3.2 - Dashapurnamaseshtibrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Tritiyasyamito Divi

ॐ

3.2 - દશપૂર્ણમાસેષ્ટિબ્રાહ્મણમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - તૃતીયસ્યામિતો દિવિ

Krishna Gujarati

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - દશપૂર્ણમાસેષ્ટિબ્રાહ્મણમ્

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - વથ્સાપાકરણમ્

તૃ॒તીય॑સ્યામિ॒તો દિ॒વિ સોમ॑ આસીત્ । ત-ઙ્ગા॑ય॒ત્ર્યાહ॑રત્ ।

તસ્ય॑ પ॒ર્ણમ॑ચ્છિદ્યત । ત-ત્પ॒ર્ણો॑-ઽભવત્ । ત-ત્પ॒ર્ણસ્ય॑ પર્ણ॒ત્વમ્ । બ્રહ્મ॒ વૈ પ॒ર્ણઃ । ય-ત્પ॑ર્ણશા॒ખયા॑ વ॒થ્સાન॑પાક॒રોતિ॑ ।

બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈના॑ન॒પાક॑રોતિ ॥ ગા॒ય॒ત્રો વૈ પ॒ર્ણઃ । ગા॒ય॒ત્રાઃ પ॒શવઃ॑ ॥ 1 ॥

તસ્મા॒-ત્ત્રીણિ॑ત્રીણિ પ॒ર્ણસ્ય॑ પલા॒શાનિ॑ । ત્રિ॒પદા॑ ગાય॒ત્રી । ય-ત્પ॑ર્ણશ॒ખયા॒ ગાઃ પ્રા॒ર્પય॑તિ । સ્વયૈ॒વૈના॑ દે॒વત॑યા॒ પ્રાર્પ॑યતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑તા પ॒શુ-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । અ॒પ॒ર્ણા-ન્તસ્મૈ॒ શુષ્કા᳚ગ્રા॒માહ॑રેત્ ।

અ॒પ॒શુરે॒વ ભ॑વતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । બ॒હુ॒પ॒ર્ણા-ન્તસ્મૈ॑ બહુશા॒ખામાહ॑રેત્ । પ॒શુ॒મન્ત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ ॥ 2 ॥

ય-ત્પ્રાચી॑મા॒હરે᳚ત્ । દે॒વ॒લો॒ક-મ॒ભિજ॑યેત્ । યદુદી॑ચી-મ્મનુષ્યલો॒કમ્ । પ્રાચી॒મુદી॑ચી॒માહ॑રતિ । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયો॑-ર॒ભિજિ॑ત્યૈ ॥ ઇ॒ષે ત્વો॒ર્જે ત્વેત્યા॑હ । ઇષ॑મે॒વોર્જં॒-યઁજ॑માને દધાતિ ॥

વા॒યવ॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । વા॒યુર્વા અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-સ્યાદ્ધ્ય॑ક્ષાઃ ।

અ॒ન્ત॒રિ॒ક્ષ॒દે॒વ॒ત્યાઃ᳚ ખલુ॒ વૈ પ॒શવઃ॑ ॥ 3 ॥

વા॒યવ॑ એ॒વૈના॒-ન્પરિ॑ દદાતિ । પ્ર વા એ॑નાને॒તદા-ક॑રોતિ । યદાહ॑ । વા॒યવ॒-સ્સ્થેત્યુ॑પા॒યવઃ॒

સ્થેત્યા॑હ । યજ॑માનાયૈ॒વ પ॒શૂનુપ॑હ્વયતે ॥

દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા પ્રાર્પ॑ય॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ॥ શ્રેષ્ઠ॑તમાય॒ કર્મ॑ણ॒ ઇત્યા॑હ ।

ય॒જ્ઞો હિ શ્રેષ્ઠ॑તમ॒-ઙ્કર્મ॑ । તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥

