒vāsmā᳚t-pā॒pmānaṃ॒-vi~vṛ̭hataḥ || yo arva̭nta॒-ñjighāgṃ̭sati॒ tama॒bhya̭mīti॒ varṷṇa॒ iti॒ śvāna̭-ñcatura॒kṣa-mprasaṷti |
pa॒ro martaḥ̭ pa॒ra-śśveti॒ śuna̭ścatu-ra॒kṣasya॒ praha̭nti | śveva॒ vai pā॒pmā bhrātṛ̭vyaḥ | pā॒pmāna̭-me॒vāsya॒ bhrātṛ̭vyagṃ hanti ||
sai॒ddhra॒ka-mmusa̭la-mbhavati || 13 ||
karma̭ karmai॒vāsmai̭ sādhayati || pau॒gg॒śca॒le॒yo ha̭nti |
pu॒gg॒śca॒lvāṃ-vai~ de॒vā-śśuca॒-nnya̭dadhuḥ | śu॒caivāsya॒ śucagṃ̭ hanti ||
pā॒pmā vā e॒tamī᳚phsa॒-tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |
aśva̭syādhaspa॒damupā᳚syati |
va॒jrī vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tyaḥ |
vajrḙṇai॒va pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya॒-mava̭krāmati || da॒kṣi॒ṇā-'pa̭plāvayati || 14 ||
pā॒pmāna̭-me॒vāsmā॒-cchama̭la॒-mapa̭plāvayati || ai॒ṣī॒ka ṷdū॒ho bha̭vati | āyu॒rvā i॒ṣīkāḥ᳚ | āyṷre॒-vāsmi̭-ndadhati | a॒mṛtaṃ॒-vā~ i॒ṣīkāḥ᳚ | a॒mṛta̭me॒-vāsmi̭-ndadhati || ve॒ta॒sa॒śā॒khopa॒samba̭ddhā bhavati |
a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ |
svāde॒vainaṃ॒-yo~ne॒rnirmi̭mīte ||
pu॒rastā᳚t-pra॒tyañca̭-ma॒bhyudṷ̄hati |
pu॒rastā̭-de॒vāsmi̭-npra॒tīcya॒ mṛta̭-ndadhāti ||
a॒ha-ñca॒ tva-ñca̭ vṛtraha॒nniti̭ bra॒hmā yaja̭mānasya॒ hasta̭-ṅgṛhṇāti |
bra॒hma॒kṣa॒tre e॒va sanda̭dhāti |
a॒bhi kratve᳚ndra bhū॒radha॒ jmannitya̭-dhva॒ryu-ryaja̭mānaṃ-vā~cayatya॒-bhiji̭tyai || 15 ||
(bha॒va॒ti॒ - plā॒va॒ya॒ti॒ - mi॒mī॒te॒ pañca̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - aśvasya prokṣaṇa-mmahartvijām
ca॒tvāra̭ ṛ॒tvija॒-ssamṷkṣanti |
ā॒bhya e॒vaina̭-ñcata॒sṛbhyo̭ di॒gbhyo̭-'bhisamī̭rayanti || śa॒tena̭ rājapu॒trai-ssa॒hāddhva॒ryuḥ | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā̭ vṛ॒traṃ-va~̭ddhyā॒diti̭ | rā॒jyaṃ-vā~ a̭ddhva॒ryuḥ | kṣa॒tragṃ rā̭japu॒traḥ | rā॒jyenai॒-vāsmi̭n kṣa॒tra-nda̭dhāti ||
śa॒tenā̭-rā॒jabhi̭ru॒grai-ssa॒ha bra॒hmā || 16 ||
da॒kṣi॒ṇa॒ta uda॒ntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā᳚-'pratidhṛ॒ṣyo᳚-'stviti̭ | balaṃ॒-vai~ bra॒hmā | bala̭marā॒jograḥ | bala̭nai॒-vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti || śa॒tena̭ sūtagrāma॒ṇibhiḥ̭ sa॒ha hotā᳚ | pa॒ścāt-prāntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |
a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā | a॒yagṃ rājā॒-'syai vi॒śaḥ || 17 ||
ba॒hu॒gvai ba̭hva॒śvāyai̭ bahvajāvi॒kāyai᳚ | ba॒hu॒vrī॒hi॒ya॒vāyai̭ bahumāṣati॒lāyai᳚ |
ba॒hu॒hi॒ra॒ṇyāyai̭ bahuha॒stikā̭yai | ba॒hu॒dā॒sa॒pū॒ru॒ṣāyai̭ rayi॒matyai॒ puṣṭi̭matyai | ba॒hu॒rā॒ya॒spo॒ṣāyai॒ rājā॒-'stviti̭ | bhū॒mā vai hotā᳚ | bhū॒mā sṷ̄tagrāma॒ṇyaḥ̭ | bhū॒mnaivāsmi̭-nbhū॒māna̭-ndadhāti || śa॒tena̭ kṣatta-saṅgrahī॒tṛbhiḥ̭ sa॒hodgā॒tā | u॒tta॒ra॒to da̭kṣi॒ṇā tiṣṭha॒-nprokṣa̭ti || 18 ||
a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙ ne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā॒ sarva॒māyṷre॒tviti̭ |
āyu॒rvā ṷdgā॒tā | āyuḥ̭ kṣatta-saṅgrahī॒tāraḥ̭ |
āyṷṣai॒-vāsmi॒nnāyṷ-rdadhāti || śa॒tagṃ śa̭ta-mbhavanti | śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ |
āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati || ca॒tu॒-śśa॒tā bha̭vanti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || 19 ||
(bra॒hmā - vi॒śa - ṷkṣati॒ - diśa॒ eka̭-ñca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - bhūmau patatā-mbindūnāmabhimantraṇam
yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti | e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |
yanni॒ktamanā̭-labdha-muthsṛ॒janti̭ | yathstokyā̭ a॒nvāha̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |
yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || sa॒hasra॒-manvā̭ha | sa॒hasra̭ sammita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || 20 ||
yatpari̭mitā anubrū॒yāt | pari̭mita॒mava̭rundhīta | apa̭rimitā॒ anvā̭ha | apa̭rimita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||
stokyā̭ juhoti | yā e॒va varṣyā॒ āpaḥ̭ | tā ava̭rundhe || a॒syā-ñjṷhoti | i॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒raḥ || 21 ||
a॒syāme॒vaināḥ॒ prati̭ṣṭhāpayati || u॒vāca̭ ha pra॒jāpa̭tiḥ | stokyā̭su॒ vā a॒hama̭śvame॒dhagṃ saggsthā̭payāmi | tena॒ tata॒-ssaggsthi̭tena carā॒mīti̭ || a॒gnaye॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || somā̭ya॒ svāhetyā̭ha | somā̭yai॒vaina̭-ñjuhoti | sa॒vi॒tre svāhetyā̭ha | sa॒vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti || 22 ||
sara̭svatyai॒ svāhetyā̭ha | sara̭svatyā e॒vaina̭-ñjuhoti | pū॒ṣṇe svāhetyā̭ha | pū॒ṣṇa e॒vaina̭-ñjuhoti | bṛha॒spata̭ye॒ svāhetyā̭ha |
bṛha॒spata̭ya e॒vaina̭-ñjuhoti | a॒pā-mmodā̭ya॒ svāhetyā̭ha | a॒dbhya e॒vaina̭-ñjuhoti | vā॒yave॒ svāhetyā̭ha | vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || 23 ||
mi॒trāya॒ svāhetyā̭ha | mi॒trāyai॒vaina̭-ñjuhoti | varṷṇāya॒ svāhetyā̭ha | varṷṇāyai॒vaina̭-ñjuhoti || e॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhoti ||
daśa̭ daśa sa॒pānda̭-ñjuhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒-vānnādya॒mava̭rundhe || pra vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kā-ccya̭vate |
yaḥ parā̭cī॒rāhṷtī-rju॒hoti̭ |
punaḥ̭ punarabhyā॒varta̭-ñjuhoti |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati ||
e॒tāgṃ ha॒ vāva so᳚-'śvame॒dhasya॒ saggsthi̭ti muvā॒cā-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |
yadya॒jñasya॒ saggsthi̭tasya॒ skanda̭ti || 24 ||
(a॒bhiji̭tyai - vaiśvāna॒raḥ - sa̭vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti - vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti - cyavate॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - athādhvaryuprokṣaṇam
pra॒jāpa̭taye tvā॒ juṣṭa॒-mprokṣā॒mīti̭ pura॒stā᳚t-pa॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |
pra॒jāpa̭ti॒rvai de॒vānā̭-mannā॒do vī॒ryā̭vān |
a॒nnādya̭-me॒vāsmi̭n vī॒rya̭-ndadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ma̭nnā॒do vī॒ryā̭vattamaḥ || i॒ndrā॒gnibhyā॒-ntveti̭ dakṣiṇa॒taḥ |
i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒moji̭ṣṭhau॒ bali̭ṣṭhau | oja̭ e॒vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmoji̭ṣṭho॒ bali̭ṣṭhaḥ || vā॒yave॒ tveti̭ pa॒ścāt | vā॒yurvai de॒vānā̭mā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ || 25 ||
ja॒vame॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ ||
viśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityṷttara॒taḥ |
viśve॒ vai de॒vā de॒vānāṃ᳚-ya~śa॒svita̭māḥ |
yaśa̭ e॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāṃ-ya~̭śa॒svita̭maḥ || de॒vebhya॒-stvetya॒dhastā᳚t | de॒vā vai de॒vānā॒-mapa̭citatamāḥ |
apa̭citi-me॒vāsmi̭-ndadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-mapa̭citatamaḥ || 26 ||
sarve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityu॒pari̭ṣṭāt |
sarve॒ vai de॒vāstviṣi̭manto hara॒svinaḥ̭ |
tviṣi̭me॒-vāsmi॒n॒. haro̭ dadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ntviṣi̭mān hara॒svita̭maḥ || di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvetyā̭ha |
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti ||
sa॒te tvā-'sa̭te tvā॒-'dbhyastvau-ṣa̭dhībhyastvā॒ viśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ ityā̭ha |
tasmā̭daśvamedhayā॒jina॒gṃ॒ sarvā̭ṇi bhū॒tānyupa̭ jīvanti || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yatprā̭jāpa॒tyo-'śvaḥ̭ | atha॒ kasmā̭dena-ma॒nyābhyo̭ de॒vatā॒bhyo-'pi॒ prokṣa॒tīti̭ |
aśve॒ vai sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ |
taṃ-ya~dviśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ iti̭ prā॒kṣati̭ |
de॒vatā̭ e॒vāsmi̭-nna॒nvāyā̭tayati |
tasmā॒daśve॒ sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ || 27 ||
(sā॒ra॒sā॒rita॒mo - 'pa̭citatamaḥ - prājāpa॒tyo-'śva॒ pañca̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - aśvacaritānāmaśvarūpāṇā-ñca homāḥ
yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti |
e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |
yatprokṣi̭ta॒-manā̭labdha-muthsṛ॒janti̭ | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat | yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || ī॒ṅkā॒rāya॒ svāhe-ṅkṛ̭tāya॒ svāhetyā̭ha | e॒tāni॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ | ca॒ri॒taire॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 28 ||
tadā̭huḥ | anā̭hutayo॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ |
naitā ho̭ta॒vyā̭ iti̭ | atho॒ khalvā̭huḥ | ho॒ta॒vyā̭ e॒va | atra॒ vāvaivaṃ-vi~॒dvāna̭śvame॒dhagṃ
saggsthā̭payati | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | tasmā᳚-ddhota॒vyā̭ iti̭ || ba॒hi॒rdhā vā ḙname॒tadā॒yata̭nā-ddadhāti |
bhrātṛ̭vyamasmai janayati || 29 ||
yasyā̭ nāyata॒ne᳚-'nyatrā॒gne-rāhṷtī-rju॒hoti̭ |
sā॒vi॒tri॒yā iṣṭyāḥ᳚ pu॒rastā᳚thsviṣṭa॒ kṛtaḥ̭ |
ā॒ha॒va॒nīye᳚-'śvacari॒tāni̭ juhoti | ā॒yata̭na e॒vāsyāhṷtī-rjuhoti | nāsmai॒ bhrātṛ̭vya-ñjanayati || tadā̭huḥ | ya॒jña॒mu॒khe ya̭jñamukhe hota॒vyāḥ᳚ | ya॒jñasya॒ klṛptyai᳚ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā-nṷkhyātyā॒ iti̭ || atho॒ khalvā̭huḥ || 30 ||
yadya̭jñamu॒khe ya̭jñamukhe juhu॒yāt |
pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaṃ॒-vya~̭drdhayet |
ava̭ suva॒rgāllo॒kā-tpa̭dyeta | pāpī̭yā-nthsyā॒diti̭ |
sa॒kṛde॒va ho̭ta॒vyāḥ᳚ | na yaja̭māna-mpa॒śubhi॒-rvya̭drdhayati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati | na pāpī̭yā-nbhavati || a॒ṣṭāca̭tvārigṃśatamaśva rū॒pāṇi̭ juhoti | a॒ṣṭāca̭tvārigṃśadakṣarā॒ jaga̭tī | jāga॒to-'śvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai || eka॒mati̭rikta-ñjuhoti | tasmā॒dekaḥ̭ pra॒jāsvadrdhṷkaḥ || 31 ||
(a॒drdha॒ya॒ti॒ - ja॒na॒ya॒ti॒ - khalvā̭hu॒--r jaga̭tī॒ trīṇi̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - aśvasya nāmnāmabhivācanam, uthsargaśca
vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ mā॒tā | a॒sau pi॒tā | ā॒bhyāme॒vaina॒-mpari̭dadāti || aśvo̭-'si॒ hayo॒-'sītyā̭ha | śāstye॒vaina̭me॒tat | tasmā᳚cchi॒ṣṭāḥ pra॒jā jā̭yante || atyo॒-'sītyā̭ha |
tasmā॒daśva॒-ssarvā᳚-npa॒śūnatyḙ-'ti |
tasmā॒daśva॒-ssarvḙṣā-mpaśū॒nāg śraiṣṭhya̭-ṅgacchati || 32 ||
pra yaśa॒-śśraiṣṭhya̭māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || naro॒-'syarvā̭-'si॒ sapti̭rasi vā॒jya̭sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
yayu॒rnāmā॒-'sītyā̭ha | e॒tadvā aśva̭sya pri॒ya-nnā̭ma॒dheya᳚m | pri॒yeṇai॒vaina̭-nnāma॒dheyḙnā॒bhiva̭dati | tasmā॒dapyā̭mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte | mi॒trame॒va bha̭vataḥ || 33 ||
ā॒di॒tyānā॒-mpatvā-'nvi॒hītyā̭ha | ā॒di॒tyāne॒vaina̭-ṅgamayati ||
a॒gnaye॒ svāhā॒ svāhe᳚ndrā॒gnibhyā॒miti̭ pūrvaho॒mā-ñjṷhoti | pūva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || bhūra̭si bhu॒ve tvā॒ bhavyā̭ya tvā bhaviṣya॒te tvetyuthsṛ̭jati sarva॒tvāya̭ || devā̭ āśāpālā e॒ta-nde॒vebhyo-'śva॒-mmedhā̭ya॒ prokṣi̭ta-ṅgopāya॒tetyā̭ha | śa॒taṃ-vai~ talpyā̭ rājapu॒trā de॒vā ā̭śāpā॒lāḥ | tebhya̭ e॒vaina॒-mpari̭dadāti ||
ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ | i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭tiḥ॒
svāheti̭ catṛ॒ṣu pa॒thsu jṷhoti || 34 ||
e॒tā vā aśva̭sya॒ bandha̭nam |
tābhi̭re॒vaina̭-mbaddhnāti |
tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-māga̭cchati |
tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-nna ja̭hāti ||
rā॒ṣṭraṃ-vā~ a̭śvame॒dhaḥ | rā॒ṣṭre khalu॒ vā e॒te vyāya̭cchante | ye-'śva॒-mmeddhya॒gṃ॒ rakṣa̭nti | teṣāṃ॒-ya~ u॒dṛca॒-ṅgaccha̭nti |
rā॒ṣṭrāde॒va te rā॒ṣṭra-ṅga̭cchanti | a॒tha ya u॒dṛca॒-nna gaccha̭nti || 35 ||
rā॒ṣṭrāde॒va te vyava̭cchidyante | parā॒ vā e॒ṣa si̭cyate | yo̭-'ba॒lo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | yada॒mitrā॒ aśvaṃ̭-vi~॒nderanṋ |
ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | ca॒tu॒śśa॒tā ra̭kṣanti | ya॒jñasyāghātāya || athā॒nya-mā॒nīya॒ prokṣḙyuḥ | saiva tataḥ॒ prāya̭ścittiḥ || 36 ||
(ga॒ccha॒ti॒ - bha॒va॒taḥ॒ - pa॒thsu jṷhoti॒ - na gaccha̭nti॒ - +nava̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - dīkṣābhidhāna-ntatra vaiśvadevahomaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayatāśvame॒dhena̭ yaje॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | tasya̭ tepā॒nasya̭ | sa॒ptātmano̭ de॒vatā॒ uda̭krāmann | sā dī॒kṣā-'bha̭vat | sa e॒tāni̭ vaiśvade॒vānya̭paśyat | tānya̭ juhot |
tairvai sa dī॒kṣāmavā̭rundha | yadvai᳚śva de॒vāni̭ ju॒hoti̭ | dī॒kṣāme॒va-tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || 37 ||
sa॒pta jṷhoti | sa॒pta hi tā de॒vatā̭ u॒dakrā̭mann || a॒nva॒ha-ñjṷhoti | a॒nva॒hame॒va dī॒kṣāmava̭rundhe || trīṇi̭ vaiśvade॒vāni̭ juhoti |
ca॒tvāryau᳚dgraha॒ṇāni̭ | sa॒pta sampa̭dyante | sa॒pta vai śī̭ra.ṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇā dī॒kṣā | prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || 38 ||
eka̭vigṃśatiṃ-vai~śvade॒vāni̭ juhoti | eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ |
dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ || e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ | taddaivya̭-ṅkṣa॒ttram |
sā śrīḥ | tadbra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tathsvārā᳚jya-mucyate || 39 ||
tri॒gṃ॒śata̭maudgraha॒ṇāni̭ juhoti | tri॒gṃ॒śada̭kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒mava̭rundhe ||
tre॒dhā vi॒bhajya̭ de॒vatā᳚-ñjuhoti | tryā̭vṛto॒ vai de॒vāḥ | tryā̭vṛta i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ṅklṛptyai᳚ || apa॒ vā e॒tasmā᳚tprā॒ṇāḥ krā̭manti || 40 ||
yo dī॒kṣāma̭ti-re॒caya̭ti | sa॒ptā॒ha-mpraca̭ranti |
sa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | prā॒ṇā dī॒kṣā |
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti |
sarvaṃ॒-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ | sarva̭me॒vāpno̭ti | atho̭ i॒yaṃ-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ |
a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || 41 ||
(ru॒ndhe॒ - prā॒ṇā-ndī॒kṣāmava̭rundha - ucyate - krāmanti - tiṣṭhati) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - vaiśvadevahomamantravyākhyānam
prajāpa̭ti-raśvame॒dha-ma̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭa-nna kiñca॒noda̭yacchat |
taṃ-vai~᳚śvade॒vānye॒-voda̭yacchann | yadvai᳚śvade॒vāni̭ ju॒hoti̭ |
ya॒jñasyodya̭tyai || svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāhā᳚ | svāhā-''dhī̭ta॒-mmana̭se॒ svāhā᳚ |
svāhā॒ manaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ svāhā᳚ |
kāya॒ svāhā॒ kasmai॒ svāhā̭ kata॒masmai॒ svāheti̭ prājāpa॒tye mukhyḙ bhavataḥ |
pra॒jāpa̭ti-mukhābhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi॒rudya̭cchate || 42 ||
adi̭tyai॒ svāhā-'di̭tyai ma॒hyai᳚ svāhā-'di̭tyai sumṛḍī॒kāyai॒ svāhetyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭-mprati॒ṣṭhāyodya̭cchate ||
sara̭svatyai॒ svāhā॒ sara̭svatyai bṛha॒tyai᳚ svāhā॒ sara̭svatyai pāva॒kāyai॒ svāhetyā̭ha |
vāgvai sara̭svatī | vā॒caivaina॒mudya̭cchate ||
pū॒ṣṇe svāhā̭ pū॒ṣṇe pra̭pa॒thyā̭ya॒ svāhā̭ pū॒ṣṇe na॒randhi̭ṣāya॒ svāhetyā̭ha |
pa॒śavo॒ vai pū॒ṣā | pa॒śubhi̭re॒vaina॒-mudya̭cchate || tvaṣṭre॒ svāhā॒ tvaṣṭra̭ tu॒rīpā̭ya॒ svāhā॒ tvaṣṭrḙ puru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭ha | tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛt | rū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti | atho̭ rū॒paire॒vaina॒-mudya̭cchate ||
viṣṇa̭ve॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nikhurya॒pāya॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nibhūya॒pāya॒ svāhetyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñāyai॒vaina॒-mudya̭cchate || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti | pratyutta̭bdhyai saya॒tvāya̭ || 43 ||
(ya॒ccha॒te॒ - pu॒ru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭hā॒ṣṭau ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12 - aśvasañcaraṇavathsare pratidina-ndevayajanadeśe kartavyamiṣṭitrayamabhidhīyate
sā॒vi॒tra-ma॒ṣṭaka̭pāla-mprā॒tarnirva̭pati | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī |
gā॒ya॒tra-mprā̭tassava॒nam |
prā॒ta॒ssa॒va॒nā de॒vaina̭-ṅgāyatri॒yā ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |
atho᳚ prātassava॒name॒va tenā᳚pnoti | gā॒ya॒trī-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tre pra̭savi॒tra ekā̭daśa-kapāla-mma॒ddhyandi̭ne | ekā̭daśākṣarā tri॒ṣṭup |
traiṣṭṷbha॒-mmāddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭nam |
māddhya̭ndinā-de॒vaina॒gṃ॒ sava̭nāttri॒ṣṭubhaḥ॒-chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte || 44 ||
