કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - દશપૂર્ણમાસેષ્ટિબ્રાહ્મણમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - વથ્સાપાકરણમ્
તૃ॒તીય॑સ્યામિ॒તો દિ॒વિ સોમ॑ આસીત્ । ત-ઙ્ગા॑ય॒ત્ર્યાહ॑રત્ ।
તસ્ય॑ પ॒ર્ણમ॑ચ્છિદ્યત । ત-ત્પ॒ર્ણો॑-ઽભવત્ । ત-ત્પ॒ર્ણસ્ય॑ પર્ણ॒ત્વમ્ । બ્રહ્મ॒ વૈ પ॒ર્ણઃ । ય-ત્પ॑ર્ણશા॒ખયા॑ વ॒થ્સાન॑પાક॒રોતિ॑ ।
બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈના॑ન॒પાક॑રોતિ ॥ ગા॒ય॒ત્રો વૈ પ॒ર્ણઃ । ગા॒ય॒ત્રાઃ પ॒શવઃ॑ ॥ 1 ॥
તસ્મા॒-ત્ત્રીણિ॑ત્રીણિ પ॒ર્ણસ્ય॑ પલા॒શાનિ॑ । ત્રિ॒પદા॑ ગાય॒ત્રી । ય-ત્પ॑ર્ણશ॒ખયા॒ ગાઃ પ્રા॒ર્પય॑તિ । સ્વયૈ॒વૈના॑ દે॒વત॑યા॒ પ્રાર્પ॑યતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑તા પ॒શુ-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । અ॒પ॒ર્ણા-ન્તસ્મૈ॒ શુષ્કા᳚ગ્રા॒માહ॑રેત્ ।
અ॒પ॒શુરે॒વ ભ॑વતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । બ॒હુ॒પ॒ર્ણા-ન્તસ્મૈ॑ બહુશા॒ખામાહ॑રેત્ । પ॒શુ॒મન્ત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ ॥ 2 ॥
ય-ત્પ્રાચી॑મા॒હરે᳚ત્ । દે॒વ॒લો॒ક-મ॒ભિજ॑યેત્ । યદુદી॑ચી-મ્મનુષ્યલો॒કમ્ । પ્રાચી॒મુદી॑ચી॒માહ॑રતિ । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયો॑-ર॒ભિજિ॑ત્યૈ ॥ ઇ॒ષે ત્વો॒ર્જે ત્વેત્યા॑હ । ઇષ॑મે॒વોર્જં॒-યઁજ॑માને દધાતિ ॥
વા॒યવ॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । વા॒યુર્વા અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-સ્યાદ્ધ્ય॑ક્ષાઃ ।
અ॒ન્ત॒રિ॒ક્ષ॒દે॒વ॒ત્યાઃ᳚ ખલુ॒ વૈ પ॒શવઃ॑ ॥ 3 ॥
વા॒યવ॑ એ॒વૈના॒-ન્પરિ॑ દદાતિ । પ્ર વા એ॑નાને॒તદા-ક॑રોતિ । યદાહ॑ । વા॒યવ॒-સ્સ્થેત્યુ॑પા॒યવઃ॒
સ્થેત્યા॑હ । યજ॑માનાયૈ॒વ પ॒શૂનુપ॑હ્વયતે ॥
દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા પ્રાર્પ॑ય॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ॥ શ્રેષ્ઠ॑તમાય॒ કર્મ॑ણ॒ ઇત્યા॑હ ।
ય॒જ્ઞો હિ શ્રેષ્ઠ॑તમ॒-ઙ્કર્મ॑ । તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥
આપ્યા॑યદ્ધ્વમઘ્નિયા દેવભા॒ગમિત્યા॑હ ॥ 4 ॥
વ॒થ્સેભ્ય॑શ્ચ॒ વા એ॒તાઃ પુ॒રા મ॑નુ॒ષ્યે᳚ભ્ય॒-શ્ચાપ્યા॑યન્ત । દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈના॒ ઇન્દ્રા॒યાપ્યા॑યતિ ॥ ઊર્જ॑સ્વતીઃ॒ પય॑સ્વતી॒રિત્યા॑હ । ઊર્જ॒ગ્ં ॒હિ પયઃ॑ સ॒મ્ભર॑ન્તિ ॥ પ્ર॒જાવ॑તી-રનમી॒વા અ॑ય॒ક્ષ્મા ઇત્યા॑હ॒ પ્રજા᳚ત્યૈ । માવઃ॑ સ્તે॒ન ઈ॑શત॒ મા-ઽઘશગ્ં॑સ॒ ઇત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ રુ॒દ્રસ્ય॑ હે॒તિઃ પરિ॑ વો વૃણ॒ક્ત્વિત્યા॑હ । રુ॒દ્રા દે॒વૈના᳚-સ્ત્રાયતે ॥
ધ્રુ॒વા અ॒સ્મિ-ન્ગોપ॑તૌ સ્યાત બ॒હ્વીરિત્યા॑હ ।
ધ્રુ॒વા એ॒વાસ્મિ॑-ન્બ॒હ્વીઃ ક॑રોતિ ॥ 5 ॥
યજ॑માનસ્ય પ॒શૂ-ન્પા॒હીત્યા॑હ । પ॒શુ॒ના-ઙ્ગો॑પી॒થાય॑ । તસ્મા᳚થ્સા॒ય-મ્પ॒શવ॒ ઉપ॑ સ॒માવ॑ર્તન્તે ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય । તસ્મા॒દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મપ્ર॑પાદુકાઃ ।
ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 6 ॥
(પ॒શવઃ॑ - કરોતિ - પ॒શવો॑ - દેવભા॒ગમિત્યા॑હ - કરોતિ॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - બર્હિરાહરણમ્
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્ય॑શ્વપ॒ર્॒શુમાદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।
અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ।
અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।
પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥ યો વા ઓષ॑ધીઃ પર્વ॒શો વેદ॑ । નૈના॒-સ્સ હિ॑નસ્તિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા ઓષ॑ધીઃ પર્વ॒શો વે॑દ । સ એ॑ના॒ ન હિ॑નસ્તિ । અ॒શ્વ॒પ॒ર્શ્વા બ॒ર્॒હિરચ્છૈ॑તિ ।
પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ સયોનિ॒ત્વાય॑ ॥ 7 ॥
ઓષ॑ધીના॒મહિગ્ં॑સાયૈ ॥
ય॒જ્ઞસ્ય॑ ઘો॒ષદ॒સીત્યા॑હ ।
યજ॑માન એ॒વ ર॒યિ-ન્દ॑ધાતિ । પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પ્રત્યુ॑ષ્ટા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।
રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥ પ્રેયમ॑ગાદ્ધિ॒ષણા॑ બ॒ર્॒હિરચ્છેત્યા॑હ । વિ॒દ્યા વૈ ધિ॒ષણા᳚ । વિ॒દ્યયૈ॒વૈન॒દચ્છૈ॑તિ ॥ મનુ॑ના કૃ॒તા સ્વ॒ધયા॒ વિત॒ષ્ટેત્યા॑હ । મા॒ન॒વી હિ પર્શુઃ॑ સ્વ॒ધાકૃ॑તા ॥ 8 ॥
ત આવ॑હન્તિ ક॒વયઃ॑ પુ॒રસ્તા॒દિત્યા॑હ । શુ॒શ્રુ॒વાગ્ંસો॒ વૈ ક॒વયઃ॑ । ય॒જ્ઞઃ પુ॒રસ્તા᳚ત્ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ ય॒જ્ઞમાર॑ભતે । અથો॒ યદે॒તદુ॒ક્ત્વા યતઃ॒ કુત॑શ્ચા॒હર॑તિ । ત-ત્પ્રાચ્યા॑ એ॒વ દિ॒શો ભ॑વતિ ॥
દે॒વેભ્યો॒ જુષ્ટ॑મિ॒હ બ॒ર્॒હિરા॒સદ॒ ઇત્યા॑હ । બ॒ર્॒હિષ॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ । કર્મ॒ણો-ઽન॑પરાધાય ॥ દે॒વાના᳚-મ્પરિષૂ॒તમ॒સીત્યા॑હ ॥ 9 ॥
યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-દ્દે॒વાના᳚-મ્પરિષૂ॒તમ્ ।
અથો॒ યથા॒ વસ્ય॑સે પ્રતિ॒ પ્રોચ્યાહે॒દ-ઙ્ક॑રિષ્યા॒મીતિ॑ । એ॒વમે॒વ તદ॑દ્ધ્વ॒ર્યુ-ર્દે॒વેભ્યઃ॑ પ્રતિ॒ પ્રોચ્ય॑ બ॒ર્॒હિર્દા॑તિ । આ॒ત્મનો-ઽહિગ્ં॑સાયૈ ॥ યાવ॑ત-સ્સ્ત॒મ્બા-ન્પ॑રિ દિ॒શેત્ । યત્તેષા॑-મુચ્છિ॒ગ્ગ્॒ષ્યાત્ । અતિ॒ ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ રેચયેત્ । એકગ્ગ્॑ સ્ત॒મ્બ-મ્પરિ॑દિશેત્ ।
તગ્ં સર્વ॑-ન્દાયાત્ ॥ 10 ॥
ય॒જ્ઞસ્યાન॑તિરેકાય ॥ વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધ-મ॒સીત્યા॑હ ।
વ॒ર્॒ષ વૃ॑દ્ધા॒ વા ઓષ॑ધયઃ ॥
દેવ॑ બર્હિ॒રિત્યા॑હ । દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ત્કરોતિ ।
મા ત્વા॒-ઽન્વમ્મા તિ॒ર્યગિત્યા॒હા હિગ્ં॑સાયૈ ।
પર્વ॑ તે રાદ્ધ્યાસ॒મિત્યા॒-હર્ધ્યૈ᳚ ॥
આ॒ચ્છે॒ત્તા તે॒ મા રિ॑ષ॒મિત્યા॑હ । નાસ્યા॒ત્મનો॑ મીયતે ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 11 ॥
દેવ॑બર્હિ-શ્શ॒તવ॑લ્શં॒-વિઁરો॒હેત્યા॑હ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નાય ॥ સ॒હસ્ર॑વલ્શા॒ વિ વ॒યગ્ં રુ॑હે॒મેત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥ પૃ॒થિ॒વ્યા-સ્સ॒પૃઞ્ચઃ॑ પા॒હીત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥
અયુ॑ઙ્ગાયુઙ્ગા-ન્મુ॒ષ્ટીન્ ઁલુ॑નોતિ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ સુ॒સ॒ભૃન્તા᳚ ત્વા॒ સમ્ભ॑રા॒મીત્યા॑હ । બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈન॒થ્- સમ્ભ॑રતિ ॥ 12 ॥
અદિ॑ત્યૈ॒ રાસ્ના॒-ઽસીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ ।
અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-દ્રાસ્ના᳚-ઙ્કરોતિ ॥ ઇ॒ન્દ્રા॒ણ્યૈ સ॒નંહ॑ન॒મિત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રા॒ણી વા અગ્રે॑ દે॒વતા॑ના॒ગ્ં॒ સમ॑નહ્યત । સા ઽઽર્ધ્નો᳚ત્ ।
ઋદ્ધ્યૈ॒ સન્ન॑હ્યતિ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ ।
પ્ર॒જાના॒મપ॑રાવાપાય ।
તસ્મા॒-થ્સ્નાવ॑સન્તતાઃ પ્ર॒જા જા॑યન્તે ॥ 13 ॥
પૂ॒ષા તે᳚ ગ્ર॒ન્થિ-ઙ્ગ્ર॑થ્ના॒ત્વિત્યા॑હ ।
પુષ્ટિ॑મે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥ સ તે॒ મા-ઽઽ સ્થા॒દિત્યા॒હાહિગ્ં॑સાયૈ ॥ પ॒શ્ચા-ત્પ્રાઞ્ચ॒મુપ॑ગૂહતિ ।
પ॒શ્ચા-દ્વૈ પ્રા॒ચીન॒ગ્ં॒ રેતો॑ ધીયતે ।
પ॒શ્ચાદે॒વાસ્મૈ᳚ પ્રા॒ચીન॒ગ્ં॒ રેતો॑ દધાતિ ॥
ઇન્દ્ર॑સ્ય ત્વા બા॒હુભ્યા॒-મુદ્ય॑ચ્છ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥
બૃહ॒સ્પતે᳚ર્મૂ॒ર્ધ્ના હ॑રા॒મીત્યા॑હ ।
બ્રહ્મ॒ વૈ દે॒વાના॒-મ્બૃહ॒સ્પતિઃ॑ ॥ 14 ॥
બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈન॑દ્ધરતિ ॥ ઉ॒ર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ॒-મન્વિ॒હીત્યા॑હ॒ ગત્યૈ᳚ ॥ દે॒વ॒ગ॒મ્મમ॒સીત્યા॑હ । દે॒વાને॒વૈન॑દ્ગમયતિ ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ ।
ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય । તસ્મા॒-દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મપ્ર॑પાદુકાઃ । ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥
(સ॒યો॒નિ॒ત્વાય॑ - સ્વ॒ધાકૃ॑તા॒ - ઽસીત્યા॑હ - દાયા॒-દ્- વેદ॑ - ભરતિ - જાયન્તે॒ - બૃહ॒સ્પતિઃ॒ - સમ॑ષ્ટ્યૈ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - દોહનમ્
પૂ॒ર્વે॒દ્યુરિ॒દ્ધ્મા બ॒ર્॒હિઃ ક॑રોતિ । ય॒જ્ઞમે॒વારભ્ય॑ ગૃહી॒ત્વોપ॑વસતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્ય॒જ્ઞમ॑સૃજત । તસ્યો॒ખે અ॑સ્રગ્ંસેતામ્ । ય॒જ્ઞો વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ ।
ય-થ્સા᳚ન્નાય્યો॒ખે ભવ॑તઃ ।
ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વ તદુ॒ખે ઉપ॑દધા॒ત્ય-પ્ર॑સ્રગ્ંસાય ॥
શુન્ધ॑દ્ધ્વ॒-ન્દૈવ્યા॑ય॒ કર્મ॑ણે દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ । દે॒વ॒ય॒જ્યાયા॑ એ॒વૈના॑નિ શુન્ધતિ ॥ મા॒ત॒રિશ્વ॑નો ઘ॒ર્મો॑-ઽસીત્યા॑હ ॥ 16 ॥
અ॒ન્તરિ॑ક્ષં॒-વૈઁ મા॑ત॒રિશ્વ॑નો ઘ॒ર્મઃ ।
એ॒ષાં-લોઁ॒કાનાં॒-વિઁધૃ॑ત્યૈ ॥
દ્યૌર॑સિ પૃથિ॒વ્ય॑સીત્યા॑હ । દિ॒વશ્ચ॒ હ્યે॑ષા પૃ॑થિ॒વ્યાશ્ચ॒ સમ્ભૃ॑તા । યદુ॒ખા ।
તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥ વિ॒શ્વધા॑યા અસિ પર॒મેણ॒ ધામ્નેત્યા॑હ । વૃષ્ટિ॒ર્વૈ વિ॒શ્વધા॑યાઃ । વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે । દૃગ્ંહ॑સ્વ॒ મા હ્વા॒રિત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ 17 ॥
વસૂ॑ના-મ્પ॒વિત્ર॑મ॒સીત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વૈ વસ॑વઃ ।
તેષાં॒-વાઁ એ॒ત-દ્ભા॑ગ॒ધેય᳚મ્ । ય-ત્પ॒વિત્ર᳚મ્ । તેભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ત્કરોતિ ॥ શ॒તધા॑રગ્ં સ॒હસ્ર॑ધાર॒મિત્યા॑હ । પ્રા॒ણેષ્વે॒વાયુ॑-ર્દધાતિ સર્વ॒ત્વાય॑ ॥ ત્રિ॒વૃ-ત્પ॑લાશશા॒ખાયા᳚-ન્દર્ભ॒મય॑-મ્ભવતિ । ત્રિ॒વૃદ્વૈ પ્રા॒ણઃ । ત્રિ॒વૃત॑મે॒વ પ્રા॒ણ-મ્મ॑દ્ધ્ય॒તો યજ॑માને દધાતિ ॥ 18 ॥
સૌ॒મ્યઃ પ॒ર્ણ-સ્સ॑યોનિ॒ત્વાય॑ । સા॒ક્ષા-ત્પ॒વિત્ર॑-ન્દ॒ર્ભાઃ । પ્રાખ્સા॒યમધિ॒ નિદ॑ધાતિ । ત-ત્પ્રા॑ણાપા॒નયો॑ રૂ॒પમ્ । તિ॒ર્યક્પ્રા॒તઃ । ત-દ્દર્શ॑સ્ય રૂ॒પમ્ । દા॒ર્શ્યગ્ગ્ હ્યે॑તદહઃ॑ । અન્નં॒-વૈઁ ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ ।
અન્ન॑-મ્પ્રા॒ણાઃ । ઉ॒ભય॑મે॒વોપૈ॒ત્યજા॑મિત્વાય ॥ 19 ॥
તસ્મા॑દ॒યગ્ં સ॒ર્વતઃ॑ પવતે ॥ હુ॒ત-સ્સ્તો॒કો હુ॒તો દ્ર॒ફ્સ ઇત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ।
ન હિ હુ॒તગ્ગ્ સ્વાહા॑કૃત॒ગ્ગ્॒ સ્કન્દ॑તિ ।
દિ॒વિ નાકો॒ નામા॒ગ્નિઃ । તસ્ય॑ વિ॒પ્રુષો॑ ભાગ॒ધેય᳚મ્ ।
અ॒ગ્નયે॑ બૃહ॒તે નાકા॒યેત્યા॑હ ।
નાક॑મે॒વાગ્નિ-મ્ભા॑ગ॒ધેયે॑ન॒ સમ॑ર્ધયતિ ।
સ્વાહા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વીભ્યા॒મિત્યા॑હ ।
દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરે॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 20 ॥
પ॒વિત્ર॑વ॒ત્યાન॑યતિ । અ॒પા-ઞ્ચૈ॒વૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒ગ્ં॒ સગ્ંસૃ॑જતિ । અથો॒ ઓષ॑ધીષ્વે॒વ પ॒શૂ-ન્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ અ॒ન્વા॒રભ્ય॒ વાચં॑-યઁચ્છતિ ।
ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ । ધા॒રય॑ન્નાસ્તે । ધા॒રય॑ન્ત ઇવ॒ હિ દુ॒હન્તિ॑ । કામ॑ધુક્ષ॒ ઇત્યા॒હાતૃ॒તીય॑સ્યૈ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒માને॒વ લો॒કાન્. યજ॑માનો દુહે ॥ 21 ॥
અ॒મૂમિતિ॒ નામ॑ ગૃહ્ણાતિ । ભ॒દ્રમે॒વાસા॒-ઙ્કર્મા॒વિષ્ક॑રોતિ ॥ સા વિ॒શ્વાયુ॒-સ્સા વિ॒શ્વવ્ય॑ચા॒-સ્સા વિ॒શ્વક॒ર્મેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વૈઁ વિ॒શ્વાયુઃ॑ ।
અ॒ન્તરિ॑ક્ષં-વિઁ॒શ્વવ્ય॑ચાઃ । અ॒સૌ વિ॒શ્વક॑ર્મા ।
ઇ॒માને॒વૈતાભિ॑ર્લો॒કાન્. ય॑થાપૂ॒ર્વ-ન્દુ॑હે ।
અથો॒ યથા᳚ પ્રદા॒ત્રે પુણ્ય॑મા॒શાસ્તે᳚ । એ॒વમે॒વૈના॑ એ॒તદુપ॑સ્તૌતિ । તસ્મા॒ત્-પ્રાદા॒દિત્યુ॒ન્નીય॒ વન્દ॑માના ઉપસ્તુ॒વન્તઃ॑ પ॒શૂ-ન્દુ॑હન્તિ ॥ 22 ॥
બ॒હુ દુ॒ગ્ધીન્દ્રા॑ય દે॒વેભ્યો॑ હ॒વિરિતિ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જતે । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વ પ્રસૌ॑તિ ।
દૈવ્ય॑સ્ય ચ માનુ॒ષસ્ય॑ ચ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ।
ત્રિરા॑હ । ત્રિષ॑ત્યા॒ હિ દે॒વાઃ । અવા॑ચં-યઁ॒મો-ઽન॑ન્વા-ર॒ભ્યોત્ત॑રાઃ । અપ॑રિમિતમે॒વાવ॑રુન્ધે ॥
ન દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુહ્યાત્ । અ॒ગ્નિ॒વદ્વૈ દા॑રુપા॒ત્રમ્ ।
ય-દ્દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુ॒હ્યાત્ ॥ 23 ॥
યા॒તયા᳚મ્ના હ॒વિષા॑ યજેત । અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ ।
પુ॒રો॒ડાશ॑મુખાનિ॒ વૈ હ॒વીગ્ંષિ॑ । નેત ઇ॑તઃ પુરો॒ડાશગ્ં॑ હ॒વિષો॒ યામો॒-ઽસ્તીતિ॑ ।
કામ॑મે॒વ દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુહ્યાત્ ॥ શૂ॒દ્ર એ॒વ ન દુ॑હ્યાત્ । અસ॑તો॒ વા એ॒ષ સમ્ભૂ॑તઃ । યચ્છૂ॒દ્રઃ । અહ॑વિરે॒વ તદિત્યા॑હુઃ । યચ્છૂ॒દ્રો દોગ્ધીતિ॑ ॥ 24 ॥
અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રમે॒વન દુ॑હ્યાચ્છૂ॒દ્રઃ । તદ્ધિ નોત્-પુ॒નન્તિ॑ । ય॒દા ખલુ॒ વૈ પ॒વિત્ર॑મ॒ત્યેતિ॑ । અથ॒ તદ્ધ॒વિરિતિ॑ ॥
સમ્પૃ॑ચ્યદ્ધ્વ-મૃતાવરી॒રિત્યા॑હ । અ॒પા-ઞ્ચૈ॒વૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒ગ્ં॒ સગ્ંસૃ॑જતિ ।
તસ્મા॑દ॒પા-ઞ્ચૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒મુપ॑ જીવામઃ ।
મ॒ન્દ્રા ધન॑સ્ય સા॒તય॒ ઇત્યા॑હ । પુષ્ટિ॑મે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥ સોમે॑ન॒ ત્વા-ઽઽત॑ન॒ચ્મીન્દ્રા॑ય॒ દધીત્યા॑હ ॥ 25 ॥
સોમ॑મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ । યો વૈ સોમ॑-મ્ભક્ષયિ॒ત્વા ।
સં॒વઁ॒થ્સ॒રગ્ં સોમ॒-ન્ન પિબ॑તિ । પુ॒ન॒ર્ભક્ષ્યો᳚-ઽસ્ય સોમપી॒થો ભ॑વતિ ॥
સોમઃ॒ ખલુ॒ વૈ સા᳚નાં॒ય્યમ્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સા᳚નાં॒ય્ય-મ્પિબ॑તિ । અ॒પુ॒ન॒ર્ભક્ષ્યો᳚-ઽસ્ય સોમપી॒થો ભ॑વતિ । ન મૃ॒ન્મયે॒નાપિ॑દદ્ધ્યાત્ ।
ય-ન્મૃ॒ન્મયે॑નાપિદ॒દ્ધ્યાત્ ।
પિ॒તૃ॒દે॒વ॒ત્યગ્ગ્॑ સ્યાત્ ॥ 26 ॥
અ॒ય॒સ્પા॒ત્રેણ॑ વા દારુપા॒ત્રેણ॒ વા-ઽપિ॑દધાતિ ।
તદ્ધિ સદે॑વમ્ ॥ ઉ॒દ॒ન્વદ્- ભ॑વતિ । આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥
અદ॑સ્તમસિ॒ વિષ્ણ॑વે॒ ત્વેત્યા॑હ । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ ।
ય॒જ્ઞાયૈ॒વૈન॒દદ॑સ્ત-ઙ્કરોતિ । વિષ્ણો॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય ।
તસ્મા॒-દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મ પ્ર॑પાદુકાઃ । ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥
(અ॒સીત્યા॑હ॒ - ધૃત્યૈ॒ - યજ॑માને દધા॒ - ત્યજા॑મિત્વાય - સ્થાપયતિ - દુહે - દુહન્તિ - દુ॒હ્યા-દ્- દોગ્ધીતિ॒ - દધીત્યા॑હ - સ્યાથ્ - સાદયતિ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - હવિર્નિર્વાપઃ
કર્મ॑ણે વા-ન્દે॒વેભ્યઃ॑ શકેય॒મિત્યા॑હ॒ શક્ત્યૈ᳚ ।
ય॒જ્ઞસ્ય॒ વૈ સન્ત॑તિ॒મનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવો॒ યજ॑માનસ્ય॒ સન્તા॑યન્તે । ય॒જ્ઞસ્ય॒ વિચ્છિ॑ત્તિ॒મનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવો॒ યજ॑માનસ્ય॒ વિચ્છિ॑દ્યન્તે ।
ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑તિરસિ ય॒જ્ઞસ્ય॑ ત્વા॒ સન્ત॑ત્યૈ સ્તૃણામિ॒ સન્ત॑ત્યૈ ત્વા ય॒જ્ઞસ્યેત્યાહ॑વ॒નીયા॒-થ્સન્ત॑નોતિ । યજ॑માનસ્ય પ્ર॒જાયૈ॑ પશૂ॒નાગ્ં સન્ત॑ત્યૈ ॥ અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । શ્ર॒દ્ધા વા આપઃ॑ । શ્ર॒દ્ધામે॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । ય॒જ્ઞો વા આપઃ॑ ॥ 28 ॥
ય॒જ્ઞમે॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । વજ્રો॒ વા આપઃ॑ । વજ્ર॑મે॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યેભ્યઃ પ્ર॒હૃત્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ ।
આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । આપો॒ વૈ દે॒વાના᳚-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ ।
દે॒વાના॑મે॒વ પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ ॥ 29 ॥
અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । આપો॒ વૈ સર્વા॑ દે॒વતાઃ᳚ ।
દે॒વતા॑ એ॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ ॥ વેષા॑ય॒ ત્વેત્યા॑હ । વેષા॑ય॒ હ્યે॑નદાદ॒ત્તે ॥ પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પ્રત્યુ॑ષ્ટા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।
રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥ ધૂર॒સીત્યા॑હ । એ॒ષ વૈ ધુર્યો॒-ઽગ્નિઃ । તં-યઁદનુ॑પસ્પૃશ્યાતી॒યાત્ ॥ 30 ॥
અ॒દ્ધ્વ॒ર્યુ-ઞ્ચ॒ યજ॑માન-ઞ્ચ॒ પ્રદ॑હેત્ । ઉ॒પ॒સ્પૃશ્યાત્યે॑તિ । અ॒દ્ધ્વ॒ર્યોશ્ચ॒ યજ॑માનસ્ય॒ ચાપ્ર॑દાહાય ॥ ધૂર્વ॒ તંયોઁ᳚-ઽસ્મા-ન્ધૂર્વ॑તિ॒ ત-ન્ધૂ᳚ર્વ॒ યં-વઁ॒ય-ન્ધૂર્વા॑મ॒ ઇત્યા॑હ ।
દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષૌ । ય-ઞ્ચૈ॒વ ધૂર્વ॑તિ । યશ્ચૈ॑ન॒-ન્ધૂર્વ॑તિ । તાવુ॒ભૌ શુ॒ચા-ઽર્પ॑યતિ ॥ ત્વ-ન્દે॒વાના॑મસિ॒ સસ્નિ॑તમ॒-મ્પપ્રિ॑તમ॒-ઞ્જુષ્ટ॑તમં॒-વઁહ્નિ॑તમ-ન્દેવ॒હૂત॑મ॒મિત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈ તત્ ॥ 31 ॥
અહ્રુ॑તમસિ હવિ॒ર્ધાન॒-મિત્યા॒હાના᳚ર્ત્યૈ ।
દૃગ્ંહ॑સ્વ॒ મા હ્વા॒રિત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥
મિ॒ત્રસ્ય॑ ત્વા॒ ચક્ષુ॑ષા॒ પ્રેક્ષ॒ ઇત્યા॑હ મિત્ર॒ત્વાય॑ ।
મા ભેર્મા સંવિઁ॑ક્થા॒ મા ત્વા॑ હિગ્ંસિષ॒-મિત્યા॒હાહિગ્ં॑સાયૈ । યદ્વૈ કિ-ઞ્ચ॒ વાતો॒ નાભિ॒વાતિ॑ ।
ત-થ્સર્વં॑-વઁરુણદેવ॒ત્ય᳚મ્ ॥ ઉ॒રુ વાતા॒યેત્યા॑હ । અવા॑રુણમે॒વૈન॑-ત્કરોતિ ॥ દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ
પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।
અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ॥ 32 ॥
અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।
પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ । અ॒ગ્નયે॒ જુષ્ટ॒-ન્નિર્વ॑પા॒મીત્યા॑હ । અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈના॒ઞ્જુષ્ટં॒
નિર્વ॑પતિ । ત્રિર્યજુ॑ષા । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ।
એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ । તૂ॒ષ્ણી-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થમ્ ।
અપ॑રિમિતમે॒વાવ॑રુન્ધે । સ એ॒વમે॒વાનુ॑પૂ॒ર્વગ્ં હ॒વીગ્ંષિ॒ નિર્વ॑પતિ ॥ 33 ॥
ઇ॒દ-ન્દે॒વાના॑મિ॒દમુ॑ ન-સ્સ॒હેત્યા॑હ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ॥
સ્ફા॒ત્યૈ ત્વા॒ નારા᳚ત્યા॒ ઇત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ । તમ॑સીવ॒ વા એ॒ષો᳚-ઽન્તશ્ચ॑રતિ । યઃ પ॑રી॒ણહિ॑ ॥ સુવ॑ર॒ભિ વિખ્યે॑ષં-વૈઁશ્વાન॒ર-ઞ્જ્યોતિ॒રિત્યા॑હ ।
સુવ॑રે॒વાભિ વિ પ॑શ્યતિ વૈશ્વાન॒ર-ઞ્જ્યોતિઃ॑ ।
દ્યાવા॑પૃથિ॒વી હ॒વિષિ॑ ગૃહી॒ત ઉદ॑વેપેતામ્ ॥
દૃગ્ંહ॑ન્તા॒-ન્દુર્યા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરિત્યા॑હ ।
ગૃ॒હાણા॒-ન્દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્ધૃત્યૈ᳚ ॥
ઉ॒ર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ॒-મન્વિ॒હીત્યા॑હ॒ ગત્યૈ᳚ ॥
અદિ॑ત્યાસ્ત્વો॒પસ્થે॑ સાદયા॒મીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॑દુ॒પસ્થે॑ સાદયતિ ॥
અગ્ને॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ 34 ॥
(ય॒જ્ઞો વા આપો॒ - ધામ॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑ર - ત્યતી॒યા - દે॒ત-દ્- બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ - હ॒વિગ્ંષિ॒ નિર્વ॑પતિ॒ - ગત્યૈ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - વ્રીહ્યવઘાતઃ
ઇન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમ॑હન્ન્ । સો॑-ઽપઃ । અ॒ભ્ય॑મ્રિયત ।
તાસાં॒-યઁન્મેદ્ધ્યં॑-યઁ॒જ્ઞિય॒ગ્ં॒ સદે॑વ॒માસી᳚ત્ । તદપોદ॑ક્રામત્ । તે દ॒ર્ભા અ॑ભવન્ન્ । ય-દ્દ॒ર્ભૈર॒પ ઉ॑ત્પુ॒નાતિ॑ । યા એ॒વ મેદ્ધ્યા॑ ય॒જ્ઞિયા॒-સ્સદે॑વા॒ આપઃ॑ । તાભિ॑રે॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । દ્વાભ્યા॒મુત્પુ॑નાતિ ॥ 35 ॥
દ્વિ॒પા-દ્યજ॑માનઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તોત્-પુ॑ના॒ત્વિત્યા॑હ । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત એ॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । અચ્છિ॑દ્રેણ પ॒વિત્રે॒ણેત્યા॑હ । અ॒સૌ વા આ॑દિ॒ત્યો-ઽચ્છિ॑દ્ર-મ્પ॒વિત્ર᳚મ્ । તેનૈ॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । વસો॒-સ્સૂર્ય॑સ્ય ર॒શ્મિભિ॒રિત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વા આપઃ॑ । પ્રા॒ણા વસ॑વઃ । પ્રા॒ણા ર॒શ્મયઃ॑ ॥ 36 ॥
પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્-થ્સમ્પૃ॑ણક્તિ । સા॒વિ॒ત્રિ॒યર્ચા ।
સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત-મ્મે॒ કર્મા॑સ॒દિતિ॑ ।
સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂતમે॒વાસ્ય॒ કર્મ॑ ભવતિ ।
પ॒ચ્છો ગા॑યત્રિ॒યા ત્રિ॑ષ્ષમૃદ્ધ॒ત્વાય॑ ॥
આપો॑ દેવીરગ્રેપુવો અગ્રેગુવ॒ ઇત્યા॑હ ।
રૂ॒પ-મે॒વાસા॑મે॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ।
અગ્ર॑ ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-ન્ન॑ય॒તાગ્રે॑
ય॒જ્ઞપ॑તિ॒મિત્યા॑હ । અગ્રે॑ એ॒વ ય॒જ્ઞ-ન્ન॑યન્તિ ।
અગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિમ્ ॥ 37 ॥
યુ॒ષ્માનિન્દ્રો॑ ઽવૃણીત વૃત્ર॒તૂયે॑ યૂ॒યમિન્દ્ર॑મવૃણીદ્ધ્વં-વૃઁત્ર॒તૂર્ય॒ ઇત્યા॑હ ।
વૃ॒ત્રગ્ં હ॑ હનિ॒ષ્યન્નિન્દ્ર॒ આપો॑ વવ્રે ।
આપો॒ હેન્દ્રં॑-વઁવ્રિરે । સ॒જ્ઞાં-મે॒વાસા॑મે॒ત-થ્સામા॑નં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥ પ્રોક્ષિ॑તા॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । તેનાપઃ॒ પ્રોક્ષિ॑તાઃ ॥ અ॒ગ્નયે॑ વો॒ જુષ્ટ॒-મ્પ્રોક્ષા᳚-મ્ય॒ગ્નીષોમા᳚ભ્યા॒-મિત્યા॑હ ।
ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈના॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષ॑તિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ ॥ 38 ॥
અથો॒ રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । શુન્ધ॑દ્ધ્વં॒
દૈવ્યા॑ય॒ કર્મ॑ણે દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ ।
દે॒વ॒ય॒જ્યાયા॑ એ॒વૈના॑નિ શુન્ધતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષ॑તિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અવ॑ધૂત॒ગ્ં॒ રક્ષો-ઽવ॑ધૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।
રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । અદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ॒સીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ ॥ 39 ॥
અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-ત્ત્વચ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ॑ ત્વા પૃથિ॒વી વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રતી॒ચીન॑ગ્રીવ॒-મુત્ત॑રલો॒મોપ॑સ્તૃણાતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ।
તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ પ॒શવો॒ મેધ॒મુપ॑તિષ્ઠન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ્ર॒જા મૃ॒ગ-ઙ્ગ્રાહુ॑કાઃ । ય॒જ્ઞો દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત ।
કૃષ્ણો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા । ય-ત્કૃ॑ષ્ણાજિ॒ને હ॒વિર॑દ્ધ્યવ॒હન્તિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ-ત-દ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥ 40 ॥
અ॒ધિ॒ષવ॑ણમસિ વાનસ્પ॒ત્યમિત્યા॑હ । અ॒ધિ॒ષવ॑ણ-મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ । પ્રતિ॒ ત્વા-ઽદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ સય॒ત્વાય॑ ॥
અ॒ગ્નેસ્ત॒નૂ-ર॒સીત્યા॑હ । અ॒ગ્નેર્વા એ॒ષા ત॒નૂઃ ।
યદોષ॑ધયઃ । વા॒ચો વિ॒સર્જ॑ન॒મિત્યા॑હ ।
ય॒દા હિ પ્ર॒જા ઓષ॑ધીના-મ॒શ્નન્તિ॑ । અથ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જન્તે । દે॒વવી॑તયે ત્વા ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ ॥ 41 ॥
દે॒વતા॑ભિરે॒વૈન॒-થ્સમ॑ર્ધયતિ ॥
અદ્રિ॑રસિ વાનસ્પ॒ત્ય ઇત્યા॑હ । ગ્રાવા॑ણ-મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ ।
સ ઇ॒દ-ન્દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યગ્ં સુ॒શમિ॑ શમિ॒ષ્વેત્યા॑હ॒ શાન્ત્યૈ᳚ ॥ હવિ॑ષ્કૃ॒દેહીત્યા॑હ ।
ય એ॒વ દે॒વાનાગ્ં॑ હવિ॒ષ્કૃતઃ॑ । તાન્. હ્વ॑યતિ ।
ત્રિર્હ્વ॑યતિ । ત્રિષ॑ત્યા॒ હિ દે॒વાઃ ॥ ઇષ॒મા વ॒દોર્જ॒મા વ॒દેત્યા॑હ ॥ 42 ॥
ઇષ॑મે॒વોર્જં॒-યઁજ॑માને દધાતિ ।
દ્યુ॒મદ્વ॑દત વ॒યગ્ં સ॑ઘા॒ન્ત-ઞ્જે॒ષ્મેત્યા॑હ॒ ભ્રાતૃ॑વ્યાભિભૂત્યૈ ॥ મનો᳚-શ્શ્ર॒દ્ધાદે॑વસ્ય॒ યજ॑માનસ્યાસુર॒ઘ્ની વાક્ । ય॒જ્ઞા॒યુ॒ધેષુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટા-ઽઽસીત્ । તે-ઽસુ॑રા॒ યાવ॑ન્તો યજ્ઞાયુ॒ધાના॑મુ॒દ્વદ॑તા-મુ॒પાશૃ॑ણ્વન્ન્ ।
તે પરા॑-ઽભવન્ન્ । તસ્મા॒-થ્સ્વાના॒-મ્મદ્ધ્યે॑-ઽવ॒સાય॑ યજેત । યાવ॑ન્તો-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા યજ્ઞાયુ॒ધાના॑-મુ॒દ્વદ॑તા-મુપશૃ॒ણ્વન્તિ॑ । તે પરા॑ ભવન્તિ ।
ઉ॒ચ્ચૈ-સ્સ॒માહ॑ન્ત॒વા આ॑હ॒ વિજિ॑ત્યૈ ॥ 43 ॥
વૃ॒ઙ્ક્ત એ॑ષામિન્દ્રિ॒યં-વીઁ॒ર્ય᳚મ્ । શ્રેષ્ઠ॑ એષા-મ્ભવતિ ॥ વ॒ર્॒ષ વૃ॑દ્ધમસિ॒ પ્રતિ॑ ત્વા વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધં-વેઁ॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।
વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધા॒ વા ઓષ॑ધયઃ ।
વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધા ઇ॒ષીકા॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ।
ય॒જ્ઞગ્ં રક્ષા॒ગ્॒સ્યનુ॒ પ્રાવિ॑શન્ન્ ।
તાન્ય॒સ્ના પ॒શુભ્યો॑ નિ॒રવા॑દયન્ત ।
તુષૈ॒રોષ॑ધીભ્યઃ ॥ પરા॑પૂત॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પરા॑પૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।
રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥ 44 ॥
રક્ષ॑સા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીત્યા॑હ । તુષૈ॑રે॒વ રક્ષાગ્ં॑સિ નિ॒રવ॑દયતે । અ॒પ ઉપ॑સ્પૃશતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । વા॒યુર્વો॒ વિ વિ॑ન॒ક્ત્વિત્યા॑હ । પ॒વિત્રં॒-વૈઁ વા॒યુઃ । પુ॒નાત્યે॒વૈનાન્॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદિવ॒ વા એ॒તે પ્રસ્ક॑ન્દન્તિ । યે શૂર્પા᳚ત્ । દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા હિર॑ણ્યપાણિઃ॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।
હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય । ત્રિષ્ફ॒લીક॑ર્ત॒વા આ॑હ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ॥ 45 ॥
(દ્વાભ્યા॒મુ-ત્પુ॑નાતિ - ર॒શ્મયો॑ - નય॒ન્ત્યગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિં - ઁય॒જ્ઞો - ઽદિ॑તિ॒ - રસ્ક॑ન્દાય - ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ - વ॒દેત્યા॑હ॒ - વિજિ॑ત્યા॒ - અપ॑હત્યા॒ - અસ્ક॑ન્દાય॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - તણ્ડુલપેષણમ્
અવ॑ધૂત॒ગ્ં॒ રક્ષો-ઽવ॑ધૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । અદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ॒સીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-ત્ત્વચ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ॑ ત્વા પૃથિ॒વી વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।
પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રતી॒ચીન॑ગ્રીવ॒-મુત્ત॑રલો॒મોપ॑સ્તૃણાતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ પ॒શવો॒ મેધ॒મુપ॑તિષ્ઠન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ્ર॒જા મૃ॒ગ-ઙ્ગ્રાહુ॑કાઃ । ય॒જ્ઞો દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત ॥ 46 ॥
કૃષ્ણો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા । ય-ત્કૃ॑ષ્ણાજિ॒ને હ॒વિર॑ધિપિ॒નષ્ટિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ ત-દ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી સ॒હાસ્તા᳚મ્ । તે શ॑મ્યામા॒ત્રમેક॒મહ॒ર્વ્યૈતાગ્ં॑ શમ્યામા॒ત્રમેક॒મહઃ॑ ॥ દિ॒વ-સ્સ્ક॑મ્ભ॒નિર॑સિ॒ પ્રતિ॒ ત્વા ઽદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।
દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્વીત્યૈ᳚ । ધિ॒ષણા॑-ઽસિ પર્વ॒ત્યા
પ્રતિ॑ ત્વા દિ॒વ-સ્સ્ક॑મ્ભ॒નિર્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।
દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્વિધૃ॑ત્યૈ ॥ 47 ॥
ધિ॒ષણા॑-ઽસિ પાર્વતે॒યી પ્રતિ॑ ત્વા પર્વ॒તિર્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ । દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોર્ધૃત્યૈ᳚ ॥ દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ।
અધિ॑વપા॒મીત્યા॑હ । ય॒થા॒દે॒વ॒ત-મે॒વૈના॒નધિ॑ વપતિ ॥ ધા॒ન્ય॑મસિ ધિનુ॒હિ દે॒વાનિત્યા॑હ । એ॒તસ્ય॒ યજુ॑ષો વી॒ર્યે॑ણ ॥ 48 ॥
યાવ॒દેકા॑ દે॒વતા॑ કા॒મય॑તે॒ યાવ॒દેકા᳚ । તાવ॒દાહુ॑તિઃ પ્રથતે । ન હિ તદસ્તિ॑ । યત્તાવ॑દે॒વ સ્યાત્ । યાવ॑જ્જુ॒હોતિ॑ ॥ પ્રા॒ણાય॑ ત્વા-ઽપા॒નાય॒ ત્વેત્યા॑હ । પ્રા॒ણાને॒વ યજ॑માને દધાતિ । દી॒ર્ઘામનુ॒ પ્રસિ॑તિ॒માયુ॑ષે ધા॒મિત્યા॑હ । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ।
અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદિવ॒ વા એ॒તાનિ॒ પ્રસ્ક॑ન્દન્તિ । યાનિ॑ દૃ॒ષદઃ॑ । દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા હિર॑ણ્યપાણિઃ॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥
અસં॑વઁપન્તી પિગ્ં॑ષા॒ણૂનિ॑ કુરુતા॒દિત્યા॑હ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ॥ 49 ॥
(નિલા॑યત॒ - વિધૃ॑ત્યૈ - વી॒ર્યે॑ણ - સ્કન્દન્તિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - કપાલોપધાનમ્
ધૃષ્ટિ॑રસિ॒ બ્રહ્મ॑ ય॒ચ્છેત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥
અપા᳚ગ્ને॒ ઽગ્નિમા॒માદ॑-ઞ્જહિ॒ નિષ્ક્ર॒વ્યાદગ્ં॑
સે॒ધા દે॑વ॒યજં॑-વઁ॒હેત્યા॑હ ।
ય એ॒વામાત્ક્ર॒વ્યાત્ । તમ॑પ॒હત્ય॑ । મેદ્ધ્યે॒-ઽગ્નૌ ક॒પાલ॒મુપ॑દધાતિ ॥ નિર્દ॑ગ્ધ॒ગ્ં॒ રક્ષો॒ નિર્દ॑ગ્ધા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષાગ્॑સ્યે॒વ
નિર્દ॑હતિ । અ॒ગ્નિ॒વત્યુપ॑દધાતિ । અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે જ્યોતિ॑ર્ધત્તે । અઙ્ગા॑ર॒મધિ॑-વર્તયતિ ॥ 50 ॥
અ॒ન્તરિ॑ક્ષ એ॒વ જ્યોતિ॑ર્ધત્તે ।
આ॒દિ॒ત્યમે॒વામુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે જ્યોતિ॑ર્ધત્તે ।
જ્યોતિ॑ષ્મન્તો-ઽસ્મા ઇ॒મે લો॒કા ભ॑વન્તિ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ધ્રુ॒વમ॑સિ પૃથિ॒વી-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । પૃ॒થિ॒વીમે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ।
ધ॒ર્ત્રમ॑સ્ય॒ન્તરિ॑ક્ષ-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ।
ધ॒રુણ॑મસિ॒ દિવ॑-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । દિવ॑મે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ॥ 51 ॥
ધર્મા॑સિ॒ દિશો॑ દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ ।
દિશ॑ એ॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ । ઇ॒માને॒વૈતૈ-ર્લો॒કા-ન્દૃગ્ં॑હતિ । દૃગ્ં હ॑ન્તે-ઽસ્મા ઇ॒મે લો॒કાઃ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ત્રીણ્યગ્રે॑ ક॒પાલા॒ન્યુપ॑દધાતિ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ।
એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ ।
એક॒મગ્રે॑ ક॒પાલ॒મુપ॑દધાતિ ।
એકં॒-વાઁ અગ્રે॑ ક॒પાલ॒-મ્પુરુ॑ષસ્ય સ॒ભંવઁ॑તિ ॥ 52 ॥
અથ॒ દ્વે । અથ॒ ત્રીણિ॑ । અથ॑ ચ॒ત્વારિ॑ । અથા॒ષ્ટૌ ।
તસ્મા॑દ॒ષ્ટાક॑પાલ॒-મ્પુરુ॑ષસ્ય॒ શિરઃ॑ ।
યદે॒વ-ઙ્ક॒પાલા᳚ન્યુપ॒ દધા॑તિ । ય॒જ્ઞો વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । ય॒જ્ઞમે॒વ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ગ્ં॒ સગ્ગ્સ્ક॑રોતિ ।
આ॒ત્માન॑મે॒વ ત-થ્સગ્ગ્સ્ક॑રોતિ । તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃ॑તમા॒ત્માન᳚મ્ ॥ 53 ॥
અ॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે-ઽનુ॒પરૈ॑તિ ॥ યદ॒ષ્ટાવુ॑પ॒ દધા॑તિ । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા ત-થ્સમ્મિ॑તમ્ । યન્નવ॑ । ત્રિ॒વૃતા॒ તત્ । ય-દ્દશ॑ । વિ॒રાજા॒ તત્ । યદેકા॑દશ । ત્રિ॒ષ્ટુભા॒ તત્ । યદ્દ્વાદ॑શ ॥ 54 ॥
જગ॑ત્યા॒ તત્ । છન્દઃ॑ સમ્મિતાનિ॒ સ ઉ॑પ॒દધ॑-ત્ક॒પાલા॑નિ । ઇ॒માન્ ઁલો॒કાન॑નુપૂ॒ર્વ-ન્દિશો॒ વિધૃ॑ત્યૈ દૃગ્ંહતિ । અથાયુઃ॑ પ્રા॒ણા-ન્પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્. યજ॑માને દધાતિ । સ॒જા॒તાન॑સ્મા અ॒ભિતો॑ બહુ॒લાન્ ક॑રોતિ ॥
ચિત॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥
ભૃગૂ॑ણા॒મઙ્ગિ॑રસા॒-ન્તપ॑સા તપ્યદ્ધ્વ॒મિત્યા॑હ ।