આપ્યા॑યદ્ધ્વમઘ્નિયા દેવભા॒ગમિત્યા॑હ ॥ 4 ॥

વ॒થ્સેભ્ય॑શ્ચ॒ વા એ॒તાઃ પુ॒રા મ॑નુ॒ષ્યે᳚ભ્ય॒-શ્ચાપ્યા॑યન્ત । દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈના॒ ઇન્દ્રા॒યાપ્યા॑યતિ ॥ ઊર્જ॑સ્વતીઃ॒ પય॑સ્વતી॒રિત્યા॑હ । ઊર્જ॒ગ્ં ॒હિ પયઃ॑ સ॒મ્ભર॑ન્તિ ॥ પ્ર॒જાવ॑તી-રનમી॒વા અ॑ય॒ક્ષ્મા ઇત્યા॑હ॒ પ્રજા᳚ત્યૈ । માવઃ॑ સ્તે॒ન ઈ॑શત॒ મા-ઽઘશગ્ં॑સ॒ ઇત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ રુ॒દ્રસ્ય॑ હે॒તિઃ પરિ॑ વો વૃણ॒ક્ત્વિત્યા॑હ । રુ॒દ્રા દે॒વૈના᳚-સ્ત્રાયતે ॥

ધ્રુ॒વા અ॒સ્મિ-ન્ગોપ॑તૌ સ્યાત બ॒હ્વીરિત્યા॑હ ।

ધ્રુ॒વા એ॒વાસ્મિ॑-ન્બ॒હ્વીઃ ક॑રોતિ ॥ 5 ॥

યજ॑માનસ્ય પ॒શૂ-ન્પા॒હીત્યા॑હ । પ॒શુ॒ના-ઙ્ગો॑પી॒થાય॑ । તસ્મા᳚થ્સા॒ય-મ્પ॒શવ॒ ઉપ॑ સ॒માવ॑ર્તન્તે ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય । તસ્મા॒દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મપ્ર॑પાદુકાઃ ।

ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 6 ॥

(પ॒શવઃ॑ - કરોતિ - પ॒શવો॑ - દેવભા॒ગમિત્યા॑હ - કરોતિ॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - બર્હિરાહરણમ્

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્ય॑શ્વપ॒ર્॒શુમાદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।

અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ।

અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।

પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥ યો વા ઓષ॑ધીઃ પર્વ॒શો વેદ॑ । નૈના॒-સ્સ હિ॑નસ્તિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા ઓષ॑ધીઃ પર્વ॒શો વે॑દ । સ એ॑ના॒ ન હિ॑નસ્તિ । અ॒શ્વ॒પ॒ર્શ્વા બ॒ર્॒હિરચ્છૈ॑તિ ।

પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ સયોનિ॒ત્વાય॑ ॥ 7 ॥

ઓષ॑ધીના॒મહિગ્ં॑સાયૈ ॥

ય॒જ્ઞસ્ય॑ ઘો॒ષદ॒સીત્યા॑હ ।

યજ॑માન એ॒વ ર॒યિ-ન્દ॑ધાતિ । પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પ્રત્યુ॑ષ્ટા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।

રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥ પ્રેયમ॑ગાદ્ધિ॒ષણા॑ બ॒ર્॒હિરચ્છેત્યા॑હ । વિ॒દ્યા વૈ ધિ॒ષણા᳚ । વિ॒દ્યયૈ॒વૈન॒દચ્છૈ॑તિ ॥ મનુ॑ના કૃ॒તા સ્વ॒ધયા॒ વિત॒ષ્ટેત્યા॑હ । મા॒ન॒વી હિ પર્શુઃ॑ સ્વ॒ધાકૃ॑તા ॥ 8 ॥

ત આવ॑હન્તિ ક॒વયઃ॑ પુ॒રસ્તા॒દિત્યા॑હ । શુ॒શ્રુ॒વાગ્ંસો॒ વૈ ક॒વયઃ॑ । ય॒જ્ઞઃ પુ॒રસ્તા᳚ત્ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ ય॒જ્ઞમાર॑ભતે । અથો॒ યદે॒તદુ॒ક્ત્વા યતઃ॒ કુત॑શ્ચા॒હર॑તિ । ત-ત્પ્રાચ્યા॑ એ॒વ દિ॒શો ભ॑વતિ ॥

દે॒વેભ્યો॒ જુષ્ટ॑મિ॒હ બ॒ર્॒હિરા॒સદ॒ ઇત્યા॑હ । બ॒ર્॒હિષ॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ । કર્મ॒ણો-ઽન॑પરાધાય ॥ દે॒વાના᳚-મ્પરિષૂ॒તમ॒સીત્યા॑હ ॥ 9 ॥

યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-દ્દે॒વાના᳚-મ્પરિષૂ॒તમ્ ।

અથો॒ યથા॒ વસ્ય॑સે પ્રતિ॒ પ્રોચ્યાહે॒દ-ઙ્ક॑રિષ્યા॒મીતિ॑ । એ॒વમે॒વ તદ॑દ્ધ્વ॒ર્યુ-ર્દે॒વેભ્યઃ॑ પ્રતિ॒ પ્રોચ્ય॑ બ॒ર્॒હિર્દા॑તિ । આ॒ત્મનો-ઽહિગ્ં॑સાયૈ ॥ યાવ॑ત-સ્સ્ત॒મ્બા-ન્પ॑રિ દિ॒શેત્ । યત્તેષા॑-મુચ્છિ॒ગ્ગ્॒ષ્યાત્ । અતિ॒ ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ રેચયેત્ । એકગ્ગ્॑ સ્ત॒મ્બ-મ્પરિ॑દિશેત્ ।

તગ્ં સર્વ॑-ન્દાયાત્ ॥ 10 ॥

ય॒જ્ઞસ્યાન॑તિરેકાય ॥ વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધ-મ॒સીત્યા॑હ ।

વ॒ર્॒ષ વૃ॑દ્ધા॒ વા ઓષ॑ધયઃ ॥

દેવ॑ બર્હિ॒રિત્યા॑હ । દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ત્કરોતિ ।

મા ત્વા॒-ઽન્વમ્મા તિ॒ર્યગિત્યા॒હા હિગ્ં॑સાયૈ ।

પર્વ॑ તે રાદ્ધ્યાસ॒મિત્યા॒-હર્ધ્યૈ᳚ ॥

આ॒ચ્છે॒ત્તા તે॒ મા રિ॑ષ॒મિત્યા॑હ । નાસ્યા॒ત્મનો॑ મીયતે ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 11 ॥

દેવ॑બર્હિ-શ્શ॒તવ॑લ્શં॒-વિઁરો॒હેત્યા॑હ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નાય ॥ સ॒હસ્ર॑વલ્શા॒ વિ વ॒યગ્ં રુ॑હે॒મેત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥ પૃ॒થિ॒વ્યા-સ્સ॒પૃઞ્ચઃ॑ પા॒હીત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥

અયુ॑ઙ્ગાયુઙ્ગા-ન્મુ॒ષ્ટીન્ ઁલુ॑નોતિ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ સુ॒સ॒ભૃન્તા᳚ ત્વા॒ સમ્ભ॑રા॒મીત્યા॑હ । બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈન॒થ્- સમ્ભ॑રતિ ॥ 12 ॥

અદિ॑ત્યૈ॒ રાસ્ના॒-ઽસીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ ।

અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-દ્રાસ્ના᳚-ઙ્કરોતિ ॥ ઇ॒ન્દ્રા॒ણ્યૈ સ॒નંહ॑ન॒મિત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રા॒ણી વા અગ્રે॑ દે॒વતા॑ના॒ગ્ં॒ સમ॑નહ્યત । સા ઽઽર્ધ્નો᳚ત્ ।

ઋદ્ધ્યૈ॒ સન્ન॑હ્યતિ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ ।

પ્ર॒જાના॒મપ॑રાવાપાય ।

તસ્મા॒-થ્સ્નાવ॑સન્તતાઃ પ્ર॒જા જા॑યન્તે ॥ 13 ॥

પૂ॒ષા તે᳚ ગ્ર॒ન્થિ-ઙ્ગ્ર॑થ્ના॒ત્વિત્યા॑હ ।

પુષ્ટિ॑મે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥ સ તે॒ મા-ઽઽ સ્થા॒દિત્યા॒હાહિગ્ં॑સાયૈ ॥ પ॒શ્ચા-ત્પ્રાઞ્ચ॒મુપ॑ગૂહતિ ।

પ॒શ્ચા-દ્વૈ પ્રા॒ચીન॒ગ્ં॒ રેતો॑ ધીયતે ।

પ॒શ્ચાદે॒વાસ્મૈ᳚ પ્રા॒ચીન॒ગ્ં॒ રેતો॑ દધાતિ ॥

ઇન્દ્ર॑સ્ય ત્વા બા॒હુભ્યા॒-મુદ્ય॑ચ્છ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥

બૃહ॒સ્પતે᳚ર્મૂ॒ર્ધ્ના હ॑રા॒મીત્યા॑હ ।

બ્રહ્મ॒ વૈ દે॒વાના॒-મ્બૃહ॒સ્પતિઃ॑ ॥ 14 ॥

બ્રહ્મ॑ણૈ॒વૈન॑દ્ધરતિ ॥ ઉ॒ર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ॒-મન્વિ॒હીત્યા॑હ॒ ગત્યૈ᳚ ॥ દે॒વ॒ગ॒મ્મમ॒સીત્યા॑હ । દે॒વાને॒વૈન॑દ્ગમયતિ ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ ।

ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય । તસ્મા॒-દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મપ્ર॑પાદુકાઃ । ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥

(સ॒યો॒નિ॒ત્વાય॑ - સ્વ॒ધાકૃ॑તા॒ - ઽસીત્યા॑હ - દાયા॒-દ્- વેદ॑ - ભરતિ - જાયન્તે॒ - બૃહ॒સ્પતિઃ॒ - સમ॑ષ્ટ્યૈ) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - દોહનમ્

પૂ॒ર્વે॒દ્યુરિ॒દ્ધ્મા બ॒ર્॒હિઃ ક॑રોતિ । ય॒જ્ઞમે॒વારભ્ય॑ ગૃહી॒ત્વોપ॑વસતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્ય॒જ્ઞમ॑સૃજત । તસ્યો॒ખે અ॑સ્રગ્ંસેતામ્ । ય॒જ્ઞો વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ ।

ય-થ્સા᳚ન્નાય્યો॒ખે ભવ॑તઃ ।

ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વ તદુ॒ખે ઉપ॑દધા॒ત્ય-પ્ર॑સ્રગ્ંસાય ॥

શુન્ધ॑દ્ધ્વ॒-ન્દૈવ્યા॑ય॒ કર્મ॑ણે દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ । દે॒વ॒ય॒જ્યાયા॑ એ॒વૈના॑નિ શુન્ધતિ ॥ મા॒ત॒રિશ્વ॑નો ઘ॒ર્મો॑-ઽસીત્યા॑હ ॥ 16 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષં॒-વૈઁ મા॑ત॒રિશ્વ॑નો ઘ॒ર્મઃ ।

એ॒ષાં-લોઁ॒કાનાં॒-વિઁધૃ॑ત્યૈ ॥

દ્યૌર॑સિ પૃથિ॒વ્ય॑સીત્યા॑હ । દિ॒વશ્ચ॒ હ્યે॑ષા પૃ॑થિ॒વ્યાશ્ચ॒ સમ્ભૃ॑તા । યદુ॒ખા ।

તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥ વિ॒શ્વધા॑યા અસિ પર॒મેણ॒ ધામ્નેત્યા॑હ । વૃષ્ટિ॒ર્વૈ વિ॒શ્વધા॑યાઃ । વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે । દૃગ્ંહ॑સ્વ॒ મા હ્વા॒રિત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ 17 ॥

વસૂ॑ના-મ્પ॒વિત્ર॑મ॒સીત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વૈ વસ॑વઃ ।

તેષાં॒-વાઁ એ॒ત-દ્ભા॑ગ॒ધેય᳚મ્ । ય-ત્પ॒વિત્ર᳚મ્ । તેભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ત્કરોતિ ॥ શ॒તધા॑રગ્ં સ॒હસ્ર॑ધાર॒મિત્યા॑હ । પ્રા॒ણેષ્વે॒વાયુ॑-ર્દધાતિ સર્વ॒ત્વાય॑ ॥ ત્રિ॒વૃ-ત્પ॑લાશશા॒ખાયા᳚-ન્દર્ભ॒મય॑-મ્ભવતિ । ત્રિ॒વૃદ્વૈ પ્રા॒ણઃ । ત્રિ॒વૃત॑મે॒વ પ્રા॒ણ-મ્મ॑દ્ધ્ય॒તો યજ॑માને દધાતિ ॥ 18 ॥

સૌ॒મ્યઃ પ॒ર્ણ-સ્સ॑યોનિ॒ત્વાય॑ । સા॒ક્ષા-ત્પ॒વિત્ર॑-ન્દ॒ર્ભાઃ । પ્રાખ્સા॒યમધિ॒ નિદ॑ધાતિ । ત-ત્પ્રા॑ણાપા॒નયો॑ રૂ॒પમ્ । તિ॒ર્યક્પ્રા॒તઃ । ત-દ્દર્શ॑સ્ય રૂ॒પમ્ । દા॒ર્શ્યગ્ગ્ હ્યે॑તદહઃ॑ । અન્નં॒-વૈઁ ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ ।