atho॒ māddhya̭ndiname॒va sava̭na॒-ntenā᳚pnoti | tri॒ṣṭubha॒-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tra ā̭savi॒tre dvāda̭śa-kapāla-maparā॒hṇe | dvāda̭śākṣarā॒ jaga̭tī | jāga̭ta-ntṛtīya sava॒nam |
tṛ॒tī॒ya॒ sa॒va॒nāde॒vaina॒-ñjaga̭tyā॒ ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |
atho̭ tṛtīya sava॒name॒va tenā᳚pnoti |
jaga̭tī॒-ñchandaḥ̭ || ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ |
i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭ti॒-ssvāheti॒ cata̭sra॒ āhṷtī-rjuhoti
( ) || 45 ||
cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒gbhire॒vaina॒-mpari̭gṛhṇāti || āśva̭ttho vra॒jo bha̭vati | pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā |
so᳚-'śva॒tthe saṃ̭va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam |
yadāśva̭ttho vra॒jo bhava̭ti | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || 46 ||
(tri॒ṣṭubha॒ ̭śchanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte - juhoti॒ - nava̭ ca) (a. 12)
anuvākaṃ 13 - saṃva~thsarādrdhvamukhyasyāgrerūpasthānam
ā bra̭hma-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavarca॒sī jā̭yatā॒-mityā̭ha | brā॒hma॒ṇa e॒va bra̭hmavarca॒sa-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā brā᳚hma॒ṇo bra̭hmavarca॒sya̭ jāyata || ā-'smi-nrā॒ṣṭre rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho jā̭yatā॒-mityā̭ha | rā॒ja॒nya̭ e॒va śau॒rya-mma̭hi॒māna̭-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho̭-'jāyata ||
dogdhrī̭ dhe॒nurityā̭ha | dhe॒nvāme॒va payo̭ dadhāti | tasmā᳚tpu॒rā dogdhrī̭ dhe॒nura̭jāyata | voḍhā̭-'na॒ḍvā-nityā̭ha || 47 ||
a॒na॒ḍuhye॒va vī॒rya̭-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā voḍhā̭-'na॒ḍvāna̭jāyata | ā॒śu-ssapti॒rityā̭ha | aśva̭ e॒va ja॒va-nda̭dhāti | tasmā᳚tpu॒rā-''śuraśvo̭-'jāyata | pura̭dhiṃ॒ryoṣetyā̭ha |
yo॒ṣitye॒va rū॒pa-nda̭dhāti | tasmā॒thstrī yṷva॒tiḥ pri॒yā bhāvṷkā || ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā ityā̭ha | ā ha॒ vai tatra̭ ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā jā̭yate || 48 ||
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || sa॒bheyo॒ yuvetyā̭ha | yo vai pū᳚rvavaya॒sī |
sa sa॒bheyo॒ yuvā᳚ | tasmā॒dyuvā॒ pumā᳚-npri॒yo bhāvṷkaḥ || ā-'sya yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yatā॒-mityā̭ha | ā ha॒ vai tatra॒ yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yate |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || ni॒kā॒meni̭kāme naḥ pa॒rjanyo̭ varṣa॒tvityā̭ha |
ni॒kā॒meni̭kāme ha॒ vai tatra̭ pa॒rjanyo̭ varṣati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || pha॒linyo̭ na॒ oṣa̭dhayaḥ pacyantā॒-mityā̭ha |
pha॒linyo̭ ha॒ vai tatrauṣa̭dhayaḥ pacyante | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte |
yo॒ga॒kṣe॒mo naḥ̭ kalpatā॒-mityā̭ha |
kalpa̭te ha॒ vai tatra̭ pra॒jābhyo̭ yogakṣe॒maḥ |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || 49 ||
(a॒na॒ḍvānityā̭ha - jāyate - varṣati sa॒pta ca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - annahomāḥ. trirātrarūpasyāśvamedhasya prathamadinarātrau
pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo̭ ya॒jñān vyādi̭śat |
sa ā॒tma-nna̭śvame॒dhama̭dhatta |
ta-nde॒vā a̭bruvann | e॒ṣa vāva ya॒jñaḥ | yada̭śvame॒dhaḥ | apye॒va no-'trā॒stviti̭ |
tebhya̭ e॒tāna̭nnaho॒mā-nprāya̭cchat |
tāna̭juhot | tairvai sa de॒vāna̭ prīṇāt |
yada̭nna-ho॒māñju॒hoti̭ || 50 ||
de॒vāne॒va tairyaja̭mānaḥ prīṇāti || ājyḙna juhoti |
a॒gnervā e॒tadrū॒pam | yadājya᳚m | yadājyḙna ju॒hoti̭ | a॒gnime॒va tatprī̭ṇāti || madhṷnā juhoti |
ma॒ha॒tyai vā e॒tadde॒vatā̭yai rū॒pam | yanmadhṷ | yanmadhṷnā ju॒hoti̭ || 51 ||
ma॒ha॒tīme॒va tadde॒vatā᳚-mprīṇāti | ta॒ṇḍu॒lai-rjṷhoti | vasṷ̄nāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yatta̭ṇḍu॒lāḥ | yatta̭ṇḍu॒lai-rju॒hoti̭ |
vasṷ̄ne॒va tatprī̭ṇāti | pṛthṷkai-rju॒hoti̭ (rjuhoti) |
ru॒drāṇāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yatpṛthṷkāḥ | yatpṛthṷkai-rju॒hoti̭ || 52 ||
ru॒drāne॒va tatprī̭ṇāti | lā॒jairjṷhoti | ā॒di॒tyānāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yallā॒jāḥ | yallā॒jai-rju॒hoti̭ | ā॒di॒tyāne॒va tatprī̭ṇāti | ka॒rambai᳚-rjuhoti | viśvḙṣāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vānāgṃ̭ rū॒pam | yatka॒rambāḥ᳚ | yatka॒rambai᳚-rju॒hoti̭ || 53 ||
viśvā̭ne॒va tadde॒vā-nprī̭ṇāti | dhā॒nābhi̭-rjuhoti |
nakṣa̭trāṇāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yaddhā॒nāḥ | yaddhā॒nābhi̭-rju॒hoti̭ | nakṣa̭trāṇye॒va tatprī̭ṇāti | saktṷbhi-rjuhoti | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tadrū॒pam |
yathsakta̭vaḥ | yathsaktṷbhi-rju॒hoti̭ || 54 ||
pra॒jāpa̭time॒va tatprī̭ṇāti | ma॒sūsyai᳚rjuhoti |
sarvā̭sāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vatā̭nāgṃ rū॒pam | yanma॒sūsyā̭ni | yanma॒sūsyai᳚-rju॒hoti̭ | sarvā̭ e॒va tadde॒vatāḥ᳚ prīṇāti | pri॒ya॒ṅgu॒ta॒ṇḍu॒lai-rjṷhoti | pri॒yāṅgā̭ ha॒ vai nāmai॒te |
e॒tairvai de॒vā aśva॒syāṅgā̭ni॒ sama̭dadhuḥ | yatpri̭yaṅgutaṇḍu॒lai-rju॒hoti̭ | aśva̭syai॒vāṅgā̭ni॒ sanda̭dhāti || daśānnā̭ni juhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ |
vi॒rāṭ-kṛ॒thsnasyā॒-nnādya॒syā-va̭ruddhyai || 55 ||
(ju॒hoti॒ - madhṷnā ju॒hoti॒ - pṛthṷkairju॒hoti̭ - ka॒rambai᳚rju॒hoti॒ - saktṷbhirju॒hoti̭ - priyaṅgutaṇḍu॒lairju॒hoti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 14)
(a॒nna॒ho॒mānājyḙnā॒gnermadhṷnā taṇḍu॒laiḥ pṛthṷkairlā॒jaiḥ ka॒rambai᳚drdhā॒nābhi॒-ssaktṷbhirma॒sūsyaiḥ᳚ priyaṅgutaṇḍu॒lai-rdaśānnā̭ni॒ dvāda̭śa)
anuvākaṃ 15 - tatprakāraviśeṣa
pra॒jāpa̭ti-raśvame॒dhama̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann |
sa e॒tā-npra॒jāpa̭tirnaktagṃ ho॒māna̭-paśyat | tāna̭ juhot | tairvai sa ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ | ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒ rakṣā॒g॒syapa̭hanti || ājyḙna juhoti |
vajro॒ vā ājya᳚m | vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti || 56 ||
ājya̭sya prati॒pada̭-ṅkaroti | prā॒ṇo vā ājya᳚m |
mu॒kha॒ta e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti || a॒nna॒ho॒mā-ñjṷhoti | śarī̭ravade॒vāva̭rundhe || vya॒tyāsa̭-ñjuhoti | u॒bhaya॒syā va̭ruddhyai ||
nakta̭-ñjuhoti | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || ājyḙnā-nta॒to jṷhoti || 57 ||
prā॒ṇo vā ājya᳚m | u॒bha॒yata̭ e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti | pu॒rastā᳚-cco॒pari̭ṣṭācca || eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | dvābhyā॒g॒ svāhetyā̭ha | a॒muṣmi̭nne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | u॒bhayo̭re॒va lo॒kayāḥ॒ prati̭tiṣṭhati | a॒smiggścā॒-muṣmigg̭śca || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe |
sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā-va̭rundhe ||
sarva̭smai॒ svāhetyā̭ha | apa̭rimitame॒vā va̭rundhe || 58 ||
(e॒va ya॒jña-drakṣā॒g॒syapa̭han - tyanta॒to jṷhoti - śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha sapta ca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16 - vivaraṇametayoḥ
pra॒jāpa̭tiṃ॒-vā~ e॒ṣa ī᳚phsa॒tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |
atho̭ āhuḥ | sarvā̭ṇi bhū॒tānīti̭ ||
eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvā ekaḥ̭ | tame॒vāpno̭ti || eka̭smai॒ svāhā॒ dvābhyā॒g॒ svāhetya̭bhi-pū॒rvamāhṷtī-rjuhoti |
a॒bhi॒pū॒rvame॒va sa̭va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti || 59 ||
e॒ka॒vade॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || santa̭ta-ñjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe | sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā va̭rundhe || a॒yutā̭ya॒ svāhā̭ ni॒yutā̭ya॒ svāhā᳚ pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha || 60 ||
traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kānava̭rundhe || arbṷdāya॒ svāhetyā̭ha | vāgvā arbṷdam | vāca̭me॒vā va̭rundhe || nya̭rbudāya॒ svāhetyā̭ha |
yo vai vā॒co bhū॒mā | tannya̭rbudam |
vā॒ca e॒va bhū॒māna॒mava̭rundhe ||
sa॒mu॒drāya॒ svāhetyā̭ha || 61 ||
sa॒mu॒drame॒vāpno̭ti | maddhyā̭ya॒ svāhetyā̭ha | maddhya̭me॒vāpno̭ti | antā̭ya॒ svāhetyā̭ha | anta̭me॒-vāpno̭ti | pa॒rā॒drdhāya॒ svāhetyā̭ha |
pa॒rā॒drdhame॒vāpno̭ti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetyā̭ha | rātri॒rvā u॒ṣāḥ |
aha॒rvyṷṣṭiḥ | a॒ho॒rā॒tre e॒vāva̭rundhe |
atho̭ ahorā॒trayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati ||
tā yadu॒bhayī॒rdivā̭ vā॒ naktaṃ̭-vā~ juhu॒yāt | a॒ho॒rā॒tre mo̭hayet | u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāho̭deṣya॒te svāho᳚dya॒te
svāhetyanṷdite juhoti | udi̭tāya॒ svāhā̭ suva॒rgāya॒ svāhā̭ lo॒kāya॒ svāhetyudi̭te juhoti |
a॒ho॒rā॒trayo॒-ravya̭timohāya || 62 ||
(e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti - pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha - samu॒drāya॒ svāhetyā॒hāha॒--r vyṷṣṭi-ssa॒pta ca̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante
vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretya̭śva-nā॒māni̭ juhoti |
u॒bhayo̭re॒vainaṃ̭-lo~॒kayo᳚-rnāma॒dheya̭-ṅgamayati || āya̭nāya॒ svāhā॒ prāya̭ṇāya॒ svāhetyṷ-ddrā॒vāñjṷhoti | sarva̭me॒vaina॒-maska̭nnagṃ suva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati ||
a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvahā॒mā-ñjṷhoti | pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati ||
pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat || a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvadī॒kṣā jṷhoti |
pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 63 ||
pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyḙ-kavi॒gṃ॒śinī᳚-ndī॒kṣā-ñjṷhoti |
eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ | dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||
bhuvo̭ de॒vānā॒-ṅkarma॒ṇetyṛ̭tu-dī॒kṣā jṷhoti |
ṛ॒tūne॒-vāsmai̭ kalpayati || a॒gnaye॒ svāhā̭ vā॒yave॒ svāheti̭ juho॒tya-na̭ntarityai || 64 ||
a॒rvāṃya~॒jña-ssaṅkrā̭ma॒tvi-tyāptī᳚-rjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyāptyai᳚ || bhū॒ta-mbhavya̭-mbhavi॒ṣyaditi॒ paryā᳚ptī-rjuhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ paryā᳚ptyai ||
ā mḙ gṛ॒hā bha̭va॒ntvityā॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā bhū᳚tyai ||
a॒gninā॒ tapo-'nva̭bhava॒ditya̭nu॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷbhūtyai ||
svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāheti॒ sama̭stāni vaiśvade॒vāni̭ juhoti | sama̭stame॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 65 ||
da॒dbhya-ssvāhā॒ hanū᳚bhyā॒g॒ svāhetya̭ṅgaho॒mā-ñjṷhoti |
aṅgḙ aṅge॒ vai purṷṣasya pā॒pmopa̭śliṣṭaḥ |
aṅgā̭daṅgā de॒vaina̭-mpā॒pmana॒stena̭ muñcati || a॒ñjye॒tāya॒ svāhā̭ kṛ॒ṣṇāya॒ svāhā᳚ śve॒tāya॒ svāhetya̭-śvarū॒pāṇi̭ juhoti |
rū॒paire॒vaina॒gṃ॒ sama̭drdhayati ||
oṣa̭dhībhya॒-ssvāhā॒ mūle᳚bhya॒-ssvāhetyo̭ṣadhi ho॒māñjṷhoti | dva॒yyo vā oṣa̭dhayaḥ | puṣpe᳚bhyo॒-'nyāḥ phala̭-ṅgṛ॒hṇanti̭ |
mūle᳚bhyo॒-'nyāḥ | tā e॒vobhayī॒rava̭rundhe || 66 ||
vana॒spati̭bhya॒-ssvāheti̭ vanaspati-ho॒māñjṷhoti |
ā॒ra॒ṇyasyā॒nnādya॒syāva̭ruddhyai ||
me॒ṣastvā̭ paca॒tai-ra̭va॒tvitya-pā᳚vyāni juhoti |
prā॒ṇā vai de॒vā apā᳚vyāḥ | prā॒ṇāne॒vāva̭rundhe || kūpyā᳚bhya॒-ssvāhā॒-'dbhya-ssvāhetya॒pāgṃ homā᳚ñjuhoti | a॒phsu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || 67 ||
(pū॒rva॒dī॒kṣā jṷhoti॒ pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒mati̭krāma॒ - tyana̭ntarityai - krāmati - rundhe॒ - jāya̭ta॒ eka̭-ñca) (a. 17)
anuvākaṃ 18 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante
ambhāgṃ̭si juhoti | a॒yaṃ-vai~ lo॒ko-'mbhāgṃ̭si |
tasya॒ vasa॒vo-'dhi̭patayaḥ | a॒gnirjyotiḥ̭ | yadambhāgṃ̭si ju॒hoti̭ |
i॒mame॒va lo॒kamava̭rundhe | vasṷ̄nā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | a॒gni-ñjyoti॒rava̭rundhe || nabhāgṃ̭si juhoti | a॒ntari̭kṣaṃ-vai~ nabhāgṃ̭si || 68 ||
tasya̭ ru॒drā adhi̭patayaḥ | vā॒yurjyotiḥ̭ | yannabhāgṃ̭si ju॒hoti̭ | a॒ntari̭kṣame॒vā-va̭rundhe | ru॒drāṇā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati |
vā॒yu-ñjyoti॒rava̭rundhe | mahāgṃ̭si juhoti | a॒sau vai lo॒ko mahāgṃ̭si | tasyā̭di॒tyā adhi̭patayaḥ| sūryo॒ jyotiḥ̭ || 69 ||
yanmahāgṃ̭si ju॒hoti̭ | a॒mume॒va lo॒kamava̭rundhe | ā॒di॒tyānā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | sūrya॒-ñjyoti॒rava̭rundhe ||
namo॒ rājña॒ namo॒ varṷṇā॒yeti̭ ya॒vyāni̭ juhoti |
a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai || ma॒yo॒bhūrvāto̭ a॒bhi vā̭tū॒srā iti̭ ga॒vyāni̭ juhoti |
pa॒śū॒nāmava̭ruddhyai ||
prā॒ṇāya॒ svāhā᳚ vyā॒nāya॒ svāheti̭ santati-ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || 70 ||
si॒tāya॒ svāhā-'si̭tāya॒ svāheti॒ pramṷktī-rjuhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ pramṷktyai || pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha |
ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
da॒ttvate॒ svāhā̭-'da॒ntakā̭ya॒ svāheti̭ śarīra-ho॒māñjṷhoti | pi॒tṛ॒lo॒kame॒va tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || kastvā̭ yunakti॒ sa tvā̭ yuna॒ktviti̭ pari॒dhīn. yṷnakti | i॒me vai lo॒kāḥ pa̭ri॒dhayaḥ̭ | i॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān. yṷnakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 71 ||
yaḥ prā̭ṇa॒to ya ā᳚tma॒dā iti̭ mahi॒mānaṷ juhoti |
su॒va॒rgo vai lo॒ko mahaḥ̭ | su॒va॒rgame॒va tābhyāṃ᳚-lo~॒kaṃ-ya~ja̭mā॒no-'va̭rundhe ||
ā brahma̭-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavaca॒rsī jā̭yatā॒miti॒ sama̭stāni brahmavarca॒sāni̭ juhoti |
bra॒hma॒va॒rca॒same॒va tairyaja̭mā॒no
-'va̭rundhe || jajñi॒ bīja॒miti̭ juho॒tya-na̭ntarityai ||
a॒gnaye॒ sama̭nama-tpṛthi॒vyai samana̭ma॒diti̭ sannati ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sanna̭tyai || bhū॒tāya॒ svāhā̭ bhaviṣya॒te svāheti̭ bhūtābha॒vyau homaṷ juhoti |
a॒yaṃ-vai~ lo॒ko bhū॒tam || 72 ||
asau bha̭vi॒ṣyat | a॒nayo̭re॒va lo॒kayoḥ॒ prati̭tiṣṭhati | sarva॒syāptyai᳚ | sarva॒syāva̭ruddhyai || yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna॒ itya̭śvasto॒mīya̭-ñjuhoti | sarva॒syāptyai᳚ | sarva̭sya॒ jityai᳚ || sarva̭me॒va tenā᳚pnoti |
sarva̭-ñjayati | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te || 73 ||
ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || ya॒jñagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann | sa e॒tā-npra॒jāpa̭ti-rnaktagṃ ho॒māna̭paśyat | tāna̭juhot |
tairvai sa ya॒jñādrakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ |
ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒
rakṣā॒g॒syapa̭hanti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetya̭nta॒to jṷhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 74 ||
(vai nabhāgṃ̭si॒ - sūryo॒ jyotiḥ॒ - santa̭tyai॒ - sama̭ṣṭyai - bhu॒tam - ~yaja̭te॒ - +nava̭ ca) (a. 18)
anuvākaṃ 19 - aupasathyadine yūpaprayogāḥ
e॒ka॒yū॒po vai̭kāda॒śinī̭ vā | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~॒jñānāṃ॒-yū~pā̭ bhavanti |
e॒ka॒vi॒śinya̭-śvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || bai॒la॒.vo vā̭ khādi॒ro vā̭ pālā॒śo vā᳚ | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~jñakratū॒nāṃ-yū~pā̭ bhavanti | rājjṷdāla॒ eka̭vigṃśatya-ratniraśvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || nānyeṣā᳚-mpaśū॒nā-ntḙja॒nyā a̭va॒dyanti̭ | ava̭dya॒ntyaśva̭sya || 75 ||
pā॒pmā vai tḙja॒nī | pā॒pmano-'pa̭hatyai ||
pla॒kṣa॒śā॒khāyā̭ma॒nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | ve॒ta॒sa॒-śā॒khāyā॒-maśva̭sya | a॒phsuyo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vāsya॒ yonā॒va-va̭dyati ||
yūpḙṣu grā॒myā-npa॒śūnni̭-yu॒ñjanti̭ | ā॒ro॒keṣvā̭-ra॒ṇyāndhā̭rayanti |
pa॒śū॒nāṃ-vyā~vṛ̭ttyai || ā grā॒myā-npa॒śūn-~labha̭nte | prāra॒ṇyānthsṛ̭janti | pā॒pmano-'pa̭hatyai || 76 ||
(aśva̭sya॒ - vyāvṛ̭ttya॒ trīṇi̭ ca) (a. 19)
anuvākaṃ 20 - yūpānāṃ sthānādayaḥ
rājjṷdāla-magni॒ṣṭha-mmi̭noti | bhrū॒ṇa॒ha॒tyāyā॒ apa̭hatyai || pautṷdravāva॒bhito̭ bhavataḥ | puṇya̭sya ga॒ndhasyāva̭ruddhyai |
bhrū॒ṇa॒ha॒tyā-me॒vāsmā̭-dapa॒hatya̭ | puṇyḙna ga॒ndheno̭bha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti ||
ṣaḍbai॒l॒.vā bha̭vanti | bra॒hma॒va॒rca॒sasyā-va̭ruddhyai || ṣaṭkhā̭di॒rāḥ |
teja॒so-'va̭ruddhyai || 77 ||
ṣaṭpā̭lā॒śāḥ | so॒ma॒pī॒thasyā-va̭ruddhyai || eka̭vigṃśati॒-ssampa̭dyante |
eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ | dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || śa॒ta-mpa॒śavo̭ bhavanti || 78 ||
śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ | āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati ||
sarvaṃ॒-vā~ a̭śvame॒ddhyāpno̭ti | apa̭rimitā bhavanti | apa̭rimita॒syā-va̭ruddhyai || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚thsa॒tyāt |
da॒kṣi॒ṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | u॒tta॒ra॒to-'śva॒syeti̭ | vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ || 79 ||
e॒ṣā vai varṷṇasya॒ dik | svāyā̭me॒vāsya̭ di॒śyava̭dyati | yadita̭reṣā-mpaśū॒nāma̭va॒dyati̭ | śa॒ta॒de॒va॒tya̭-ntenāva̭rundhe ||
ci॒te᳚-'gnā-vadhi̭vaita॒se kaṭe-'śva̭-ñcinoti |
a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ |
a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ntūpa॒ra-ñci̭noti | pa॒ścātprā॒cīna̭-ṅgomṛ॒gam || 80 ||
prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmina᳚ thsa॒myañcaṷ dadhāti ||
aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gamiti̭ sarva॒huta̭ e॒tāñjṷhoti | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai || ā॒tmanā॒-'bhijṷhoti | sātmā̭name॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti || sātmā॒-'muṣmi̭n ~lā॒ke bha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | atho॒ vaso̭re॒va dhārā॒-ntenāva̭rundhe || i॒lu॒vardā̭ya॒ svāhā̭ bali॒vardā̭ya॒ svāhetyā̭ha | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā i̭lu॒vardaḥ̭ |
pa॒ri॒va॒thsa॒ro ba̭li॒vardaḥ̭ | saṃ॒va~॒thsa॒rāde॒va pa̭rivathsa॒rādāyu॒ra va̭rundhe | āyṷre॒vāsmi̭n-dadhāti |
tasmā̭daśva-medhayā॒jī ja॒rasā̭ vi॒srasā॒-'muṃ-lo~॒kamḙti || 81 ||
(teja॒so-'va̭ruddhai - bhava॒n - tyaśvo̭ - gomṛ॒ga - mi̭lu॒varda̭ śca॒tvāri̭ ca) (a. 20)
anuvākaṃ 21 - cetavyāgnayāderviśeṣaḥ
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ ||
yathā॒ vā aśvā̭ varrṣa॒bhā vā॒ vṛṣā̭ṇa-ssaggsphu॒reranṋ | e॒vame॒tathstomā॒-ssaggsphṷrante | yadḙkavi॒gṃ॒śāḥ | te yathsa̭mṛ॒ccheranṋ | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ || dvā॒da॒śa e॒vāgni-ssyā॒dityā̭huḥ |
dvā॒da॒śa-sstomaḥ̭ || 82 ||
ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ || yaddvā̭da॒śo᳚-'gnirbhava̭ti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒reṇai॒vāsmā॒ anna॒mava̭rundhe || yaddaśa॒ yūpā॒ bhava̭nti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒-mava̭rundhe |
ya ḙkāda॒śaḥ | stana̭ e॒vāsyai॒ saḥ || 83 ||
du॒ha e॒vainā॒-ntena̭ || tadā̭huḥ |
yaddvā̭da॒śo᳚-'gni-ssyā᳚ddvāda॒śa-sstoma॒ ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ | yathā॒ sthūri̭ṇā yā॒yāt | tā॒dṛktat || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa e॒vāgniḥ
syā॒dityā̭huḥ | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ |
eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ | yathā॒ praṣṭi̭bhi॒ryāti̭ |
tā॒dṛge॒va tat || 84 ||
yo vā a̭śvame॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubho॒ veda̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati |
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |
e॒tā vā a̭śvama॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubhaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati ||
yo vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒r॒ṣāṇi॒ veda̭ |
śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati |
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |
e॒tāni॒ vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒ra॒.ṣāṇi̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati || 85 ||
(dvā॒da॒śa-sstomaḥ॒-sa- e॒va tac - chiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22 - ukthyākhye dvitīye-'hani bahiṣpavamāne aśvasyodrātṛtvam
de॒vā vā a̭śvame॒dhe pava̭māne | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭nann | tamaśvaḥ॒ prājā̭nāt |
yada̭śvama॒dhe-'śvḙna॒ meddhye॒noda̭ñco bahiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai | na vai ma̭nu॒ṣyaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda |
aśvo॒ vai sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda || yadṷdgā॒-todgāye᳚t | yathā-'kṣe᳚trajño॒-'nyena̭ pa॒thā pra̭tipā॒daye᳚t | tā॒dṛktat || 86 ||
u॒dgā॒tāra̭-mapa॒ruddhya̭ | aśva̭-mudgī॒thāya̭ vṛṇīte | yathā᳚ kṣetra॒jño-'ñja̭sā॒ naya̭ti |
e॒vame॒vaina॒maśvaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā nayati || puccha̭ma॒nvāra̭bhante | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || hi-ṅka̭roti | sāmai॒vākaḥ̭ |
hi-ṅka̭roti | u॒dgī॒tha e॒vāsya॒ saḥ || 87 ||
vaḍa̭bā॒ upa̭ rundhanti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai |
atho॒ yatho̭pagā॒tāra̭ upa॒gāya̭nti | tā॒dṛge॒va tat || uda̭gāsī॒daśvo॒ meddhya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti-rudgī॒thaḥ | u॒dgī॒thame॒vāva̭rundhe | atho̭ ṛkhsā॒mayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati || hira̭ṇyeno॒pāka̭roti |
jyoti॒rvai hira̭ṇyam | jyoti̭re॒va mṷkha॒to da̭dhāti |
yaja̭māne ca pra॒jāsṷ ca | atho॒ hira̭ṇyajyotire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 88 ||
(tath - sa - u॒pāka̭roti ca॒tvāri̭ ca) (a. 22)
anuvākaṃ 23 - aśve paryagnyaprayantānā-mpaśūnā-nniyojanaṃ
purṷṣo॒ vai ya॒jñaḥ | ya॒jñaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | yadaśvḙ pa॒śūnni̭yu॒ñjanti̭ |
ya॒jñāde॒va tadya॒jña-mprayṷṅkte || aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gam | tāna̭gni॒ṣṭha āla̭bhate |
se॒nā॒mu॒khame॒va tathsaggśya̭ti | tasmā᳚-drājamu॒kha-mbhī॒ṣma-mbhāvṷkam ||
ā॒gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va-mpu॒rastā᳚-lla॒lāṭe᳚ | pū॒rvā॒gnime॒va ta-ṅkṷrute || 89 ||
tasmā᳚-tpūrvā॒gni-mpu॒rastā᳚-thsthāpayanti || pau॒ṣṇama॒nvañca᳚m | annaṃ॒-vai~ pū॒ṣā | tasmā᳚-tpūrvā॒gnā-vā̭hā॒rya̭-māha̭ranti ||
ai॒ndrā॒pau॒ṣṇa mu॒pari̭ṣṭāt | ai॒ndro vai rā̭ja॒nyo-'nna̭-mpū॒ṣā |
a॒nnādyḙnai॒vaina̭-mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti | tasmā᳚-drāja॒nyo᳚nnā॒do bhāvṷkaḥ ||
ā॒gne॒yau kṛ॒ṣṇagrī̭vau bāhu॒voḥ | bā॒hu॒vore॒va vī॒rya̭-ndhatte || 90 ||
tasmā᳚-drāja॒nyo̭ bāhuba॒lī bhāvṷkaḥ ||
tvā॒ṣṭrau lo̭maśasa॒kthau sa॒kthyoḥ |
sa॒kthyore॒va vī॒rya̭-ndhatte | tasmā᳚-drāja॒nya̭ ūruba॒lī bhāvṷkaḥ || śi॒ti॒pṛ॒ṣṭhau bā̭rhaspa॒tyau pṛ॒ṣṭhe |
bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vopari̭ṣṭāddhatte |
atho̭ ka॒vacḙ e॒vaite a॒bhitaḥ॒ paryṷ̄hate |
tasmā᳚-drāja॒nyaḥ̭ sanna̭ddho vī॒rya̭-ṅkaroti || dhā॒tre pṛ̭ṣoda॒ra-ma॒dhastā᳚t |
pra॒ti॒ṣṭhāme॒vaitā-ṅkṷrute |
atho̭ i॒yaṃ-vai~ dhā॒tā |
a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || sau॒rya-mba॒lakṣa॒-mpucche᳚ | u॒thse॒dhame॒va ta-ṅkṷrute |
tasmā̭duthse॒dha-mbha॒ye pra॒jā
a॒bhisaggśra̭yanti || 91 ||
(ku॒ru॒te॒ - dha॒tte॒ - ku॒ru॒te॒ pañca̭ ca) (a. 23)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - catṷṣṭayyo॒ - yo vai - yaḥ pi॒tu - śca॒tvārā॒ - yathā̭ ni॒ktam - pra॒jāpa̭taye tvā॒- yathā॒ prokṣi̭taṃ - vi॒bhūrā̭ha- pra॒jāpa̭tirakāmayatāśvame॒dhena̭ - pra॒jāpa̭ti॒rna kiñca॒ na - sā̭vi॒tra - mā brahma̭n - pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyaḥ̭ - pra॒jāpa̭ti॒ rakṣāgṃ̭si - pra॒jāpa̭timīphsati - vi॒bhura̭śvanā॒mānya - mbhāg̭ - syekayū॒po - rājjṷdāla - mekavi॒gṃ॒śo - de॒vāḥ - purṷṣa॒ strayo̭vigṃśatiḥ)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - tasmā̭daśvamedhayā॒jī - ya-tpari̭mitā॒ - ya-dya̭jñamu॒khe - yo dī॒kṣām - de॒vāne॒va - traya̭ i॒me - si॒tāya̭ - prāṇāpā॒nāve॒vāsmi॒n - tasmā᳚-drāja॒nya̭ eka̭navatiḥ)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - saggśra̭yanti)
|| hariḥ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
+++++++++++++++++++++++++++
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके अष्टमः प्रपाठकः - अश्वमेधब्राह्मणं-वैँश्वदेव-ङ्काण्डम्
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
(अश्वमेधब्राह्मणं-वैँश्वदेव-ङ्काण्डं)
अनुवाकं 1 - साङ्ग्रहण्येष्ट्यादयः याजमानसंस्काराः
सा॒ग्रं॒ह॒ण्येष्ट्या॑ यजते । इ॒मा-ञ्ज॒नता॒ग्ं॒ सङ्ग॑ह्णा॒नीति॑ ॥ द्वाद॑शारत्नी रश॒ना भ॑वति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ।
सं॒वँ॒थ्स॒रमे॒वा व॑रुन्धे । मौ॒ञ्जी भ॑वति । ऊर्ग्वै मुञ्जाः᳚ । ऊर्ज॑मे॒ वा व॑रुन्धे ॥ चि॒त्रा नक्ष॑त्र-म्भवति । चि॒त्रं-वाँ ए॒तत्कर्म॑ ॥ 1 ॥
यद॑श्वमे॒ध-स्समृ॑द्ध्यै ॥ पुण्य॑नाम देव॒यज॑न-म॒द्ध्यव॑स्यति । पुण्या॑मे॒व तेन॑ की॒र्तिम॒भिज॑यति ॥ अप॑दाती-नृ॒त्विजः॑ स॒माव॑ह॒न्त्या सु॑ब्रह्म॒ण्यायाः᳚ ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ के॒श॒श्म॒श्रु व॑पते । न॒खानि॒ निकृ॑न्तते । द॒तो धा॑वते । स्नाति॑ । अह॑तं॒-वाँसः॒ परि॑धत्ते । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ।
वाचं॑-यँ॒त्वोप॑वसति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ गुप्त्यै᳚ । रात्रि॑-ञ्जाग॒रय॑न्त आसते । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 2 ॥
(कर्म॑ - धत्ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 1)
अनुवाकं 2 - ब्रह्मौदनाभिधानम्
चतु॑ष्टय्य॒ आपो॑ भवन्ति ।
चतु॑श्शफो॒ वा अश्वः॑ प्राजाप॒त्य-स्समृ॑द्ध्यै ॥
ता दि॒ग्भ्य-स्स॒माभृ॑ता भवन्ति । दि॒क्षु वा आपः॑ ।
अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑-ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ तासु॑ ब्रह्मौद॒न-म्प॑चति । रेत॑ ए॒व तद्द॑धाति ॥ 3 ॥
चतु॑श्शरावो भवति । दि॒क्ष्वे॑व प्रति॑तिष्ठति ॥ उ॒भ॒यतो॑ रु॒क्मौ भ॑वतः । उ॒भ॒यत॑ ए॒वास्मि॒न्-रुच॑-न्दधाति । उद्ध॑रति शृत॒त्वाय॑ ।
स॒र्पिष्वा᳚-न्भवति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । च॒त्वार॑ आर्षे॒याः प्राश्न॑न्ति । दि॒शामे॒व ज्योति॑षि जुहोति । च॒त्वारि॒ हिर॑ण्यानि ददाति । दि॒शाम॒व ज्योती॒ग्॒ष्य व॑रुन्धे ॥ 4 ॥
यदाज्य॑-मु॒च्छिष्य॑ते । तस्मि॑न्-रश॒ना-न्न्यु॑नत्ति । प्र॒जाप॑ति॒र्वा ओ॑द॒नः । रेत॒ आज्य᳚म् । यदाज्ये॑ रश॒ना-न्न्यु॒नत्ति॑ । प्र॒जाप॑तिमे॒व रेत॑सा॒ सम॑र्धयति ॥ द॒र्भ॒मयी॑ रश॒ना भ॑वति ।
ब॒हु वा ए॒ष कु॑च॒रो॑-ऽमे॒द्ध्यमुप॑गच्छति ।
यदश्वः॑ । प॒वित्रं॒-वैँ द॒र्भाः ॥ 5 ॥
यद्द॑र्भ॒मयी॑ रश॒ना भव॑ति । पु॒नात्ये॒वैन᳚म् । पू॒तमे॑न॒-म्मेद्ध्य॒-माल॑भते ॥
अश्व॑स्य॒ वा आल॑ब्धस्य महि॒मोद॑-क्रामत् ।
स म॒हर्त्वि॑जः॒ प्रावि॑शत् । तन्म॒हर्त्वि॑जा-म्महर्त्वि॒क्त्वम् । यन्म॒हर्त्वि॑जः प्रा॒श्ञन्ति॑ ।
म॒हि॒मान॑-मे॒वास्मि॒न्-तद्द॑धति ॥
अश्व॑स्य॒ वा आल॑ब्धस्य॒ रेत॒ उद॑क्रामत् ।
तथ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-मभवत् । यथ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य॒-न्ददा॑ति ।
रेत॑ ए॒व तद्द॑धाति ॥ ओ॒द॒ने द॑दाति । रेतो॒ वा ओ॑द॒नः । रेतो॒ हिर॑ण्यम् । रेत॑सै॒वास्मि॒-न्रेतो॑ दधाति ॥ 6 ॥
(द॒धा॒ति॒ - रु॒न्धे॒ - द॒र्भा - अ॑भव॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - रशनया-ऽश्वबन्धनम्
यो वै ब्रह्म॑णे दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑त॒ये-ऽप्र॑ति-प्रो॒च्याश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्ब॒द्ध्नाति॑ ।
आ दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते । पापी॑यान्भवति । यः प्र॑ति॒प्रोच्य॑ । न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑यान्भवति ॥ यदाह॑ । ब्रह्म॒न्नश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्भन्थ्स्यामि दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑तये॒ तेन॑ राद्ध्यास॒मिति॑ । ब्रह्म॒ वै ब्र॒ह्मा ।
ब्रह्म॑ण ए॒व दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जाप॑तये प्रति॒प्रोच्याश्व॒-म्मेद्ध्य॑-म्बद्ध्नाति ॥ 7 ॥
न दे॒वता᳚भ्य॒ आवृ॑श्च्यते । वसी॑या-न्भवति ॥
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इति॑ रश॒ना-माद॑त्ते॒ प्रसू᳚त्यै । अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒-मित्या॑ह । अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑-मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् ।
पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒-मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ॥
व्यृ॑द्धं॒-वाँ ए॒तद्य॒ज्ञस्य॑ । यद॑य॒जुष्के॑ण क्रि॒यते᳚ ।
इ॒माम॑गृभ्णन्-रश॒ना-मृ॒तस्ये-त्यधि॑ वदति॒ यजु॑ष्कृत्यै । य॒ज्ञस्य॒ समृ॑द्ध्यै ॥ 8 ॥
तदा॑हुः । द्वाद॑शारत्नी रश॒ना क॑र्त॒व्या(3) त्रयो॑दशार॒त्नी(3)रिति॑ । ऋ॒ष॒भो वा ए॒ष ऋ॑तू॒नाम् । यथ्सं॑वँथ्स॒रः ।
तस्य॑ त्रयोद॒शो मासो॑ वि॒ष्टप᳚म् । ऋ॒ष॒भ ए॒ष य॒ज्ञाना᳚म् । यद॑श्वमे॒धः । यथा॒ वा ऋ॑ष॒भस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । ए॒वमे॒तस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । त्र॒यो॒द॒शम॑र॒त्निग्ं र॑श॒नाया॑-मु॒पाद॑धाति ॥ 9 ॥
यथ॑र्ष॒भस्य॑ वि॒ष्टपग्ं॑ सग्ग्स्क॒रोति॑ । ता॒दृगे॒व तत् ॥ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्येत्या॑ह । आयु॑रे॒वास्मि॑-न्दधाति ॥
तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमाब॑भूवु॒-रित्या॑ह । भूति॑मे॒वोपाव॑र्तते ॥ ऋ॒तस्य॒ सामन᳚-थ्स॒रमा॒रप॒न्तीत्या॑ह । स॒त्यं-वाँ ऋ॒तम् ।
स॒त्येनै॒वैन॑ मृ॒तेनार॑भते ॥ अ॒भि॒धा अ॒सीत्या॑ह ॥ 10 ॥
तस्मा॑-दश्वमेधया॒जी सर्वा॑णि भू॒तान्य॒भि भ॑वति । भुव॑न-म॒सीत्या॑ह ।
भू॒मान॑-मे॒वोप॑ति । य॒न्ता-ऽसीत्या॑ह । य॒न्तार॑मे॒वैन॑-ङ्करोति ।
ध॒र्ता-ऽसीत्या॑ह । ध॒र्तार॑मे॒वैन॑-ङ्करोति । सो᳚-ऽग्निं-वैँ᳚श्वान॒र-मित्या॑ह ।
अ॒ग्ना-वे॒वैनं॑-वैँश्वान॒रे जु॑होति । सप्र॑थस॒मित्या॑ह ॥ 11 ॥
प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभिः॑ प्रथयति ।
स्वाहा॑कृत॒ इत्या॑ह । होम॑ ए॒वास्य॒षः ।
पृ॒थि॒व्या-मित्या॑ह । अ॒स्यामे॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठापयति । य॒न्ता राड्य॒न्ता-ऽसि॒ यम॑नो ध॒र्ता-ऽसि॑ ध॒रुण॒ इत्या॑ह ।
रू॒पमे॒वास्यै॒-तन्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ।
कृ॒ष्यै त्वा॒ क्षेमा॑य त्वा र॒य्यै त्वा॒ पोषा॑य॒ त्वेत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥
स्व॒गा त्वा॑ दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह ।
दे॒वेभ्य॑ ए॒वैनग्ग्॑ स्व॒गा क॑रोति ।
स्वाहा᳚ त्वा प्र॒जाप॑तय॒ इत्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्वः॑ ।
यस्या॑ ए॒व दे॒वता॑या आल॒भ्यत᳚ । तयै॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ 12 ॥
(ब॒ध्ना॒ति॒ - समृ॑द्ध्या - उ॒पद॑धा - त्य॒सीत्या॑ह॒ - सप्र॑थस॒मीत्या॑ह - दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह॒ पञ्च॑ च) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - अश्वस्य जले-ऽवगाहनम्
यः पि॒तुर॑नु॒जायाः᳚ पु॒त्रः । स पु॒रस्ता᳚न्नयति ।
यो मा॒तुर॑नु॒जायाः᳚ पु॒त्रः । स प॒श्चान्न॑यति ।
विष्व॑ञ्चमे॒वास्मा᳚त्-पा॒प्मानं॒-विँवृ॑हतः ॥ यो अर्व॑न्त॒-ञ्जिघाग्ं॑सति॒ तम॒भ्य॑मीति॒ वरु॑ण॒ इति॒ श्वान॑-ञ्चतुर॒क्ष-म्प्रसौ॑ति ।
प॒रो मर्तः॑ प॒र-श्श्वेति॒ शुन॑श्चतु-र॒क्षस्य॒ प्रह॑न्ति । श्वेव॒ वै पा॒प्मा भ्रातृ॑व्यः । पा॒प्मान॑-मे॒वास्य॒ भ्रातृ॑व्यग्ं हन्ति ॥
सै॒द्ध्र॒क-म्मुस॑ल-म्भवति ॥ 13 ॥
कर्म॑ कर्मै॒वास्मै॑ साधयति ॥ पौ॒ग्ग्॒श्च॒ले॒यो ह॑न्ति ।
पु॒ग्ग्॒श्च॒ल्वां-वैँ दे॒वा-श्शुच॒-न्न्य॑दधुः । शु॒चैवास्य॒ शुचग्ं॑ हन्ति ॥
पा॒प्मा वा ए॒तमी᳚फ्स॒-तीत्या॑हुः । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑त॒ इति॑ ।
अश्व॑स्याधस्प॒दमुपा᳚स्यति ।
व॒ज्री वा अश्वः॑ प्राजाप॒त्यः ।
वज्रे॑णै॒व पा॒प्मान॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मव॑क्रामति ॥ द॒क्षि॒णा-ऽप॑प्लावयति ॥ 14 ॥
पा॒प्मान॑-मे॒वास्मा॒-च्छम॑ल॒-मप॑प्लावयति ॥ ऐ॒षी॒क उ॑दू॒हो भ॑वति । आयु॒र्वा इ॒षीकाः᳚ । आयु॑रे॒-वास्मि॑-न्दधति । अ॒मृतं॒-वाँ इ॒षीकाः᳚ । अ॒मृत॑मे॒-वास्मि॑-न्दधति ॥ वे॒त॒स॒शा॒खोप॒सम्ब॑द्धा भवति ।
अ॒फ्सु-यो॑नि॒र्वा अश्वः॑ । अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः ।
स्वादे॒वैनं॒-योँने॒र्निर्मि॑मीते ॥
पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यञ्च॑-म॒भ्युदू॑हति ।
पु॒रस्ता॑-दे॒वास्मि॑-न्प्र॒तीच्य॒ मृत॑-न्दधाति ॥
अ॒ह-ञ्च॒ त्व-ञ्च॑ वृत्रह॒न्निति॑ ब्र॒ह्मा यज॑मानस्य॒ हस्त॑-ङ्गृह्णाति ।
ब्र॒ह्म॒क्ष॒त्रे ए॒व सन्द॑धाति ।
अ॒भि क्रत्वे᳚न्द्र भू॒रध॒ ज्मन्नित्य॑-ध्व॒र्यु-र्यज॑मानं-वाँचयत्य॒-भिजि॑त्यै ॥ 15 ॥
(भ॒व॒ति॒ - प्ला॒व॒य॒ति॒ - मि॒मी॒ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - अश्वस्य प्रोक्षण-म्महर्त्विजाम्
च॒त्वार॑ ऋ॒त्विज॒-स्समु॑क्षन्ति ।
आ॒भ्य ए॒वैन॑-ञ्चत॒सृभ्यो॑ दि॒ग्भ्यो॑-ऽभिसमी॑रयन्ति ॥ श॒तेन॑ राजपु॒त्रै-स्स॒हाद्ध्व॒र्युः । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति । अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा ।
अ॒यग्ं राजा॑ वृ॒त्रं-वँ॑द्ध्या॒दिति॑ । रा॒ज्यं-वाँ अ॑द्ध्व॒र्युः । क्ष॒त्रग्ं रा॑जपु॒त्रः । रा॒ज्येनै॒-वास्मि॑न् क्ष॒त्र-न्द॑धाति ॥
श॒तेना॑-रा॒जभि॑रु॒ग्रै-स्स॒ह ब्र॒ह्मा ॥ 16 ॥
द॒क्षि॒ण॒त उद॒न्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति । अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा ।
अ॒यग्ं राजा᳚-ऽप्रतिधृ॒ष्यो᳚-ऽस्त्विति॑ । बलं॒-वैँ ब्र॒ह्मा । बल॑मरा॒जोग्रः । बल॑नै॒-वास्मि॒-न्बल॑-न्दधाति ॥ श॒तेन॑ सूतग्राम॒णिभिः॑ स॒ह होता᳚ । प॒श्चात्-प्रान्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ।
अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ने॒ष्ट्वा । अ॒यग्ं राजा॒-ऽस्यै वि॒शः ॥ 17 ॥
ब॒हु॒ग्वै ब॑ह्व॒श्वायै॑ बह्वजावि॒कायै᳚ । ब॒हु॒व्री॒हि॒य॒वायै॑ बहुमाषति॒लायै᳚ ।
ब॒हु॒हि॒र॒ण्यायै॑ बहुह॒स्तिका॑यै । ब॒हु॒दा॒स॒पू॒रु॒षायै॑ रयि॒मत्यै॒ पुष्टि॑मत्यै । ब॒हु॒रा॒य॒स्पो॒षायै॒ राजा॒-ऽस्त्विति॑ । भू॒मा वै होता᳚ । भू॒मा सू॑तग्राम॒ण्यः॑ । भू॒म्नैवास्मि॑-न्भू॒मान॑-न्दधाति ॥ श॒तेन॑ क्षत्त-सङ्ग्रही॒तृभिः॑ स॒होद्गा॒ता । उ॒त्त॒र॒तो द॑क्षि॒णा तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ॥ 18 ॥