દે॒વતા॑ના-મે॒વૈના॑નિ॒ તપ॑સા તપતિ । તાનિ॒ તત॒-સ્સગ્ગ્સ્થિ॑તે । યાનિ॑ ઘ॒ર્મે ક॒પાલા᳚ન્ યુપચિ॒ન્વન્તિ॑ વે॒ધસ॒ ઇતિ॒ ચતુ॑ષ્પદય॒ર્ચા વિમુ॑ઞ્ચતિ । ચતુ॑ષ્પાદઃ પ॒શવઃ॑ । પ॒શુષ્વે॒વોપરિ॑ષ્ટા॒-ત્પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 55 ॥
(વ॒ર્ત॒ય॒તિ॒ - દિવ॑મે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ - સ॒મ્ભવ॑તિ॒ - તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃ॑તમા॒ત્માનં॒ - દ્વાદ॑શ॒ - સગ્ગ્સ્થિ॑તે॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - પુરોડાશાનિષ્પાદનમ્
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ।
અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।
પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ।
સંવઁ॑પા॒મીત્યા॑હ । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈના॑નિ॒ સંવઁ॑પતિ ॥ સમાપો॑ અ॒દ્ભિર॑ગ્મત॒ સમોષ॑ધયો॒ રસે॒નેત્યા॑હ । આપો॒ વા ઓષ॑ધી-ર્જિન્વન્તિ । ઓષ॑ધયો॒-ઽપો જિ॑ન્વન્તિ ।
અ॒ન્યા વા એ॒તાસા॑મ॒ન્યા જિ॑ન્વન્તિ ॥ 56 ॥
તસ્મા॑દે॒વમા॑હ । સગ્ં રે॒વતી॒-ર્જગ॑તીભિ॒-ર્મધુ॑મતી॒-ર્મધુ॑મતીભિ-સ્સૃજ્યદ્ધ્વ॒મિત્યા॑હ ।
આપો॒ વૈ રે॒વતીઃ᳚ । પ॒શવો॒ જગ॑તીઃ । ઓષ॑ધયો॒ મધુ॑મતીઃ । આપ॒ ઓષ॑ધીઃ પ॒શૂન્ । તાને॒વાસ્મા॑ એક॒ધા સ॒ગ્ં॒સૃજ્ય॑ । મધુ॑મતઃ કરોતિ ।
અ॒દ્ભ્યઃ પરિ॒ પ્રજા॑તા-સ્સ્થ॒ સમ॒દ્ભિઃ પૃ॑ચ્યદ્ધ્વ॒મિતિ॑ પ॒ર્યાપ્લા॑વયતિ ।
યથા॒ સુવૃ॑ષ્ટ ઇ॒મામ॑નુ વિ॒સૃત્ય॑ ॥ 57 ॥
આપ॒ ઓષ॑ધીર્મ॒હય॑ન્તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥
જન॑યત્યૈ ત્વા॒ સંયૌઁ॒મીત્યા॑હ । પ્ર॒જા એ॒વૈતેન॑ દાધાર । અ॒ગ્નયે᳚ ત્વા॒-ઽગ્નીષોમા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ । મ॒ખસ્ય॒ શિરો॒-ઽસીત્યા॑હ ।
ય॒જ્ઞો વૈ મ॒ખઃ । તસ્યૈ॒તચ્છિરઃ॑ । ય-ત્પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥ 58 ॥
ઘ॒ર્મો॑-ઽસિ વિ॒શ્વાયુ॒રિત્યા॑હ । વિશ્વ॑મે॒વાયુ॒-ર્યજ॑માને દધાતિ । ઉ॒રુ પ્ર॑થસ્વો॒રુ તે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિઃ પ્રથતા॒મિત્યા॑હ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ પ્રથયતિ । ત્વચ॑-ઙ્ગૃહ્ણી॒ષ્વેત્યા॑હ ।
સર્વ॑મે॒વૈન॒ગ્ં॒ સત॑નુ-ઙ્કરોતિ । અથા॒પ આ॒નીય॒ પરિ॑ માર્ષ્ટિ । મા॒ગ્ં॒સ એ॒વ ત-ત્ત્વચ॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚-ત્ત્વ॒ચા મા॒ગ્ં॒સ-ઞ્છ॒ન્નમ્ ॥
ઘ॒ર્મો વા એ॒ષો-ઽશા᳚ન્તઃ ॥ 59 ॥
અ॒ર્ધ॒મા॒સે᳚-ઽર્ધમાસે॒ પ્રવૃ॑જ્યતે । ય-ત્પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । સ ઈ᳚શ્વ॒રો યજ॑માનગ્ં શુ॒ચા પ્ર॒દહઃ॑ । પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ । પ॒શુમે॒વૈન॑મકઃ । શાન્ત્યા॒ અપ્ર॑દાહાય । ત્રિઃ પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ ।
ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॒ રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥
અ॒ન્તરિ॑ત॒ગ્ં॒ રક્ષો॒-ઽન્તરિ॑તા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ॥ 60 ॥
રક્ષ॑સા-મ॒ન્તર્હિ॑ત્યૈ । પુ॒રો॒ડાશં॒-વાઁ અધિ॑શ્રિત॒ગ્ં॒ રક્ષાગ્॑સ્યજિઘાગ્ંસન્ન્ ।
દિ॒વિ નાકો॒ નામા॒ગ્ની ર॑ક્ષો॒હા । સ એ॒વાસ્મા॒-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તા શ્ર॑પય॒ત્વિત્યા॑હ । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત એ॒વૈનગ્ગ્॑ શ્રપયતિ । વર્ષિ॑ષ્ઠે॒ અધિ॒ નાક॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । અ॒ગ્નિસ્તે॑ ત॒નુવ॒-મ્મા-ઽતિ॑ ધા॒ગિત્યા॒હાન॑તિદાહાય । અગ્ને॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ 61 ॥
અવિ॑દહન્ત-શ્શ્રપય॒તેતિ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જતે ।
ય॒જ્ઞમે॒વ હ॒વીગ્ષ્ય॑ભિ-વ્યા॒હૃત્ય॒ પ્રત॑નુતે ।
પુ॒રો॒રુચ॒મવિ॑દાહાય॒ શૃત્યૈ॑ કરોતિ ॥ મ॒સ્તિષ્કો॒ વૈ પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । તં-યઁન્નાભિ॑વા॒સયે᳚ત્ । આ॒વિર્મ॒સ્તિષ્કઃ॑ સ્યાત્ । અ॒ભિવા॑સયતિ ।
તસ્મા॒-દ્ગુહા॑ મ॒સ્તિષ્કઃ॑ । ભસ્મ॑ના॒-ઽભિ વા॑સયતિ ।
તસ્મા᳚-ન્મા॒ગ્ં॒સેનાસ્થિ॑ છ॒ન્નમ્ ॥ 62 ॥
વે॒દેના॒ભિ વા॑સયતિ । તસ્મા॒-ત્કેશૈ॒-શ્શિરઃ॑ છ॒ન્નમ્ ।
અખ॑લતિભાવુકો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ પ॒શોર્વૈ પ્ર॑તિ॒મા પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । સ નાય॒જુષ્ક॑-મભિ॒વાસ્યઃ॑ । વૃથે॑વ સ્યાત્ । ઈ॒શ્વ॒રા યજ॑માનસ્ય પ॒શવઃ॒ પ્રમે॑તોઃ ॥ સ-મ્બ્રહ્મ॑ણા પૃચ્ય॒સ્વેત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વૈ બ્રહ્મ॑ ॥ 63 ॥
પ્રા॒ણાઃ પ॒શવઃ॑ । પ્રા॒ણૈરે॒વ પ॒શૂન્થ્
સમ્પૃ॑ણક્તિ । ન પ્ર॒માયુ॑કા ભવન્તિ । યજ॑માનો॒ વૈ પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । પ્ર॒જા પ॒શવઃ॒ પુરી॑ષમ્ ।
યદે॒વમ॑ભિ વા॒સય॑તિ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-સ્સમ॑ર્ધયતિ ॥ દે॒વા વૈ હ॒વિ-ર્ભૃ॒ત્વા-ઽબ્રુ॑વન્ન્ । કસ્મિ॑ન્નિ॒દ-મ્મ્ર॑ક્ષ્યામહ॒ ઇતિ॑ ।
સો᳚-ઽગ્નિર॑બ્રવીત્ ॥ 64 ॥
મયિ॑ ત॒નૂ-સ્સન્નિધ॑દ્ધ્વમ્ । અ॒હં-વઁ॒સ્ત-ઞ્જ॑નયિષ્યામિ । યસ્મિ॑-ન્મ્ર॒ક્ષ્યદ્ધ્વ॒ ઇતિ॑ । તે દે॒વા અ॒ગ્નૌ ત॒નૂ-સ્સ-ન્ન્ય॑દધત । તસ્મા॑દાહુઃ ।
અ॒ગ્નિ-સ્સર્વા॑ દે॒વતા॒ ઇતિ॑ । સો-ઽઙ્ગા॑રેણા॒પઃ ।
અ॒ભ્ય॑પાતયત્ । તત॑ એક॒તો॑-ઽજાયત ।
સ દ્વિ॒તીય॑મ॒ભ્ય॑પાતયત્ ॥ 65 ॥
તતો᳚ દ્વિ॒તો॑-ઽજાયત । સ તૃ॒તીય॑-મ॒ભ્ય॑પાતયત્ ।
તત॑-સ્ત્રિ॒તો॑-ઽજાયત । યદ॒દ્ભ્યો-ઽજા॑યન્ત । તદા॒પ્યાના॑માપ્ય॒ત્વમ્ । યદા॒ત્મભ્યો ઽજા॑યન્ત ।
તદા॒ત્મ્યાના॑-માત્મ્ય॒ત્વમ્ ॥ તે દે॒વા આ॒પ્યેષ્વ॑મૃજત । આ॒પ્યા અ॑મૃજત॒ સૂર્યા᳚ભ્યુદિતે । સૂર્યા᳚ભ્યુદિત॒-સ્સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તે ॥ 66 ॥
સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તઃ કુન॒ખિનિ॑ । કુ॒ન॒ખી શ્યા॒વદ॑તિ । શ્યા॒વદ॑ન્નગ્રદિધિ॒ષૌ । અ॒ગ્ર॒દિ॒ધિ॒ષુઃ પ॑રિવિ॒ત્તે । પ॒રિ॒વિ॒ત્તો વી॑ર॒હણિ॑ । વી॒ર॒હા બ્ર॑હ્મ॒હણિ॑ ।
તદ્બ્ર॑હ્મ॒હણ॒-ન્નાત્ય॑ચ્યવત । અ॒ન્ત॒ર્વે॒દિ નિન॑ય॒ત્યવ॑રુદ્ધ્યૈ । ઉલ્મુ॑કેના॒ભિ ગૃ॑હ્ણાતિ શૃત॒ત્વાય॑ । શૃ॒તકા॑મા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ 67 ॥
(અ॒ન્યા જિ॑ન્વન્-ત્યનુવિ॒સૃત્યૈ॒-વમા॒-હાશા᳚ન્ત-આહ॒-ગુપ્ત્યૈ॑-છ॒ન્નં - બ્રહ્મા᳚-બ્રવી-દ્દ્વિ॒તીય॑મ॒ભ્ય॑પાતય॒-થ્સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તે-દે॒વાઃ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - વેદિકરણમ્
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇતિ॒ સ્ફ્યમાદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥ આદ॑દ॒ ઇન્દ્ર॑સ્ય બા॒હુર॑સિ॒ દક્ષિ॑ણ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ । સ॒હસ્ર॑ભૃષ્ટિ-શ્શ॒તતે॑જા॒ ઇત્યા॑હ ।
રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥
વા॒યુર॑સિ તિ॒ગ્મતે॑જા॒ ઇત્યા॑હ । તેજો॒ વૈ વા॒યુઃ ॥ 68 ॥
તેજ॑ એ॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ॥ વિ॒ષાદ્વૈ નામા॑સુ॒ર આ॑સીત્ । સો॑-ઽબિભેત્ । ય॒જ્ઞેન॑ મા દે॒વા અ॒ભિભ॑વિષ્ય॒ન્તીતિ॑ । સ પૃ॑થિ॒વીમ॒ભ્ય॑વમીત્ । સા ઽમે॒દ્ધ્યા ઽભ॑વત્ । અથો॒ યદિન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમહન્ન્॑ । તસ્ય॒ લોહિ॑ત-મ્પૃથિ॒વીમનુ॒ વ્ય॑ધાવત્ । સા ઽમે॒દ્ધ્યા ઽભ॑વત્ ।
પૃથિ॑વિ દેવયજ॒નીત્યા॑હ ॥ 69 ॥
મેદ્ધ્યા॑મે॒વૈના᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ ।
ઓષ॑દ્ધ્યાસ્તે॒ મૂલ॒-મ્મા હિગ્ં॑સિષ॒મિત્યા॑હ । ઓષ॑ધીના॒-મહિગ્ં॑સાયૈ ॥ વ્ર॒જ-ઙ્ગ॑ચ્છ ગો॒સ્થાન॒મિત્યા॑હ । છન્દાગ્ં॑સિ॒ વૈ વ્ર॒જો ગો॒સ્થાનઃ॑ । છન્દાગ્॑સ્યે॒વાસ્મૈ᳚ વ્ર॒જ-ઙ્ગો॒સ્થાન॑-ઙ્કરોતિ ॥ વર્ષ॑તુ તે॒ દ્યૌરિત્યા॑હ ।
વૃષ્ટિ॒ર્વૈ દ્યૌઃ । વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે ॥
બ॒ધા॒ન દે॑વ સવિતઃ પર॒મસ્યા᳚-મ્પરા॒વતીત્યા॑હ ॥ 70 ॥
દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષૌ । ય-ઞ્ચૈ॒વ દ્વેષ્ટિ॑ । યશ્ચૈ॑ન॒-ન્દ્વેષ્ટિ॑ । તાવુ॒ભૌ બ॑દ્ધ્નાતિ પર॒મસ્યા᳚-મ્પરા॒વતિ॑ શ॒તેન॒ પાશૈઃ᳚ । યો᳚-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ॒ ય-ઞ્ચ॑ વ॒ય-ન્દ્વિ॒ષ્મસ્તમતો॒ મા મૌ॒ગિત્યા॒હાનિ॑મ્રુક્ત્યૈ ॥
અ॒રરુ॒ર્વૈ નામા॑સુ॒ર આ॑સીત્ ।
સ પૃ॑થિ॒વ્યામુપ॑મ્લુપ્તો-ઽશયત્ ।
ત-ન્દે॒વા અપ॑હતો॒-ઽરરુઃ॑ પૃથિ॒વ્યા ઇતિ॑ પૃથિ॒વ્યા અપા᳚ઘ્નન્ન્ । ભ્રાતૃ॑વ્યો॒ વા અ॒રરુઃ॑ । અપ॑હતો॒-ઽરરુઃ॑ પૃથિ॒વ્યા ઇતિ॒ યદાહ॑ ॥ 71 ॥
ભ્રાતૃ॑વ્યમે॒વ પૃ॑થિ॒વ્યા અપ॑હન્તિ । તે॑-ઽમન્યન્ત ।
દિવં॒-વાઁ અ॒યમિ॒તઃ પ॑તિષ્ય॒તીતિ॑ ।
તમ॒રરુ॑સ્તે॒ દિવ॒-મ્મા સ્કા॒નિતિ॑ દિ॒વઃ પર્ય॑બાધન્ત । ભ્રાતૃ॑વ્યો॒ વા અ॒રરુઃ॑ । અ॒રરુ॑સ્તે॒ દિવ॒-મ્મા સ્કા॒નિતિ॒ યદાહ॑ । ભ્રાતૃ॑વ્યમે॒વ દિ॒વઃ પરિ॑બાધતે ।
સ્ત॒મ્બ॒ ય॒જુર્-હ॑રતિ । પૃ॒થિ॒વ્યા એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મપ॑હન્તિ । દ્વિ॒તીયગ્ં॑ હરતિ ॥ 72 ॥
અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદે॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ । તૃ॒તીયગ્ં॑ હરતિ । દિ॒વ એ॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ । તૂ॒ષ્ણી-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થગ્ં હ॑રતિ । અપ॑રિમિતાદે॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ ॥ અસુ॑રાણાં॒-વાઁ ઇ॒યમગ્ર॑ આસીત્ । યાવ॒દાસી॑નઃ પરા॒ પશ્ય॑તિ ।
તાવ॑-દ્દે॒વાના᳚મ્ । તે દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ ।
અસ્ત્વે॒વ નો॒-ઽસ્યામપીતિ॑ ॥ 73 ॥
ક્ય॑ન્નો દાસ્ય॒થેતિ॑ । યાવ॑થ્સ્વ॒ય-મ્પ॑રિગૃહ્ણી॒થેતિ॑ ।
તે વસ॑વ॒સ્ત્વેતિ॑ દક્ષિણ॒તઃ પર્ય॑ગૃહ્ણન્ન્ । રુ॒દ્રાસ્ત્વેતિ॑ પ॒શ્ચાત્ । આ॒દિ॒ત્યા-સ્ત્વેત્યુ॑ત્તર॒તઃ । તે᳚-ઽગ્નિના॒ પ્રાઞ્ચો॑-ઽજયન્ન્ । વસુ॑ભિ-ર્દક્ષિ॒ણા ।
રુ॒દ્રૈઃ પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ । આ॒દિ॒ત્યૈરુદ॑ઞ્ચઃ ।
યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો॒ વેદિ॑-મ્પરિ ગૃ॒હ્ણન્તિ॑ ॥ 74 ॥
ભવ॑ત્યા॒ત્મના᳚ । પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવતિ ॥
દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુ-સ્સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।
કર્મ॑ કૃણ્વન્તિ વે॒ધસ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ષિ॒તગ્ં હિ કર્મ॑ ક્રિ॒યતે᳚ । પૃ॒થિ॒વ્યૈ મેદ્ધ્ય॑-ઞ્ચામે॒દ્ધ્ય-ઞ્ચ॒ વ્યુદ॑ક્રામતામ્ । પ્રા॒ચીન॑-મુદી॒ચીન॒-મ્મેદ્ધ્ય᳚મ્ । પ્ર॒તી॒ચીન॑-ન્દક્ષિ॒ણા ઽમે॒દ્ધ્યમ્ ।
પ્રાચી॒મુદી॑ચી-મ્પ્રવ॒ણા-ઙ્ક॑રોતિ ।
મેદ્ધ્યા॑મે॒વૈના᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ ॥ 75 ॥
પ્રાઞ્ચૌ॑ વેદ્ય॒ગ્ં॒ સાવુન્ન॑યતિ । આ॒હ॒વ॒નીય॑સ્ય॒ પરિ॑ગૃહીત્યૈ । પ્ર॒તીચી॒ શ્રોણી᳚ । ગાર્હ॑પત્યસ્ય॒ પરિ॑ગૃહીત્યૈ । અથો॑ મિથુન॒ત્વાય॑ । ઉદ્ધ॑ન્તિ । યદે॒વાસ્યા॑ અમે॒દ્ધ્યમ્ । તદપ॑હન્તિ । ઉદ્ધ॑ન્તિ ।
તસ્મા॒દોષ॑ધયઃ॒ પરા॑ભવન્તિ ॥ 76 ॥
મૂલ॑-ઞ્છિનત્તિ । ભ્રાતૃ॑વ્યસ્યૈ॒વ મૂલ॑-ઞ્છિનત્તિ ।
મૂલં॒-વાઁ અ॑તિ॒તિષ્ઠ॒-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યનૂ-ત્પિ॑પતે । યદ્ધસ્તે॑ન છિ॒ન્દ્યાત્ । કુ॒ન॒ખિનીઃ᳚ પ્ર॒જા-સ્સ્યુઃ॑ । સ્ફ્યેન॑ છિનત્તિ । વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ ।
વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ । પિ॒તૃ॒દે॒વ॒ત્યા ઽતિ॑ખાતા । ઇય॑તી-ઙ્ખનતિ ॥ 77 ॥
પ્ર॒જાપ॑તિના યજ્ઞમુ॒ખેન॒ સમ્મિ॑તામ્ ॥ વેદિ॑ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । તા-ઞ્ચ॑તુરઙ્ગુ॒લે ઽન્વ॑વિન્દન્ન્ । તસ્મા᳚ચ્ચતુરઙ્ગુ॒લ-ઙ્ખેયા᳚ ।
ચ॒તુ॒રઙ્ગુ॒લ-ઙ્ખ॑નતિ । ચ॒તુ॒ર॒ઙ્ગુ॒લે હ્યોષ॑ધયઃ પ્રતિ॒તિષ્ઠ॑ન્તિ ।
આપ્ર॑તિ॒ષ્ઠાયૈ॑ ખનતિ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-ઙ્ગ॑મયતિ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒તો વર્ષી॑યસી-ઙ્કરોતિ ।
દે॒વ॒યજ॑નસ્યૈ॒વ રૂ॒પમ॑કઃ ॥ 78 ॥
પુરી॑ષવતી-ઙ્કરોતિ । પ્ર॒જા વૈ પ॒શવઃ॒ પુરી॑ષમ્ ।
પ્ર॒જયૈ॒વૈન॑-મ્પ॒શુભિઃ॒ પુરી॑ષવન્ત-ઙ્કરોતિ । ઉત્ત॑ર-મ્પરિગ્રા॒હ-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ । એ॒તાવ॑તી॒ વૈ પૃ॑થિ॒વી । યાવ॑તી॒ વેદિઃ॑ । તસ્યા॑ એ॒તાવ॑ત એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય-ન્નિ॒ર્ભજ્ય॑ । આ॒ત્મન॒ ઉત્ત॑ર-મ્પરિગ્રા॒હ-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ।
ઋ॒ત-મ॑સ્યૃત॒સદ॑ન-મસ્યૃત॒શ્રીર॒સીત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈ તત્ ॥ 79 ॥
ક્રૂ॒રમિ॑વ॒ વા એ॒ત-ત્ક॑રોતિ । યદ્વેદિ॑-ઙ્ક॒રોતિ॑ ।
ધા અ॑સિ સ્વ॒ધા અ॒સીતિ॑ યોયુપ્યતે॒ શાન્ત્યૈ᳚ ।
ઉ॒ર્વી ચાસિ॒ વસ્વી॑ ચા॒સીત્યા॑હ ।
ઉ॒ર્વીમે॒વૈનાં॒-વઁસ્વી᳚-ઙ્કરોતિ ।
પુ॒રા ક્રૂ॒રસ્ય॑ વિ॒સૃપો॑ વિરફ્શિ॒ન્નિત્યા॑હ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । ઉ॒દા॒દાય॑ પૃથિ॒વી-ઞ્જી॒રદા॑નુ॒ર્યામૈર॑ય-ઞ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ સ્વ॒ધાભિ॒રિત્યા॑હ ।
યદે॒વાસ્યા॑ અમે॒દ્ધ્યમ્ । તદ॑પ॒હત્ય॑ ।
મેદ્ધ્યા᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કૃ॒ત્વા ॥ 80 ॥
યદ॒દશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મેદ્ધ્ય᳚મ્ । તદ॒સ્યામેર॑યતિ ।
તા-ન્ધીરા॑સો અનુ॒દૃશ્ય॑ યજન્ત॒ ઇત્યા॒હાનુ॑ખ્યાત્યૈ ॥ પ્રોક્ષ॑ણી॒રાસા॑દય । ઇ॒દ્ધ્માબ॒ર્॒હિ-રુપ॑સાદય । સ્રુ॒વ-ઞ્ચ॒ સ્રુચ॑શ્ચ॒ સમ્મૃ॑ડ્ઢિ । પત્ની॒ગ્ં॒ સન્ન॑હ્ય । આજ્યે॑નો॒દેહીત્યા॑હાનુપૂ॒ર્વતા॑યૈ । પ્રોક્ષ॑ણી॒રાસા॑દયતિ । આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ ॥ 81 ॥
રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । સ્ફ્યસ્ય॒ વર્ત્મન્᳚-થ્સાદયતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ । ઉ॒વાચ॒ હાસિ॑તો દૈવ॒લઃ । એ॒તાવ॑તી॒ર્વા અ॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒ક આપ॑ આસન્ન્ ।
યાવ॑તીઃ॒ પ્રોક્ષ॑ણી॒રિતિ॑ । તસ્મા᳚-દ્બ॒હ્વીરા॒સાદ્યાઃ᳚ । સ્ફ્યમુ॒દસ્યન્ન્॑ । ય-ન્દ્વિ॒ષ્યાત્ત-ન્ધ્યા॑યેત્ । શુ॒ચૈવૈન॑-મર્પયતિ ॥ 82 ॥
(વૈ વા॒યુ - રા॑હ - પરા॒વતીત્યા॒હા - હ॑ - દ્વિ॒તીયગ્ં॑ હર॒ - તીતિ॑ - પરિગૃ॒હ્ણન્તિ॑ - દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ - ભવન્તિ - ખનત્ય - ક - રે॒તત્ - કૃ॒ત્વા - ર॑ક્ષો॒ઘ્ની - ર॑ર્પયતિ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - ઇધ્માબર્હિ-સ્સાદનમ્
વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ । યદ॒ન્વઞ્ચ॑-ન્ધા॒રયે᳚ત્ । વજ્રે᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યુઃ, ક્ષ॑ણ્વીત । પુ॒રસ્તા᳚-ત્તિ॒ર્યઞ્ચ॑-ન્ધારયતિ । વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ । વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞસ્ય॑ દક્ષિણ॒તો રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ।
અ॒ગ્નિભ્યા॒-મ્પ્રાચ॑શ્ચ પ્ર॒તીચ॑શ્ચ । સ્ફ્યેનોદી॑ચશ્ચા-ધ॒રાચ॑શ્ચ । સ્ફ્યેન॒ વા એ॒ષ વજ્રે॑ણા॒સ્યૈ પા॒પ્માન॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મપ॒હત્ય॑ ।
ઉ॒ત્ક॒રે-ઽધિ॒ પ્રવૃ॑શ્ચતિ ॥ 83 ॥
યથો॑પ॒ધાય॑ વૃ॒શ્ચન્ત્ય॒વમ્ । હસ્તા॒વવ॑ નેનિક્તે । આ॒ત્માન॑મે॒વ પ॑વયતે । સ્ફ્ય-મ્પ્રક્ષા॑લયતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અથો॑ પા॒પ્મન॑ એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યસ્ય ન્ય॒ઙ્ગ-ઞ્છિ॑નત્તિ ॥ ઇ॒દ્ધ્મા-બ॒ર્॒હિ-રુપ॑સાદયતિ॒ યુક્ત્યૈ᳚ । ય॒જ્ઞસ્ય॑ મિથુન॒ત્વાય॑ ।
અથો॑ પુરો॒રુચ॑મે॒વૈતા-ન્દ॑ધાતિ ।
ઉત્ત॑રસ્ય॒ કર્મ॒ણો-ઽનુ॑ખ્યાત્યૈ ।
ન પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યગુપ॑સાદયેત્ ॥ 84 ॥
ય-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્ય-ગુ॑પસા॒દયે᳚ત્ ।
અ॒ન્યત્રા॑હુતિપ॒થાદિ॒દ્ધ્મ-મ્પ્રતિ॑પાદયેત્ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । અપ॑રાદ્ધ્નુયા-દ્બ॒ર્॒હિષા᳚ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નમ્ । પ॒શ્ચાત્-પ્રાગુપ॑સાદયતિ । આ॒હુ॒તિ॒પ॒થેને॒દ્ધ્મ-મ્પ્રતિ॑પાદયતિ ।
સ॒પ્ર॒ન્ત્યે॑વ બ॒ર્॒હિષા᳚ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑ન॒મુપૈ॑તિ । દક્ષિ॑ણમિ॒દ્ધ્મમ્ ।
ઉત્ત॑ર-મ્બ॒ર॒ઃઇઃ । આ॒ત્મા વા ઇ॒દ્ધ્મઃ ।
પ્ર॒જા બ॒ર્॒હિઃ । પ્ર॒જા હ્યા᳚ત્મન॒ ઉત્ત॑રતરા તી॒ર્થે ।
તતો॒ મેધ॑મુપ॒નીય॑ । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ । પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનઃ ॥ 85 ॥
(વૃ॒શ્ચ॒તિ॒ - સા॒દ॒યે॒ - દિ॒દ્ધ્મઃ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 10)