અન્ન॑-મ્પ્રા॒ણાઃ । ઉ॒ભય॑મે॒વોપૈ॒ત્યજા॑મિત્વાય ॥ 19 ॥

તસ્મા॑દ॒યગ્ં સ॒ર્વતઃ॑ પવતે ॥ હુ॒ત-સ્સ્તો॒કો હુ॒તો દ્ર॒ફ્સ ઇત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ।

ન હિ હુ॒તગ્ગ્ સ્વાહા॑કૃત॒ગ્ગ્॒ સ્કન્દ॑તિ ।

દિ॒વિ નાકો॒ નામા॒ગ્નિઃ । તસ્ય॑ વિ॒પ્રુષો॑ ભાગ॒ધેય᳚મ્ ।

અ॒ગ્નયે॑ બૃહ॒તે નાકા॒યેત્યા॑હ ।

નાક॑મે॒વાગ્નિ-મ્ભા॑ગ॒ધેયે॑ન॒ સમ॑ર્ધયતિ ।

સ્વાહા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વીભ્યા॒મિત્યા॑હ ।

દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરે॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 20 ॥

પ॒વિત્ર॑વ॒ત્યાન॑યતિ । અ॒પા-ઞ્ચૈ॒વૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒ગ્ં॒ સગ્ંસૃ॑જતિ । અથો॒ ઓષ॑ધીષ્વે॒વ પ॒શૂ-ન્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ અ॒ન્વા॒રભ્ય॒ વાચં॑-યઁચ્છતિ ।

ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ । ધા॒રય॑ન્નાસ્તે । ધા॒રય॑ન્ત ઇવ॒ હિ દુ॒હન્તિ॑ । કામ॑ધુક્ષ॒ ઇત્યા॒હાતૃ॒તીય॑સ્યૈ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒માને॒વ લો॒કાન્. યજ॑માનો દુહે ॥ 21 ॥

અ॒મૂમિતિ॒ નામ॑ ગૃહ્ણાતિ । ભ॒દ્રમે॒વાસા॒-ઙ્કર્મા॒વિષ્ક॑રોતિ ॥ સા વિ॒શ્વાયુ॒-સ્સા વિ॒શ્વવ્ય॑ચા॒-સ્સા વિ॒શ્વક॒ર્મેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વૈઁ વિ॒શ્વાયુઃ॑ ।

અ॒ન્તરિ॑ક્ષં-વિઁ॒શ્વવ્ય॑ચાઃ । અ॒સૌ વિ॒શ્વક॑ર્મા ।

ઇ॒માને॒વૈતાભિ॑ર્લો॒કાન્. ય॑થાપૂ॒ર્વ-ન્દુ॑હે ।

અથો॒ યથા᳚ પ્રદા॒ત્રે પુણ્ય॑મા॒શાસ્તે᳚ । એ॒વમે॒વૈના॑ એ॒તદુપ॑સ્તૌતિ । તસ્મા॒ત્-પ્રાદા॒દિત્યુ॒ન્નીય॒ વન્દ॑માના ઉપસ્તુ॒વન્તઃ॑ પ॒શૂ-ન્દુ॑હન્તિ ॥ 22 ॥

બ॒હુ દુ॒ગ્ધીન્દ્રા॑ય દે॒વેભ્યો॑ હ॒વિરિતિ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જતે । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વ પ્રસૌ॑તિ ।

દૈવ્ય॑સ્ય ચ માનુ॒ષસ્ય॑ ચ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ।

ત્રિરા॑હ । ત્રિષ॑ત્યા॒ હિ દે॒વાઃ । અવા॑ચં-યઁ॒મો-ઽન॑ન્વા-ર॒ભ્યોત્ત॑રાઃ । અપ॑રિમિતમે॒વાવ॑રુન્ધે ॥

ન દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુહ્યાત્ । અ॒ગ્નિ॒વદ્વૈ દા॑રુપા॒ત્રમ્ ।

ય-દ્દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુ॒હ્યાત્ ॥ 23 ॥

યા॒તયા᳚મ્ના હ॒વિષા॑ યજેત । અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ ।