अ॒नेनाश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॑ ने॒ष्ट्वा ।
अ॒यग्ं राजा॒ सर्व॒मायु॑रे॒त्विति॑ ।
आयु॒र्वा उ॑द्गा॒ता । आयुः॑ क्षत्त-सङ्ग्रही॒तारः॑ ।
आयु॑षै॒-वास्मि॒न्नायु॑-र्दधाति ॥ श॒तग्ं श॑त-म्भवन्ति । श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑यः ।
आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति ॥ च॒तु॒-श्श॒ता भ॑वन्ति । चत॑स्रो॒ दिशः॑ । दि॒क्ष्वे॑व प्रति॑तिष्ठति ॥ 19 ॥
(ब्र॒ह्मा - वि॒श - उ॑क्षति॒ - दिश॒ एक॑-ञ्च) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - भूमौ पतता-म्बिन्दूनामभिमन्त्रणम्
यथा॒ वै ह॒विषो॑ गृही॒तस्य॒ स्कन्द॑ति । ए॒वं-वाँ ए॒तदश्व॑स्य स्कन्दति ।
यन्नि॒क्तमना॑-लब्ध-मुथ्सृ॒जन्ति॑ । यथ्स्तोक्या॑ अ॒न्वाह॑ । स॒र्व॒हुत॑-मे॒वैन॑-ङ्करो॒त्य-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् ।
यद्धु॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ स॒हस्र॒-मन्वा॑ह । स॒हस्र॑ सम्मित-स्सुव॒र्गो लो॒कः ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ 20 ॥
यत्परि॑मिता अनुब्रू॒यात् । परि॑मित॒मव॑रुन्धीत । अप॑रिमिता॒ अन्वा॑ह । अप॑रिमित-स्सुव॒र्गो लो॒कः । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥
स्तोक्या॑ जुहोति । या ए॒व वर्ष्या॒ आपः॑ । ता अव॑रुन्धे ॥ अ॒स्या-ञ्जु॑होति । इ॒यं-वाँ अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रः ॥ 21 ॥
अ॒स्यामे॒वैनाः॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ उ॒वाच॑ ह प्र॒जाप॑तिः । स्तोक्या॑सु॒ वा अ॒हम॑श्वमे॒धग्ं सग्ग्स्था॑पयामि । तेन॒ तत॒-स्सग्ग्स्थि॑तेन चरा॒मीति॑ ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहेत्या॑ह ।
अ॒ग्नय॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ सोमा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । सोमा॑यै॒वैन॑-ञ्जुहोति । स॒वि॒त्रे स्वाहेत्या॑ह । स॒वि॒त्र ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ 22 ॥
सर॑स्वत्यै॒ स्वाहेत्या॑ह । सर॑स्वत्या ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । पू॒ष्णे स्वाहेत्या॑ह । पू॒ष्ण ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । बृह॒स्पत॑ये॒ स्वाहेत्या॑ह ।
बृह॒स्पत॑य ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । अ॒पा-म्मोदा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒द्भ्य ए॒वैन॑-ञ्जुहोति । वा॒यवे॒ स्वाहेत्या॑ह । वा॒यव॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ 23 ॥
मि॒त्राय॒ स्वाहेत्या॑ह । मि॒त्रायै॒वैन॑-ञ्जुहोति । वरु॑णाय॒ स्वाहेत्या॑ह । वरु॑णायै॒वैन॑-ञ्जुहोति ॥ ए॒ताभ्य॑ ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्यो जुहोति ॥
दश॑ दश स॒पान्द॑-ञ्जुहोति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒-वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे ॥ प्र वा ए॒षो᳚-ऽस्माल्लो॒का-च्च्य॑वते ।
यः परा॑ची॒राहु॑ती-र्जु॒होति॑ ।
पुनः॑ पुनरभ्या॒वर्त॑-ञ्जुहोति ।
अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति ॥
ए॒ताग्ं ह॒ वाव सो᳚-ऽश्वमे॒धस्य॒ सग्ग्स्थि॑ति मुवा॒चा-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् ।
यद्य॒ज्ञस्य॒ सग्ग्स्थि॑तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ 24 ॥
(अ॒भिजि॑त्यै - वैश्वान॒रः - स॑वि॒त्र ए॒वैन॑-ञ्जुहोति - वा॒यव॑ ए॒वैन॑-ञ्जुहोति - च्यवते॒ षट्च॑) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - अथाध्वर्युप्रोक्षणम्
प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्ट॒-म्प्रोक्षा॒मीति॑ पुर॒स्ता᳚त्-प॒त्यन्तिष्ठ॒-न्प्रोक्ष॑ति ।
प्र॒जाप॑ति॒र्वै दे॒वाना॑-मन्ना॒दो वी॒र्या॑वान् ।
अ॒न्नाद्य॑-मे॒वास्मि॑न् वी॒र्य॑-न्दधाति ।
तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-म॑न्ना॒दो वी॒र्या॑वत्तमः ॥ इ॒न्द्रा॒ग्निभ्या॒-न्त्वेति॑ दक्षिण॒तः ।
इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒मोजि॑ष्ठौ॒ बलि॑ष्ठौ । ओज॑ ए॒वास्मि॒-न्बल॑-न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नामोजि॑ष्ठो॒ बलि॑ष्ठः ॥ वा॒यवे॒ त्वेति॑ प॒श्चात् । वा॒युर्वै दे॒वाना॑मा॒शु-स्सा॑रसा॒रित॑मः ॥ 25 ॥
ज॒वमे॒वास्मि॑न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नामा॒शु-स्सा॑रसा॒रित॑मः ॥
विश्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इत्यु॑त्तर॒तः ।
विश्वे॒ वै दे॒वा दे॒वानां᳚-यँश॒स्वित॑माः ।
यश॑ ए॒वास्मि॑न्दधाति । तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒नां-यँ॑श॒स्वित॑मः ॥ दे॒वेभ्य॒-स्त्वेत्य॒धस्ता᳚त् । दे॒वा वै दे॒वाना॒-मप॑चिततमाः ।
अप॑चिति-मे॒वास्मि॑-न्दधाति ।
तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-मप॑चिततमः ॥ 26 ॥
सर्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इत्यु॒परि॑ष्टात् ।
सर्वे॒ वै दे॒वास्त्विषि॑मन्तो हर॒स्विनः॑ ।
त्विषि॑मे॒-वास्मि॒न्॒. हरो॑ दधाति ।
तस्मा॒दश्वः॑ पशू॒ना-न्त्विषि॑मान् हर॒स्वित॑मः ॥ दि॒वे त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वेत्या॑ह ।
ए॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यः॒ प्रोक्ष॑ति ॥
स॒ते त्वा-ऽस॑ते त्वा॒-ऽद्भ्यस्त्वौ-ष॑धीभ्यस्त्वा॒ विश्वे᳚भ्यस्त्वा भू॒तेभ्य॒ इत्या॑ह ।
तस्मा॑दश्वमेधया॒जिन॒ग्ं॒ सर्वा॑णि भू॒तान्युप॑ जीवन्ति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यत्प्रा॑जाप॒त्यो-ऽश्वः॑ । अथ॒ कस्मा॑देन-म॒न्याभ्यो॑ दे॒वता॒भ्यो-ऽपि॒ प्रोक्ष॒तीति॑ ।
अश्वे॒ वै सर्वा॑ दे॒वता॑ अ॒न्वाय॑त्ताः ।
तं-यँद्विश्वे᳚भ्यस्त्वा भू॒तेभ्य॒ इति॑ प्रा॒क्षति॑ ।
दे॒वता॑ ए॒वास्मि॑-न्न॒न्वाया॑तयति ।
तस्मा॒दश्वे॒ सर्वा॑ दे॒वता॑ अ॒न्वाय॑त्ताः ॥ 27 ॥
(सा॒र॒सा॒रित॒मो - ऽप॑चिततमः - प्राजाप॒त्यो-ऽश्व॒ पञ्च॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - अश्वचरितानामश्वरूपाणा-ञ्च होमाः
यथा॒ वै ह॒विषो॑ गृही॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ।
ए॒वं-वाँ ए॒तदश्व॑स्य स्कन्दति ।
यत्प्रोक्षि॑त॒-मना॑लब्ध-मुथ्सृ॒जन्ति॑ । यद॑श्व-चरि॒तानि॑ जु॒होति॑ । स॒र्व॒हुत॑-मे॒वैन॑-ङ्करो॒त्य-स्क॑न्दाय । अस्क॑न्न॒ग्ं॒ हि तत् । यद्धु॒तस्य॒ स्कन्द॑ति ॥ ई॒ङ्का॒राय॒ स्वाहे-ङ्कृ॑ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । ए॒तानि॒ वा अ॑श्वचरि॒तानि॑ । च॒रि॒तैरे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति ॥ 28 ॥
तदा॑हुः । अना॑हुतयो॒ वा अ॑श्वचरि॒तानि॑ ।
नैता हो॑त॒व्या॑ इति॑ । अथो॒ खल्वा॑हुः । हो॒त॒व्या॑ ए॒व । अत्र॒ वावैवं-विँ॒द्वान॑श्वमे॒धग्ं
सग्ग्स्था॑पयति । यद॑श्व-चरि॒तानि॑ जु॒होति॑ । तस्मा᳚-द्धोत॒व्या॑ इति॑ ॥ ब॒हि॒र्धा वा ए॑नमे॒तदा॒यत॑ना-द्दधाति ।
भ्रातृ॑व्यमस्मै जनयति ॥ 29 ॥
यस्या॑ नायत॒ने᳚-ऽन्यत्रा॒ग्ने-राहु॑ती-र्जु॒होति॑ ।
सा॒वि॒त्रि॒या इष्ट्याः᳚ पु॒रस्ता᳚थ्स्विष्ट॒ कृतः॑ ।
आ॒ह॒व॒नीये᳚-ऽश्वचरि॒तानि॑ जुहोति । आ॒यत॑न ए॒वास्याहु॑ती-र्जुहोति । नास्मै॒ भ्रातृ॑व्य-ञ्जनयति ॥ तदा॑हुः । य॒ज्ञ॒मु॒खे य॑ज्ञमुखे होत॒व्याः᳚ । य॒ज्ञस्य॒ क्लृप्त्यै᳚ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या-नु॑ख्यात्या॒ इति॑ ॥ अथो॒ खल्वा॑हुः ॥ 30 ॥
यद्य॑ज्ञमु॒खे य॑ज्ञमुखे जुहु॒यात् ।
प॒शुभि॒-र्यज॑मानं॒-व्यँ॑द्र्धयेत् ।
अव॑ सुव॒र्गाल्लो॒का-त्प॑द्येत । पापी॑या-न्थ्स्या॒दिति॑ ।
स॒कृदे॒व हो॑त॒व्याः᳚ । न यज॑मान-म्प॒शुभि॒-र्व्य॑द्र्धयति । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति । न पापी॑या-न्भवति ॥ अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशतमश्व रू॒पाणि॑ जुहोति । अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशदक्षरा॒ जग॑ती । जाग॒तो-ऽश्वः॑ प्राजाप॒त्य-स्समृ॑द्ध्यै ॥ एक॒मति॑रिक्त-ञ्जुहोति । तस्मा॒देकः॑ प्र॒जास्वद्र्धु॑कः ॥ 31 ॥
(अ॒द्र्ध॒य॒ति॒ - ज॒न॒य॒ति॒ - खल्वा॑हु॒--र् जग॑ती॒ त्रीणि॑ च) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - अश्वस्य नाम्नामभिवाचनम्, उथ्सर्गश्च
वि॒भूर्मा॒त्रा प्र॒भूः पि॒त्रेत्या॑ह । इ॒यं-वैँ मा॒ता । अ॒सौ पि॒ता । आ॒भ्यामे॒वैन॒-म्परि॑ददाति ॥ अश्वो॑-ऽसि॒ हयो॒-ऽसीत्या॑ह । शास्त्ये॒वैन॑मे॒तत् । तस्मा᳚च्छि॒ष्टाः प्र॒जा जा॑यन्ते ॥ अत्यो॒-ऽसीत्या॑ह ।
तस्मा॒दश्व॒-स्सर्वा᳚-न्प॒शूनत्ये॑-ऽति ।
तस्मा॒दश्व॒-स्सर्वे॑षा-म्पशू॒नाग् श्रैष्ठ्य॑-ङ्गच्छति ॥ 32 ॥
प्र यश॒-श्श्रैष्ठ्य॑माप्नोति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ नरो॒-ऽस्यर्वा॑-ऽसि॒ सप्ति॑रसि वा॒ज्य॑सीत्या॑ह ।
रू॒पमे॒वास्यै॒तन्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ॥
ययु॒र्नामा॒-ऽसीत्या॑ह । ए॒तद्वा अश्व॑स्य प्रि॒य-न्ना॑म॒धेय᳚म् । प्रि॒येणै॒वैन॑-न्नाम॒धेये॑ना॒भिव॑दति । तस्मा॒दप्या॑मि॒त्रौ स॒गन्त्य॑ । नाम्ना॒ चेद्ध्वये॑ते । मि॒त्रमे॒व भ॑वतः ॥ 33 ॥
आ॒दि॒त्याना॒-म्पत्वा-ऽन्वि॒हीत्या॑ह । आ॒दि॒त्याने॒वैन॑-ङ्गमयति ॥
अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ स्वाहे᳚न्द्रा॒ग्निभ्या॒मिति॑ पूर्वहो॒मा-ञ्जु॑होति । पूव॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ भूर॑सि भु॒वे त्वा॒ भव्या॑य त्वा भविष्य॒ते त्वेत्युथ्सृ॑जति सर्व॒त्वाय॑ ॥ देवा॑ आशापाला ए॒त-न्दे॒वेभ्यो-ऽश्व॒-म्मेधा॑य॒ प्रोक्षि॑त-ङ्गोपाय॒तेत्या॑ह । श॒तं-वैँ तल्प्या॑ राजपु॒त्रा दे॒वा आ॑शापा॒लाः । तेभ्य॑ ए॒वैन॒-म्परि॑ददाति ॥
ई॒श्व॒रो वा अश्वः॒ प्रमु॑क्तः॒ परा᳚-म्परा॒वत॒-ङ्गन्तोः᳚ । इ॒ह धृति॒-स्स्वाहे॒ह विधृ॑ति॒-स्स्वाहे॒ह रन्ति॒-स्स्वाहे॒ह रम॑तिः॒
स्वाहेति॑ चतृ॒षु प॒थ्सु जु॑होति ॥ 34 ॥
ए॒ता वा अश्व॑स्य॒ बन्ध॑नम् ।
ताभि॑रे॒वैन॑-म्बद्ध्नाति ।
तस्मा॒दश्वः॒ प्रमु॑क्तो॒ बन्ध॑न॒-माग॑च्छति ।
तस्मा॒दश्वः॒ प्रमु॑क्तो॒ बन्ध॑न॒-न्न ज॑हाति ॥
रा॒ष्ट्रं-वाँ अ॑श्वमे॒धः । रा॒ष्ट्रे खलु॒ वा ए॒ते व्याय॑च्छन्ते । ये-ऽश्व॒-म्मेद्ध्य॒ग्ं॒ रक्ष॑न्ति । तेषां॒-यँ उ॒दृच॒-ङ्गच्छ॑न्ति ।
रा॒ष्ट्रादे॒व ते रा॒ष्ट्र-ङ्ग॑च्छन्ति । अ॒थ य उ॒दृच॒-न्न गच्छ॑न्ति ॥ 35 ॥
रा॒ष्ट्रादे॒व ते व्यव॑च्छिद्यन्ते । परा॒ वा ए॒ष सि॑च्यते । यो॑-ऽब॒लो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते । यद॒मित्रा॒ अश्वं॑-विँ॒न्देरन्न्॑ ।
ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः । च॒तु॒श्श॒ता र॑क्षन्ति । य॒ज्ञस्याघाताय ॥ अथा॒न्य-मा॒नीय॒ प्रोक्षे॑युः । सैव ततः॒ प्राय॑श्चित्तिः ॥ 36 ॥
(ग॒च्छ॒ति॒ - भ॒व॒तः॒ - प॒थ्सु जु॑होति॒ - न गच्छ॑न्ति॒ - +नव॑ च) (अ. 9)
अनुवाकं 10 - दीक्षाभिधान-न्तत्र वैश्वदेवहोमः
प्र॒जाप॑ति-रकामयताश्वमे॒धेन॑ यजे॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । तस्य॑ तेपा॒नस्य॑ । स॒प्तात्मनो॑ दे॒वता॒ उद॑क्रामन्न् । सा दी॒क्षा-ऽभ॑वत् । स ए॒तानि॑ वैश्वदे॒वान्य॑पश्यत् । तान्य॑ जुहोत् ।
तैर्वै स दी॒क्षामवा॑रुन्ध । यद्वै᳚श्व दे॒वानि॑ जु॒होति॑ । दी॒क्षामे॒व-तैर्यज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥ 37 ॥
स॒प्त जु॑होति । स॒प्त हि ता दे॒वता॑ उ॒दक्रा॑मन्न् ॥ अ॒न्व॒ह-ञ्जु॑होति । अ॒न्व॒हमे॒व दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ त्रीणि॑ वैश्वदे॒वानि॑ जुहोति ।
च॒त्वार्यौ᳚द्ग्रह॒णानि॑ । स॒प्त सम्प॑द्यन्ते । स॒प्त वै शी॑र.ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः ।
प्रा॒णा दी॒क्षा । प्रा॒णैरे॒व प्रा॒णान्दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ 38 ॥
एक॑विग्ंशतिं-वैँश्वदे॒वानि॑ जुहोति । एक॑विग्ंशति॒र्वै दे॑वलो॒काः ।
द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः ॥ ए॒ष सु॑व॒र्गो लो॒कः । तद्दैव्य॑-ङ्क्ष॒त्त्रम् ।
सा श्रीः । तद्ब्र॒द्ध्नस्य॑ वि॒ष्टप᳚म् । तथ्स्वारा᳚ज्य-मुच्यते ॥ 39 ॥
त्रि॒ग्ं॒शत॑मौद्ग्रह॒णानि॑ जुहोति । त्रि॒ग्ं॒शद॑क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒वान्नाद्य॒मव॑रुन्धे ॥
त्रे॒धा वि॒भज्य॑ दे॒वता᳚-ञ्जुहोति । त्र्या॑वृतो॒ वै दे॒वाः । त्र्या॑वृत इ॒मे लो॒काः । ए॒षां-लोँ॒काना॒माप्त्यै᳚ । ए॒षां-लोँ॒काना॒-ङ्क्लृप्त्यै᳚ ॥ अप॒ वा ए॒तस्मा᳚त्प्रा॒णाः क्रा॑मन्ति ॥ 40 ॥
यो दी॒क्षाम॑ति-रे॒चय॑ति । स॒प्ता॒ह-म्प्रच॑रन्ति ।
स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः । प्रा॒णा दी॒क्षा ।
प्रा॒णैरे॒व प्रा॒णान्दी॒क्षामव॑रुन्धे ॥ पू॒र्णा॒हु॒ति-मु॑त्त॒मा-ञ्जु॑होति ।
सर्वं॒-वैँ पू᳚र्णाहु॒तिः । सर्व॑मे॒वाप्नो॑ति । अथो॑ इ॒यं-वैँ पू᳚र्णाहु॒तिः ।
अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ 41 ॥
(रु॒न्धे॒ - प्रा॒णा-न्दी॒क्षामव॑रुन्ध - उच्यते - क्रामन्ति - तिष्ठति) (अ. 10)
अनुवाकं 11 - वैश्वदेवहोममन्त्रव्याख्यानम्
प्रजाप॑ति-रश्वमे॒ध-म॑सृजत । तग्ं सृ॒ष्ट-न्न किञ्च॒नोद॑यच्छत् ।
तं-वैँ᳚श्वदे॒वान्ये॒-वोद॑यच्छन्न् । यद्वै᳚श्वदे॒वानि॑ जु॒होति॑ ।
य॒ज्ञस्योद्य॑त्यै ॥ स्वाहा॒-ऽऽधिमाधी॑ताय॒ स्वाहा᳚ । स्वाहा-ऽऽधी॑त॒-म्मन॑से॒ स्वाहा᳚ ।
स्वाहा॒ मनः॑ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚ ।
काय॒ स्वाहा॒ कस्मै॒ स्वाहा॑ कत॒मस्मै॒ स्वाहेति॑ प्राजाप॒त्ये मुख्ये॑ भवतः ।
प्र॒जाप॑ति-मुखाभिरे॒वैन॑-न्दे॒वता॑भि॒रुद्य॑च्छते ॥ 42 ॥
अदि॑त्यै॒ स्वाहा-ऽदि॑त्यै म॒ह्यै᳚ स्वाहा-ऽदि॑त्यै सुमृडी॒कायै॒ स्वाहेत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्या ए॒वैन॑-म्प्रति॒ष्ठायोद्य॑च्छते ॥
सर॑स्वत्यै॒ स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै बृह॒त्यै᳚ स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै पाव॒कायै॒ स्वाहेत्या॑ह ।
वाग्वै सर॑स्वती । वा॒चैवैन॒मुद्य॑च्छते ॥
पू॒ष्णे स्वाहा॑ पू॒ष्णे प्र॑प॒थ्या॑य॒ स्वाहा॑ पू॒ष्णे न॒रन्धि॑षाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।
प॒शवो॒ वै पू॒षा । प॒शुभि॑रे॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥ त्वष्ट्रे॒ स्वाहा॒ त्वष्ट्र॑ तु॒रीपा॑य॒ स्वाहा॒ त्वष्ट्रे॑ पुरु॒रूपा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानाग्ं॑ रूप॒कृत् । रू॒पमे॒व प॒शुषु॑ दधाति । अथो॑ रू॒पैरे॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥
विष्ण॑वे॒ स्वाहा॒ विष्ण॑वे निखुर्य॒पाय॒ स्वाहा॒ विष्ण॑वे निभूय॒पाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।
य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ । य॒ज्ञायै॒वैन॒-मुद्य॑च्छते ॥ पू॒र्णा॒हु॒ति-मु॑त्त॒मा-ञ्जु॑होति । प्रत्युत्त॑ब्ध्यै सय॒त्वाय॑ ॥ 43 ॥
(य॒च्छ॒ते॒ - पु॒रु॒रूपा॑य॒ स्वाहेत्या॑हा॒ष्टौ च॑) (अ. 11)
अनुवाकं 12 - अश्वसञ्चरणवथ्सरे प्रतिदिन-न्देवयजनदेशे कर्तव्यमिष्टित्रयमभिधीयते
सा॒वि॒त्र-म॒ष्टक॑पाल-म्प्रा॒तर्निर्व॑पति । अ॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री ।
गा॒य॒त्र-म्प्रा॑तस्सव॒नम् ।
प्रा॒त॒स्स॒व॒ना दे॒वैन॑-ङ्गायत्रि॒या ॑007आ;छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ।
अथो᳚ प्रातस्सव॒नमे॒व तेना᳚प्नोति । गा॒य॒त्री-ञ्छन्दः॑ ॥ स॒वि॒त्रे प्र॑सवि॒त्र एका॑दश-कपाल-म्म॒द्ध्यन्दि॑ने । एका॑दशाक्षरा त्रि॒ष्टुप् ।
त्रैष्टु॑भ॒-म्माद्ध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑नम् ।
माद्ध्य॑न्दिना-दे॒वैन॒ग्ं॒ सव॑नात्त्रि॒ष्टुभः॒-छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ॥ 44 ॥
अथो॒ माद्ध्य॑न्दिनमे॒व सव॑न॒-न्तेना᳚प्नोति । त्रि॒ष्टुभ॒-ञ्छन्दः॑ ॥ स॒वि॒त्र आ॑सवि॒त्रे द्वाद॑श-कपाल-मपरा॒ह्णे । द्वाद॑शाक्षरा॒ जग॑ती । जाग॑त-न्तृतीय सव॒नम् ।
तृ॒ती॒य॒ स॒व॒नादे॒वैन॒-ञ्जग॑त्या॒ ॑007आ;छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते ।
अथो॑ तृतीय सव॒नमे॒व तेना᳚प्नोति ।
जग॑ती॒-ञ्छन्दः॑ ॥ ई॒श्व॒रो वा अश्वः॒ प्रमु॑क्तः॒ परा᳚-म्परा॒वत॒-ङ्गन्तोः᳚ ।
इ॒ह धृति॒-स्स्वाहे॒ह विधृ॑ति॒-स्स्वाहे॒ह रन्ति॒-स्स्वाहे॒ह रम॑ति॒-स्स्वाहेति॒ चत॑स्र॒ आहु॑ती-र्जुहोति
( ) ॥ 45 ॥
चत॑स्रो॒ दिशः॑ । दि॒ग्भिरे॒वैन॒-म्परि॑गृह्णाति ॥ आश्व॑त्थो व्र॒जो भ॑वति । प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । अश्वो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा ।
सो᳚-ऽश्व॒त्थे सं॑वँथ्स॒र-म॑तिष्ठत् । तद॑श्व॒त्थस्या᳚-श्वत्थ॒त्वम् ।
यदाश्व॑त्थो व्र॒जो भव॑ति । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ 46 ॥
(त्रि॒ष्टुभ॒ ॑श्छन्द॒सो-ऽधि॒ निर्मि॑मीते - जुहोति॒ - नव॑ च) (अ. 12)
अनुवाकं 13 - संवँथ्सराद्र्ध्वमुख्यस्याग्रेरूपस्थानम्
आ ब्र॑ह्म-न्ब्राह्म॒णो ब्र॑ह्मवर्च॒सी जा॑यता॒-मित्या॑ह । ब्रा॒ह्म॒ण ए॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा ब्रा᳚ह्म॒णो ब्र॑ह्मवर्च॒स्य॑ जायत ॥ आ-ऽस्मि-न्रा॒ष्ट्रे रा॑ज॒न्य॑ इष॒व्यः॑ शूरो॑ महार॒थो जा॑यता॒-मित्या॑ह । रा॒ज॒न्य॑ ए॒व शौ॒र्य-म्म॑हि॒मान॑-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा रा॑ज॒न्य॑ इष॒व्यः॑ शूरो॑ महार॒थो॑-ऽजायत ॥
दोग्ध्री॑ धे॒नुरित्या॑ह । धे॒न्वामे॒व पयो॑ दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा दोग्ध्री॑ धे॒नुर॑जायत । वोढा॑-ऽन॒ड्वा-नित्या॑ह ॥ 47 ॥
अ॒न॒डुह्ये॒व वी॒र्य॑-न्दधाति । तस्मा᳚त्पु॒रा वोढा॑-ऽन॒ड्वान॑जायत । आ॒शु-स्सप्ति॒रित्या॑ह । अश्व॑ ए॒व ज॒व-न्द॑धाति । तस्मा᳚त्पु॒रा-ऽऽशुरश्वो॑-ऽजायत । पुर॑धिं॒र्योषेत्या॑ह ।
यो॒षित्ये॒व रू॒प-न्द॑धाति । तस्मा॒थ्स्त्री यु॑व॒तिः प्रि॒या भावु॑का ॥ जि॒ष्णू र॑थे॒ष्ठा इत्या॑ह । आ ह॒ वै तत्र॑ जि॒ष्णू र॑थे॒ष्ठा जा॑यते ॥ 48 ॥
यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ स॒भेयो॒ युवेत्या॑ह । यो वै पू᳚र्ववय॒सी ।
स स॒भेयो॒ युवा᳚ । तस्मा॒द्युवा॒ पुमा᳚-न्प्रि॒यो भावु॑कः ॥ आ-ऽस्य यज॑मानस्य वी॒रो जा॑यता॒-मित्या॑ह । आ ह॒ वै तत्र॒ यज॑मानस्य वी॒रो जा॑यते ।
यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ नि॒का॒मेनि॑कामे नः प॒र्जन्यो॑ वर्ष॒त्वित्या॑ह ।
नि॒का॒मेनि॑कामे ह॒ वै तत्र॑ प॒र्जन्यो॑ वर्षति । यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ फ॒लिन्यो॑ न॒ ओष॑धयः पच्यन्ता॒-मित्या॑ह ।
फ॒लिन्यो॑ ह॒ वै तत्रौष॑धयः पच्यन्ते । यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ।
यो॒ग॒क्षे॒मो नः॑ कल्पता॒-मित्या॑ह ।
कल्प॑ते ह॒ वै तत्र॑ प्र॒जाभ्यो॑ योगक्षे॒मः ।
यत्रै॒तेन॑ य॒ज्ञेन॒ यज॑न्ते ॥ 49 ॥
(अ॒न॒ड्वानित्या॑ह - जायते - वर्षति स॒प्त च॑) (अ. 13)
अनुवाकं 14 - अन्नहोमाः. त्रिरात्ररूपस्याश्वमेधस्य प्रथमदिनरात्रौ
प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यो॑ य॒ज्ञान् व्यादि॑शत् ।
स आ॒त्म-न्न॑श्वमे॒धम॑धत्त ।
त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । ए॒ष वाव य॒ज्ञः । यद॑श्वमे॒धः । अप्ये॒व नो-ऽत्रा॒स्त्विति॑ ।
तेभ्य॑ ए॒तान॑न्नहो॒मा-न्प्राय॑च्छत् ।
तान॑जुहोत् । तैर्वै स दे॒वान॑ प्रीणात् ।
यद॑न्न-हो॒माञ्जु॒होति॑ ॥ 50 ॥
दे॒वाने॒व तैर्यज॑मानः प्रीणाति ॥ आज्ये॑न जुहोति ।
अ॒ग्नेर्वा ए॒तद्रू॒पम् । यदाज्य᳚म् । यदाज्ये॑न जु॒होति॑ । अ॒ग्निमे॒व तत्प्री॑णाति ॥ मधु॑ना जुहोति ।
म॒ह॒त्यै वा ए॒तद्दे॒वता॑यै रू॒पम् । यन्मधु॑ । यन्मधु॑ना जु॒होति॑ ॥ 51 ॥