(તૃતીય॑સ્યાં - દે॒વસ્યા᳚શ્વપ॒ર્॒શું-યોઁ વૈ - પૂ᳚ર્વે॒દ્યુઃ - કર્મ॑ણે વા॒ - મિન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમ॑હ॒ન્-થ્સો॑-ઽપો - ઽવ॑ધૂતં॒ - ધૃષ્ટિ॑--ર્ દે॒વસ્યેત્યા॑હ॒ સંવઁ॑પામિ - દે॒વસ્ય॒ સ્ફ્યમાદ॑દે॒ - વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યો દશ॑)
(તૃ॒તીય॑સ્યાં - ઁય॒જ્ઞસ્યાન॑તિરેકાય - પ॒વિત્ર॑વત્ય - ધ્વ॒ર્યુ-ઞ્ચા॑ - ધિ॒ષવ॑ણમસ્ય॒ - ન્તરિ॑ક્ષ એ॒વ - રક્ષ॑સામ॒ન્તર્હિ॑ત્યૈ॒ - દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષો॒ - યદ॒દશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મેદ્ધ્ય॒-મ્પઞ્ચાશી॑તિઃ)
(તૃ॒તીય॑સ્યાં॒ - ઁયજ॑માનઃ)
॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |
tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | ta-tpa॒rṇo̭-'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam | brahma॒ vai pa॒rṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśā॒khayā̭ va॒thsāna̭pāka॒roti̭ |
brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||
tasmā॒-ttrīṇi̭trīṇi pa॒rṇasya̭ palā॒śāni̭ | tri॒padā̭ gāya॒trī | ya-tpa̭rṇaśa॒khayā॒ gāḥ prā॒rpaya̭ti | svayai॒vainā̭ de॒vata̭yā॒ prārpa̭yati | ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒diti̭ | a॒pa॒rṇā-ntasmai॒ śuṣkā᳚grā॒māha̭ret |
a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||
ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||
vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||
vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||
de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |
ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||
va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||
dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |
dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||
yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |
u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||
(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - barhirāharaṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒rśvā ba॒r॒hiracchai̭ti |
prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||
oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||
ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |
yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi parśuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||
ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||
de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |
atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |
va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ barhi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |
mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||
ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||
deva̭barhi-śśa॒tava̭lśaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭valśā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||
adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |
a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |
ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |
pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |
tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||
pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |
puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |
pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |
pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||
bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||
brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |
garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||
(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohanam
pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |
ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |
ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |
tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||
vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |
teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||
sau॒myaḥ pa॒rṇa-ssa̭yoni॒tvāya̭ | sā॒kṣā-tpa॒vitra̭-nda॒rbhāḥ | prākhsā॒yamadhi॒ nida̭dhāti | ta-tprā̭ṇāpā॒nayo̭ rū॒pam | ti॒ryakprā॒taḥ | ta-ddarśa̭sya rū॒pam | dā॒rśyagg hyḙtadahaḥ̭ | annaṃ॒-vai~ ca॒ndramāḥ᳚ |
anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |
na hi hu॒tagg svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |
a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |
nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||
a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |
a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |
i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |
atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||
ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |
daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||
na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |
ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||
yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |
pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |
kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||
a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |
ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||
soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |
saṃ॒va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||
somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |
pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||
a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |
taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |
ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |
tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |
ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |
ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | vajro॒ vā āpaḥ̭ | vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra॒hṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati |
āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||
a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃyo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||
ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |
dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |
mā bhermā saṃvi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ
pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |
apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||
i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||
sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |
suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |
gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||
u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||
adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||
agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||
(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |
tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |
sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |
pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |
rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ
ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |
agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||
yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |
āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |
ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒
daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||
a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |
ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||
de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||
adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |
sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |
ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trirhva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |
dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||
vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |
ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |
tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |
tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||
rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sītyā̭ha | tuṣai̭re॒va rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | vā॒yurvo॒ vi vi̭na॒ktvityā̭ha | pa॒vitraṃ॒-vai~ vā॒yuḥ | pu॒nātye॒vaināṋ | a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒te praska̭ndanti | ye śūrpā᳚t | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||
(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā
prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||
yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |
a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||
(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭
se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |
ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va
nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||
a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |
ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |
diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |
eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |
ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃva~̭ti || 52 ||
atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |
tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |
yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ saggska̭roti |
ā॒tmāna̭me॒va ta-thsaggska̭roti | tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||
a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||
jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||
cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |
de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssaggsthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - saggsthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
saṃva~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃva~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |
a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |
āpo॒ vai re॒vatīḥ᳚ | pa॒śavo॒ jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo॒ madhṷmatīḥ | āpa॒ oṣa̭dhīḥ pa॒śūn | tāne॒vāsmā̭ eka॒dhā sa॒gṃ॒sṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |
yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||
āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||
jana̭yatyai tvā॒ saṃyau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||
gha॒rmo̭-'si vi॒śvāyu॒rityā̭ha | viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | u॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | tvaca̭-ṅgṛhṇī॒ṣvetyā̭ha |
sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mārṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||
a॒rdha॒mā॒se᳚-'rdhamāse॒ pravṛ̭jyate | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa ī᳚śva॒ro yaja̭mānagṃ śu॒cā pra॒dahaḥ̭ | parya̭gni karoti | pa॒śume॒vaina̭makaḥ | śāntyā॒ apra̭dāhāya | triḥ parya̭gni karoti |
tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||
a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||
rakṣa̭sā-ma॒ntarhi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | varṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||
avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |
ya॒jñame॒va ha॒vīgṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |
pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |
tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |
tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||
ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |
akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||
prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth
sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |
so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||
mayi̭ ta॒nū-ssannidha̭ddhvam | a॒haṃ-va~॒sta-ñja̭nayiṣyāmi | yasmi̭-nmra॒kṣyaddhva॒ iti̭ | te de॒vā a॒gnau ta॒nū-ssa-nnya̭dadhata | tasmā̭dāhuḥ |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |
a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |
sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||
tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |
tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |
tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
sūryā̭bhinimruktaḥ kuna॒khini̭ | ku॒na॒khī śyā॒vada̭ti | śyā॒vada̭nnagradidhi॒ṣau | a॒gra॒di॒dhi॒ṣuḥ pa̭rivi॒tte | pa॒ri॒vi॒tto vī̭ra॒haṇi̭ | vī॒ra॒hā bra̭hma॒haṇi̭ |
tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||
(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |
pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |
oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || varṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |
vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||
a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |
sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||
bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |
divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |
tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |
sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||
a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |
tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |
astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||
kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |
te vasa̭va॒stveti̭ dakṣiṇa॒taḥ parya̭gṛhṇann | ru॒drāstveti̭ pa॒ścāt | ā॒di॒tyā-stvetyṷttara॒taḥ | te᳚-'gninā॒ prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣi॒ṇā |
ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |
yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
karma̭ kṛṇvanti ve॒dhasa॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ | pṛ॒thi॒vyai meddhya̭-ñcāme॒ddhya-ñca॒ vyuda̭krāmatām | prā॒cīna̭-mudī॒cīna॒-mmeddhya᳚m | pra॒tī॒cīna̭-ndakṣi॒ṇā 'me॒ddhyam |
prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
prāñcaṷ vedya॒gṃ॒ sāvunna̭yati | ā॒ha॒va॒nīya̭sya॒ pari̭gṛhītyai | pra॒tīcī॒ śroṇī᳚ | gārha̭patyasya॒ pari̭gṛhītyai | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭hanti | uddha̭nti |
tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||
mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |
mūlaṃ॒-vā~ a̭ti॒tiṣṭha॒-drakṣā॒g॒syanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chi॒ndyāt | ku॒na॒khinīḥ᳚ pra॒jā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro॒ vai sphyaḥ |
vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |
ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |
āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to varṣī̭yasī-ṅkaroti |
de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||
purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ॒ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti | e॒tāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī | yāva̭tī॒ vediḥ̭ | tasyā̭ e॒tāva̭ta e॒va bhrātṛ̭vya-nni॒rbhajya̭ | ā॒tmana॒ utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||
krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |
dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |
u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |
u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |
pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |
yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |
meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||
yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |
tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | sphyasya॒ vartman᳚-thsādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | u॒vāca॒ hāsi̭to daiva॒laḥ | e॒tāva̭tī॒rvā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka āpa̭ āsann |
yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||
(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - idhmābarhi-ssādanam
vajro॒ vai sphyaḥ | yada॒nvañca̭-ndhā॒raye᳚t | vajre᳚-'ddhva॒ryuḥ, kṣa̭ṇvīta | pu॒rastā᳚-tti॒ryañca̭-ndhārayati | vajro॒ vai sphyaḥ | vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭hanti |
a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |
u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||
yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |
atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |
na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||
ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |
a॒nyatrā̭hutipa॒thādi॒ddhma-mprati̭pādayet | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | apa̭rāddhnuyā-dba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nam | pa॒ścāt-prāgupa̭sādayati | ā॒hu॒ti॒pa॒thene॒ddhma-mprati̭pādayati |
sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |
utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |
pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |
tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃva~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)
(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntarhi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठकः - दशपूर्णमासेष्टिब्राह्मणम्
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1 - वथ्सापाकरणम्
तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि सोम॑ आसीत् । त-ङ्गा॑य॒त्र्याह॑रत् ।
तस्य॑ प॒र्णम॑च्छिद्यत । त-त्प॒र्णो॑-ऽभवत् । त-त्प॒र्णस्य॑ पर्ण॒त्वम् । ब्रह्म॒ वै प॒र्णः । य-त्प॑र्णशा॒खया॑ व॒थ्सान॑पाक॒रोति॑ ।
ब्रह्म॑णै॒वैना॑न॒पाक॑रोति ॥ गा॒य॒त्रो वै प॒र्णः । गा॒य॒त्राः प॒शवः॑ ॥ 1 ॥
तस्मा॒-त्त्रीणि॑त्रीणि प॒र्णस्य॑ पला॒शानि॑ । त्रि॒पदा॑ गाय॒त्री । य-त्प॑र्णश॒खया॒ गाः प्रा॒र्पय॑ति । स्वयै॒वैना॑ दे॒वत॑या॒ प्रार्प॑यति । य-ङ्का॒मये॑ता प॒शु-स्स्या॒दिति॑ । अ॒प॒र्णा-न्तस्मै॒ शुष्का᳚ग्रा॒माह॑रेत् ।
अ॒प॒शुरे॒व भ॑वति । य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दिति॑ । ब॒हु॒प॒र्णा-न्तस्मै॑ बहुशा॒खामाह॑रेत् । प॒शु॒मन्त॑-मे॒वैन॑-ङ्करोति ॥ 2 ॥
य-त्प्राची॑मा॒हरे᳚त् । दे॒व॒लो॒क-म॒भिज॑येत् । यदुदी॑ची-म्मनुष्यलो॒कम् । प्राची॒मुदी॑ची॒माह॑रति । उ॒भयो᳚-र्लो॒कयो॑-र॒भिजि॑त्यै ॥ इ॒षे त्वो॒र्जे त्वेत्या॑ह । इष॑मे॒वोर्जं॒-यँज॑माने दधाति ॥
वा॒यव॒-स्स्थेत्या॑ह । वा॒युर्वा अ॒न्तरि॑क्ष॒-स्याद्ध्य॑क्षाः ।
अ॒न्त॒रि॒क्ष॒दे॒व॒त्याः᳚ खलु॒ वै प॒शवः॑ ॥ 3 ॥
वा॒यव॑ ए॒वैना॒-न्परि॑ ददाति । प्र वा ए॑नाने॒तदा-क॑रोति । यदाह॑ । वा॒यव॒-स्स्थेत्यु॑पा॒यवः॒
स्थेत्या॑ह । यज॑मानायै॒व प॒शूनुप॑ह्वयते ॥
दे॒वो वः॑ सवि॒ता प्रार्प॑य॒त्वित्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै ॥ श्रेष्ठ॑तमाय॒ कर्म॑ण॒ इत्या॑ह ।
य॒ज्ञो हि श्रेष्ठ॑तम॒-ङ्कर्म॑ । तस्मा॑दे॒वमा॑ह ॥
आप्या॑यद्ध्वमघ्निया देवभा॒गमित्या॑ह ॥ 4 ॥
व॒थ्सेभ्य॑श्च॒ वा ए॒ताः पु॒रा म॑नु॒ष्ये᳚भ्य॒-श्चाप्या॑यन्त । दे॒वेभ्य॑ ए॒वैना॒ इन्द्रा॒याप्या॑यति ॥ ऊर्ज॑स्वतीः॒ पय॑स्वती॒रित्या॑ह । ऊर्ज॒ग्ं ॒हि पयः॑ स॒म्भर॑न्ति ॥ प्र॒जाव॑ती-रनमी॒वा अ॑य॒क्ष्मा इत्या॑ह॒ प्रजा᳚त्यै । मावः॑ स्ते॒न ई॑शत॒ मा-ऽघशग्ं॑स॒ इत्या॑ह॒ गुप्त्यै᳚ ॥ रु॒द्रस्य॑ हे॒तिः परि॑ वो वृण॒क्त्वित्या॑ह । रु॒द्रा दे॒वैना᳚-स्त्रायते ॥
ध्रु॒वा अ॒स्मि-न्गोप॑तौ स्यात ब॒ह्वीरित्या॑ह ।
ध्रु॒वा ए॒वास्मि॑-न्ब॒ह्वीः क॑रोति ॥ 5 ॥
यज॑मानस्य प॒शू-न्पा॒हीत्या॑ह । प॒शु॒ना-ङ्गो॑पी॒थाय॑ । तस्मा᳚थ्सा॒य-म्प॒शव॒ उप॑ स॒माव॑र्तन्ते ॥ अन॑ध-स्सादयति । गर्भा॑णा॒-न्धृत्या॒ अप्र॑पादाय । तस्मा॒द्गर्भाः᳚ प्र॒जाना॒मप्र॑पादुकाः ।
उ॒परी॑व॒ निद॑धाति । उ॒परी॑व॒ हि सु॑व॒र्गो लो॒कः ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 6 ॥
(प॒शवः॑ - करोति - प॒शवो॑ - देवभा॒गमित्या॑ह - करोति॒ - +नव॑ च) (अ. 1)
अनुवाकं 2 - बर्हिराहरणम्
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इत्य॑श्वप॒र्॒शुमाद॑त्ते॒ प्रसू᳚त्यै ।
अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह ।
अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् ।
पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ॥ यो वा ओष॑धीः पर्व॒शो वेद॑ । नैना॒-स्स हि॑नस्ति । प्र॒जाप॑ति॒र्वा ओष॑धीः पर्व॒शो वे॑द । स ए॑ना॒ न हि॑नस्ति । अ॒श्व॒प॒र्श्वा ब॒र्॒हिरच्छै॑ति ।
प्रा॒जा॒प॒त्यो वा अश्वः॑ सयोनि॒त्वाय॑ ॥ 7 ॥
ओष॑धीना॒महिग्ं॑सायै ॥
य॒ज्ञस्य॑ घो॒षद॒सीत्या॑ह ।
यज॑मान ए॒व र॒यि-न्द॑धाति । प्रत्यु॑ष्ट॒ग्ं॒ रक्षः॒ प्रत्यु॑ष्टा॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह ।
रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै ॥ प्रेयम॑गाद्धि॒षणा॑ ब॒र्॒हिरच्छेत्या॑ह । वि॒द्या वै धि॒षणा᳚ । वि॒द्ययै॒वैन॒दच्छै॑ति ॥ मनु॑ना कृ॒ता स्व॒धया॒ वित॒ष्टेत्या॑ह । मा॒न॒वी हि पर्शुः॑ स्व॒धाकृ॑ता ॥ 8 ॥
त आव॑हन्ति क॒वयः॑ पु॒रस्ता॒दित्या॑ह । शु॒श्रु॒वाग्ंसो॒ वै क॒वयः॑ । य॒ज्ञः पु॒रस्ता᳚त् । मु॒ख॒त ए॒व य॒ज्ञमार॑भते । अथो॒ यदे॒तदु॒क्त्वा यतः॒ कुत॑श्चा॒हर॑ति । त-त्प्राच्या॑ ए॒व दि॒शो भ॑वति ॥
दे॒वेभ्यो॒ जुष्ट॑मि॒ह ब॒र्॒हिरा॒सद॒ इत्या॑ह । ब॒र्॒हिष॒-स्समृ॑द्ध्यै । कर्म॒णो-ऽन॑पराधाय ॥ दे॒वाना᳚-म्परिषू॒तम॒सीत्या॑ह ॥ 9 ॥
यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-द्दे॒वाना᳚-म्परिषू॒तम् ।
अथो॒ यथा॒ वस्य॑से प्रति॒ प्रोच्याहे॒द-ङ्क॑रिष्या॒मीति॑ । ए॒वमे॒व तद॑द्ध्व॒र्यु-र्दे॒वेभ्यः॑ प्रति॒ प्रोच्य॑ ब॒र्॒हिर्दा॑ति । आ॒त्मनो-ऽहिग्ं॑सायै ॥ याव॑त-स्स्त॒म्बा-न्प॑रि दि॒शेत् । यत्तेषा॑-मुच्छि॒ग्ग्॒ष्यात् । अति॒ त-द्य॒ज्ञस्य॑ रेचयेत् । एकग्ग्॑ स्त॒म्ब-म्परि॑दिशेत् ।
तग्ं सर्व॑-न्दायात् ॥ 10 ॥
य॒ज्ञस्यान॑तिरेकाय ॥ व॒र्॒षवृ॑द्ध-म॒सीत्या॑ह ।
व॒र्॒ष वृ॑द्धा॒ वा ओष॑धयः ॥
देव॑ बर्हि॒रित्या॑ह । दे॒वेभ्य॑ ए॒वैन॑-त्करोति ।
मा त्वा॒-ऽन्वम्मा ति॒र्यगित्या॒हा हिग्ं॑सायै ।
पर्व॑ ते राद्ध्यास॒मित्या॒-हर्ध्यै᳚ ॥
आ॒च्छे॒त्ता ते॒ मा रि॑ष॒मित्या॑ह । नास्या॒त्मनो॑ मीयते ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 11 ॥
देव॑बर्हि-श्श॒तव॑ल्शं॒-विँरो॒हेत्या॑ह । प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय ॥ स॒हस्र॑वल्शा॒ वि व॒यग्ं रु॑हे॒मेत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते ॥ पृ॒थि॒व्या-स्स॒पृञ्चः॑ पा॒हीत्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥
अयु॑ङ्गायुङ्गा-न्मु॒ष्टीन् ँलु॑नोति । मि॒थु॒न॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै ॥ सु॒स॒भृन्ता᳚ त्वा॒ सम्भ॑रा॒मीत्या॑ह । ब्रह्म॑णै॒वैन॒थ्- सम्भ॑रति ॥ 12 ॥
अदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽसीत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः ।
अ॒स्या ए॒वैन॒-द्रास्ना᳚-ङ्करोति ॥ इ॒न्द्रा॒ण्यै स॒नंह॑न॒मित्या॑ह । इ॒न्द्रा॒णी वा अग्रे॑ दे॒वता॑ना॒ग्ं॒ सम॑नह्यत । सा ऽऽर्ध्नो᳚त् ।
ऋद्ध्यै॒ सन्न॑ह्यति । प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः ।
प्र॒जाना॒मप॑रावापाय ।
तस्मा॒-थ्स्नाव॑सन्तताः प्र॒जा जा॑यन्ते ॥ 13 ॥
पू॒षा ते᳚ ग्र॒न्थि-ङ्ग्र॑थ्ना॒त्वित्या॑ह ।
पुष्टि॑मे॒व यज॑माने दधाति ॥ स ते॒ मा-ऽऽ स्था॒दित्या॒हाहिग्ं॑सायै ॥ प॒श्चा-त्प्राञ्च॒मुप॑गूहति ।
प॒श्चा-द्वै प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ धीयते ।
प॒श्चादे॒वास्मै᳚ प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ दधाति ॥
इन्द्र॑स्य त्वा बा॒हुभ्या॒-मुद्य॑च्छ॒ इत्या॑ह । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति ॥
बृह॒स्पते᳚र्मू॒र्ध्ना ह॑रा॒मीत्या॑ह ।
ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पतिः॑ ॥ 14 ॥
ब्रह्म॑णै॒वैन॑द्धरति ॥ उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒-मन्वि॒हीत्या॑ह॒ गत्यै᳚ ॥ दे॒व॒ग॒म्मम॒सीत्या॑ह । दे॒वाने॒वैन॑द्गमयति ॥ अन॑ध-स्सादयति ।
गर्भा॑णा॒-न्धृत्या॒ अप्र॑पादाय । तस्मा॒-द्गर्भाः᳚ प्र॒जाना॒मप्र॑पादुकाः । उ॒परी॑व॒ निद॑धाति । उ॒परी॑व॒ हि सु॑व॒र्गो लो॒कः ।
सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 15 ॥
(स॒यो॒नि॒त्वाय॑ - स्व॒धाकृ॑ता॒ - ऽसीत्या॑ह - दाया॒-द्- वेद॑ - भरति - जायन्ते॒ - बृह॒स्पतिः॒ - सम॑ष्ट्यै) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - दोहनम्
पू॒र्वे॒द्युरि॒द्ध्मा ब॒र्॒हिः क॑रोति । य॒ज्ञमे॒वारभ्य॑ गृही॒त्वोप॑वसति ॥ प्र॒जाप॑ति-र्य॒ज्ञम॑सृजत । तस्यो॒खे अ॑स्रग्ंसेताम् । य॒ज्ञो वै प्र॒जाप॑तिः ।
य-थ्सा᳚न्नाय्यो॒खे भव॑तः ।
य॒ज्ञस्यै॒व तदु॒खे उप॑दधा॒त्य-प्र॑स्रग्ंसाय ॥
शुन्ध॑द्ध्व॒-न्दैव्या॑य॒ कर्म॑णे देवय॒ज्याया॒ इत्या॑ह । दे॒व॒य॒ज्याया॑ ए॒वैना॑नि शुन्धति ॥ मा॒त॒रिश्व॑नो घ॒र्मो॑-ऽसीत्या॑ह ॥ 16 ॥
अ॒न्तरि॑क्षं॒-वैँ मा॑त॒रिश्व॑नो घ॒र्मः ।
ए॒षां-लोँ॒कानां॒-विँधृ॑त्यै ॥
द्यौर॑सि पृथि॒व्य॑सीत्या॑ह । दि॒वश्च॒ ह्ये॑षा पृ॑थि॒व्याश्च॒ सम्भृ॑ता । यदु॒खा ।
तस्मा॑दे॒वमा॑ह ॥ वि॒श्वधा॑या असि पर॒मेण॒ धाम्नेत्या॑ह । वृष्टि॒र्वै वि॒श्वधा॑याः । वृष्टि॑मे॒वाव॑रुन्धे । दृग्ंह॑स्व॒ मा ह्वा॒रित्या॑ह॒ धृत्यै᳚ ॥ 17 ॥
वसू॑ना-म्प॒वित्र॑म॒सीत्या॑ह । प्रा॒णा वै वस॑वः ।
तेषां॒-वाँ ए॒त-द्भा॑ग॒धेय᳚म् । य-त्प॒वित्र᳚म् । तेभ्य॑ ए॒वैन॑-त्करोति ॥ श॒तधा॑रग्ं स॒हस्र॑धार॒मित्या॑ह । प्रा॒णेष्वे॒वायु॑-र्दधाति सर्व॒त्वाय॑ ॥ त्रि॒वृ-त्प॑लाशशा॒खाया᳚-न्दर्भ॒मय॑-म्भवति । त्रि॒वृद्वै प्रा॒णः । त्रि॒वृत॑मे॒व प्रा॒ण-म्म॑द्ध्य॒तो यज॑माने दधाति ॥ 18 ॥
सौ॒म्यः प॒र्ण-स्स॑योनि॒त्वाय॑ । सा॒क्षा-त्प॒वित्र॑-न्द॒र्भाः । प्राख्सा॒यमधि॒ निद॑धाति । त-त्प्रा॑णापा॒नयो॑ रू॒पम् । ति॒र्यक्प्रा॒तः । त-द्दर्श॑स्य रू॒पम् । दा॒र्श्यग्ग् ह्ये॑तदहः॑ । अन्नं॒-वैँ च॒न्द्रमाः᳚ ।
अन्न॑-म्प्रा॒णाः । उ॒भय॑मे॒वोपै॒त्यजा॑मित्वाय ॥ 19 ॥
तस्मा॑द॒यग्ं स॒र्वतः॑ पवते ॥ हु॒त-स्स्तो॒को हु॒तो द्र॒फ्स इत्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै । ह॒विषो-ऽस्क॑न्दाय ।
न हि हु॒तग्ग् स्वाहा॑कृत॒ग्ग्॒ स्कन्द॑ति ।
दि॒वि नाको॒ नामा॒ग्निः । तस्य॑ वि॒प्रुषो॑ भाग॒धेय᳚म् ।
अ॒ग्नये॑ बृह॒ते नाका॒येत्या॑ह ।
नाक॑मे॒वाग्नि-म्भा॑ग॒धेये॑न॒ सम॑र्धयति ।
स्वाहा॒ द्यावा॑पृथि॒वीभ्या॒मित्या॑ह ।
द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒वैन॒त्-प्रति॑ष्ठापयति ॥ 20 ॥
प॒वित्र॑व॒त्यान॑यति । अ॒पा-ञ्चै॒वौष॑धीना-ञ्च॒ रस॒ग्ं॒ सग्ंसृ॑जति । अथो॒ ओष॑धीष्वे॒व प॒शू-न्प्रति॑ष्ठापयति ॥ अ॒न्वा॒रभ्य॒ वाचं॑-यँच्छति ।
य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ । धा॒रय॑न्नास्ते । धा॒रय॑न्त इव॒ हि दु॒हन्ति॑ । काम॑धुक्ष॒ इत्या॒हातृ॒तीय॑स्यै । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । इ॒माने॒व लो॒कान्. यज॑मानो दुहे ॥ 21 ॥
अ॒मूमिति॒ नाम॑ गृह्णाति । भ॒द्रमे॒वासा॒-ङ्कर्मा॒विष्क॑रोति ॥ सा वि॒श्वायु॒-स्सा वि॒श्वव्य॑चा॒-स्सा वि॒श्वक॒र्मेत्या॑ह । इ॒यं-वैँ वि॒श्वायुः॑ ।
अ॒न्तरि॑क्षं-विँ॒श्वव्य॑चाः । अ॒सौ वि॒श्वक॑र्मा ।
इ॒माने॒वैताभि॑र्लो॒कान्. य॑थापू॒र्व-न्दु॑हे ।
अथो॒ यथा᳚ प्रदा॒त्रे पुण्य॑मा॒शास्ते᳚ । ए॒वमे॒वैना॑ ए॒तदुप॑स्तौति । तस्मा॒त्-प्रादा॒दित्यु॒न्नीय॒ वन्द॑माना उपस्तु॒वन्तः॑ प॒शू-न्दु॑हन्ति ॥ 22 ॥
ब॒हु दु॒ग्धीन्द्रा॑य दे॒वेभ्यो॑ ह॒विरिति॒ वाचं॒-विँसृ॑जते । य॒था॒ दे॒व॒तमे॒व प्रसौ॑ति ।
दैव्य॑स्य च मानु॒षस्य॑ च॒ व्यावृ॑त्त्यै ।
त्रिरा॑ह । त्रिष॑त्या॒ हि दे॒वाः । अवा॑चं-यँ॒मो-ऽन॑न्वा-र॒भ्योत्त॑राः । अप॑रिमितमे॒वाव॑रुन्धे ॥
न दा॑रुपा॒त्रेण॑ दुह्यात् । अ॒ग्नि॒वद्वै दा॑रुपा॒त्रम् ।
य-द्दा॑रुपा॒त्रेण॑ दु॒ह्यात् ॥ 23 ॥
या॒तया᳚म्ना ह॒विषा॑ यजेत । अथो॒ खल्वा॑हुः ।
पु॒रो॒डाश॑मुखानि॒ वै ह॒वीग्ंषि॑ । नेत इ॑तः पुरो॒डाशग्ं॑ ह॒विषो॒ यामो॒-ऽस्तीति॑ ।
काम॑मे॒व दा॑रुपा॒त्रेण॑ दुह्यात् ॥ शू॒द्र ए॒व न दु॑ह्यात् । अस॑तो॒ वा ए॒ष सम्भू॑तः । यच्छू॒द्रः । अह॑विरे॒व तदित्या॑हुः । यच्छू॒द्रो दोग्धीति॑ ॥ 24 ॥
अ॒ग्नि॒हो॒त्रमे॒वन दु॑ह्याच्छू॒द्रः । तद्धि नोत्-पु॒नन्ति॑ । य॒दा खलु॒ वै प॒वित्र॑म॒त्येति॑ । अथ॒ तद्ध॒विरिति॑ ॥
सम्पृ॑च्यद्ध्व-मृतावरी॒रित्या॑ह । अ॒पा-ञ्चै॒वौष॑धीना-ञ्च॒ रस॒ग्ं॒ सग्ंसृ॑जति ।
तस्मा॑द॒पा-ञ्चौष॑धीना-ञ्च॒ रस॒मुप॑ जीवामः ।
म॒न्द्रा धन॑स्य सा॒तय॒ इत्या॑ह । पुष्टि॑मे॒व यज॑माने दधाति ॥ सोमे॑न॒ त्वा-ऽऽत॑न॒च्मीन्द्रा॑य॒ दधीत्या॑ह ॥ 25 ॥
सोम॑मे॒वैन॑-त्करोति । यो वै सोम॑-म्भक्षयि॒त्वा ।
सं॒वँ॒थ्स॒रग्ं सोम॒-न्न पिब॑ति । पु॒न॒र्भक्ष्यो᳚-ऽस्य सोमपी॒थो भ॑वति ॥
सोमः॒ खलु॒ वै सा᳚नां॒य्यम् । य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सा᳚नां॒य्य-म्पिब॑ति । अ॒पु॒न॒र्भक्ष्यो᳚-ऽस्य सोमपी॒थो भ॑वति । न मृ॒न्मये॒नापि॑दद्ध्यात् ।
य-न्मृ॒न्मये॑नापिद॒द्ध्यात् ।
पि॒तृ॒दे॒व॒त्यग्ग्॑ स्यात् ॥ 26 ॥
अ॒य॒स्पा॒त्रेण॑ वा दारुपा॒त्रेण॒ वा-ऽपि॑दधाति ।
तद्धि सदे॑वम् ॥ उ॒द॒न्वद्- भ॑वति । आपो॒ वै र॑क्षो॒घ्नीः । रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै ॥
अद॑स्तमसि॒ विष्ण॑वे॒ त्वेत्या॑ह । य॒ज्ञो वै विष्णुः॑ ।
य॒ज्ञायै॒वैन॒दद॑स्त-ङ्करोति । विष्णो॑ ह॒व्यग्ं र॑क्ष॒स्वेत्या॑ह॒ गुप्त्यै᳚ ॥ अन॑ध-स्सादयति । गर्भा॑णा॒-न्धृत्या॒ अप्र॑पादाय ।
तस्मा॒-द्गर्भाः᳚ प्र॒जाना॒म प्र॑पादुकाः । उ॒परी॑व॒ निद॑धाति । उ॒परी॑व॒ हि सु॑व॒र्गो लो॒कः । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै ॥ 27 ॥
(अ॒सीत्या॑ह॒ - धृत्यै॒ - यज॑माने दधा॒ - त्यजा॑मित्वाय - स्थापयति - दुहे - दुहन्ति - दु॒ह्या-द्- दोग्धीति॒ - दधीत्या॑ह - स्याथ् - सादयति॒ पञ्च॑ च) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - हविर्निर्वापः
कर्म॑णे वा-न्दे॒वेभ्यः॑ शकेय॒मित्या॑ह॒ शक्त्यै᳚ ।