પુ॒રો॒ડાશ॑મુખાનિ॒ વૈ હ॒વીગ્ંષિ॑ । નેત ઇ॑તઃ પુરો॒ડાશગ્ં॑ હ॒વિષો॒ યામો॒-ઽસ્તીતિ॑ ।

કામ॑મે॒વ દા॑રુપા॒ત્રેણ॑ દુહ્યાત્ ॥ શૂ॒દ્ર એ॒વ ન દુ॑હ્યાત્ । અસ॑તો॒ વા એ॒ષ સમ્ભૂ॑તઃ । યચ્છૂ॒દ્રઃ । અહ॑વિરે॒વ તદિત્યા॑હુઃ । યચ્છૂ॒દ્રો દોગ્ધીતિ॑ ॥ 24 ॥

અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રમે॒વન દુ॑હ્યાચ્છૂ॒દ્રઃ । તદ્ધિ નોત્-પુ॒નન્તિ॑ । ય॒દા ખલુ॒ વૈ પ॒વિત્ર॑મ॒ત્યેતિ॑ । અથ॒ તદ્ધ॒વિરિતિ॑ ॥

સમ્પૃ॑ચ્યદ્ધ્વ-મૃતાવરી॒રિત્યા॑હ । અ॒પા-ઞ્ચૈ॒વૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒ગ્ં॒ સગ્ંસૃ॑જતિ ।

તસ્મા॑દ॒પા-ઞ્ચૌષ॑ધીના-ઞ્ચ॒ રસ॒મુપ॑ જીવામઃ ।

મ॒ન્દ્રા ધન॑સ્ય સા॒તય॒ ઇત્યા॑હ । પુષ્ટિ॑મે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥ સોમે॑ન॒ ત્વા-ઽઽત॑ન॒ચ્મીન્દ્રા॑ય॒ દધીત્યા॑હ ॥ 25 ॥

સોમ॑મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ । યો વૈ સોમ॑-મ્ભક્ષયિ॒ત્વા ।

સં॒વઁ॒થ્સ॒રગ્ં સોમ॒-ન્ન પિબ॑તિ । પુ॒ન॒ર્ભક્ષ્યો᳚-ઽસ્ય સોમપી॒થો ભ॑વતિ ॥

સોમઃ॒ ખલુ॒ વૈ સા᳚નાં॒ય્યમ્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સા᳚નાં॒ય્ય-મ્પિબ॑તિ । અ॒પુ॒ન॒ર્ભક્ષ્યો᳚-ઽસ્ય સોમપી॒થો ભ॑વતિ । ન મૃ॒ન્મયે॒નાપિ॑દદ્ધ્યાત્ ।

ય-ન્મૃ॒ન્મયે॑નાપિદ॒દ્ધ્યાત્ ।

પિ॒તૃ॒દે॒વ॒ત્યગ્ગ્॑ સ્યાત્ ॥ 26 ॥

અ॒ય॒સ્પા॒ત્રેણ॑ વા દારુપા॒ત્રેણ॒ વા-ઽપિ॑દધાતિ ।

તદ્ધિ સદે॑વમ્ ॥ ઉ॒દ॒ન્વદ્- ભ॑વતિ । આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥

અદ॑સ્તમસિ॒ વિષ્ણ॑વે॒ ત્વેત્યા॑હ । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ ।

ય॒જ્ઞાયૈ॒વૈન॒દદ॑સ્ત-ઙ્કરોતિ । વિષ્ણો॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ અન॑ધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભા॑ણા॒-ન્ધૃત્યા॒ અપ્ર॑પાદાય ।

તસ્મા॒-દ્ગર્ભાઃ᳚ પ્ર॒જાના॒મ પ્ર॑પાદુકાઃ । ઉ॒પરી॑વ॒ નિદ॑ધાતિ । ઉ॒પરી॑વ॒ હિ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥

(અ॒સીત્યા॑હ॒ - ધૃત્યૈ॒ - યજ॑માને દધા॒ - ત્યજા॑મિત્વાય - સ્થાપયતિ - દુહે - દુહન્તિ - દુ॒હ્યા-દ્- દોગ્ધીતિ॒ - દધીત્યા॑હ - સ્યાથ્ - સાદયતિ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - હવિર્નિર્વાપઃ