म॒ह॒तीमे॒व तद्दे॒वता᳚-म्प्रीणाति । त॒ण्डु॒लै-र्जु॑होति । वसू॑नां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यत्त॑ण्डु॒लाः । यत्त॑ण्डु॒लै-र्जु॒होति॑ ।
वसू॑ने॒व तत्प्री॑णाति । पृथु॑कै-र्जु॒होति॑ (र्जुहोति) ।
रु॒द्राणां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यत्पृथु॑काः । यत्पृथु॑कै-र्जु॒होति॑ ॥ 52 ॥
रु॒द्राने॒व तत्प्री॑णाति । ला॒जैर्जु॑होति । आ॒दि॒त्यानां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यल्ला॒जाः । यल्ला॒जै-र्जु॒होति॑ । आ॒दि॒त्याने॒व तत्प्री॑णाति । क॒रम्बै᳚-र्जुहोति । विश्वे॑षां॒-वाँ ए॒तद्दे॒वानाग्ं॑ रू॒पम् । यत्क॒रम्बाः᳚ । यत्क॒रम्बै᳚-र्जु॒होति॑ ॥ 53 ॥
विश्वा॑ने॒व तद्दे॒वा-न्प्री॑णाति । धा॒नाभि॑-र्जुहोति ।
नक्ष॑त्राणां॒-वाँ ए॒तद्रू॒पम् । यद्धा॒नाः । यद्धा॒नाभि॑-र्जु॒होति॑ । नक्ष॑त्राण्ये॒व तत्प्री॑णाति । सक्तु॑भि-र्जुहोति । प्र॒जाप॑ते॒र्वा ए॒तद्रू॒पम् ।
यथ्सक्त॑वः । यथ्सक्तु॑भि-र्जु॒होति॑ ॥ 54 ॥
प्र॒जाप॑तिमे॒व तत्प्री॑णाति । म॒सूस्यै᳚र्जुहोति ।
सर्वा॑सां॒-वाँ ए॒तद्दे॒वता॑नाग्ं रू॒पम् । यन्म॒सूस्या॑नि । यन्म॒सूस्यै᳚-र्जु॒होति॑ । सर्वा॑ ए॒व तद्दे॒वताः᳚ प्रीणाति । प्रि॒य॒ङ्गु॒त॒ण्डु॒लै-र्जु॑होति । प्रि॒याङ्गा॑ ह॒ वै नामै॒ते ।
ए॒तैर्वै दे॒वा अश्व॒स्याङ्गा॑नि॒ सम॑दधुः । यत्प्रि॑यङ्गुतण्डु॒लै-र्जु॒होति॑ । अश्व॑स्यै॒वाङ्गा॑नि॒ सन्द॑धाति ॥ दशान्ना॑नि जुहोति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् ।
वि॒राट्-कृ॒थ्स्नस्या॒-न्नाद्य॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ 55 ॥
(जु॒होति॒ - मधु॑ना जु॒होति॒ - पृथु॑कैर्जु॒होति॑ - क॒रम्बै᳚र्जु॒होति॒ - सक्तु॑भिर्जु॒होति॑ - प्रियङ्गुतण्डु॒लैर्जु॒होति॑ च॒त्वारि॑ च) (अ. 14)
(अ॒न्न॒हो॒मानाज्ये॑ना॒ग्नेर्मधु॑ना तण्डु॒लैः पृथु॑कैर्ला॒जैः क॒रम्बै᳚द्र्धा॒नाभि॒-स्सक्तु॑भिर्म॒सूस्यैः᳚ प्रियङ्गुतण्डु॒लै-र्दशान्ना॑नि॒ द्वाद॑श)
अनुवाकं 15 - तत्प्रकारविशेष
प्र॒जाप॑ति-रश्वमे॒धम॑सृजत । तग्ं सृ॒ष्टग्ं रक्षाग्॑स्य जिघाग्ंसन्न् ।
स ए॒ता-न्प्र॒जाप॑तिर्नक्तग्ं हो॒मान॑-पश्यत् । तान॑ जुहोत् । तैर्वै स य॒ज्ञा-द्रक्षा॒ग्॒स्यपा॑हन्न् । यन्न॑क्तग्ं हो॒माञ्जु॒होति॑ । य॒ज्ञादे॒व तैर्यज॑मानो॒ रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ आज्ये॑न जुहोति ।
वज्रो॒ वा आज्य᳚म् । वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञा-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ 56 ॥
आज्य॑स्य प्रति॒पद॑-ङ्करोति । प्रा॒णो वा आज्य᳚म् ।
मु॒ख॒त ए॒वास्य॑ प्रा॒ण-न्द॑धाति ॥ अ॒न्न॒हो॒मा-ञ्जु॑होति । शरी॑रवदे॒वाव॑रुन्धे ॥ व्य॒त्यास॑-ञ्जुहोति । उ॒भय॒स्या व॑रुद्ध्यै ॥
नक्त॑-ञ्जुहोति । रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै ॥ आज्ये॑ना-न्त॒तो जु॑होति ॥ 57 ॥
प्रा॒णो वा आज्य᳚म् । उ॒भ॒यत॑ ए॒वास्य॑ प्रा॒ण-न्द॑धाति । पु॒रस्ता᳚-च्चो॒परि॑ष्टाच्च ॥ एक॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति । द्वाभ्या॒ग्॒ स्वाहेत्या॑ह । अ॒मुष्मि॑न्ने॒व लो॒के प्रति॑तिष्ठति । उ॒भयो॑रे॒व लो॒कयाः॒ प्रति॑तिष्ठति । अ॒स्मिग्ग्श्चा॒-मुष्मिग्ग्॑श्च ॥ श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । श॒तायु॒र्वै पुरु॑ष-श्श॒तवी᳚र्यः । आयु॑रे॒व वी॒र्य॑मव॑रुन्धे ।
स॒हस्रा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । आयु॒र्वै स॒हस्र᳚म् । आयु॑रे॒वा-व॑रुन्धे ॥
सर्व॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । अप॑रिमितमे॒वा व॑रुन्धे ॥ 58 ॥
(ए॒व य॒ज्ञ-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन् - त्यन्त॒तो जु॑होति - श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह सप्त च॑) (अ. 15)
अनुवाकं 16 - विवरणमेतयोः
प्र॒जाप॑तिं॒-वाँ ए॒ष ई᳚फ्स॒तीत्या॑हुः । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑त॒ इति॑ ।
अथो॑ आहुः । सर्वा॑णि भू॒तानीति॑ ॥
एक॑स्मै॒ स्वाहेत्या॑ह । प्र॒जाप॑ति॒र्वा एकः॑ । तमे॒वाप्नो॑ति ॥ एक॑स्मै॒ स्वाहा॒ द्वाभ्या॒ग्॒ स्वाहेत्य॑भि-पू॒र्वमाहु॑ती-र्जुहोति ।
अ॒भि॒पू॒र्वमे॒व स॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ ए॒को॒त्त॒र-ञ्जु॑होति ॥ 59 ॥
ए॒क॒वदे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ सन्त॑त-ञ्जुहोति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्त॑त्यै ॥ श॒ताय॒ स्वाहेत्या॑ह । श॒तायु॒र्वै पुरु॑ष-श्श॒तवी᳚र्यः । आयु॑रे॒व वी॒र्य॑मव॑रुन्धे । स॒हस्रा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । आयु॒र्वै स॒हस्र᳚म् । आयु॑रे॒वा व॑रुन्धे ॥ अ॒युता॑य॒ स्वाहा॑ नि॒युता॑य॒ स्वाहा᳚ प्र॒युता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह ॥ 60 ॥
त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । इ॒माने॒व लो॒कानव॑रुन्धे ॥ अर्बु॑दाय॒ स्वाहेत्या॑ह । वाग्वा अर्बु॑दम् । वाच॑मे॒वा व॑रुन्धे ॥ न्य॑र्बुदाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।
यो वै वा॒चो भू॒मा । तन्न्य॑र्बुदम् ।
वा॒च ए॒व भू॒मान॒मव॑रुन्धे ॥
स॒मु॒द्राय॒ स्वाहेत्या॑ह ॥ 61 ॥
स॒मु॒द्रमे॒वाप्नो॑ति । मद्ध्या॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । मद्ध्य॑मे॒वाप्नो॑ति । अन्ता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । अन्त॑मे॒-वाप्नो॑ति । प॒रा॒द्र्धाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।
प॒रा॒द्र्धमे॒वाप्नो॑ति ॥ उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहेत्या॑ह । रात्रि॒र्वा उ॒षाः ।
अह॒र्व्यु॑ष्टिः । अ॒हो॒रा॒त्रे ए॒वाव॑रुन्धे ।
अथो॑ अहोरा॒त्रयो॑रे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥
ता यदु॒भयी॒र्दिवा॑ वा॒ नक्तं॑-वाँ जुहु॒यात् । अ॒हो॒रा॒त्रे मो॑हयेत् । उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहो॑देष्य॒ते स्वाहो᳚द्य॒ते
स्वाहेत्यनु॑दिते जुहोति । उदि॑ताय॒ स्वाहा॑ सुव॒र्गाय॒ स्वाहा॑ लो॒काय॒ स्वाहेत्युदि॑ते जुहोति ।
अ॒हो॒रा॒त्रयो॒-रव्य॑तिमोहाय ॥ 62 ॥
(ए॒को॒त्त॒र-ञ्जु॑होति - प्र॒युता॑य॒ स्वाहेत्या॑ह - समु॒द्राय॒ स्वाहेत्या॒हाह॒--र् व्यु॑ष्टि-स्स॒प्त च॑) (अ. 16)
अनुवाकं 17 - सप्तमकाण्डगतान्नहोमानुवाका व्याख्यायन्ते
वि॒भूर्मा॒त्रा प्र॒भूः पि॒त्रेत्य॑श्व-ना॒मानि॑ जुहोति ।
उ॒भयो॑रे॒वैनं॑-लोँ॒कयो᳚-र्नाम॒धेय॑-ङ्गमयति ॥ आय॑नाय॒ स्वाहा॒ प्राय॑णाय॒ स्वाहेत्यु॑-द्द्रा॒वाञ्जु॑होति । सर्व॑मे॒वैन॒-मस्क॑न्नग्ं सुव॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥
अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ स्वाहेति॑ पूर्वहा॒मा-ञ्जु॑होति । पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥
पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ स्वाहेति॑ पूर्वदी॒क्षा जु॑होति ।
पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ 63 ॥
पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्ये॑-कवि॒ग्ं॒शिनी᳚-न्दी॒क्षा-ञ्जु॑होति ।
एक॑विग्ंशति॒र्वै दे॑वलो॒काः । द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः । ए॒ष सु॑व॒र्गो लो॒कः ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥
भुवो॑ दे॒वाना॒-ङ्कर्म॒णेत्यृ॑तु-दी॒क्षा जु॑होति ।
ऋ॒तूने॒-वास्मै॑ कल्पयति ॥ अ॒ग्नये॒ स्वाहा॑ वा॒यवे॒ स्वाहेति॑ जुहो॒त्य-न॑न्तरित्यै ॥ 64 ॥
अ॒र्वांयँ॒ज्ञ-स्सङ्क्रा॑म॒त्वि-त्याप्ती᳚-र्जुहोति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्याप्त्यै᳚ ॥ भू॒त-म्भव्य॑-म्भवि॒ष्यदिति॒ पर्या᳚प्ती-र्जुहोति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ पर्या᳚प्त्यै ॥
आ मे॑ गृ॒हा भ॑व॒न्त्वित्या॒भू-र्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या भू᳚त्यै ॥
अ॒ग्निना॒ तपो-ऽन्व॑भव॒दित्य॑नु॒भू-र्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑भूत्यै ॥
स्वाहा॒-ऽऽधिमाधी॑ताय॒ स्वाहेति॒ सम॑स्तानि वैश्वदे॒वानि॑ जुहोति । सम॑स्तमे॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒-मति॑क्रामति ॥ 65 ॥
द॒द्भ्य-स्स्वाहा॒ हनू᳚भ्या॒ग्॒ स्वाहेत्य॑ङ्गहो॒मा-ञ्जु॑होति ।
अङ्गे॑ अङ्गे॒ वै पुरु॑षस्य पा॒प्मोप॑श्लिष्टः ।
अङ्गा॑दङ्गा दे॒वैन॑-म्पा॒प्मन॒स्तेन॑ मुञ्चति ॥ अ॒ञ्ज्ये॒ताय॒ स्वाहा॑ कृ॒ष्णाय॒ स्वाहा᳚ श्वे॒ताय॒ स्वाहेत्य॑-श्वरू॒पाणि॑ जुहोति ।
रू॒पैरे॒वैन॒ग्ं॒ सम॑द्र्धयति ॥
ओष॑धीभ्य॒-स्स्वाहा॒ मूले᳚भ्य॒-स्स्वाहेत्यो॑षधि हो॒माञ्जु॑होति । द्व॒य्यो वा ओष॑धयः । पुष्पे᳚भ्यो॒-ऽन्याः फल॑-ङ्गृ॒ह्णन्ति॑ ।
मूले᳚भ्यो॒-ऽन्याः । ता ए॒वोभयी॒रव॑रुन्धे ॥ 66 ॥
वन॒स्पति॑भ्य॒-स्स्वाहेति॑ वनस्पति-हो॒माञ्जु॑होति ।
आ॒र॒ण्यस्या॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥
मे॒षस्त्वा॑ पच॒तै-र॑व॒त्वित्य-पा᳚व्यानि जुहोति ।
प्रा॒णा वै दे॒वा अपा᳚व्याः । प्रा॒णाने॒वाव॑रुन्धे ॥ कूप्या᳚भ्य॒-स्स्वाहा॒-ऽद्भ्य-स्स्वाहेत्य॒पाग्ं होमा᳚ञ्जुहोति । अ॒फ्सु वा आपः॑ । अन्नं॒-वाँ आपः॑ । अ॒द्भ्यो वा अन्न॑-ञ्जायते । यदे॒वाद्भ्यो-ऽन्न॒-ञ्जाय॑ते । तदव॑रुन्धे ॥ 67 ॥
(पू॒र्व॒दी॒क्षा जु॑होति॒ पूर्व॑ ए॒व द्वि॒षन्त॒-म्भ्रातृ॑व्य॒मति॑क्राम॒ - त्यन॑न्तरित्यै - क्रामति - रुन्धे॒ - जाय॑त॒ एक॑-ञ्च) (अ. 17)
अनुवाकं 18 - सप्तमकाण्डगतान्नहोमानुवाका व्याख्यायन्ते
अम्भाग्ं॑सि जुहोति । अ॒यं-वैँ लो॒को-ऽम्भाग्ं॑सि ।
तस्य॒ वस॒वो-ऽधि॑पतयः । अ॒ग्निर्ज्योतिः॑ । यदम्भाग्ं॑सि जु॒होति॑ ।
इ॒ममे॒व लो॒कमव॑रुन्धे । वसू॑ना॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे ॥ नभाग्ं॑सि जुहोति । अ॒न्तरि॑क्षं-वैँ नभाग्ं॑सि ॥ 68 ॥
तस्य॑ रु॒द्रा अधि॑पतयः । वा॒युर्ज्योतिः॑ । यन्नभाग्ं॑सि जु॒होति॑ । अ॒न्तरि॑क्षमे॒वा-व॑रुन्धे । रु॒द्राणा॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ।
वा॒यु-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे । महाग्ं॑सि जुहोति । अ॒सौ वै लो॒को महाग्ं॑सि । तस्या॑दि॒त्या अधि॑पतयः। सूर्यो॒ ज्योतिः॑ ॥ 69 ॥
यन्महाग्ं॑सि जु॒होति॑ । अ॒मुमे॒व लो॒कमव॑रुन्धे । आ॒दि॒त्याना॒ग्ं॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । सूर्य॒-ञ्ज्योति॒रव॑रुन्धे ॥
नमो॒ राज्ञ॒ नमो॒ वरु॑णा॒येति॑ य॒व्यानि॑ जुहोति ।
अ॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥ म॒यो॒भूर्वातो॑ अ॒भि वा॑तू॒स्रा इति॑ ग॒व्यानि॑ जुहोति ।
प॒शू॒नामव॑रुद्ध्यै ॥
प्रा॒णाय॒ स्वाहा᳚ व्या॒नाय॒ स्वाहेति॑ सन्तति-हो॒माञ्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्त॑त्यै ॥ 70 ॥
सि॒ताय॒ स्वाहा-ऽसि॑ताय॒ स्वाहेति॒ प्रमु॑क्ती-र्जुहोति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रमु॑क्त्यै ॥ पृ॒थि॒व्यै स्वाहा॒-ऽन्तरि॑क्षाय॒ स्वाहेत्या॑ह ।
य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् ॥
द॒त्त्वते॒ स्वाहा॑-ऽद॒न्तका॑य॒ स्वाहेति॑ शरीर-हो॒माञ्जु॑होति । पि॒तृ॒लो॒कमे॒व तैर्यज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥ कस्त्वा॑ युनक्ति॒ स त्वा॑ युन॒क्त्विति॑ परि॒धीन्. यु॑नक्ति । इ॒मे वै लो॒काः प॑रि॒धयः॑ । इ॒माने॒वास्मै॑ लो॒कान्. यु॑नक्ति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 71 ॥
यः प्रा॑ण॒तो य आ᳚त्म॒दा इति॑ महि॒मानौ॑ जुहोति ।
सु॒व॒र्गो वै लो॒को महः॑ । सु॒व॒र्गमे॒व ताभ्यां᳚-लोँ॒कं-यँज॑मा॒नो-ऽव॑रुन्धे ॥
आ ब्रह्म॑-न्ब्राह्म॒णो ब्र॑ह्मवच॒र्सी जा॑यता॒मिति॒ सम॑स्तानि ब्रह्मवर्च॒सानि॑ जुहोति ।
ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒व तैर्यज॑मा॒नो
-ऽव॑रुन्धे ॥ जज्ञि॒ बीज॒मिति॑ जुहो॒त्य-न॑न्तरित्यै ॥
अ॒ग्नये॒ सम॑नम-त्पृथि॒व्यै समन॑म॒दिति॑ सन्नति हो॒माञ्जु॑होति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सन्न॑त्यै ॥ भू॒ताय॒ स्वाहा॑ भविष्य॒ते स्वाहेति॑ भूताभ॒व्यौ होमौ॑ जुहोति ।
अ॒यं-वैँ लो॒को भू॒तम् ॥ 72 ॥
असौ भ॑वि॒ष्यत् । अ॒नयो॑रे॒व लो॒कयोः॒ प्रति॑तिष्ठति । सर्व॒स्याप्त्यै᳚ । सर्व॒स्याव॑रुद्ध्यै ॥ यदक्र॑न्दः प्रथ॒म-ञ्जाय॑मान॒ इत्य॑श्वस्तो॒मीय॑-ञ्जुहोति । सर्व॒स्याप्त्यै᳚ । सर्व॑स्य॒ जित्यै᳚ ॥ सर्व॑मे॒व तेना᳚प्नोति ।
सर्व॑-ञ्जयति । यो᳚-ऽश्वमे॒धेन॒ यज॑ते ॥ 73 ॥
य उ॑ चैनमे॒वं-वेँद॑ ॥ य॒ज्ञग्ं रक्षाग्॑स्य जिघाग्ंसन्न् । स ए॒ता-न्प्र॒जाप॑ति-र्नक्तग्ं हो॒मान॑पश्यत् । तान॑जुहोत् ।
तैर्वै स य॒ज्ञाद्रक्षा॒ग्॒स्यपा॑हन्न् । यन्न॑क्तग्ं हो॒माञ्जु॒होति॑ ।
य॒ज्ञादे॒व तैर्यज॑मानो॒
रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ॥ उ॒षसे॒ स्वाहा॒ व्यु॑ष्ट्यै॒ स्वाहेत्य॑न्त॒तो जु॑होति ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 74 ॥
(वै नभाग्ं॑सि॒ - सूर्यो॒ ज्योतिः॒ - सन्त॑त्यै॒ - सम॑ष्ट्यै - भु॒तम् - ँयज॑ते॒ - +नव॑ च) (अ. 18)
अनुवाकं 19 - औपसथ्यदिने यूपप्रयोगाः
ए॒क॒यू॒पो वै॑काद॒शिनी॑ वा । अ॒न्येषां᳚-यँ॒ज्ञानां॒-यूँपा॑ भवन्ति ।
ए॒क॒वि॒शिन्य॑-श्वमे॒धस्य॑ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒-भिजि॑त्यै ॥ बै॒ल॒.वो वा॑ खादि॒रो वा॑ पाला॒शो वा᳚ । अ॒न्येषां᳚-यँज्ञक्रतू॒नां-यूँपा॑ भवन्ति । राज्जु॑दाल॒ एक॑विग्ंशत्य-रत्निरश्वमे॒धस्य॑ । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ नान्येषा᳚-म्पशू॒ना-न्ते॑ज॒न्या अ॑व॒द्यन्ति॑ । अव॑द्य॒न्त्यश्व॑स्य ॥ 75 ॥
पा॒प्मा वै ते॑ज॒नी । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ॥
प्ल॒क्ष॒शा॒खाया॑म॒न्येषा᳚-म्पशू॒नाम॑व॒द्यन्ति॑ । वे॒त॒स॒-शा॒खाया॒-मश्व॑स्य । अ॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अश्वः॑ । अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः । स्व ए॒वास्य॒ योना॒व-व॑द्यति ॥
यूपे॑षु ग्रा॒म्या-न्प॒शून्नि॑-यु॒ञ्जन्ति॑ । आ॒रो॒केष्वा॑-र॒ण्यान्धा॑रयन्ति ।
प॒शू॒नां-व्याँवृ॑त्त्यै ॥ आ ग्रा॒म्या-न्प॒शून्-ँलभ॑न्ते । प्रार॒ण्यान्थ्सृ॑जन्ति । पा॒प्मनो-ऽप॑हत्यै ॥ 76 ॥
(अश्व॑स्य॒ - व्यावृ॑त्त्य॒ त्रीणि॑ च) (अ. 19)
अनुवाकं 20 - यूपानां स्थानादयः
राज्जु॑दाल-मग्नि॒ष्ठ-म्मि॑नोति । भ्रू॒ण॒ह॒त्याया॒ अप॑हत्यै ॥ पौतु॑द्रवाव॒भितो॑ भवतः । पुण्य॑स्य ग॒न्धस्याव॑रुद्ध्यै ।
भ्रू॒ण॒ह॒त्या-मे॒वास्मा॑-दप॒हत्य॑ । पुण्ये॑न ग॒न्धेनो॑भ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति ॥
षड्बै॒ल्॒.वा भ॑वन्ति । ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सस्या-व॑रुद्ध्यै ॥ षट्खा॑दि॒राः ।
तेज॒सो-ऽव॑रुद्ध्यै ॥ 77 ॥
षट्पा॑ला॒शाः । सो॒म॒पी॒थस्या-व॑रुद्ध्यै ॥ एक॑विग्ंशति॒-स्सम्प॑द्यन्ते ।
एक॑विग्ंशति॒र्वै दे॑वलो॒काः । द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः । ए॒ष सु॑व॒र्गो लो॒कः ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ श॒त-म्प॒शवो॑ भवन्ति ॥ 78 ॥
श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑यः । आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति ॥
सर्वं॒-वाँ अ॑श्वमे॒द्ध्याप्नो॑ति । अप॑रिमिता भवन्ति । अप॑रिमित॒स्या-व॑रुद्ध्यै ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा᳚थ्स॒त्यात् ।
द॒क्षि॒ण॒तो᳚-ऽन्येषा᳚-म्पशू॒नाम॑व॒द्यन्ति॑ । उ॒त्त॒र॒तो-ऽश्व॒स्येति॑ । वा॒रु॒णो वा अश्वः॑ ॥ 79 ॥
ए॒षा वै वरु॑णस्य॒ दिक् । स्वाया॑मे॒वास्य॑ दि॒श्यव॑द्यति । यदित॑रेषा-म्पशू॒नाम॑व॒द्यति॑ । श॒त॒दे॒व॒त्य॑-न्तेनाव॑रुन्धे ॥
चि॒ते᳚-ऽग्ना-वधि॑वैत॒से कटे-ऽश्व॑-ञ्चिनोति ।
अ॒फ्सु-यो॑नि॒र्वा अश्वः॑ ।
अ॒फ्सु॒जो वे॑त॒सः । स्व ए॒वैनं॒-योँनौ॒ प्रति॑ष्ठापयति ॥ पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॑-न्तूप॒र-ञ्चि॑नोति । प॒श्चात्प्रा॒चीन॑-ङ्गोमृ॒गम् ॥ 80 ॥
प्रा॒णा॒पा॒ना-वे॒वास्मिन᳚ थ्स॒म्यञ्चौ॑ दधाति ॥
अश्व॑-न्तूप॒र-ङ्गो॑मृ॒गमिति॑ सर्व॒हुत॑ ए॒ताञ्जु॑होति । ए॒षां-लोँ॒काना॑-म॒भिजि॑त्यै ॥ आ॒त्मना॒-ऽभिजु॑होति । सात्मा॑नमे॒वैन॒ग्ं॒ सत॑नु-ङ्करोति ॥ सात्मा॒-ऽमुष्मि॑न् ँला॒के भ॑वति ।
य ए॒वं-वेँद॑ । अथो॒ वसो॑रे॒व धारा॒-न्तेनाव॑रुन्धे ॥ इ॒लु॒वर्दा॑य॒ स्वाहा॑ बलि॒वर्दा॑य॒ स्वाहेत्या॑ह । सं॒वँ॒थ्स॒रो वा इ॑लु॒वर्दः॑ ।
प॒रि॒व॒थ्स॒रो ब॑लि॒वर्दः॑ । सं॒वँ॒थ्स॒रादे॒व प॑रिवथ्स॒रादायु॒र व॑रुन्धे । आयु॑रे॒वास्मि॑न्-दधाति ।
तस्मा॑दश्व-मेधया॒जी ज॒रसा॑ वि॒स्रसा॒-ऽमुं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 81 ॥
(तेज॒सो-ऽव॑रुद्धै - भव॒न् - त्यश्वो॑ - गोमृ॒ग - मि॑लु॒वर्द॑ श्च॒त्वारि॑ च) (अ. 20)
अनुवाकं 21 - चेतव्याग्नयादेर्विशेषः
ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो᳚-ऽग्निर्भ॑वति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ । एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ ॥
यथा॒ वा अश्वा॑ वर्र्ष॒भा वा॒ वृषा॑ण-स्सग्ग्स्फु॒रेरन्न्॑ । ए॒वमे॒तथ्स्तोमा॒-स्सग्ग्स्फु॑रन्ते । यदे॑कवि॒ग्ं॒शाः । ते यथ्स॑मृ॒च्छेरन्न्॑ । ह॒न्येता᳚स्य य॒ज्ञः ॥ द्वा॒द॒श ए॒वाग्नि-स्स्या॒दित्या॑हुः ।
द्वा॒द॒श-स्स्तोमः॑ ॥ 82 ॥
एका॑दश॒ यूपाः᳚ ॥ यद्द्वा॑द॒शो᳚-ऽग्निर्भव॑ति । द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒रः ।
सं॒वँ॒थ्स॒रेणै॒वास्मा॒ अन्न॒मव॑रुन्धे ॥ यद्दश॒ यूपा॒ भव॑न्ति । दशा᳚क्षरा वि॒राट् । अन्नं॑-विँ॒राट् । वि॒राजै॒वान्नाद्य॒-मव॑रुन्धे ।
य ए॑काद॒शः । स्तन॑ ए॒वास्यै॒ सः ॥ 83 ॥
दु॒ह ए॒वैना॒-न्तेन॑ ॥ तदा॑हुः ।
यद्द्वा॑द॒शो᳚-ऽग्नि-स्स्या᳚द्द्वाद॒श-स्स्तोम॒ एका॑दश॒ यूपाः᳚ । यथा॒ स्थूरि॑णा या॒यात् । ता॒दृक्तत् ॥ ए॒क॒वि॒ग्ं॒श ए॒वाग्निः
स्या॒दित्या॑हुः । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ ।
एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ । यथा॒ प्रष्टि॑भि॒र्याति॑ ।
ता॒दृगे॒व तत् ॥ 84 ॥
यो वा अ॑श्वमे॒धे ति॒स्रः क॒कुभो॒ वेद॑ । क॒कुद्ध॒ राज्ञा᳚-म्भवति ।
ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो᳚-ऽग्निर्भ॑वति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ । एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ ।
ए॒ता वा अ॑श्वम॒धे ति॒स्रः क॒कुभः॑ ।
य ए॒वं-वेँद॑ । क॒कुद्ध॒ राज्ञा᳚-म्भवति ॥
यो वा अ॑श्वमे॒धे त्रीणि॑ शी॒र्॒षाणि॒ वेद॑ ।
शिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति ।
ए॒क॒वि॒ग्ं॒शो᳚-ऽग्निर्भ॑वति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒श-स्स्तोमः॑ । एक॑विग्ंशति॒र्यूपाः᳚ ।
ए॒तानि॒ वा अ॑श्वमे॒धे त्रीणि॑ शी॒र॒.षाणि॑ ।
य ए॒वं-वेँद॑ । शिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति ॥ 85 ॥
(द्वा॒द॒श-स्स्तोमः॒-स- ए॒व तच् - छिरो॑ ह॒ राज्ञा᳚-म्भवति॒ षट्च॑) (अ. 21)
अनुवाकं 22 - उक्थ्याख्ये द्वितीये-ऽहनि बहिष्पवमाने अश्वस्योद्रातृत्वम्
दे॒वा वा अ॑श्वमे॒धे पव॑माने । सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-न्न प्राजा॑नन्न् । तमश्वः॒ प्राजा॑नात् ।
यद॑श्वम॒धे-ऽश्वे॑न॒ मेद्ध्ये॒नोद॑ञ्चो बहिष्पवमा॒नग्ं सर्प॑न्ति । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै । न वै म॑नु॒ष्यः॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा वेद ।