य॒ज्ञस्य॒ वै सन्त॑ति॒मनु॑ प्र॒जाः प॒शवो॒ यज॑मानस्य॒ सन्ता॑यन्ते । य॒ज्ञस्य॒ विच्छि॑त्ति॒मनु॑ प्र॒जाः प॒शवो॒ यज॑मानस्य॒ विच्छि॑द्यन्ते ।
य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑तिरसि य॒ज्ञस्य॑ त्वा॒ सन्त॑त्यै स्तृणामि॒ सन्त॑त्यै त्वा य॒ज्ञस्येत्याह॑व॒नीया॒-थ्सन्त॑नोति । यज॑मानस्य प्र॒जायै॑ पशू॒नाग्ं सन्त॑त्यै ॥ अ॒पः प्रण॑यति । श्र॒द्धा वा आपः॑ । श्र॒द्धामे॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति । अ॒पः प्रण॑यति । य॒ज्ञो वा आपः॑ ॥ 28 ॥
य॒ज्ञमे॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति । अ॒पः प्रण॑यति । वज्रो॒ वा आपः॑ । वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः प्र॒हृत्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति । अ॒पः प्रण॑यति ।
आपो॒ वै र॑क्षो॒घ्नीः । रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै । अ॒पः प्रण॑यति । आपो॒ वै दे॒वाना᳚-म्प्रि॒य-न्धाम॑ ।
दे॒वाना॑मे॒व प्रि॒य-न्धाम॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति ॥ 29 ॥
अ॒पः प्रण॑यति । आपो॒ वै सर्वा॑ दे॒वताः᳚ ।
दे॒वता॑ ए॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति ॥ वेषा॑य॒ त्वेत्या॑ह । वेषा॑य॒ ह्ये॑नदाद॒त्ते ॥ प्रत्यु॑ष्ट॒ग्ं॒ रक्षः॒ प्रत्यु॑ष्टा॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह ।
रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै ॥ धूर॒सीत्या॑ह । ए॒ष वै धुर्यो॒-ऽग्निः । तं-यँदनु॑पस्पृश्याती॒यात् ॥ 30 ॥
अ॒द्ध्व॒र्यु-ञ्च॒ यज॑मान-ञ्च॒ प्रद॑हेत् । उ॒प॒स्पृश्यात्ये॑ति । अ॒द्ध्व॒र्योश्च॒ यज॑मानस्य॒ चाप्र॑दाहाय ॥ धूर्व॒ तंयोँ᳚-ऽस्मा-न्धूर्व॑ति॒ त-न्धू᳚र्व॒ यं-वँ॒य-न्धूर्वा॑म॒ इत्या॑ह ।
द्वौ वाव पुरु॑षौ । य-ञ्चै॒व धूर्व॑ति । यश्चै॑न॒-न्धूर्व॑ति । तावु॒भौ शु॒चा-ऽर्प॑यति ॥ त्व-न्दे॒वाना॑मसि॒ सस्नि॑तम॒-म्पप्रि॑तम॒-ञ्जुष्ट॑तमं॒-वँह्नि॑तम-न्देव॒हूत॑म॒मित्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वै तत् ॥ 31 ॥
अह्रु॑तमसि हवि॒र्धान॒-मित्या॒हाना᳚र्त्यै ।
दृग्ंह॑स्व॒ मा ह्वा॒रित्या॑ह॒ धृत्यै᳚ ॥
मि॒त्रस्य॑ त्वा॒ चक्षु॑षा॒ प्रेक्ष॒ इत्या॑ह मित्र॒त्वाय॑ ।
मा भेर्मा संविँ॑क्था॒ मा त्वा॑ हिग्ंसिष॒-मित्या॒हाहिग्ं॑सायै । यद्वै कि-ञ्च॒ वातो॒ नाभि॒वाति॑ ।
त-थ्सर्वं॑-वँरुणदेव॒त्य᳚म् ॥ उ॒रु वाता॒येत्या॑ह । अवा॑रुणमे॒वैन॑-त्करोति ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः
प्र॑स॒व इत्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै ।
अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह ॥ 32 ॥
अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् ।
पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ । अ॒ग्नये॒ जुष्ट॒-न्निर्व॑पा॒मीत्या॑ह । अ॒ग्नय॑ ए॒वैना॒ञ्जुष्टं॒
निर्व॑पति । त्रिर्यजु॑षा । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः ।
ए॒षां-लोँ॒काना॒माप्त्यै᳚ । तू॒ष्णी-ञ्च॑तु॒र्थम् ।
अप॑रिमितमे॒वाव॑रुन्धे । स ए॒वमे॒वानु॑पू॒र्वग्ं ह॒वीग्ंषि॒ निर्व॑पति ॥ 33 ॥
इ॒द-न्दे॒वाना॑मि॒दमु॑ न-स्स॒हेत्या॑ह॒ व्यावृ॑त्त्यै ॥
स्फा॒त्यै त्वा॒ नारा᳚त्या॒ इत्या॑ह॒ गुप्त्यै᳚ । तम॑सीव॒ वा ए॒षो᳚-ऽन्तश्च॑रति । यः प॑री॒णहि॑ ॥ सुव॑र॒भि विख्ये॑षं-वैँश्वान॒र-ञ्ज्योति॒रित्या॑ह ।
सुव॑रे॒वाभि वि प॑श्यति वैश्वान॒र-ञ्ज्योतिः॑ ।
द्यावा॑पृथि॒वी ह॒विषि॑ गृही॒त उद॑वेपेताम् ॥
दृग्ंह॑न्ता॒-न्दुर्या॒ द्यावा॑पृथि॒व्योरित्या॑ह ।
गृ॒हाणा॒-न्द्यावा॑पृथि॒व्यो-र्धृत्यै᳚ ॥
उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒-मन्वि॒हीत्या॑ह॒ गत्यै᳚ ॥
अदि॑त्यास्त्वो॒पस्थे॑ सादया॒मीत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्या ए॒वैन॑दु॒पस्थे॑ सादयति ॥
अग्ने॑ ह॒व्यग्ं र॑क्ष॒स्वेत्या॑ह॒ गुप्त्यै᳚ ॥ 34 ॥
(य॒ज्ञो वा आपो॒ - धाम॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑र - त्यती॒या - दे॒त-द्- बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह - ह॒विग्ंषि॒ निर्व॑पति॒ - गत्यै॑ च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - व्रीह्यवघातः
इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑हन्न् । सो॑-ऽपः । अ॒भ्य॑म्रियत ।
तासां॒-यँन्मेद्ध्यं॑-यँ॒ज्ञिय॒ग्ं॒ सदे॑व॒मासी᳚त् । तदपोद॑क्रामत् । ते द॒र्भा अ॑भवन्न् । य-द्द॒र्भैर॒प उ॑त्पु॒नाति॑ । या ए॒व मेद्ध्या॑ य॒ज्ञिया॒-स्सदे॑वा॒ आपः॑ । ताभि॑रे॒वैना॒ उत्पु॑नाति । द्वाभ्या॒मुत्पु॑नाति ॥ 35 ॥
द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ दे॒वो वः॑ सवि॒तोत्-पु॑ना॒त्वित्या॑ह । स॒वि॒तृप्र॑सूत ए॒वैना॒ उत्पु॑नाति । अच्छि॑द्रेण प॒वित्रे॒णेत्या॑ह । अ॒सौ वा आ॑दि॒त्यो-ऽच्छि॑द्र-म्प॒वित्र᳚म् । तेनै॒वैना॒ उत्पु॑नाति । वसो॒-स्सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॒रित्या॑ह । प्रा॒णा वा आपः॑ । प्रा॒णा वस॑वः । प्रा॒णा र॒श्मयः॑ ॥ 36 ॥
प्रा॒णैरे॒व प्रा॒णान्-थ्सम्पृ॑णक्ति । सा॒वि॒त्रि॒यर्चा ।
स॒वि॒तृप्र॑सूत-म्मे॒ कर्मा॑स॒दिति॑ ।
स॒वि॒तृप्र॑सूतमे॒वास्य॒ कर्म॑ भवति ।
प॒च्छो गा॑यत्रि॒या त्रि॑ष्षमृद्ध॒त्वाय॑ ॥
आपो॑ देवीरग्रेपुवो अग्रेगुव॒ इत्या॑ह ।
रू॒प-मे॒वासा॑मे॒त-न्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ।
अग्र॑ इ॒मं-यँ॒ज्ञ-न्न॑य॒ताग्रे॑
य॒ज्ञप॑ति॒मित्या॑ह । अग्रे॑ ए॒व य॒ज्ञ-न्न॑यन्ति ।
अग्रे॑ य॒ज्ञप॑तिम् ॥ 37 ॥
यु॒ष्मानिन्द्रो॑ ऽवृणीत वृत्र॒तूये॑ यू॒यमिन्द्र॑मवृणीद्ध्वं-वृँत्र॒तूर्य॒ इत्या॑ह ।
वृ॒त्रग्ं ह॑ हनि॒ष्यन्निन्द्र॒ आपो॑ वव्रे ।
आपो॒ हेन्द्रं॑-वँव्रिरे । स॒ज्ञां-मे॒वासा॑मे॒त-थ्सामा॑नं॒-व्याँच॑ष्टे ॥ प्रोक्षि॑ता॒-स्स्थेत्या॑ह । तेनापः॒ प्रोक्षि॑ताः ॥ अ॒ग्नये॑ वो॒ जुष्ट॒-म्प्रोक्षा᳚-म्य॒ग्नीषोमा᳚भ्या॒-मित्या॑ह ।
य॒था॒ दे॒व॒तमे॒वैना॒-न्प्रोक्ष॑ति । त्रिः प्रोक्ष॑ति । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः ॥ 38 ॥
अथो॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । शुन्ध॑द्ध्वं॒
दैव्या॑य॒ कर्म॑णे देवय॒ज्याया॒ इत्या॑ह ।
दे॒व॒य॒ज्याया॑ ए॒वैना॑नि शुन्धति । त्रिः प्रोक्ष॑ति । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः । अथो॑ मेद्ध्य॒त्वाय॑ । अव॑धूत॒ग्ं॒ रक्षो-ऽव॑धूता॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह ।
रक्ष॑सा॒-मप॑हत्यै । अदि॑त्या॒स्त्वग॒सीत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः ॥ 39 ॥
अ॒स्या ए॒वैन॒-त्त्वच॑-ङ्करोति । प्रति॑ त्वा पृथि॒वी वे॒त्त्वित्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ पु॒रस्ता᳚-त्प्रती॒चीन॑ग्रीव॒-मुत्त॑रलो॒मोप॑स्तृणाति मेद्ध्य॒त्वाय॑ ।
तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्चः॑ प॒शवो॒ मेध॒मुप॑तिष्ठन्ते । तस्मा᳚-त्प्र॒जा मृ॒ग-ङ्ग्राहु॑काः । य॒ज्ञो दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत ।
कृष्णो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । य-त्कृ॑ष्णाजि॒ने ह॒विर॑द्ध्यव॒हन्ति॑ । य॒ज्ञादे॒व-त-द्य॒ज्ञ-म्प्रयु॑ङ्क्ते । ह॒विषो-ऽस्क॑न्दाय ॥ 40 ॥
अ॒धि॒षव॑णमसि वानस्प॒त्यमित्या॑ह । अ॒धि॒षव॑ण-मे॒वैन॑-त्करोति । प्रति॒ त्वा-ऽदि॑त्या॒स्त्वग्वे॒त्त्वित्या॑ह सय॒त्वाय॑ ॥
अ॒ग्नेस्त॒नू-र॒सीत्या॑ह । अ॒ग्नेर्वा ए॒षा त॒नूः ।
यदोष॑धयः । वा॒चो वि॒सर्ज॑न॒मित्या॑ह ।
य॒दा हि प्र॒जा ओष॑धीना-म॒श्नन्ति॑ । अथ॒ वाचं॒-विँसृ॑जन्ते । दे॒ववी॑तये त्वा गृह्णा॒मीत्या॑ह ॥ 41 ॥
दे॒वता॑भिरे॒वैन॒-थ्सम॑र्धयति ॥
अद्रि॑रसि वानस्प॒त्य इत्या॑ह । ग्रावा॑ण-मे॒वैन॑-त्करोति ।
स इ॒द-न्दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यग्ं सु॒शमि॑ शमि॒ष्वेत्या॑ह॒ शान्त्यै᳚ ॥ हवि॑ष्कृ॒देहीत्या॑ह ।
य ए॒व दे॒वानाग्ं॑ हवि॒ष्कृतः॑ । तान्. ह्व॑यति ।
त्रिर्ह्व॑यति । त्रिष॑त्या॒ हि दे॒वाः ॥ इष॒मा व॒दोर्ज॒मा व॒देत्या॑ह ॥ 42 ॥
इष॑मे॒वोर्जं॒-यँज॑माने दधाति ।
द्यु॒मद्व॑दत व॒यग्ं स॑घा॒न्त-ञ्जे॒ष्मेत्या॑ह॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै ॥ मनो᳚-श्श्र॒द्धादे॑वस्य॒ यज॑मानस्यासुर॒घ्नी वाक् । य॒ज्ञा॒यु॒धेषु॒ प्रवि॑ष्टा-ऽऽसीत् । ते-ऽसु॑रा॒ याव॑न्तो यज्ञायु॒धाना॑मु॒द्वद॑ता-मु॒पाशृ॑ण्वन्न् ।
ते परा॑-ऽभवन्न् । तस्मा॒-थ्स्वाना॒-म्मद्ध्ये॑-ऽव॒साय॑ यजेत । याव॑न्तो-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्या यज्ञायु॒धाना॑-मु॒द्वद॑ता-मुपशृ॒ण्वन्ति॑ । ते परा॑ भवन्ति ।
उ॒च्चै-स्स॒माह॑न्त॒वा आ॑ह॒ विजि॑त्यै ॥ 43 ॥
वृ॒ङ्क्त ए॑षामिन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य᳚म् । श्रेष्ठ॑ एषा-म्भवति ॥ व॒र्॒ष वृ॑द्धमसि॒ प्रति॑ त्वा व॒र्॒षवृ॑द्धं-वेँ॒त्त्वित्या॑ह ।
व॒र्॒षवृ॑द्धा॒ वा ओष॑धयः ।
व॒र्॒षवृ॑द्धा इ॒षीका॒-स्समृ॑द्ध्यै ।
य॒ज्ञग्ं रक्षा॒ग्॒स्यनु॒ प्रावि॑शन्न् ।
तान्य॒स्ना प॒शुभ्यो॑ नि॒रवा॑दयन्त ।
तुषै॒रोष॑धीभ्यः ॥ परा॑पूत॒ग्ं॒ रक्षः॒ परा॑पूता॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह ।
रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै ॥ 44 ॥
रक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसीत्या॑ह । तुषै॑रे॒व रक्षाग्ं॑सि नि॒रव॑दयते । अ॒प उप॑स्पृशति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । वा॒युर्वो॒ वि वि॑न॒क्त्वित्या॑ह । प॒वित्रं॒-वैँ वा॒युः । पु॒नात्ये॒वैनान्॑ । अ॒न्तरि॑क्षादिव॒ वा ए॒ते प्रस्क॑न्दन्ति । ये शूर्पा᳚त् । दे॒वो वः॑ सवि॒ता हिर॑ण्यपाणिः॒ प्रति॑गृह्णा॒त्वित्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ।
ह॒विषो-ऽस्क॑न्दाय । त्रिष्फ॒लीक॑र्त॒वा आ॑ह । त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः । अथो॑ मेद्ध्य॒त्वाय॑ ॥ 45 ॥
(द्वाभ्या॒मु-त्पु॑नाति - र॒श्मयो॑ - नय॒न्त्यग्रे॑ य॒ज्ञप॑तिं - ँय॒ज्ञो - ऽदि॑ति॒ - रस्क॑न्दाय - गृह्णा॒मीत्या॑ह - व॒देत्या॑ह॒ - विजि॑त्या॒ - अप॑हत्या॒ - अस्क॑न्दाय॒ त्रीणि॑ च) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - तण्डुलपेषणम्
अव॑धूत॒ग्ं॒ रक्षो-ऽव॑धूता॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह । रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । अदि॑त्या॒स्त्वग॒सीत्या॑ह । इ॒यं-वाँ अदि॑तिः । अ॒स्या ए॒वैन॒-त्त्वच॑-ङ्करोति । प्रति॑ त्वा पृथि॒वी वे॒त्त्वित्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ।
पु॒रस्ता᳚-त्प्रती॒चीन॑ग्रीव॒-मुत्त॑रलो॒मोप॑स्तृणाति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । तस्मा᳚-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्चः॑ प॒शवो॒ मेध॒मुप॑तिष्ठन्ते । तस्मा᳚-त्प्र॒जा मृ॒ग-ङ्ग्राहु॑काः । य॒ज्ञो दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत ॥ 46 ॥
कृष्णो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वा । य-त्कृ॑ष्णाजि॒ने ह॒विर॑धिपि॒नष्टि॑ । य॒ज्ञादे॒व त-द्य॒ज्ञ-म्प्रयु॑ङ्क्ते । ह॒विषो-ऽस्क॑न्दाय ॥ द्यावा॑पृथि॒वी स॒हास्ता᳚म् । ते श॑म्यामा॒त्रमेक॒मह॒र्व्यैताग्ं॑ शम्यामा॒त्रमेक॒महः॑ ॥ दि॒व-स्स्क॑म्भ॒निर॑सि॒ प्रति॒ त्वा ऽदि॑त्या॒स्त्वग्वे॒त्त्वित्या॑ह ।
द्यावा॑पृथि॒व्यो-र्वीत्यै᳚ । धि॒षणा॑-ऽसि पर्व॒त्या
प्रति॑ त्वा दि॒व-स्स्क॑म्भ॒निर्वे॒त्त्वित्या॑ह ।
द्यावा॑पृथि॒व्यो-र्विधृ॑त्यै ॥ 47 ॥
धि॒षणा॑-ऽसि पार्वते॒यी प्रति॑ त्वा पर्व॒तिर्वे॒त्त्वित्या॑ह । द्यावा॑पृथि॒व्योर्धृत्यै᳚ ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इत्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै । अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह । अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ।
अधि॑वपा॒मीत्या॑ह । य॒था॒दे॒व॒त-मे॒वैना॒नधि॑ वपति ॥ धा॒न्य॑मसि धिनु॒हि दे॒वानित्या॑ह । ए॒तस्य॒ यजु॑षो वी॒र्ये॑ण ॥ 48 ॥
याव॒देका॑ दे॒वता॑ का॒मय॑ते॒ याव॒देका᳚ । ताव॒दाहु॑तिः प्रथते । न हि तदस्ति॑ । यत्ताव॑दे॒व स्यात् । याव॑ज्जु॒होति॑ ॥ प्रा॒णाय॑ त्वा-ऽपा॒नाय॒ त्वेत्या॑ह । प्रा॒णाने॒व यज॑माने दधाति । दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑ति॒मायु॑षे धा॒मित्या॑ह । आयु॑रे॒वास्मि॑-न्दधाति ।
अ॒न्तरि॑क्षादिव॒ वा ए॒तानि॒ प्रस्क॑न्दन्ति । यानि॑ दृ॒षदः॑ । दे॒वो वः॑ सवि॒ता हिर॑ण्यपाणिः॒ प्रति॑ गृह्णा॒त्वित्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै । ह॒विषो-ऽस्क॑न्दाय ॥
असं॑वँपन्ती पिग्ं॑षा॒णूनि॑ कुरुता॒दित्या॑ह मेद्ध्य॒त्वाय॑ ॥ 49 ॥
(निला॑यत॒ - विधृ॑त्यै - वी॒र्ये॑ण - स्कन्दन्ति च॒त्वारि॑ च ) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - कपालोपधानम्
धृष्टि॑रसि॒ ब्रह्म॑ य॒च्छेत्या॑ह॒ धृत्यै᳚ ॥
अपा᳚ग्ने॒ ऽग्निमा॒माद॑-ञ्जहि॒ निष्क्र॒व्यादग्ं॑
से॒धा दे॑व॒यजं॑-वँ॒हेत्या॑ह ।
य ए॒वामात्क्र॒व्यात् । तम॑प॒हत्य॑ । मेद्ध्ये॒-ऽग्नौ क॒पाल॒मुप॑दधाति ॥ निर्द॑ग्ध॒ग्ं॒ रक्षो॒ निर्द॑ग्धा॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह । रक्षाग्॑स्ये॒व
निर्द॑हति । अ॒ग्नि॒वत्युप॑दधाति । अ॒स्मिन्ने॒व लो॒के ज्योति॑र्धत्ते । अङ्गा॑र॒मधि॑-वर्तयति ॥ 50 ॥
अ॒न्तरि॑क्ष ए॒व ज्योति॑र्धत्ते ।
आ॒दि॒त्यमे॒वामुष्मि॑न् ँलो॒के ज्योति॑र्धत्ते ।
ज्योति॑ष्मन्तो-ऽस्मा इ॒मे लो॒का भ॑वन्ति ।
य ए॒वं-वेँद॑ ॥ ध्रु॒वम॑सि पृथि॒वी-न्दृ॒ग्ं॒हेत्या॑ह । पृ॒थि॒वीमे॒वैतेन॑ दृग्ंहति ।
ध॒र्त्रम॑स्य॒न्तरि॑क्ष-न्दृ॒ग्ं॒हेत्या॑ह । अ॒न्तरि॑क्षमे॒वैतेन॑ दृग्ंहति ।
ध॒रुण॑मसि॒ दिव॑-न्दृ॒ग्ं॒हेत्या॑ह । दिव॑मे॒वैतेन॑ दृग्ंहति ॥ 51 ॥
धर्मा॑सि॒ दिशो॑ दृ॒ग्ं॒हेत्या॑ह ।
दिश॑ ए॒वैतेन॑ दृग्ंहति । इ॒माने॒वैतै-र्लो॒का-न्दृग्ं॑हति । दृग्ं ह॑न्ते-ऽस्मा इ॒मे लो॒काः प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ त्रीण्यग्रे॑ क॒पाला॒न्युप॑दधाति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः ।
ए॒षां-लोँ॒काना॒माप्त्यै᳚ ।
एक॒मग्रे॑ क॒पाल॒मुप॑दधाति ।
एकं॒-वाँ अग्रे॑ क॒पाल॒-म्पुरु॑षस्य स॒भंवँ॑ति ॥ 52 ॥
अथ॒ द्वे । अथ॒ त्रीणि॑ । अथ॑ च॒त्वारि॑ । अथा॒ष्टौ ।
तस्मा॑द॒ष्टाक॑पाल॒-म्पुरु॑षस्य॒ शिरः॑ ।
यदे॒व-ङ्क॒पाला᳚न्युप॒ दधा॑ति । य॒ज्ञो वै प्र॒जाप॑तिः । य॒ज्ञमे॒व प्र॒जाप॑ति॒ग्ं॒ सग्ग्स्क॑रोति ।
आ॒त्मान॑मे॒व त-थ्सग्ग्स्क॑रोति । तग्ं सग्ग्स्कृ॑तमा॒त्मान᳚म् ॥ 53 ॥
अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒के-ऽनु॒परै॑ति ॥ यद॒ष्टावु॑प॒ दधा॑ति । गा॒य॒त्रि॒या त-थ्सम्मि॑तम् । यन्नव॑ । त्रि॒वृता॒ तत् । य-द्दश॑ । वि॒राजा॒ तत् । यदेका॑दश । त्रि॒ष्टुभा॒ तत् । यद्द्वाद॑श ॥ 54 ॥
जग॑त्या॒ तत् । छन्दः॑ सम्मितानि॒ स उ॑प॒दध॑-त्क॒पाला॑नि । इ॒मान् ँलो॒कान॑नुपू॒र्व-न्दिशो॒ विधृ॑त्यै दृग्ंहति । अथायुः॑ प्रा॒णा-न्प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑माने दधाति । स॒जा॒तान॑स्मा अ॒भितो॑ बहु॒लान् क॑रोति ॥
चित॒-स्स्थेत्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वैतत् ॥
भृगू॑णा॒मङ्गि॑रसा॒-न्तप॑सा तप्यद्ध्व॒मित्या॑ह ।
दे॒वता॑ना-मे॒वैना॑नि॒ तप॑सा तपति । तानि॒ तत॒-स्सग्ग्स्थि॑ते । यानि॑ घ॒र्मे क॒पाला᳚न् युपचि॒न्वन्ति॑ वे॒धस॒ इति॒ चतु॑ष्पदय॒र्चा विमु॑ञ्चति । चतु॑ष्पादः प॒शवः॑ । प॒शुष्वे॒वोपरि॑ष्टा॒-त्प्रति॑तिष्ठति ॥ 55 ॥
(व॒र्त॒य॒ति॒ - दिव॑मे॒वैतेन॑ दृग्ंहति - स॒म्भव॑ति॒ - तग्ं सग्ग्स्कृ॑तमा॒त्मानं॒ - द्वाद॑श॒ - सग्ग्स्थि॑ते॒ त्रीणि॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - पुरोडाशानिष्पादनम्
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इत्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै । अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह ।
अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् ।
पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ।
संवँ॑पा॒मीत्या॑ह । य॒था॒ दे॒व॒तमे॒वैना॑नि॒ संवँ॑पति ॥ समापो॑ अ॒द्भिर॑ग्मत॒ समोष॑धयो॒ रसे॒नेत्या॑ह । आपो॒ वा ओष॑धी-र्जिन्वन्ति । ओष॑धयो॒-ऽपो जि॑न्वन्ति ।
अ॒न्या वा ए॒तासा॑म॒न्या जि॑न्वन्ति ॥ 56 ॥
तस्मा॑दे॒वमा॑ह । सग्ं रे॒वती॒-र्जग॑तीभि॒-र्मधु॑मती॒-र्मधु॑मतीभि-स्सृज्यद्ध्व॒मित्या॑ह ।
आपो॒ वै रे॒वतीः᳚ । प॒शवो॒ जग॑तीः । ओष॑धयो॒ मधु॑मतीः । आप॒ ओष॑धीः प॒शून् । ताने॒वास्मा॑ एक॒धा स॒ग्ं॒सृज्य॑ । मधु॑मतः करोति ।
अ॒द्भ्यः परि॒ प्रजा॑ता-स्स्थ॒ सम॒द्भिः पृ॑च्यद्ध्व॒मिति॑ प॒र्याप्ला॑वयति ।
यथा॒ सुवृ॑ष्ट इ॒माम॑नु वि॒सृत्य॑ ॥ 57 ॥
आप॒ ओष॑धीर्म॒हय॑न्ति । ता॒दृगे॒व तत् ॥
जन॑यत्यै त्वा॒ संयौँ॒मीत्या॑ह । प्र॒जा ए॒वैतेन॑ दाधार । अ॒ग्नये᳚ त्वा॒-ऽग्नीषोमा᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ व्यावृ॑त्त्यै । म॒खस्य॒ शिरो॒-ऽसीत्या॑ह ।
य॒ज्ञो वै म॒खः । तस्यै॒तच्छिरः॑ । य-त्पु॑रो॒डाशः॑ । तस्मा॑दे॒वमा॑ह ॥ 58 ॥
घ॒र्मो॑-ऽसि वि॒श्वायु॒रित्या॑ह । विश्व॑मे॒वायु॒-र्यज॑माने दधाति । उ॒रु प्र॑थस्वो॒रु ते॑ य॒ज्ञप॑तिः प्रथता॒मित्या॑ह । यज॑मानमे॒व प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ प्रथयति । त्वच॑-ङ्गृह्णी॒ष्वेत्या॑ह ।
सर्व॑मे॒वैन॒ग्ं॒ सत॑नु-ङ्करोति । अथा॒प आ॒नीय॒ परि॑ मार्ष्टि । मा॒ग्ं॒स ए॒व त-त्त्वच॑-न्दधाति । तस्मा᳚-त्त्व॒चा मा॒ग्ं॒स-ञ्छ॒न्नम् ॥
घ॒र्मो वा ए॒षो-ऽशा᳚न्तः ॥ 59 ॥
अ॒र्ध॒मा॒से᳚-ऽर्धमासे॒ प्रवृ॑ज्यते । य-त्पु॑रो॒डाशः॑ । स ई᳚श्व॒रो यज॑मानग्ं शु॒चा प्र॒दहः॑ । पर्य॑ग्नि करोति । प॒शुमे॒वैन॑मकः । शान्त्या॒ अप्र॑दाहाय । त्रिः पर्य॑ग्नि करोति ।
त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञः । अथो॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै ॥
अ॒न्तरि॑त॒ग्ं॒ रक्षो॒-ऽन्तरि॑ता॒ अरा॑तय॒ इत्या॑ह ॥ 60 ॥
रक्ष॑सा-म॒न्तर्हि॑त्यै । पु॒रो॒डाशं॒-वाँ अधि॑श्रित॒ग्ं॒ रक्षाग्॑स्यजिघाग्ंसन्न् ।
दि॒वि नाको॒ नामा॒ग्नी र॑क्षो॒हा । स ए॒वास्मा॒-द्रक्षा॒ग्॒स्यपा॑हन्न् । दे॒वस्त्वा॑ सवि॒ता श्र॑पय॒त्वित्या॑ह । स॒वि॒तृप्र॑सूत ए॒वैनग्ग्॑ श्रपयति । वर्षि॑ष्ठे॒ अधि॒ नाक॒ इत्या॑ह । रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । अ॒ग्निस्ते॑ त॒नुव॒-म्मा-ऽति॑ धा॒गित्या॒हान॑तिदाहाय । अग्ने॑ ह॒व्यग्ं र॑क्ष॒स्वेत्या॑ह॒ गुप्त्यै᳚ ॥ 61 ॥
अवि॑दहन्त-श्श्रपय॒तेति॒ वाचं॒-विँसृ॑जते ।
य॒ज्ञमे॒व ह॒वीग्ष्य॑भि-व्या॒हृत्य॒ प्रत॑नुते ।
पु॒रो॒रुच॒मवि॑दाहाय॒ शृत्यै॑ करोति ॥ म॒स्तिष्को॒ वै पु॑रो॒डाशः॑ । तं-यँन्नाभि॑वा॒सये᳚त् । आ॒विर्म॒स्तिष्कः॑ स्यात् । अ॒भिवा॑सयति ।
तस्मा॒-द्गुहा॑ म॒स्तिष्कः॑ । भस्म॑ना॒-ऽभि वा॑सयति ।
तस्मा᳚-न्मा॒ग्ं॒सेनास्थि॑ छ॒न्नम् ॥ 62 ॥
वे॒देना॒भि वा॑सयति । तस्मा॒-त्केशै॒-श्शिरः॑ छ॒न्नम् ।
अख॑लतिभावुको भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ प॒शोर्वै प्र॑ति॒मा पु॑रो॒डाशः॑ । स नाय॒जुष्क॑-मभि॒वास्यः॑ । वृथे॑व स्यात् । ई॒श्व॒रा यज॑मानस्य प॒शवः॒ प्रमे॑तोः ॥ स-म्ब्रह्म॑णा पृच्य॒स्वेत्या॑ह । प्रा॒णा वै ब्रह्म॑ ॥ 63 ॥
प्रा॒णाः प॒शवः॑ । प्रा॒णैरे॒व प॒शून्थ्
सम्पृ॑णक्ति । न प्र॒मायु॑का भवन्ति । यज॑मानो॒ वै पु॑रो॒डाशः॑ । प्र॒जा प॒शवः॒ पुरी॑षम् ।
यदे॒वम॑भि वा॒सय॑ति । यज॑मानमे॒व प्र॒जया॑ प॒शुभि॒-स्सम॑र्धयति ॥ दे॒वा वै ह॒वि-र्भृ॒त्वा-ऽब्रु॑वन्न् । कस्मि॑न्नि॒द-म्म्र॑क्ष्यामह॒ इति॑ ।
सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् ॥ 64 ॥
मयि॑ त॒नू-स्सन्निध॑द्ध्वम् । अ॒हं-वँ॒स्त-ञ्ज॑नयिष्यामि । यस्मि॑-न्म्र॒क्ष्यद्ध्व॒ इति॑ । ते दे॒वा अ॒ग्नौ त॒नू-स्स-न्न्य॑दधत । तस्मा॑दाहुः ।
अ॒ग्नि-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ इति॑ । सो-ऽङ्गा॑रेणा॒पः ।
अ॒भ्य॑पातयत् । तत॑ एक॒तो॑-ऽजायत ।
स द्वि॒तीय॑म॒भ्य॑पातयत् ॥ 65 ॥
ततो᳚ द्वि॒तो॑-ऽजायत । स तृ॒तीय॑-म॒भ्य॑पातयत् ।
तत॑-स्त्रि॒तो॑-ऽजायत । यद॒द्भ्यो-ऽजा॑यन्त । तदा॒प्याना॑माप्य॒त्वम् । यदा॒त्मभ्यो ऽजा॑यन्त ।
तदा॒त्म्याना॑-मात्म्य॒त्वम् ॥ ते दे॒वा आ॒प्येष्व॑मृजत । आ॒प्या अ॑मृजत॒ सूर्या᳚भ्युदिते । सूर्या᳚भ्युदित॒-स्सूर्या॑भिनिम्रुक्ते ॥ 66 ॥
सूर्या॑भिनिम्रुक्तः कुन॒खिनि॑ । कु॒न॒खी श्या॒वद॑ति । श्या॒वद॑न्नग्रदिधि॒षौ । अ॒ग्र॒दि॒धि॒षुः प॑रिवि॒त्ते । प॒रि॒वि॒त्तो वी॑र॒हणि॑ । वी॒र॒हा ब्र॑ह्म॒हणि॑ ।
तद्ब्र॑ह्म॒हण॒-न्नात्य॑च्यवत । अ॒न्त॒र्वे॒दि निन॑य॒त्यव॑रुद्ध्यै । उल्मु॑केना॒भि गृ॑ह्णाति शृत॒त्वाय॑ । शृ॒तका॑मा इव॒ हि दे॒वाः ॥ 67 ॥
(अ॒न्या जि॑न्वन्-त्यनुवि॒सृत्यै॒-वमा॒-हाशा᳚न्त-आह॒-गुप्त्यै॑-छ॒न्नं - ब्रह्मा᳚-ब्रवी-द्द्वि॒तीय॑म॒भ्य॑पातय॒-थ्सूर्या॑भिनिम्रुक्ते-दे॒वाः) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - वेदिकरणम्
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इति॒ स्फ्यमाद॑त्ते॒ प्रसू᳚त्यै । अ॒श्विनो᳚-र्बा॒हुभ्या॒मित्या॑ह । अ॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚म् । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्यै᳚ ॥ आद॑द॒ इन्द्र॑स्य बा॒हुर॑सि॒ दक्षि॑ण॒ इत्या॑ह । इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति । स॒हस्र॑भृष्टि-श्श॒तते॑जा॒ इत्या॑ह ।
रू॒पमे॒वास्यै॒त-न्म॑हि॒मानं॒-व्याँच॑ष्टे ॥
वा॒युर॑सि ति॒ग्मते॑जा॒ इत्या॑ह । तेजो॒ वै वा॒युः ॥ 68 ॥
तेज॑ ए॒वास्मि॑-न्दधाति ॥ वि॒षाद्वै नामा॑सु॒र आ॑सीत् । सो॑-ऽबिभेत् । य॒ज्ञेन॑ मा दे॒वा अ॒भिभ॑विष्य॒न्तीति॑ । स पृ॑थि॒वीम॒भ्य॑वमीत् । सा ऽमे॒द्ध्या ऽभ॑वत् । अथो॒ यदिन्द्रो॑ वृ॒त्रमहन्न्॑ । तस्य॒ लोहि॑त-म्पृथि॒वीमनु॒ व्य॑धावत् । सा ऽमे॒द्ध्या ऽभ॑वत् ।
पृथि॑वि देवयज॒नीत्या॑ह ॥ 69 ॥
मेद्ध्या॑मे॒वैना᳚-न्देव॒यज॑नी-ङ्करोति ।
ओष॑द्ध्यास्ते॒ मूल॒-म्मा हिग्ं॑सिष॒मित्या॑ह । ओष॑धीना॒-महिग्ं॑सायै ॥ व्र॒ज-ङ्ग॑च्छ गो॒स्थान॒मित्या॑ह । छन्दाग्ं॑सि॒ वै व्र॒जो गो॒स्थानः॑ । छन्दाग्॑स्ये॒वास्मै᳚ व्र॒ज-ङ्गो॒स्थान॑-ङ्करोति ॥ वर्ष॑तु ते॒ द्यौरित्या॑ह ।
वृष्टि॒र्वै द्यौः । वृष्टि॑मे॒वाव॑रुन्धे ॥
ब॒धा॒न दे॑व सवितः पर॒मस्या᳚-म्परा॒वतीत्या॑ह ॥ 70 ॥
द्वौ वाव पुरु॑षौ । य-ञ्चै॒व द्वेष्टि॑ । यश्चै॑न॒-न्द्वेष्टि॑ । तावु॒भौ ब॑द्ध्नाति पर॒मस्या᳚-म्परा॒वति॑ श॒तेन॒ पाशैः᳚ । यो᳚-ऽस्मा-न्द्वेष्टि॒ य-ञ्च॑ व॒य-न्द्वि॒ष्मस्तमतो॒ मा मौ॒गित्या॒हानि॑म्रुक्त्यै ॥
अ॒ररु॒र्वै नामा॑सु॒र आ॑सीत् ।
स पृ॑थि॒व्यामुप॑म्लुप्तो-ऽशयत् ।
त-न्दे॒वा अप॑हतो॒-ऽररुः॑ पृथि॒व्या इति॑ पृथि॒व्या अपा᳚घ्नन्न् । भ्रातृ॑व्यो॒ वा अ॒ररुः॑ । अप॑हतो॒-ऽररुः॑ पृथि॒व्या इति॒ यदाह॑ ॥ 71 ॥
भ्रातृ॑व्यमे॒व पृ॑थि॒व्या अप॑हन्ति । ते॑-ऽमन्यन्त ।
दिवं॒-वाँ अ॒यमि॒तः प॑तिष्य॒तीति॑ ।
तम॒ररु॑स्ते॒ दिव॒-म्मा स्का॒निति॑ दि॒वः पर्य॑बाधन्त । भ्रातृ॑व्यो॒ वा अ॒ररुः॑ । अ॒ररु॑स्ते॒ दिव॒-म्मा स्का॒निति॒ यदाह॑ । भ्रातृ॑व्यमे॒व दि॒वः परि॑बाधते ।
स्त॒म्ब॒ य॒जुर्-ह॑रति । पृ॒थि॒व्या ए॒व भ्रातृ॑व्य॒-मप॑हन्ति । द्वि॒तीयग्ं॑ हरति ॥ 72 ॥
अ॒न्तरि॑क्षादे॒वैन॒-मप॑हन्ति । तृ॒तीयग्ं॑ हरति । दि॒व ए॒वैन॒-मप॑हन्ति । तू॒ष्णी-ञ्च॑तु॒र्थग्ं ह॑रति । अप॑रिमितादे॒वैन॒-मप॑हन्ति ॥ असु॑राणां॒-वाँ इ॒यमग्र॑ आसीत् । याव॒दासी॑नः परा॒ पश्य॑ति ।
ताव॑-द्दे॒वाना᳚म् । ते दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् ।
अस्त्वे॒व नो॒-ऽस्यामपीति॑ ॥ 73 ॥
क्य॑न्नो दास्य॒थेति॑ । याव॑थ्स्व॒य-म्प॑रिगृह्णी॒थेति॑ ।
ते वस॑व॒स्त्वेति॑ दक्षिण॒तः पर्य॑गृह्णन्न् । रु॒द्रास्त्वेति॑ प॒श्चात् । आ॒दि॒त्या-स्त्वेत्यु॑त्तर॒तः । ते᳚-ऽग्निना॒ प्राञ्चो॑-ऽजयन्न् । वसु॑भि-र्दक्षि॒णा ।
रु॒द्रैः प्र॒त्यञ्चः॑ । आ॒दि॒त्यैरुद॑ञ्चः ।
यस्यै॒वं-विँ॒दुषो॒ वेदि॑-म्परि गृ॒ह्णन्ति॑ ॥ 74 ॥
भव॑त्या॒त्मना᳚ । परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवति ॥
दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒व इत्या॑ह॒ प्रसू᳚त्यै ।
कर्म॑ कृण्वन्ति वे॒धस॒ इत्या॑ह । इ॒षि॒तग्ं हि कर्म॑ क्रि॒यते᳚ । पृ॒थि॒व्यै मेद्ध्य॑-ञ्चामे॒द्ध्य-ञ्च॒ व्युद॑क्रामताम् । प्रा॒चीन॑-मुदी॒चीन॒-म्मेद्ध्य᳚म् । प्र॒ती॒चीन॑-न्दक्षि॒णा ऽमे॒द्ध्यम् ।
प्राची॒मुदी॑ची-म्प्रव॒णा-ङ्क॑रोति ।
मेद्ध्या॑मे॒वैना᳚-न्देव॒यज॑नी-ङ्करोति ॥ 75 ॥
प्राञ्चौ॑ वेद्य॒ग्ं॒ सावुन्न॑यति । आ॒ह॒व॒नीय॑स्य॒ परि॑गृहीत्यै । प्र॒तीची॒ श्रोणी᳚ । गार्ह॑पत्यस्य॒ परि॑गृहीत्यै । अथो॑ मिथुन॒त्वाय॑ । उद्ध॑न्ति । यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्यम् । तदप॑हन्ति । उद्ध॑न्ति ।
तस्मा॒दोष॑धयः॒ परा॑भवन्ति ॥ 76 ॥
मूल॑-ञ्छिनत्ति । भ्रातृ॑व्यस्यै॒व मूल॑-ञ्छिनत्ति ।
मूलं॒-वाँ अ॑ति॒तिष्ठ॒-द्रक्षा॒ग्॒स्यनू-त्पि॑पते । यद्धस्ते॑न छि॒न्द्यात् । कु॒न॒खिनीः᳚ प्र॒जा-स्स्युः॑ । स्फ्येन॑ छिनत्ति । वज्रो॒ वै स्फ्यः ।
वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञा-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति । पि॒तृ॒दे॒व॒त्या ऽति॑खाता । इय॑ती-ङ्खनति ॥ 77 ॥
प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताम् ॥ वेदि॑र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । ता-ञ्च॑तुरङ्गु॒ले ऽन्व॑विन्दन्न् । तस्मा᳚च्चतुरङ्गु॒ल-ङ्खेया᳚ ।
च॒तु॒रङ्गु॒ल-ङ्ख॑नति । च॒तु॒र॒ङ्गु॒ले ह्योष॑धयः प्रति॒तिष्ठ॑न्ति ।
आप्र॑ति॒ष्ठायै॑ खनति । यज॑मानमे॒व प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयति । द॒क्षि॒ण॒तो वर्षी॑यसी-ङ्करोति ।
दे॒व॒यज॑नस्यै॒व रू॒पम॑कः ॥ 78 ॥
पुरी॑षवती-ङ्करोति । प्र॒जा वै प॒शवः॒ पुरी॑षम् ।
प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभिः॒ पुरी॑षवन्त-ङ्करोति । उत्त॑र-म्परिग्रा॒ह-म्परि॑गृह्णाति । ए॒ताव॑ती॒ वै पृ॑थि॒वी । याव॑ती॒ वेदिः॑ । तस्या॑ ए॒ताव॑त ए॒व भ्रातृ॑व्य-न्नि॒र्भज्य॑ । आ॒त्मन॒ उत्त॑र-म्परिग्रा॒ह-म्परि॑गृह्णाति ।
ऋ॒त-म॑स्यृत॒सद॑न-मस्यृत॒श्रीर॒सीत्या॑ह । य॒था॒ य॒जुरे॒वै तत् ॥ 79 ॥
क्रू॒रमि॑व॒ वा ए॒त-त्क॑रोति । यद्वेदि॑-ङ्क॒रोति॑ ।
धा अ॑सि स्व॒धा अ॒सीति॑ योयुप्यते॒ शान्त्यै᳚ ।
उ॒र्वी चासि॒ वस्वी॑ चा॒सीत्या॑ह ।
उ॒र्वीमे॒वैनां॒-वँस्वी᳚-ङ्करोति ।
पु॒रा क्रू॒रस्य॑ वि॒सृपो॑ विरफ्शि॒न्नित्या॑ह मेद्ध्य॒त्वाय॑ । उ॒दा॒दाय॑ पृथि॒वी-ञ्जी॒रदा॑नु॒र्यामैर॑य-ञ्च॒न्द्रम॑सि स्व॒धाभि॒रित्या॑ह ।
यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्यम् । तद॑प॒हत्य॑ ।
मेद्ध्या᳚-न्देव॒यज॑नी-ङ्कृ॒त्वा ॥ 80 ॥
यद॒दश्च॒न्द्रम॑सि॒ मेद्ध्य᳚म् । तद॒स्यामेर॑यति ।
ता-न्धीरा॑सो अनु॒दृश्य॑ यजन्त॒ इत्या॒हानु॑ख्यात्यै ॥ प्रोक्ष॑णी॒रासा॑दय । इ॒द्ध्माब॒र्॒हि-रुप॑सादय । स्रु॒व-ञ्च॒ स्रुच॑श्च॒ सम्मृ॑ड्ढि । पत्नी॒ग्ं॒ सन्न॑ह्य । आज्ये॑नो॒देहीत्या॑हानुपू॒र्वता॑यै । प्रोक्ष॑णी॒रासा॑दयति । आपो॒ वै र॑क्षो॒घ्नीः ॥ 81 ॥
रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । स्फ्यस्य॒ वर्त्मन्᳚-थ्सादयति । य॒ज्ञस्य॒ सन्त॑त्यै । उ॒वाच॒ हासि॑तो दैव॒लः । ए॒ताव॑ती॒र्वा अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क आप॑ आसन्न् ।
याव॑तीः॒ प्रोक्ष॑णी॒रिति॑ । तस्मा᳚-द्ब॒ह्वीरा॒साद्याः᳚ । स्फ्यमु॒दस्यन्न्॑ । य-न्द्वि॒ष्यात्त-न्ध्या॑येत् । शु॒चैवैन॑-मर्पयति ॥ 82 ॥
(वै वा॒यु - रा॑ह - परा॒वतीत्या॒हा - ह॑ - द्वि॒तीयग्ं॑ हर॒ - तीति॑ - परिगृ॒ह्णन्ति॑ - देव॒यज॑नी-ङ्करोति - भवन्ति - खनत्य - क - रे॒तत् - कृ॒त्वा - र॑क्षो॒घ्नी - र॑र्पयति) (अ. 9)
अनुवाकं 10 - इध्माबर्हि-स्सादनम्
वज्रो॒ वै स्फ्यः । यद॒न्वञ्च॑-न्धा॒रये᳚त् । वज्रे᳚-ऽद्ध्व॒र्युः, क्ष॑ण्वीत । पु॒रस्ता᳚-त्ति॒र्यञ्च॑-न्धारयति । वज्रो॒ वै स्फ्यः । वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञस्य॑ दक्षिण॒तो रक्षा॒ग्॒स्यप॑हन्ति ।
अ॒ग्निभ्या॒-म्प्राच॑श्च प्र॒तीच॑श्च । स्फ्येनोदी॑चश्चा-ध॒राच॑श्च । स्फ्येन॒ वा ए॒ष वज्रे॑णा॒स्यै पा॒प्मान॒-म्भ्रातृ॑व्य-मप॒हत्य॑ ।
उ॒त्क॒रे-ऽधि॒ प्रवृ॑श्चति ॥ 83 ॥
यथो॑प॒धाय॑ वृ॒श्चन्त्य॒वम् । हस्ता॒वव॑ नेनिक्ते । आ॒त्मान॑मे॒व प॑वयते । स्फ्य-म्प्रक्षा॑लयति मेद्ध्य॒त्वाय॑ । अथो॑ पा॒प्मन॑ ए॒व भ्रातृ॑व्यस्य न्य॒ङ्ग-ञ्छि॑नत्ति ॥ इ॒द्ध्मा-ब॒र्॒हि-रुप॑सादयति॒ युक्त्यै᳚ । य॒ज्ञस्य॑ मिथुन॒त्वाय॑ ।
अथो॑ पुरो॒रुच॑मे॒वैता-न्द॑धाति ।
उत्त॑रस्य॒ कर्म॒णो-ऽनु॑ख्यात्यै ।
न पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यगुप॑सादयेत् ॥ 84 ॥
य-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्य-गु॑पसा॒दये᳚त् ।
अ॒न्यत्रा॑हुतिप॒थादि॒द्ध्म-म्प्रति॑पादयेत् । प्र॒जा वै ब॒र्॒हिः । अप॑राद्ध्नुया-द्ब॒र्॒हिषा᳚ प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नम् । प॒श्चात्-प्रागुप॑सादयति । आ॒हु॒ति॒प॒थेने॒द्ध्म-म्प्रति॑पादयति ।
स॒प्र॒न्त्ये॑व ब॒र्॒हिषा᳚ प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑न॒मुपै॑ति । दक्षि॑णमि॒द्ध्मम् ।
उत्त॑र-म्ब॒र॒ःइः । आ॒त्मा वा इ॒द्ध्मः ।
प्र॒जा ब॒र्॒हिः । प्र॒जा ह्या᳚त्मन॒ उत्त॑रतरा ती॒र्थे ।
ततो॒ मेध॑मुप॒नीय॑ । य॒था॒ दे॒व॒तमे॒वैन॒त्-प्रति॑ष्ठापयति । प्रति॑तिष्ठति प्र॒जया॑ प॒शुभि॒-र्यज॑मानः ॥ 85 ॥
(वृ॒श्च॒ति॒ - सा॒द॒ये॒ - दि॒द्ध्मः पञ्च॑ च) (अ. 10)
(तृतीय॑स्यां - दे॒वस्या᳚श्वप॒र्॒शुं-योँ वै - पू᳚र्वे॒द्युः - कर्म॑णे वा॒ - मिन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑ह॒न्-थ्सो॑-ऽपो - ऽव॑धूतं॒ - धृष्टि॑--र् दे॒वस्येत्या॑ह॒ संवँ॑पामि - दे॒वस्य॒ स्फ्यमाद॑दे॒ - वज्रो॒ वै स्फ्यो दश॑)
(तृ॒तीय॑स्यां - ँय॒ज्ञस्यान॑तिरेकाय - प॒वित्र॑वत्य - ध्व॒र्यु-ञ्चा॑ - धि॒षव॑णमस्य॒ - न्तरि॑क्ष ए॒व - रक्ष॑साम॒न्तर्हि॑त्यै॒ - द्वौ वाव पुरु॑षो॒ - यद॒दश्च॒न्द्रम॑सि॒ मेद्ध्य॒-म्पञ्चाशी॑तिः)
(तृ॒तीय॑स्यां॒ - ँयज॑मानः)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |
tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | ta-tpa॒rṇo̭-'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam | brahma॒ vai pa॒rṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśā॒khayā̭ va॒thsāna̭pāka॒roti̭ |
brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||
tasmā॒-ttrīṇi̭trīṇi pa॒rṇasya̭ palā॒śāni̭ | tri॒padā̭ gāya॒trī | ya-tpa̭rṇaśa॒khayā॒ gāḥ prā॒rpaya̭ti | svayai॒vainā̭ de॒vata̭yā॒ prārpa̭yati | ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒diti̭ | a॒pa॒rṇā-ntasmai॒ śuṣkā᳚grā॒māha̭ret |
a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||
ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||
vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||
vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||
de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |
ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||
va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||
dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |
dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||
yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |
u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||
(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - barhirāharaṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒rśvā ba॒r॒hiracchai̭ti |
prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||
oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||
ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |
yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi parśuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||
ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||
de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |
atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |
va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ barhi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |
mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||
ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||
deva̭barhi-śśa॒tava̭lśaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭valśā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||
adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |
a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |
ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |
pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |
tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||
pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |
puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |
pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |
pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||
bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||
brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |
garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||
(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohanam
pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |
ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |
ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |
tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||
vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |
teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||
sau॒myaḥ pa॒rṇa-ssa̭yoni॒tvāya̭ | sā॒kṣā-tpa॒vitra̭-nda॒rbhāḥ | prākhsā॒yamadhi॒ nida̭dhāti | ta-tprā̭ṇāpā॒nayo̭ rū॒pam | ti॒ryakprā॒taḥ | ta-ddarśa̭sya rū॒pam | dā॒rśyagg hyḙtadahaḥ̭ | annaṃ॒-vai~ ca॒ndramāḥ᳚ |
anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |
na hi hu॒tagg svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |
a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |
nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||
a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |
a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |
i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |
atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||
ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |
daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||
na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |
ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||
yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |
pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |
kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||
a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |
ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||
soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |
saṃ॒va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||
somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |
pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||
a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |
taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |
ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |
tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |
ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |
ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | vajro॒ vā āpaḥ̭ | vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra॒hṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati |
āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||
a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃyo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||
ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |
dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |
mā bhermā saṃvi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ
pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |
apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||
i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||
sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |
suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |
gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||
u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||
adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||
agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||
(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |
tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |
sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |
pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |
rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ
ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |
agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||
yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |
āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |
ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒
daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||
a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |
ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||
de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||
adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |
sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |
ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trirhva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |
dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||
vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |
ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |
tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |
tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||
rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sītyā̭ha | tuṣai̭re॒va rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | vā॒yurvo॒ vi vi̭na॒ktvityā̭ha | pa॒vitraṃ॒-vai~ vā॒yuḥ | pu॒nātye॒vaināṋ | a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒te praska̭ndanti | ye śūrpā᳚t | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||
(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā
prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||
yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |
a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||
(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭
se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |
ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va
nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||
a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |
ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |
diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |
eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |
ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃva~̭ti || 52 ||
atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |
tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |
yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ saggska̭roti |
ā॒tmāna̭me॒va ta-thsaggska̭roti | tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||
a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||
jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||
cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |
de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssaggsthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - saggsthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
saṃva~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃva~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |
a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |
āpo॒ vai re॒vatīḥ᳚ | pa॒śavo॒ jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo॒ madhṷmatīḥ | āpa॒ oṣa̭dhīḥ pa॒śūn | tāne॒vāsmā̭ eka॒dhā sa॒gṃ॒sṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |
yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||
āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||
jana̭yatyai tvā॒ saṃyau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||
gha॒rmo̭-'si vi॒śvāyu॒rityā̭ha | viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | u॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | tvaca̭-ṅgṛhṇī॒ṣvetyā̭ha |
sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mārṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||
a॒rdha॒mā॒se᳚-'rdhamāse॒ pravṛ̭jyate | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa ī᳚śva॒ro yaja̭mānagṃ śu॒cā pra॒dahaḥ̭ | parya̭gni karoti | pa॒śume॒vaina̭makaḥ | śāntyā॒ apra̭dāhāya | triḥ parya̭gni karoti |
tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||
a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||
rakṣa̭sā-ma॒ntarhi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | varṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||
avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |
ya॒jñame॒va ha॒vīgṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |
pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |
tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |
tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||
ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |
akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||
prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth
sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |
so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||
mayi̭ ta॒nū-ssannidha̭ddhvam | a॒haṃ-va~॒sta-ñja̭nayiṣyāmi | yasmi̭-nmra॒kṣyaddhva॒ iti̭ | te de॒vā a॒gnau ta॒nū-ssa-nnya̭dadhata | tasmā̭dāhuḥ |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |
a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |
sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||
tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |
tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |
tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
sūryā̭bhinimruktaḥ kuna॒khini̭ | ku॒na॒khī śyā॒vada̭ti | śyā॒vada̭nnagradidhi॒ṣau | a॒gra॒di॒dhi॒ṣuḥ pa̭rivi॒tte | pa॒ri॒vi॒tto vī̭ra॒haṇi̭ | vī॒ra॒hā bra̭hma॒haṇi̭ |
tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||
(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |
pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |
oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || varṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |
vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||
a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |
sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||
bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |
divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |
tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |
sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||
a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |
tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |
astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||
kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |
te vasa̭va॒stveti̭ dakṣiṇa॒taḥ parya̭gṛhṇann | ru॒drāstveti̭ pa॒ścāt | ā॒di॒tyā-stvetyṷttara॒taḥ | te᳚-'gninā॒ prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣi॒ṇā |
ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |
yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
karma̭ kṛṇvanti ve॒dhasa॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ | pṛ॒thi॒vyai meddhya̭-ñcāme॒ddhya-ñca॒ vyuda̭krāmatām | prā॒cīna̭-mudī॒cīna॒-mmeddhya᳚m | pra॒tī॒cīna̭-ndakṣi॒ṇā 'me॒ddhyam |
prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
prāñcaṷ vedya॒gṃ॒ sāvunna̭yati | ā॒ha॒va॒nīya̭sya॒ pari̭gṛhītyai | pra॒tīcī॒ śroṇī᳚ | gārha̭patyasya॒ pari̭gṛhītyai | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭hanti | uddha̭nti |
tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||
mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |
mūlaṃ॒-vā~ a̭ti॒tiṣṭha॒-drakṣā॒g॒syanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chi॒ndyāt | ku॒na॒khinīḥ᳚ pra॒jā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro॒ vai sphyaḥ |
vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |
ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |
āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to varṣī̭yasī-ṅkaroti |
de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||
purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ॒ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti | e॒tāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī | yāva̭tī॒ vediḥ̭ | tasyā̭ e॒tāva̭ta e॒va bhrātṛ̭vya-nni॒rbhajya̭ | ā॒tmana॒ utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||
krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |
dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |
u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |
u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |
pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |
yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |
meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||
yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |
tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | sphyasya॒ vartman᳚-thsādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | u॒vāca॒ hāsi̭to daiva॒laḥ | e॒tāva̭tī॒rvā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka āpa̭ āsann |
yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||
(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - idhmābarhi-ssādanam
vajro॒ vai sphyaḥ | yada॒nvañca̭-ndhā॒raye᳚t | vajre᳚-'ddhva॒ryuḥ, kṣa̭ṇvīta | pu॒rastā᳚-tti॒ryañca̭-ndhārayati | vajro॒ vai sphyaḥ | vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭hanti |
a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |
u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||
yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |
atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |
na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||
ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |
a॒nyatrā̭hutipa॒thādi॒ddhma-mprati̭pādayet | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | apa̭rāddhnuyā-dba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nam | pa॒ścāt-prāgupa̭sādayati | ā॒hu॒ti॒pa॒thene॒ddhma-mprati̭pādayati |
sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |
utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |
pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |
tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃva~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)
(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntarhi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.