अश्वो॒ वै सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा वेद ॥ यदु॑द्गा॒-तोद्गाये᳚त् । यथा-ऽक्षे᳚त्रज्ञो॒-ऽन्येन॑ प॒था प्र॑तिपा॒दये᳚त् । ता॒दृक्तत् ॥ 86 ॥
उ॒द्गा॒तार॑-मप॒रुद्ध्य॑ । अश्व॑-मुद्गी॒थाय॑ वृणीते । यथा᳚ क्षेत्र॒ज्ञो-ऽञ्ज॑सा॒ नय॑ति ।
ए॒वमे॒वैन॒मश्वः॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा नयति ॥ पुच्छ॑म॒न्वार॑भन्ते । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ हि-ङ्क॑रोति । सामै॒वाकः॑ ।
हि-ङ्क॑रोति । उ॒द्गी॒थ ए॒वास्य॒ सः ॥ 87 ॥
वड॑बा॒ उप॑ रुन्धन्ति । मि॒थु॒न॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै ।
अथो॒ यथो॑पगा॒तार॑ उप॒गाय॑न्ति । ता॒दृगे॒व तत् ॥ उद॑गासी॒दश्वो॒ मेद्ध्य॒ इत्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्वः॑ । प्र॒जाप॑ति-रुद्गी॒थः । उ॒द्गी॒थमे॒वाव॑रुन्धे । अथो॑ ऋख्सा॒मयो॑रे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ हिर॑ण्येनो॒पाक॑रोति ।
ज्योति॒र्वै हिर॑ण्यम् । ज्योति॑रे॒व मु॑ख॒तो द॑धाति ।
यज॑माने च प्र॒जासु॑ च । अथो॒ हिर॑ण्यज्योतिरे॒व यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ 88 ॥
(तथ् - स - उ॒पाक॑रोति च॒त्वारि॑ च) (अ. 22)
अनुवाकं 23 - अश्वे पर्यग्न्यप्रयन्ताना-म्पशूना-न्नियोजनं
पुरु॑षो॒ वै य॒ज्ञः । य॒ज्ञः प्र॒जाप॑तिः । यदश्वे॑ प॒शून्नि॑यु॒ञ्जन्ति॑ ।
य॒ज्ञादे॒व तद्य॒ज्ञ-म्प्रयु॑ङ्क्ते ॥ अश्व॑-न्तूप॒र-ङ्गो॑मृ॒गम् । तान॑ग्नि॒ष्ठ आल॑भते ।
से॒ना॒मु॒खमे॒व तथ्सग्ग्श्य॑ति । तस्मा᳚-द्राजमु॒ख-म्भी॒ष्म-म्भावु॑कम् ॥
आ॒ग्ने॒य-ङ्कृ॒ष्णग्री॑व-म्पु॒रस्ता᳚-ल्ल॒लाटे᳚ । पू॒र्वा॒ग्निमे॒व त-ङ्कु॑रुते ॥ 89 ॥
तस्मा᳚-त्पूर्वा॒ग्नि-म्पु॒रस्ता᳚-थ्स्थापयन्ति ॥ पौ॒ष्णम॒न्वञ्च᳚म् । अन्नं॒-वैँ पू॒षा । तस्मा᳚-त्पूर्वा॒ग्ना-वा॑हा॒र्य॑-माह॑रन्ति ॥
ऐ॒न्द्रा॒पौ॒ष्ण मु॒परि॑ष्टात् । ऐ॒न्द्रो वै रा॑ज॒न्यो-ऽन्न॑-म्पू॒षा ।
अ॒न्नाद्ये॑नै॒वैन॑-मुभ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति । तस्मा᳚-द्राज॒न्यो᳚न्ना॒दो भावु॑कः ॥
आ॒ग्ने॒यौ कृ॒ष्णग्री॑वौ बाहु॒वोः । बा॒हु॒वोरे॒व वी॒र्य॑-न्धत्ते ॥ 90 ॥
तस्मा᳚-द्राज॒न्यो॑ बाहुब॒ली भावु॑कः ॥
त्वा॒ष्ट्रौ लो॑मशस॒क्थौ स॒क्थ्योः ।
स॒क्थ्योरे॒व वी॒र्य॑-न्धत्ते । तस्मा᳚-द्राज॒न्य॑ ऊरुब॒ली भावु॑कः ॥ शि॒ति॒पृ॒ष्ठौ बा॑र्हस्प॒त्यौ पृ॒ष्ठे ।
ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒स-मे॒वोपरि॑ष्टाद्धत्ते ।
अथो॑ क॒वचे॑ ए॒वैते अ॒भितः॒ पर्यू॑हते ।
तस्मा᳚-द्राज॒न्यः॑ सन्न॑द्धो वी॒र्य॑-ङ्करोति ॥ धा॒त्रे पृ॑षोद॒र-म॒धस्ता᳚त् ।
प्र॒ति॒ष्ठामे॒वैता-ङ्कु॑रुते ।
अथो॑ इ॒यं-वैँ धा॒ता ।
अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति ॥ सौ॒र्य-म्ब॒लक्ष॒-म्पुच्छे᳚ । उ॒थ्से॒धमे॒व त-ङ्कु॑रुते ।
तस्मा॑दुथ्से॒ध-म्भ॒ये प्र॒जा
अ॒भिसग्ग्श्र॑यन्ति ॥ 91 ॥
(कु॒रु॒ते॒ - ध॒त्ते॒ - कु॒रु॒ते॒ पञ्च॑ च) (अ. 23)
(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - चतु॑ष्टय्यो॒ - यो वै - यः पि॒तु - श्च॒त्वारा॒ - यथा॑ नि॒क्तम् - प्र॒जाप॑तये त्वा॒- यथा॒ प्रोक्षि॑तं - वि॒भूरा॑ह- प्र॒जाप॑तिरकामयताश्वमे॒धेन॑ - प्र॒जाप॑ति॒र्न किञ्च॒ न - सा॑वि॒त्र - मा ब्रह्म॑न् - प्र॒जाप॑ति-र्दे॒वेभ्यः॑ - प्र॒जाप॑ति॒ रक्षाग्ं॑सि - प्र॒जाप॑तिमीफ्सति - वि॒भुर॑श्वना॒मान्य - म्भाग्॑ - स्येकयू॒पो - राज्जु॑दाल - मेकवि॒ग्ं॒शो - दे॒वाः - पुरु॑ष॒ स्त्रयो॑विग्ंशतिः)
(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - तस्मा॑दश्वमेधया॒जी - य-त्परि॑मिता॒ - य-द्य॑ज्ञमु॒खे - यो दी॒क्षाम् - दे॒वाने॒व - त्रय॑ इ॒मे - सि॒ताय॑ - प्राणापा॒नावे॒वास्मि॒न् - तस्मा᳚-द्राज॒न्य॑ एक॑नवतिः)
(सा॒ग्रं॒ह॒ण्या - सग्ग्श्र॑यन्ति)
॥ हरिः ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके अष्टमः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
+++++++++++++++++++++++++++
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
(aśvamedhabrāhmaṇaṃ-vai~śvadeva-ṅkāṇḍaṃ)
anuvākaṃ 1 - sāṅgrahaṇyeṣṭyādayaḥ yājamānasaṃskārāḥ
sā॒graṃ॒ha॒ṇyeṣṭyā̭ yajate | i॒mā-ñja॒natā॒gṃ॒ saṅga̭hṇā॒nīti̭ || dvāda̭śāratnī raśa॒nā bha̭vati | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒rame॒vā va̭rundhe | mau॒ñjī bha̭vati | ūrgvai muñjāḥ᳚ | ūrja̭me॒ vā va̭rundhe || ci॒trā nakṣa̭tra-mbhavati | ci॒traṃ-vā~ e॒tatkarma̭ || 1 ||
yada̭śvame॒dha-ssamṛ̭ddhyai || puṇya̭nāma deva॒yaja̭na-ma॒ddhyava̭syati | puṇyā̭me॒va tena̭ kī॒rtima॒bhija̭yati || apa̭dātī-nṛ॒tvijaḥ̭ sa॒māva̭ha॒ntyā sṷbrahma॒ṇyāyāḥ᳚ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ke॒śa॒śma॒śru va̭pate | na॒khāni॒ nikṛ̭ntate | da॒to dhā̭vate | snāti̭ | aha̭taṃ॒-vā~saḥ॒ pari̭dhatte | pā॒pmano-'pa̭hatyai |
vācaṃ̭-ya~॒tvopa̭vasati | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ guptyai᳚ | rātri̭-ñjāga॒raya̭nta āsate | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 2 ||
(karma̭ - dhatte॒ pañca̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - brahmaudanābhidhānam
catṷṣṭayya॒ āpo̭ bhavanti |
catṷśśapho॒ vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai ||
tā di॒gbhya-ssa॒mābhṛ̭tā bhavanti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ |
annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || tāsṷ brahmauda॒na-mpa̭cati | reta̭ e॒va tadda̭dhāti || 3 ||
catṷśśarāvo bhavati | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || u॒bha॒yato̭ ru॒kmau bha̭vataḥ | u॒bha॒yata̭ e॒vāsmi॒n-ruca̭-ndadhāti | uddha̭rati śṛta॒tvāya̭ |
sa॒rpiṣvā᳚-nbhavati meddhya॒tvāya̭ | ca॒tvāra̭ ārṣe॒yāḥ prāśna̭nti | di॒śāme॒va jyoti̭ṣi juhoti | ca॒tvāri॒ hira̭ṇyāni dadāti | di॒śāma॒va jyotī॒g॒ṣya va̭rundhe || 4 ||
yadājya̭-mu॒cchiṣya̭te | tasmi̭n-raśa॒nā-nnyṷnatti | pra॒jāpa̭ti॒rvā o̭da॒naḥ | reta॒ ājya᳚m | yadājyḙ raśa॒nā-nnyu॒natti̭ | pra॒jāpa̭time॒va reta̭sā॒ sama̭rdhayati || da॒rbha॒mayī̭ raśa॒nā bha̭vati |
ba॒hu vā e॒ṣa kṷca॒ro̭-'me॒ddhyamupa̭gacchati |
yadaśvaḥ̭ | pa॒vitraṃ॒-vai~ da॒rbhāḥ || 5 ||
yadda̭rbha॒mayī̭ raśa॒nā bhava̭ti | pu॒nātye॒vaina᳚m | pū॒tamḙna॒-mmeddhya॒-māla̭bhate ||
aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya mahi॒moda̭-krāmat |
sa ma॒hartvi̭jaḥ॒ prāvi̭śat | tanma॒hartvi̭jā-mmahartvi॒ktvam | yanma॒hartvi̭jaḥ prā॒śñanti̭ |
ma॒hi॒māna̭-me॒vāsmi॒n-tadda̭dhati ||
aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya॒ reta॒ uda̭krāmat |
tathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mabhavat | yathsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya॒-ndadā̭ti |
reta̭ e॒va tadda̭dhāti || o॒da॒ne da̭dāti | reto॒ vā o̭da॒naḥ | reto॒ hira̭ṇyam | reta̭sai॒vāsmi॒-nreto̭ dadhāti || 6 ||
(da॒dhā॒ti॒ - ru॒ndhe॒ - da॒rbhā - a̭bhava॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - raśanayā-'śvabandhanam
yo vai brahma̭ṇe de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭ta॒ye-'pra̭ti-pro॒cyāśva॒-mmeddhya̭-mba॒ddhnāti̭ |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yānbhavati | yaḥ pra̭ti॒procya̭ | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yānbhavati || yadāha̭ | brahma॒nnaśva॒-mmeddhya̭-mbhanthsyāmi de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ tena̭ rāddhyāsa॒miti̭ | brahma॒ vai bra॒hmā |
brahma̭ṇa e॒va de॒vebhyaḥ̭ pra॒jāpa̭taye prati॒procyāśva॒-mmeddhya̭-mbaddhnāti || 7 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati ||
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ raśa॒nā-māda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒-mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭-maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒-mityā̭ha॒ yatyai᳚ ||
vyṛ̭ddhaṃ॒-vā~ e॒tadya॒jñasya̭ | yada̭ya॒juṣkḙṇa kri॒yate᳚ |
i॒māma̭gṛbhṇan-raśa॒nā-mṛ॒tasye-tyadhi̭ vadati॒ yajṷṣkṛtyai | ya॒jñasya॒ samṛ̭ddhyai || 8 ||
tadā̭huḥ | dvāda̭śāratnī raśa॒nā ka̭rta॒vyā(3) trayo̭daśāra॒tnī(3)riti̭ | ṛ॒ṣa॒bho vā e॒ṣa ṛ̭tū॒nām | yathsaṃ̭va~thsa॒raḥ |
tasya̭ trayoda॒śo māso̭ vi॒ṣṭapa᳚m | ṛ॒ṣa॒bha e॒ṣa ya॒jñānā᳚m | yada̭śvame॒dhaḥ | yathā॒ vā ṛ̭ṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | e॒vame॒tasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tra॒yo॒da॒śama̭ra॒tnigṃ ra̭śa॒nāyā̭-mu॒pāda̭dhāti || 9 ||
yatha̭rṣa॒bhasya̭ vi॒ṣṭapagṃ̭ saggska॒roti̭ | tā॒dṛge॒va tat || pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyetyā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti ||
tayā̭ de॒vā-ssu॒tamāba̭bhūvu॒-rityā̭ha | bhūti̭me॒vopāva̭rtate || ṛ॒tasya॒ sāmana᳚-thsa॒ramā॒rapa॒ntītyā̭ha | sa॒tyaṃ-vā~ ṛ॒tam |
sa॒tyenai॒vaina̭ mṛ॒tenāra̭bhate || a॒bhi॒dhā a॒sītyā̭ha || 10 ||
tasmā̭-daśvamedhayā॒jī sarvā̭ṇi bhū॒tānya॒bhi bha̭vati | bhuva̭na-ma॒sītyā̭ha |
bhū॒māna̭-me॒vopa̭ti | ya॒ntā-'sītyā̭ha | ya॒ntāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti |
dha॒rtā-'sītyā̭ha | dha॒rtāra̭me॒vaina̭-ṅkaroti | so᳚-'gniṃ-vai~᳚śvāna॒ra-mityā̭ha |
a॒gnā-ve॒vainaṃ̭-vai~śvāna॒re jṷhoti | sapra̭thasa॒mityā̭ha || 11 ||
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ̭ prathayati |
svāhā̭kṛta॒ ityā̭ha | homa̭ e॒vāsya॒ṣaḥ |
pṛ॒thi॒vyā-mityā̭ha | a॒syāme॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati | ya॒ntā rāḍya॒ntā-'si॒ yama̭no dha॒rtā-'si̭ dha॒ruṇa॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
kṛ॒ṣyai tvā॒ kṣemā̭ya tvā ra॒yyai tvā॒ poṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste ||
sva॒gā tvā̭ de॒vebhya॒ ityā̭ha |
de॒vebhya̭ e॒vainagg̭ sva॒gā ka̭roti |
svāhā᳚ tvā pra॒jāpa̭taya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ |
yasyā̭ e॒va de॒vatā̭yā āla॒bhyata᳚ | tayai॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 12 ||
(ba॒dhnā॒ti॒ - samṛ̭ddhyā - u॒pada̭dhā - tya॒sītyā̭ha॒ - sapra̭thasa॒mītyā̭ha - de॒vebhya॒ ityā̭ha॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - aśvasya jale-'vagāhanam
yaḥ pi॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pu॒rastā᳚nnayati |
yo mā॒tura̭nu॒jāyāḥ᳚ pu॒traḥ | sa pa॒ścānna̭yati |
viṣva̭ñcame॒vāsmā᳚t-pā॒pmānaṃ॒-vi~vṛ̭hataḥ || yo arva̭nta॒-ñjighāgṃ̭sati॒ tama॒bhya̭mīti॒ varṷṇa॒ iti॒ śvāna̭-ñcatura॒kṣa-mprasaṷti |
pa॒ro martaḥ̭ pa॒ra-śśveti॒ śuna̭ścatu-ra॒kṣasya॒ praha̭nti | śveva॒ vai pā॒pmā bhrātṛ̭vyaḥ | pā॒pmāna̭-me॒vāsya॒ bhrātṛ̭vyagṃ hanti ||
sai॒ddhra॒ka-mmusa̭la-mbhavati || 13 ||
karma̭ karmai॒vāsmai̭ sādhayati || pau॒gg॒śca॒le॒yo ha̭nti |
pu॒gg॒śca॒lvāṃ-vai~ de॒vā-śśuca॒-nnya̭dadhuḥ | śu॒caivāsya॒ śucagṃ̭ hanti ||
pā॒pmā vā e॒tamī᳚phsa॒-tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |
aśva̭syādhaspa॒damupā᳚syati |
va॒jrī vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tyaḥ |
vajrḙṇai॒va pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya॒-mava̭krāmati || da॒kṣi॒ṇā-'pa̭plāvayati || 14 ||
pā॒pmāna̭-me॒vāsmā॒-cchama̭la॒-mapa̭plāvayati || ai॒ṣī॒ka ṷdū॒ho bha̭vati | āyu॒rvā i॒ṣīkāḥ᳚ | āyṷre॒-vāsmi̭-ndadhati | a॒mṛtaṃ॒-vā~ i॒ṣīkāḥ᳚ | a॒mṛta̭me॒-vāsmi̭-ndadhati || ve॒ta॒sa॒śā॒khopa॒samba̭ddhā bhavati |
a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ |
svāde॒vainaṃ॒-yo~ne॒rnirmi̭mīte ||
pu॒rastā᳚t-pra॒tyañca̭-ma॒bhyudṷ̄hati |
pu॒rastā̭-de॒vāsmi̭-npra॒tīcya॒ mṛta̭-ndadhāti ||
a॒ha-ñca॒ tva-ñca̭ vṛtraha॒nniti̭ bra॒hmā yaja̭mānasya॒ hasta̭-ṅgṛhṇāti |
bra॒hma॒kṣa॒tre e॒va sanda̭dhāti |
a॒bhi kratve᳚ndra bhū॒radha॒ jmannitya̭-dhva॒ryu-ryaja̭mānaṃ-vā~cayatya॒-bhiji̭tyai || 15 ||
(bha॒va॒ti॒ - plā॒va॒ya॒ti॒ - mi॒mī॒te॒ pañca̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - aśvasya prokṣaṇa-mmahartvijām
ca॒tvāra̭ ṛ॒tvija॒-ssamṷkṣanti |
ā॒bhya e॒vaina̭-ñcata॒sṛbhyo̭ di॒gbhyo̭-'bhisamī̭rayanti || śa॒tena̭ rājapu॒trai-ssa॒hāddhva॒ryuḥ | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā̭ vṛ॒traṃ-va~̭ddhyā॒diti̭ | rā॒jyaṃ-vā~ a̭ddhva॒ryuḥ | kṣa॒tragṃ rā̭japu॒traḥ | rā॒jyenai॒-vāsmi̭n kṣa॒tra-nda̭dhāti ||
śa॒tenā̭-rā॒jabhi̭ru॒grai-ssa॒ha bra॒hmā || 16 ||
da॒kṣi॒ṇa॒ta uda॒ntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti | a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā᳚-'pratidhṛ॒ṣyo᳚-'stviti̭ | balaṃ॒-vai~ bra॒hmā | bala̭marā॒jograḥ | bala̭nai॒-vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti || śa॒tena̭ sūtagrāma॒ṇibhiḥ̭ sa॒ha hotā᳚ | pa॒ścāt-prāntiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |
a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙne॒ṣṭvā | a॒yagṃ rājā॒-'syai vi॒śaḥ || 17 ||
ba॒hu॒gvai ba̭hva॒śvāyai̭ bahvajāvi॒kāyai᳚ | ba॒hu॒vrī॒hi॒ya॒vāyai̭ bahumāṣati॒lāyai᳚ |
ba॒hu॒hi॒ra॒ṇyāyai̭ bahuha॒stikā̭yai | ba॒hu॒dā॒sa॒pū॒ru॒ṣāyai̭ rayi॒matyai॒ puṣṭi̭matyai | ba॒hu॒rā॒ya॒spo॒ṣāyai॒ rājā॒-'stviti̭ | bhū॒mā vai hotā᳚ | bhū॒mā sṷ̄tagrāma॒ṇyaḥ̭ | bhū॒mnaivāsmi̭-nbhū॒māna̭-ndadhāti || śa॒tena̭ kṣatta-saṅgrahī॒tṛbhiḥ̭ sa॒hodgā॒tā | u॒tta॒ra॒to da̭kṣi॒ṇā tiṣṭha॒-nprokṣa̭ti || 18 ||
a॒nenāśvḙna॒ meddhyḙ ne॒ṣṭvā |
a॒yagṃ rājā॒ sarva॒māyṷre॒tviti̭ |
āyu॒rvā ṷdgā॒tā | āyuḥ̭ kṣatta-saṅgrahī॒tāraḥ̭ |
āyṷṣai॒-vāsmi॒nnāyṷ-rdadhāti || śa॒tagṃ śa̭ta-mbhavanti | śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ |
āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati || ca॒tu॒-śśa॒tā bha̭vanti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati || 19 ||
(bra॒hmā - vi॒śa - ṷkṣati॒ - diśa॒ eka̭-ñca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - bhūmau patatā-mbindūnāmabhimantraṇam
yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti | e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |
yanni॒ktamanā̭-labdha-muthsṛ॒janti̭ | yathstokyā̭ a॒nvāha̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |
yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || sa॒hasra॒-manvā̭ha | sa॒hasra̭ sammita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || 20 ||
yatpari̭mitā anubrū॒yāt | pari̭mita॒mava̭rundhīta | apa̭rimitā॒ anvā̭ha | apa̭rimita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||
stokyā̭ juhoti | yā e॒va varṣyā॒ āpaḥ̭ | tā ava̭rundhe || a॒syā-ñjṷhoti | i॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒raḥ || 21 ||
a॒syāme॒vaināḥ॒ prati̭ṣṭhāpayati || u॒vāca̭ ha pra॒jāpa̭tiḥ | stokyā̭su॒ vā a॒hama̭śvame॒dhagṃ saggsthā̭payāmi | tena॒ tata॒-ssaggsthi̭tena carā॒mīti̭ || a॒gnaye॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || somā̭ya॒ svāhetyā̭ha | somā̭yai॒vaina̭-ñjuhoti | sa॒vi॒tre svāhetyā̭ha | sa॒vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti || 22 ||
sara̭svatyai॒ svāhetyā̭ha | sara̭svatyā e॒vaina̭-ñjuhoti | pū॒ṣṇe svāhetyā̭ha | pū॒ṣṇa e॒vaina̭-ñjuhoti | bṛha॒spata̭ye॒ svāhetyā̭ha |
bṛha॒spata̭ya e॒vaina̭-ñjuhoti | a॒pā-mmodā̭ya॒ svāhetyā̭ha | a॒dbhya e॒vaina̭-ñjuhoti | vā॒yave॒ svāhetyā̭ha | vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti || 23 ||
mi॒trāya॒ svāhetyā̭ha | mi॒trāyai॒vaina̭-ñjuhoti | varṷṇāya॒ svāhetyā̭ha | varṷṇāyai॒vaina̭-ñjuhoti || e॒tābhya̭ e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhoti ||
daśa̭ daśa sa॒pānda̭-ñjuhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒-vānnādya॒mava̭rundhe || pra vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kā-ccya̭vate |
yaḥ parā̭cī॒rāhṷtī-rju॒hoti̭ |
punaḥ̭ punarabhyā॒varta̭-ñjuhoti |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati ||
e॒tāgṃ ha॒ vāva so᳚-'śvame॒dhasya॒ saggsthi̭ti muvā॒cā-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat |
yadya॒jñasya॒ saggsthi̭tasya॒ skanda̭ti || 24 ||
(a॒bhiji̭tyai - vaiśvāna॒raḥ - sa̭vi॒tra e॒vaina̭-ñjuhoti - vā॒yava̭ e॒vaina̭-ñjuhoti - cyavate॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - athādhvaryuprokṣaṇam
pra॒jāpa̭taye tvā॒ juṣṭa॒-mprokṣā॒mīti̭ pura॒stā᳚t-pa॒tyantiṣṭha॒-nprokṣa̭ti |
pra॒jāpa̭ti॒rvai de॒vānā̭-mannā॒do vī॒ryā̭vān |
a॒nnādya̭-me॒vāsmi̭n vī॒rya̭-ndadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ma̭nnā॒do vī॒ryā̭vattamaḥ || i॒ndrā॒gnibhyā॒-ntveti̭ dakṣiṇa॒taḥ |
i॒ndrā॒gnī vai de॒vānā॒moji̭ṣṭhau॒ bali̭ṣṭhau | oja̭ e॒vāsmi॒-nbala̭-ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmoji̭ṣṭho॒ bali̭ṣṭhaḥ || vā॒yave॒ tveti̭ pa॒ścāt | vā॒yurvai de॒vānā̭mā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ || 25 ||
ja॒vame॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāmā॒śu-ssā̭rasā॒rita̭maḥ ||
viśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityṷttara॒taḥ |
viśve॒ vai de॒vā de॒vānāṃ᳚-ya~śa॒svita̭māḥ |
yaśa̭ e॒vāsmi̭ndadhāti | tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nāṃ-ya~̭śa॒svita̭maḥ || de॒vebhya॒-stvetya॒dhastā᳚t | de॒vā vai de॒vānā॒-mapa̭citatamāḥ |
apa̭citi-me॒vāsmi̭-ndadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-mapa̭citatamaḥ || 26 ||
sarve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityu॒pari̭ṣṭāt |
sarve॒ vai de॒vāstviṣi̭manto hara॒svinaḥ̭ |
tviṣi̭me॒-vāsmi॒n॒. haro̭ dadhāti |
tasmā॒daśvaḥ̭ paśū॒nā-ntviṣi̭mān hara॒svita̭maḥ || di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvetyā̭ha |
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti ||
sa॒te tvā-'sa̭te tvā॒-'dbhyastvau-ṣa̭dhībhyastvā॒ viśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ ityā̭ha |
tasmā̭daśvamedhayā॒jina॒gṃ॒ sarvā̭ṇi bhū॒tānyupa̭ jīvanti || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yatprā̭jāpa॒tyo-'śvaḥ̭ | atha॒ kasmā̭dena-ma॒nyābhyo̭ de॒vatā॒bhyo-'pi॒ prokṣa॒tīti̭ |
aśve॒ vai sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ |
taṃ-ya~dviśve᳚bhyastvā bhū॒tebhya॒ iti̭ prā॒kṣati̭ |
de॒vatā̭ e॒vāsmi̭-nna॒nvāyā̭tayati |
tasmā॒daśve॒ sarvā̭ de॒vatā̭ a॒nvāya̭ttāḥ || 27 ||
(sā॒ra॒sā॒rita॒mo - 'pa̭citatamaḥ - prājāpa॒tyo-'śva॒ pañca̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - aśvacaritānāmaśvarūpāṇā-ñca homāḥ
yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti |
e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati |
yatprokṣi̭ta॒-manā̭labdha-muthsṛ॒janti̭ | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | sa॒rva॒huta̭-me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndāya | aska̭nna॒gṃ॒ hi tat | yaddhu॒tasya॒ skanda̭ti || ī॒ṅkā॒rāya॒ svāhe-ṅkṛ̭tāya॒ svāhetyā̭ha | e॒tāni॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ | ca॒ri॒taire॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati || 28 ||
tadā̭huḥ | anā̭hutayo॒ vā a̭śvacari॒tāni̭ |
naitā ho̭ta॒vyā̭ iti̭ | atho॒ khalvā̭huḥ | ho॒ta॒vyā̭ e॒va | atra॒ vāvaivaṃ-vi~॒dvāna̭śvame॒dhagṃ
saggsthā̭payati | yada̭śva-cari॒tāni̭ ju॒hoti̭ | tasmā᳚-ddhota॒vyā̭ iti̭ || ba॒hi॒rdhā vā ḙname॒tadā॒yata̭nā-ddadhāti |
bhrātṛ̭vyamasmai janayati || 29 ||
yasyā̭ nāyata॒ne᳚-'nyatrā॒gne-rāhṷtī-rju॒hoti̭ |
sā॒vi॒tri॒yā iṣṭyāḥ᳚ pu॒rastā᳚thsviṣṭa॒ kṛtaḥ̭ |
ā॒ha॒va॒nīye᳚-'śvacari॒tāni̭ juhoti | ā॒yata̭na e॒vāsyāhṷtī-rjuhoti | nāsmai॒ bhrātṛ̭vya-ñjanayati || tadā̭huḥ | ya॒jña॒mu॒khe ya̭jñamukhe hota॒vyāḥ᳚ | ya॒jñasya॒ klṛptyai᳚ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā-nṷkhyātyā॒ iti̭ || atho॒ khalvā̭huḥ || 30 ||
yadya̭jñamu॒khe ya̭jñamukhe juhu॒yāt |
pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaṃ॒-vya~̭drdhayet |
ava̭ suva॒rgāllo॒kā-tpa̭dyeta | pāpī̭yā-nthsyā॒diti̭ |
sa॒kṛde॒va ho̭ta॒vyāḥ᳚ | na yaja̭māna-mpa॒śubhi॒-rvya̭drdhayati | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati | na pāpī̭yā-nbhavati || a॒ṣṭāca̭tvārigṃśatamaśva rū॒pāṇi̭ juhoti | a॒ṣṭāca̭tvārigṃśadakṣarā॒ jaga̭tī | jāga॒to-'śvaḥ̭ prājāpa॒tya-ssamṛ̭ddhyai || eka॒mati̭rikta-ñjuhoti | tasmā॒dekaḥ̭ pra॒jāsvadrdhṷkaḥ || 31 ||
(a॒drdha॒ya॒ti॒ - ja॒na॒ya॒ti॒ - khalvā̭hu॒--r jaga̭tī॒ trīṇi̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - aśvasya nāmnāmabhivācanam, uthsargaśca
vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ mā॒tā | a॒sau pi॒tā | ā॒bhyāme॒vaina॒-mpari̭dadāti || aśvo̭-'si॒ hayo॒-'sītyā̭ha | śāstye॒vaina̭me॒tat | tasmā᳚cchi॒ṣṭāḥ pra॒jā jā̭yante || atyo॒-'sītyā̭ha |
tasmā॒daśva॒-ssarvā᳚-npa॒śūnatyḙ-'ti |
tasmā॒daśva॒-ssarvḙṣā-mpaśū॒nāg śraiṣṭhya̭-ṅgacchati || 32 ||
pra yaśa॒-śśraiṣṭhya̭māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || naro॒-'syarvā̭-'si॒ sapti̭rasi vā॒jya̭sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
yayu॒rnāmā॒-'sītyā̭ha | e॒tadvā aśva̭sya pri॒ya-nnā̭ma॒dheya᳚m | pri॒yeṇai॒vaina̭-nnāma॒dheyḙnā॒bhiva̭dati | tasmā॒dapyā̭mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte | mi॒trame॒va bha̭vataḥ || 33 ||
ā॒di॒tyānā॒-mpatvā-'nvi॒hītyā̭ha | ā॒di॒tyāne॒vaina̭-ṅgamayati ||
a॒gnaye॒ svāhā॒ svāhe᳚ndrā॒gnibhyā॒miti̭ pūrvaho॒mā-ñjṷhoti | pūva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || bhūra̭si bhu॒ve tvā॒ bhavyā̭ya tvā bhaviṣya॒te tvetyuthsṛ̭jati sarva॒tvāya̭ || devā̭ āśāpālā e॒ta-nde॒vebhyo-'śva॒-mmedhā̭ya॒ prokṣi̭ta-ṅgopāya॒tetyā̭ha | śa॒taṃ-vai~ talpyā̭ rājapu॒trā de॒vā ā̭śāpā॒lāḥ | tebhya̭ e॒vaina॒-mpari̭dadāti ||
ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ | i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭tiḥ॒
svāheti̭ catṛ॒ṣu pa॒thsu jṷhoti || 34 ||
e॒tā vā aśva̭sya॒ bandha̭nam |
tābhi̭re॒vaina̭-mbaddhnāti |
tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-māga̭cchati |
tasmā॒daśvaḥ॒ pramṷkto॒ bandha̭na॒-nna ja̭hāti ||
rā॒ṣṭraṃ-vā~ a̭śvame॒dhaḥ | rā॒ṣṭre khalu॒ vā e॒te vyāya̭cchante | ye-'śva॒-mmeddhya॒gṃ॒ rakṣa̭nti | teṣāṃ॒-ya~ u॒dṛca॒-ṅgaccha̭nti |
rā॒ṣṭrāde॒va te rā॒ṣṭra-ṅga̭cchanti | a॒tha ya u॒dṛca॒-nna gaccha̭nti || 35 ||
rā॒ṣṭrāde॒va te vyava̭cchidyante | parā॒ vā e॒ṣa si̭cyate | yo̭-'ba॒lo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | yada॒mitrā॒ aśvaṃ̭-vi~॒nderanṋ |
ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | ca॒tu॒śśa॒tā ra̭kṣanti | ya॒jñasyāghātāya || athā॒nya-mā॒nīya॒ prokṣḙyuḥ | saiva tataḥ॒ prāya̭ścittiḥ || 36 ||
(ga॒ccha॒ti॒ - bha॒va॒taḥ॒ - pa॒thsu jṷhoti॒ - na gaccha̭nti॒ - +nava̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - dīkṣābhidhāna-ntatra vaiśvadevahomaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayatāśvame॒dhena̭ yaje॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | tasya̭ tepā॒nasya̭ | sa॒ptātmano̭ de॒vatā॒ uda̭krāmann | sā dī॒kṣā-'bha̭vat | sa e॒tāni̭ vaiśvade॒vānya̭paśyat | tānya̭ juhot |
tairvai sa dī॒kṣāmavā̭rundha | yadvai᳚śva de॒vāni̭ ju॒hoti̭ | dī॒kṣāme॒va-tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || 37 ||
sa॒pta jṷhoti | sa॒pta hi tā de॒vatā̭ u॒dakrā̭mann || a॒nva॒ha-ñjṷhoti | a॒nva॒hame॒va dī॒kṣāmava̭rundhe || trīṇi̭ vaiśvade॒vāni̭ juhoti |
ca॒tvāryau᳚dgraha॒ṇāni̭ | sa॒pta sampa̭dyante | sa॒pta vai śī̭ra.ṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇā dī॒kṣā | prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || 38 ||
eka̭vigṃśatiṃ-vai~śvade॒vāni̭ juhoti | eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ |
dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ || e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ | taddaivya̭-ṅkṣa॒ttram |
sā śrīḥ | tadbra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapa᳚m | tathsvārā᳚jya-mucyate || 39 ||
tri॒gṃ॒śata̭maudgraha॒ṇāni̭ juhoti | tri॒gṃ॒śada̭kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒mava̭rundhe ||
tre॒dhā vi॒bhajya̭ de॒vatā᳚-ñjuhoti | tryā̭vṛto॒ vai de॒vāḥ | tryā̭vṛta i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ṅklṛptyai᳚ || apa॒ vā e॒tasmā᳚tprā॒ṇāḥ krā̭manti || 40 ||
yo dī॒kṣāma̭ti-re॒caya̭ti | sa॒ptā॒ha-mpraca̭ranti |
sa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ | prā॒ṇā dī॒kṣā |
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇāndī॒kṣāmava̭rundhe || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti |
sarvaṃ॒-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ | sarva̭me॒vāpno̭ti | atho̭ i॒yaṃ-vai~ pū᳚rṇāhu॒tiḥ |
a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || 41 ||
(ru॒ndhe॒ - prā॒ṇā-ndī॒kṣāmava̭rundha - ucyate - krāmanti - tiṣṭhati) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - vaiśvadevahomamantravyākhyānam
prajāpa̭ti-raśvame॒dha-ma̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭa-nna kiñca॒noda̭yacchat |
taṃ-vai~᳚śvade॒vānye॒-voda̭yacchann | yadvai᳚śvade॒vāni̭ ju॒hoti̭ |
ya॒jñasyodya̭tyai || svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāhā᳚ | svāhā-''dhī̭ta॒-mmana̭se॒ svāhā᳚ |
svāhā॒ manaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ svāhā᳚ |
kāya॒ svāhā॒ kasmai॒ svāhā̭ kata॒masmai॒ svāheti̭ prājāpa॒tye mukhyḙ bhavataḥ |
pra॒jāpa̭ti-mukhābhire॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi॒rudya̭cchate || 42 ||
adi̭tyai॒ svāhā-'di̭tyai ma॒hyai᳚ svāhā-'di̭tyai sumṛḍī॒kāyai॒ svāhetyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭-mprati॒ṣṭhāyodya̭cchate ||
sara̭svatyai॒ svāhā॒ sara̭svatyai bṛha॒tyai᳚ svāhā॒ sara̭svatyai pāva॒kāyai॒ svāhetyā̭ha |
vāgvai sara̭svatī | vā॒caivaina॒mudya̭cchate ||
pū॒ṣṇe svāhā̭ pū॒ṣṇe pra̭pa॒thyā̭ya॒ svāhā̭ pū॒ṣṇe na॒randhi̭ṣāya॒ svāhetyā̭ha |
pa॒śavo॒ vai pū॒ṣā | pa॒śubhi̭re॒vaina॒-mudya̭cchate || tvaṣṭre॒ svāhā॒ tvaṣṭra̭ tu॒rīpā̭ya॒ svāhā॒ tvaṣṭrḙ puru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭ha | tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛt | rū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti | atho̭ rū॒paire॒vaina॒-mudya̭cchate ||
viṣṇa̭ve॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nikhurya॒pāya॒ svāhā॒ viṣṇa̭ve nibhūya॒pāya॒ svāhetyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñāyai॒vaina॒-mudya̭cchate || pū॒rṇā॒hu॒ti-mṷtta॒mā-ñjṷhoti | pratyutta̭bdhyai saya॒tvāya̭ || 43 ||
(ya॒ccha॒te॒ - pu॒ru॒rūpā̭ya॒ svāhetyā̭hā॒ṣṭau ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12 - aśvasañcaraṇavathsare pratidina-ndevayajanadeśe kartavyamiṣṭitrayamabhidhīyate
sā॒vi॒tra-ma॒ṣṭaka̭pāla-mprā॒tarnirva̭pati | a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī |
gā॒ya॒tra-mprā̭tassava॒nam |
prā॒ta॒ssa॒va॒nā de॒vaina̭-ṅgāyatri॒yā ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |
atho᳚ prātassava॒name॒va tenā᳚pnoti | gā॒ya॒trī-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tre pra̭savi॒tra ekā̭daśa-kapāla-mma॒ddhyandi̭ne | ekā̭daśākṣarā tri॒ṣṭup |
traiṣṭṷbha॒-mmāddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭nam |
māddhya̭ndinā-de॒vaina॒gṃ॒ sava̭nāttri॒ṣṭubhaḥ॒-chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte || 44 ||
atho॒ māddhya̭ndiname॒va sava̭na॒-ntenā᳚pnoti | tri॒ṣṭubha॒-ñchandaḥ̭ || sa॒vi॒tra ā̭savi॒tre dvāda̭śa-kapāla-maparā॒hṇe | dvāda̭śākṣarā॒ jaga̭tī | jāga̭ta-ntṛtīya sava॒nam |
tṛ॒tī॒ya॒ sa॒va॒nāde॒vaina॒-ñjaga̭tyā॒ ̭007ā;chanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte |
atho̭ tṛtīya sava॒name॒va tenā᳚pnoti |
jaga̭tī॒-ñchandaḥ̭ || ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ |
i॒ha dhṛti॒-ssvāhe॒ha vidhṛ̭ti॒-ssvāhe॒ha ranti॒-ssvāhe॒ha rama̭ti॒-ssvāheti॒ cata̭sra॒ āhṷtī-rjuhoti
( ) || 45 ||
cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒gbhire॒vaina॒-mpari̭gṛhṇāti || āśva̭ttho vra॒jo bha̭vati | pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | aśvo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā |
so᳚-'śva॒tthe saṃ̭va~thsa॒ra-ma̭tiṣṭhat | tada̭śva॒tthasyā᳚-śvattha॒tvam |
yadāśva̭ttho vra॒jo bhava̭ti | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || 46 ||
(tri॒ṣṭubha॒ ̭śchanda॒so-'dhi॒ nirmi̭mīte - juhoti॒ - nava̭ ca) (a. 12)
anuvākaṃ 13 - saṃva~thsarādrdhvamukhyasyāgrerūpasthānam
ā bra̭hma-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavarca॒sī jā̭yatā॒-mityā̭ha | brā॒hma॒ṇa e॒va bra̭hmavarca॒sa-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā brā᳚hma॒ṇo bra̭hmavarca॒sya̭ jāyata || ā-'smi-nrā॒ṣṭre rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho jā̭yatā॒-mityā̭ha | rā॒ja॒nya̭ e॒va śau॒rya-mma̭hi॒māna̭-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā rā̭ja॒nya̭ iṣa॒vyaḥ̭ śūro̭ mahāra॒tho̭-'jāyata ||
dogdhrī̭ dhe॒nurityā̭ha | dhe॒nvāme॒va payo̭ dadhāti | tasmā᳚tpu॒rā dogdhrī̭ dhe॒nura̭jāyata | voḍhā̭-'na॒ḍvā-nityā̭ha || 47 ||
a॒na॒ḍuhye॒va vī॒rya̭-ndadhāti | tasmā᳚tpu॒rā voḍhā̭-'na॒ḍvāna̭jāyata | ā॒śu-ssapti॒rityā̭ha | aśva̭ e॒va ja॒va-nda̭dhāti | tasmā᳚tpu॒rā-''śuraśvo̭-'jāyata | pura̭dhiṃ॒ryoṣetyā̭ha |
yo॒ṣitye॒va rū॒pa-nda̭dhāti | tasmā॒thstrī yṷva॒tiḥ pri॒yā bhāvṷkā || ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā ityā̭ha | ā ha॒ vai tatra̭ ji॒ṣṇū ra̭the॒ṣṭhā jā̭yate || 48 ||
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || sa॒bheyo॒ yuvetyā̭ha | yo vai pū᳚rvavaya॒sī |
sa sa॒bheyo॒ yuvā᳚ | tasmā॒dyuvā॒ pumā᳚-npri॒yo bhāvṷkaḥ || ā-'sya yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yatā॒-mityā̭ha | ā ha॒ vai tatra॒ yaja̭mānasya vī॒ro jā̭yate |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || ni॒kā॒meni̭kāme naḥ pa॒rjanyo̭ varṣa॒tvityā̭ha |
ni॒kā॒meni̭kāme ha॒ vai tatra̭ pa॒rjanyo̭ varṣati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || pha॒linyo̭ na॒ oṣa̭dhayaḥ pacyantā॒-mityā̭ha |
pha॒linyo̭ ha॒ vai tatrauṣa̭dhayaḥ pacyante | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte |
yo॒ga॒kṣe॒mo naḥ̭ kalpatā॒-mityā̭ha |
kalpa̭te ha॒ vai tatra̭ pra॒jābhyo̭ yogakṣe॒maḥ |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || 49 ||
(a॒na॒ḍvānityā̭ha - jāyate - varṣati sa॒pta ca̭) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - annahomāḥ. trirātrarūpasyāśvamedhasya prathamadinarātrau
pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyo̭ ya॒jñān vyādi̭śat |
sa ā॒tma-nna̭śvame॒dhama̭dhatta |
ta-nde॒vā a̭bruvann | e॒ṣa vāva ya॒jñaḥ | yada̭śvame॒dhaḥ | apye॒va no-'trā॒stviti̭ |
tebhya̭ e॒tāna̭nnaho॒mā-nprāya̭cchat |
tāna̭juhot | tairvai sa de॒vāna̭ prīṇāt |
yada̭nna-ho॒māñju॒hoti̭ || 50 ||
de॒vāne॒va tairyaja̭mānaḥ prīṇāti || ājyḙna juhoti |
a॒gnervā e॒tadrū॒pam | yadājya᳚m | yadājyḙna ju॒hoti̭ | a॒gnime॒va tatprī̭ṇāti || madhṷnā juhoti |
ma॒ha॒tyai vā e॒tadde॒vatā̭yai rū॒pam | yanmadhṷ | yanmadhṷnā ju॒hoti̭ || 51 ||
ma॒ha॒tīme॒va tadde॒vatā᳚-mprīṇāti | ta॒ṇḍu॒lai-rjṷhoti | vasṷ̄nāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yatta̭ṇḍu॒lāḥ | yatta̭ṇḍu॒lai-rju॒hoti̭ |
vasṷ̄ne॒va tatprī̭ṇāti | pṛthṷkai-rju॒hoti̭ (rjuhoti) |
ru॒drāṇāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yatpṛthṷkāḥ | yatpṛthṷkai-rju॒hoti̭ || 52 ||
ru॒drāne॒va tatprī̭ṇāti | lā॒jairjṷhoti | ā॒di॒tyānāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yallā॒jāḥ | yallā॒jai-rju॒hoti̭ | ā॒di॒tyāne॒va tatprī̭ṇāti | ka॒rambai᳚-rjuhoti | viśvḙṣāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vānāgṃ̭ rū॒pam | yatka॒rambāḥ᳚ | yatka॒rambai᳚-rju॒hoti̭ || 53 ||
viśvā̭ne॒va tadde॒vā-nprī̭ṇāti | dhā॒nābhi̭-rjuhoti |
nakṣa̭trāṇāṃ॒-vā~ e॒tadrū॒pam | yaddhā॒nāḥ | yaddhā॒nābhi̭-rju॒hoti̭ | nakṣa̭trāṇye॒va tatprī̭ṇāti | saktṷbhi-rjuhoti | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tadrū॒pam |
yathsakta̭vaḥ | yathsaktṷbhi-rju॒hoti̭ || 54 ||
pra॒jāpa̭time॒va tatprī̭ṇāti | ma॒sūsyai᳚rjuhoti |
sarvā̭sāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vatā̭nāgṃ rū॒pam | yanma॒sūsyā̭ni | yanma॒sūsyai᳚-rju॒hoti̭ | sarvā̭ e॒va tadde॒vatāḥ᳚ prīṇāti | pri॒ya॒ṅgu॒ta॒ṇḍu॒lai-rjṷhoti | pri॒yāṅgā̭ ha॒ vai nāmai॒te |
e॒tairvai de॒vā aśva॒syāṅgā̭ni॒ sama̭dadhuḥ | yatpri̭yaṅgutaṇḍu॒lai-rju॒hoti̭ | aśva̭syai॒vāṅgā̭ni॒ sanda̭dhāti || daśānnā̭ni juhoti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ |
vi॒rāṭ-kṛ॒thsnasyā॒-nnādya॒syā-va̭ruddhyai || 55 ||
(ju॒hoti॒ - madhṷnā ju॒hoti॒ - pṛthṷkairju॒hoti̭ - ka॒rambai᳚rju॒hoti॒ - saktṷbhirju॒hoti̭ - priyaṅgutaṇḍu॒lairju॒hoti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 14)
(a॒nna॒ho॒mānājyḙnā॒gnermadhṷnā taṇḍu॒laiḥ pṛthṷkairlā॒jaiḥ ka॒rambai᳚drdhā॒nābhi॒-ssaktṷbhirma॒sūsyaiḥ᳚ priyaṅgutaṇḍu॒lai-rdaśānnā̭ni॒ dvāda̭śa)
anuvākaṃ 15 - tatprakāraviśeṣa
pra॒jāpa̭ti-raśvame॒dhama̭sṛjata | tagṃ sṛ॒ṣṭagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann |
sa e॒tā-npra॒jāpa̭tirnaktagṃ ho॒māna̭-paśyat | tāna̭ juhot | tairvai sa ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ | ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒ rakṣā॒g॒syapa̭hanti || ājyḙna juhoti |
vajro॒ vā ājya᳚m | vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti || 56 ||
ājya̭sya prati॒pada̭-ṅkaroti | prā॒ṇo vā ājya᳚m |
mu॒kha॒ta e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti || a॒nna॒ho॒mā-ñjṷhoti | śarī̭ravade॒vāva̭rundhe || vya॒tyāsa̭-ñjuhoti | u॒bhaya॒syā va̭ruddhyai ||
nakta̭-ñjuhoti | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || ājyḙnā-nta॒to jṷhoti || 57 ||
prā॒ṇo vā ājya᳚m | u॒bha॒yata̭ e॒vāsya̭ prā॒ṇa-nda̭dhāti | pu॒rastā᳚-cco॒pari̭ṣṭācca || eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | dvābhyā॒g॒ svāhetyā̭ha | a॒muṣmi̭nne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | u॒bhayo̭re॒va lo॒kayāḥ॒ prati̭tiṣṭhati | a॒smiggścā॒-muṣmigg̭śca || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe |
sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā-va̭rundhe ||
sarva̭smai॒ svāhetyā̭ha | apa̭rimitame॒vā va̭rundhe || 58 ||
(e॒va ya॒jña-drakṣā॒g॒syapa̭han - tyanta॒to jṷhoti - śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha sapta ca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16 - vivaraṇametayoḥ
pra॒jāpa̭tiṃ॒-vā~ e॒ṣa ī᳚phsa॒tītyā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |
atho̭ āhuḥ | sarvā̭ṇi bhū॒tānīti̭ ||
eka̭smai॒ svāhetyā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvā ekaḥ̭ | tame॒vāpno̭ti || eka̭smai॒ svāhā॒ dvābhyā॒g॒ svāhetya̭bhi-pū॒rvamāhṷtī-rjuhoti |
a॒bhi॒pū॒rvame॒va sa̭va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti || 59 ||
e॒ka॒vade॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || santa̭ta-ñjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || śa॒tāya॒ svāhetyā̭ha | śa॒tāyu॒rvai purṷṣa-śśa॒tavī᳚ryaḥ | āyṷre॒va vī॒rya̭mava̭rundhe | sa॒hasrā̭ya॒ svāhetyā̭ha | āyu॒rvai sa॒hasra᳚m | āyṷre॒vā va̭rundhe || a॒yutā̭ya॒ svāhā̭ ni॒yutā̭ya॒ svāhā᳚ pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha || 60 ||
traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kānava̭rundhe || arbṷdāya॒ svāhetyā̭ha | vāgvā arbṷdam | vāca̭me॒vā va̭rundhe || nya̭rbudāya॒ svāhetyā̭ha |
yo vai vā॒co bhū॒mā | tannya̭rbudam |
vā॒ca e॒va bhū॒māna॒mava̭rundhe ||
sa॒mu॒drāya॒ svāhetyā̭ha || 61 ||
sa॒mu॒drame॒vāpno̭ti | maddhyā̭ya॒ svāhetyā̭ha | maddhya̭me॒vāpno̭ti | antā̭ya॒ svāhetyā̭ha | anta̭me॒-vāpno̭ti | pa॒rā॒drdhāya॒ svāhetyā̭ha |
pa॒rā॒drdhame॒vāpno̭ti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetyā̭ha | rātri॒rvā u॒ṣāḥ |
aha॒rvyṷṣṭiḥ | a॒ho॒rā॒tre e॒vāva̭rundhe |
atho̭ ahorā॒trayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati ||
tā yadu॒bhayī॒rdivā̭ vā॒ naktaṃ̭-vā~ juhu॒yāt | a॒ho॒rā॒tre mo̭hayet | u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāho̭deṣya॒te svāho᳚dya॒te
svāhetyanṷdite juhoti | udi̭tāya॒ svāhā̭ suva॒rgāya॒ svāhā̭ lo॒kāya॒ svāhetyudi̭te juhoti |
a॒ho॒rā॒trayo॒-ravya̭timohāya || 62 ||
(e॒ko॒tta॒ra-ñjṷhoti - pra॒yutā̭ya॒ svāhetyā̭ha - samu॒drāya॒ svāhetyā॒hāha॒--r vyṷṣṭi-ssa॒pta ca̭) (a. 16)
anuvākaṃ 17 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante
vi॒bhūrmā॒trā pra॒bhūḥ pi॒tretya̭śva-nā॒māni̭ juhoti |
u॒bhayo̭re॒vainaṃ̭-lo~॒kayo᳚-rnāma॒dheya̭-ṅgamayati || āya̭nāya॒ svāhā॒ prāya̭ṇāya॒ svāhetyṷ-ddrā॒vāñjṷhoti | sarva̭me॒vaina॒-maska̭nnagṃ suva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati ||
a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvahā॒mā-ñjṷhoti | pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati ||
pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat || a॒gnaye॒ svāhā॒ somā̭ya॒ svāheti̭ pūrvadī॒kṣā jṷhoti |
pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 63 ||
pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyḙ-kavi॒gṃ॒śinī᳚-ndī॒kṣā-ñjṷhoti |
eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ | dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||
bhuvo̭ de॒vānā॒-ṅkarma॒ṇetyṛ̭tu-dī॒kṣā jṷhoti |
ṛ॒tūne॒-vāsmai̭ kalpayati || a॒gnaye॒ svāhā̭ vā॒yave॒ svāheti̭ juho॒tya-na̭ntarityai || 64 ||
a॒rvāṃya~॒jña-ssaṅkrā̭ma॒tvi-tyāptī᳚-rjuhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyāptyai᳚ || bhū॒ta-mbhavya̭-mbhavi॒ṣyaditi॒ paryā᳚ptī-rjuhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ paryā᳚ptyai ||
ā mḙ gṛ॒hā bha̭va॒ntvityā॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā bhū᳚tyai ||
a॒gninā॒ tapo-'nva̭bhava॒ditya̭nu॒bhū-rjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷbhūtyai ||
svāhā॒-''dhimādhī̭tāya॒ svāheti॒ sama̭stāni vaiśvade॒vāni̭ juhoti | sama̭stame॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒-mati̭krāmati || 65 ||
da॒dbhya-ssvāhā॒ hanū᳚bhyā॒g॒ svāhetya̭ṅgaho॒mā-ñjṷhoti |
aṅgḙ aṅge॒ vai purṷṣasya pā॒pmopa̭śliṣṭaḥ |
aṅgā̭daṅgā de॒vaina̭-mpā॒pmana॒stena̭ muñcati || a॒ñjye॒tāya॒ svāhā̭ kṛ॒ṣṇāya॒ svāhā᳚ śve॒tāya॒ svāhetya̭-śvarū॒pāṇi̭ juhoti |
rū॒paire॒vaina॒gṃ॒ sama̭drdhayati ||
oṣa̭dhībhya॒-ssvāhā॒ mūle᳚bhya॒-ssvāhetyo̭ṣadhi ho॒māñjṷhoti | dva॒yyo vā oṣa̭dhayaḥ | puṣpe᳚bhyo॒-'nyāḥ phala̭-ṅgṛ॒hṇanti̭ |
mūle᳚bhyo॒-'nyāḥ | tā e॒vobhayī॒rava̭rundhe || 66 ||
vana॒spati̭bhya॒-ssvāheti̭ vanaspati-ho॒māñjṷhoti |
ā॒ra॒ṇyasyā॒nnādya॒syāva̭ruddhyai ||
me॒ṣastvā̭ paca॒tai-ra̭va॒tvitya-pā᳚vyāni juhoti |
prā॒ṇā vai de॒vā apā᳚vyāḥ | prā॒ṇāne॒vāva̭rundhe || kūpyā᳚bhya॒-ssvāhā॒-'dbhya-ssvāhetya॒pāgṃ homā᳚ñjuhoti | a॒phsu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭-ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe || 67 ||
(pū॒rva॒dī॒kṣā jṷhoti॒ pūrva̭ e॒va dvi॒ṣanta॒-mbhrātṛ̭vya॒mati̭krāma॒ - tyana̭ntarityai - krāmati - rundhe॒ - jāya̭ta॒ eka̭-ñca) (a. 17)
anuvākaṃ 18 - saptamakāṇḍagatānnahomānuvākā vyākhyāyante
ambhāgṃ̭si juhoti | a॒yaṃ-vai~ lo॒ko-'mbhāgṃ̭si |
tasya॒ vasa॒vo-'dhi̭patayaḥ | a॒gnirjyotiḥ̭ | yadambhāgṃ̭si ju॒hoti̭ |
i॒mame॒va lo॒kamava̭rundhe | vasṷ̄nā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | a॒gni-ñjyoti॒rava̭rundhe || nabhāgṃ̭si juhoti | a॒ntari̭kṣaṃ-vai~ nabhāgṃ̭si || 68 ||
tasya̭ ru॒drā adhi̭patayaḥ | vā॒yurjyotiḥ̭ | yannabhāgṃ̭si ju॒hoti̭ | a॒ntari̭kṣame॒vā-va̭rundhe | ru॒drāṇā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati |
vā॒yu-ñjyoti॒rava̭rundhe | mahāgṃ̭si juhoti | a॒sau vai lo॒ko mahāgṃ̭si | tasyā̭di॒tyā adhi̭patayaḥ| sūryo॒ jyotiḥ̭ || 69 ||
yanmahāgṃ̭si ju॒hoti̭ | a॒mume॒va lo॒kamava̭rundhe | ā॒di॒tyānā॒gṃ॒ sāyṷjya-ṅgacchati | sūrya॒-ñjyoti॒rava̭rundhe ||
namo॒ rājña॒ namo॒ varṷṇā॒yeti̭ ya॒vyāni̭ juhoti |
a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai || ma॒yo॒bhūrvāto̭ a॒bhi vā̭tū॒srā iti̭ ga॒vyāni̭ juhoti |
pa॒śū॒nāmava̭ruddhyai ||
prā॒ṇāya॒ svāhā᳚ vyā॒nāya॒ svāheti̭ santati-ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ santa̭tyai || 70 ||
si॒tāya॒ svāhā-'si̭tāya॒ svāheti॒ pramṷktī-rjuhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ pramṷktyai || pṛ॒thi॒vyai svāhā॒-'ntari̭kṣāya॒ svāhetyā̭ha |
ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
da॒ttvate॒ svāhā̭-'da॒ntakā̭ya॒ svāheti̭ śarīra-ho॒māñjṷhoti | pi॒tṛ॒lo॒kame॒va tairyaja̭mā॒no-'va̭rundhe || kastvā̭ yunakti॒ sa tvā̭ yuna॒ktviti̭ pari॒dhīn. yṷnakti | i॒me vai lo॒kāḥ pa̭ri॒dhayaḥ̭ | i॒māne॒vāsmai̭ lo॒kān. yṷnakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 71 ||
yaḥ prā̭ṇa॒to ya ā᳚tma॒dā iti̭ mahi॒mānaṷ juhoti |
su॒va॒rgo vai lo॒ko mahaḥ̭ | su॒va॒rgame॒va tābhyāṃ᳚-lo~॒kaṃ-ya~ja̭mā॒no-'va̭rundhe ||
ā brahma̭-nbrāhma॒ṇo bra̭hmavaca॒rsī jā̭yatā॒miti॒ sama̭stāni brahmavarca॒sāni̭ juhoti |
bra॒hma॒va॒rca॒same॒va tairyaja̭mā॒no
-'va̭rundhe || jajñi॒ bīja॒miti̭ juho॒tya-na̭ntarityai ||
a॒gnaye॒ sama̭nama-tpṛthi॒vyai samana̭ma॒diti̭ sannati ho॒māñjṷhoti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sanna̭tyai || bhū॒tāya॒ svāhā̭ bhaviṣya॒te svāheti̭ bhūtābha॒vyau homaṷ juhoti |
a॒yaṃ-vai~ lo॒ko bhū॒tam || 72 ||
asau bha̭vi॒ṣyat | a॒nayo̭re॒va lo॒kayoḥ॒ prati̭tiṣṭhati | sarva॒syāptyai᳚ | sarva॒syāva̭ruddhyai || yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna॒ itya̭śvasto॒mīya̭-ñjuhoti | sarva॒syāptyai᳚ | sarva̭sya॒ jityai᳚ || sarva̭me॒va tenā᳚pnoti |
sarva̭-ñjayati | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te || 73 ||
ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || ya॒jñagṃ rakṣāg̭sya jighāgṃsann | sa e॒tā-npra॒jāpa̭ti-rnaktagṃ ho॒māna̭paśyat | tāna̭juhot |
tairvai sa ya॒jñādrakṣā॒g॒syapā̭hann | yanna̭ktagṃ ho॒māñju॒hoti̭ |
ya॒jñāde॒va tairyaja̭māno॒
rakṣā॒g॒syapa̭hanti || u॒ṣase॒ svāhā॒ vyṷṣṭyai॒ svāhetya̭nta॒to jṷhoti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 74 ||
(vai nabhāgṃ̭si॒ - sūryo॒ jyotiḥ॒ - santa̭tyai॒ - sama̭ṣṭyai - bhu॒tam - ~yaja̭te॒ - +nava̭ ca) (a. 18)
anuvākaṃ 19 - aupasathyadine yūpaprayogāḥ
e॒ka॒yū॒po vai̭kāda॒śinī̭ vā | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~॒jñānāṃ॒-yū~pā̭ bhavanti |
e॒ka॒vi॒śinya̭-śvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai || bai॒la॒.vo vā̭ khādi॒ro vā̭ pālā॒śo vā᳚ | a॒nyeṣāṃ᳚-ya~jñakratū॒nāṃ-yū~pā̭ bhavanti | rājjṷdāla॒ eka̭vigṃśatya-ratniraśvame॒dhasya̭ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || nānyeṣā᳚-mpaśū॒nā-ntḙja॒nyā a̭va॒dyanti̭ | ava̭dya॒ntyaśva̭sya || 75 ||
pā॒pmā vai tḙja॒nī | pā॒pmano-'pa̭hatyai ||
pla॒kṣa॒śā॒khāyā̭ma॒nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | ve॒ta॒sa॒-śā॒khāyā॒-maśva̭sya | a॒phsuyo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ | a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vāsya॒ yonā॒va-va̭dyati ||
yūpḙṣu grā॒myā-npa॒śūnni̭-yu॒ñjanti̭ | ā॒ro॒keṣvā̭-ra॒ṇyāndhā̭rayanti |
pa॒śū॒nāṃ-vyā~vṛ̭ttyai || ā grā॒myā-npa॒śūn-~labha̭nte | prāra॒ṇyānthsṛ̭janti | pā॒pmano-'pa̭hatyai || 76 ||
(aśva̭sya॒ - vyāvṛ̭ttya॒ trīṇi̭ ca) (a. 19)
anuvākaṃ 20 - yūpānāṃ sthānādayaḥ
rājjṷdāla-magni॒ṣṭha-mmi̭noti | bhrū॒ṇa॒ha॒tyāyā॒ apa̭hatyai || pautṷdravāva॒bhito̭ bhavataḥ | puṇya̭sya ga॒ndhasyāva̭ruddhyai |
bhrū॒ṇa॒ha॒tyā-me॒vāsmā̭-dapa॒hatya̭ | puṇyḙna ga॒ndheno̭bha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti ||
ṣaḍbai॒l॒.vā bha̭vanti | bra॒hma॒va॒rca॒sasyā-va̭ruddhyai || ṣaṭkhā̭di॒rāḥ |
teja॒so-'va̭ruddhyai || 77 ||
ṣaṭpā̭lā॒śāḥ | so॒ma॒pī॒thasyā-va̭ruddhyai || eka̭vigṃśati॒-ssampa̭dyante |
eka̭vigṃśati॒rvai dḙvalo॒kāḥ | dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒ṣa sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || śa॒ta-mpa॒śavo̭ bhavanti || 78 ||
śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ | āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati ||
sarvaṃ॒-vā~ a̭śvame॒ddhyāpno̭ti | apa̭rimitā bhavanti | apa̭rimita॒syā-va̭ruddhyai || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚thsa॒tyāt |
da॒kṣi॒ṇa॒to᳚-'nyeṣā᳚-mpaśū॒nāma̭va॒dyanti̭ | u॒tta॒ra॒to-'śva॒syeti̭ | vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ || 79 ||
e॒ṣā vai varṷṇasya॒ dik | svāyā̭me॒vāsya̭ di॒śyava̭dyati | yadita̭reṣā-mpaśū॒nāma̭va॒dyati̭ | śa॒ta॒de॒va॒tya̭-ntenāva̭rundhe ||
ci॒te᳚-'gnā-vadhi̭vaita॒se kaṭe-'śva̭-ñcinoti |
a॒phsu-yo̭ni॒rvā aśvaḥ̭ |
a॒phsu॒jo vḙta॒saḥ | sva e॒vainaṃ॒-yo~nau॒ prati̭ṣṭhāpayati || pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ntūpa॒ra-ñci̭noti | pa॒ścātprā॒cīna̭-ṅgomṛ॒gam || 80 ||
prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmina᳚ thsa॒myañcaṷ dadhāti ||
aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gamiti̭ sarva॒huta̭ e॒tāñjṷhoti | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai || ā॒tmanā॒-'bhijṷhoti | sātmā̭name॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti || sātmā॒-'muṣmi̭n ~lā॒ke bha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | atho॒ vaso̭re॒va dhārā॒-ntenāva̭rundhe || i॒lu॒vardā̭ya॒ svāhā̭ bali॒vardā̭ya॒ svāhetyā̭ha | saṃ॒va~॒thsa॒ro vā i̭lu॒vardaḥ̭ |
pa॒ri॒va॒thsa॒ro ba̭li॒vardaḥ̭ | saṃ॒va~॒thsa॒rāde॒va pa̭rivathsa॒rādāyu॒ra va̭rundhe | āyṷre॒vāsmi̭n-dadhāti |
tasmā̭daśva-medhayā॒jī ja॒rasā̭ vi॒srasā॒-'muṃ-lo~॒kamḙti || 81 ||
(teja॒so-'va̭ruddhai - bhava॒n - tyaśvo̭ - gomṛ॒ga - mi̭lu॒varda̭ śca॒tvāri̭ ca) (a. 20)
anuvākaṃ 21 - cetavyāgnayāderviśeṣaḥ
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ ||
yathā॒ vā aśvā̭ varrṣa॒bhā vā॒ vṛṣā̭ṇa-ssaggsphu॒reranṋ | e॒vame॒tathstomā॒-ssaggsphṷrante | yadḙkavi॒gṃ॒śāḥ | te yathsa̭mṛ॒ccheranṋ | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ || dvā॒da॒śa e॒vāgni-ssyā॒dityā̭huḥ |
dvā॒da॒śa-sstomaḥ̭ || 82 ||
ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ || yaddvā̭da॒śo᳚-'gnirbhava̭ti | dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒raḥ |
saṃ॒va~॒thsa॒reṇai॒vāsmā॒ anna॒mava̭rundhe || yaddaśa॒ yūpā॒ bhava̭nti | daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ | vi॒rājai॒vānnādya॒-mava̭rundhe |
ya ḙkāda॒śaḥ | stana̭ e॒vāsyai॒ saḥ || 83 ||
du॒ha e॒vainā॒-ntena̭ || tadā̭huḥ |
yaddvā̭da॒śo᳚-'gni-ssyā᳚ddvāda॒śa-sstoma॒ ekā̭daśa॒ yūpāḥ᳚ | yathā॒ sthūri̭ṇā yā॒yāt | tā॒dṛktat || e॒ka॒vi॒gṃ॒śa e॒vāgniḥ
syā॒dityā̭huḥ | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ |
eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ | yathā॒ praṣṭi̭bhi॒ryāti̭ |
tā॒dṛge॒va tat || 84 ||
yo vā a̭śvame॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubho॒ veda̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati |
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |
e॒tā vā a̭śvama॒dhe ti॒sraḥ ka॒kubhaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ka॒kuddha॒ rājñā᳚-mbhavati ||
yo vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒r॒ṣāṇi॒ veda̭ |
śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati |
e॒ka॒vi॒gṃ॒śo᳚-'gnirbha̭vati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śa-sstomaḥ̭ | eka̭vigṃśati॒ryūpāḥ᳚ |
e॒tāni॒ vā a̭śvame॒dhe trīṇi̭ śī॒ra॒.ṣāṇi̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | śiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati || 85 ||
(dvā॒da॒śa-sstomaḥ॒-sa- e॒va tac - chiro̭ ha॒ rājñā᳚-mbhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 21)
anuvākaṃ 22 - ukthyākhye dvitīye-'hani bahiṣpavamāne aśvasyodrātṛtvam
de॒vā vā a̭śvame॒dhe pava̭māne | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭nann | tamaśvaḥ॒ prājā̭nāt |
yada̭śvama॒dhe-'śvḙna॒ meddhye॒noda̭ñco bahiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai | na vai ma̭nu॒ṣyaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda |
aśvo॒ vai sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda || yadṷdgā॒-todgāye᳚t | yathā-'kṣe᳚trajño॒-'nyena̭ pa॒thā pra̭tipā॒daye᳚t | tā॒dṛktat || 86 ||
u॒dgā॒tāra̭-mapa॒ruddhya̭ | aśva̭-mudgī॒thāya̭ vṛṇīte | yathā᳚ kṣetra॒jño-'ñja̭sā॒ naya̭ti |
e॒vame॒vaina॒maśvaḥ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā nayati || puccha̭ma॒nvāra̭bhante | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || hi-ṅka̭roti | sāmai॒vākaḥ̭ |
hi-ṅka̭roti | u॒dgī॒tha e॒vāsya॒ saḥ || 87 ||
vaḍa̭bā॒ upa̭ rundhanti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai |
atho॒ yatho̭pagā॒tāra̭ upa॒gāya̭nti | tā॒dṛge॒va tat || uda̭gāsī॒daśvo॒ meddhya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti-rudgī॒thaḥ | u॒dgī॒thame॒vāva̭rundhe | atho̭ ṛkhsā॒mayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati || hira̭ṇyeno॒pāka̭roti |
jyoti॒rvai hira̭ṇyam | jyoti̭re॒va mṷkha॒to da̭dhāti |
yaja̭māne ca pra॒jāsṷ ca | atho॒ hira̭ṇyajyotire॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || 88 ||
(tath - sa - u॒pāka̭roti ca॒tvāri̭ ca) (a. 22)
anuvākaṃ 23 - aśve paryagnyaprayantānā-mpaśūnā-nniyojanaṃ
purṷṣo॒ vai ya॒jñaḥ | ya॒jñaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | yadaśvḙ pa॒śūnni̭yu॒ñjanti̭ |
ya॒jñāde॒va tadya॒jña-mprayṷṅkte || aśva̭-ntūpa॒ra-ṅgo̭mṛ॒gam | tāna̭gni॒ṣṭha āla̭bhate |
se॒nā॒mu॒khame॒va tathsaggśya̭ti | tasmā᳚-drājamu॒kha-mbhī॒ṣma-mbhāvṷkam ||
ā॒gne॒ya-ṅkṛ॒ṣṇagrī̭va-mpu॒rastā᳚-lla॒lāṭe᳚ | pū॒rvā॒gnime॒va ta-ṅkṷrute || 89 ||
tasmā᳚-tpūrvā॒gni-mpu॒rastā᳚-thsthāpayanti || pau॒ṣṇama॒nvañca᳚m | annaṃ॒-vai~ pū॒ṣā | tasmā᳚-tpūrvā॒gnā-vā̭hā॒rya̭-māha̭ranti ||
ai॒ndrā॒pau॒ṣṇa mu॒pari̭ṣṭāt | ai॒ndro vai rā̭ja॒nyo-'nna̭-mpū॒ṣā |
a॒nnādyḙnai॒vaina̭-mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti | tasmā᳚-drāja॒nyo᳚nnā॒do bhāvṷkaḥ ||
ā॒gne॒yau kṛ॒ṣṇagrī̭vau bāhu॒voḥ | bā॒hu॒vore॒va vī॒rya̭-ndhatte || 90 ||
tasmā᳚-drāja॒nyo̭ bāhuba॒lī bhāvṷkaḥ ||
tvā॒ṣṭrau lo̭maśasa॒kthau sa॒kthyoḥ |
sa॒kthyore॒va vī॒rya̭-ndhatte | tasmā᳚-drāja॒nya̭ ūruba॒lī bhāvṷkaḥ || śi॒ti॒pṛ॒ṣṭhau bā̭rhaspa॒tyau pṛ॒ṣṭhe |
bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vopari̭ṣṭāddhatte |
atho̭ ka॒vacḙ e॒vaite a॒bhitaḥ॒ paryṷ̄hate |
tasmā᳚-drāja॒nyaḥ̭ sanna̭ddho vī॒rya̭-ṅkaroti || dhā॒tre pṛ̭ṣoda॒ra-ma॒dhastā᳚t |
pra॒ti॒ṣṭhāme॒vaitā-ṅkṷrute |
atho̭ i॒yaṃ-vai~ dhā॒tā |
a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati || sau॒rya-mba॒lakṣa॒-mpucche᳚ | u॒thse॒dhame॒va ta-ṅkṷrute |
tasmā̭duthse॒dha-mbha॒ye pra॒jā
a॒bhisaggśra̭yanti || 91 ||
(ku॒ru॒te॒ - dha॒tte॒ - ku॒ru॒te॒ pañca̭ ca) (a. 23)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - catṷṣṭayyo॒ - yo vai - yaḥ pi॒tu - śca॒tvārā॒ - yathā̭ ni॒ktam - pra॒jāpa̭taye tvā॒- yathā॒ prokṣi̭taṃ - vi॒bhūrā̭ha- pra॒jāpa̭tirakāmayatāśvame॒dhena̭ - pra॒jāpa̭ti॒rna kiñca॒ na - sā̭vi॒tra - mā brahma̭n - pra॒jāpa̭ti-rde॒vebhyaḥ̭ - pra॒jāpa̭ti॒ rakṣāgṃ̭si - pra॒jāpa̭timīphsati - vi॒bhura̭śvanā॒mānya - mbhāg̭ - syekayū॒po - rājjṷdāla - mekavi॒gṃ॒śo - de॒vāḥ - purṷṣa॒ strayo̭vigṃśatiḥ)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - tasmā̭daśvamedhayā॒jī - ya-tpari̭mitā॒ - ya-dya̭jñamu॒khe - yo dī॒kṣām - de॒vāne॒va - traya̭ i॒me - si॒tāya̭ - prāṇāpā॒nāve॒vāsmi॒n - tasmā᳚-drāja॒nya̭ eka̭navatiḥ)
(sā॒graṃ॒ha॒ṇyā - saggśra̭yanti)
|| hariḥ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
+++++++++++++++++++++++++++
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.