કર્મ॑ણે વા-ન્દે॒વેભ્યઃ॑ શકેય॒મિત્યા॑હ॒ શક્ત્યૈ᳚ ।

ય॒જ્ઞસ્ય॒ વૈ સન્ત॑તિ॒મનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવો॒ યજ॑માનસ્ય॒ સન્તા॑યન્તે । ય॒જ્ઞસ્ય॒ વિચ્છિ॑ત્તિ॒મનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવો॒ યજ॑માનસ્ય॒ વિચ્છિ॑દ્યન્તે ।

ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑તિરસિ ય॒જ્ઞસ્ય॑ ત્વા॒ સન્ત॑ત્યૈ સ્તૃણામિ॒ સન્ત॑ત્યૈ ત્વા ય॒જ્ઞસ્યેત્યાહ॑વ॒નીયા॒-થ્સન્ત॑નોતિ । યજ॑માનસ્ય પ્ર॒જાયૈ॑ પશૂ॒નાગ્ં સન્ત॑ત્યૈ ॥ અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । શ્ર॒દ્ધા વા આપઃ॑ । શ્ર॒દ્ધામે॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । ય॒જ્ઞો વા આપઃ॑ ॥ 28 ॥

ય॒જ્ઞમે॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । વજ્રો॒ વા આપઃ॑ । વજ્ર॑મે॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યેભ્યઃ પ્ર॒હૃત્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ ।

આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । આપો॒ વૈ દે॒વાના᳚-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ ।

દે॒વાના॑મે॒વ પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ ॥ 29 ॥

અ॒પઃ પ્રણ॑યતિ । આપો॒ વૈ સર્વા॑ દે॒વતાઃ᳚ ।

દે॒વતા॑ એ॒વારભ્ય॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑રતિ ॥ વેષા॑ય॒ ત્વેત્યા॑હ । વેષા॑ય॒ હ્યે॑નદાદ॒ત્તે ॥ પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પ્રત્યુ॑ષ્ટા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।

રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥ ધૂર॒સીત્યા॑હ । એ॒ષ વૈ ધુર્યો॒-ઽગ્નિઃ । તં-યઁદનુ॑પસ્પૃશ્યાતી॒યાત્ ॥ 30 ॥

અ॒દ્ધ્વ॒ર્યુ-ઞ્ચ॒ યજ॑માન-ઞ્ચ॒ પ્રદ॑હેત્ । ઉ॒પ॒સ્પૃશ્યાત્યે॑તિ । અ॒દ્ધ્વ॒ર્યોશ્ચ॒ યજ॑માનસ્ય॒ ચાપ્ર॑દાહાય ॥ ધૂર્વ॒ તંયોઁ᳚-ઽસ્મા-ન્ધૂર્વ॑તિ॒ ત-ન્ધૂ᳚ર્વ॒ યં-વઁ॒ય-ન્ધૂર્વા॑મ॒ ઇત્યા॑હ ।

દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષૌ । ય-ઞ્ચૈ॒વ ધૂર્વ॑તિ । યશ્ચૈ॑ન॒-ન્ધૂર્વ॑તિ । તાવુ॒ભૌ શુ॒ચા-ઽર્પ॑યતિ ॥ ત્વ-ન્દે॒વાના॑મસિ॒ સસ્નિ॑તમ॒-મ્પપ્રિ॑તમ॒-ઞ્જુષ્ટ॑તમં॒-વઁહ્નિ॑તમ-ન્દેવ॒હૂત॑મ॒મિત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈ તત્ ॥ 31 ॥

અહ્રુ॑તમસિ હવિ॒ર્ધાન॒-મિત્યા॒હાના᳚ર્ત્યૈ ।

દૃગ્ંહ॑સ્વ॒ મા હ્વા॒રિત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥

મિ॒ત્રસ્ય॑ ત્વા॒ ચક્ષુ॑ષા॒ પ્રેક્ષ॒ ઇત્યા॑હ મિત્ર॒ત્વાય॑ ।

મા ભેર્મા સંવિઁ॑ક્થા॒ મા ત્વા॑ હિગ્ંસિષ॒-મિત્યા॒હાહિગ્ં॑સાયૈ । યદ્વૈ કિ-ઞ્ચ॒ વાતો॒ નાભિ॒વાતિ॑ ।

ત-થ્સર્વં॑-વઁરુણદેવ॒ત્ય᳚મ્ ॥ ઉ॒રુ વાતા॒યેત્યા॑હ । અવા॑રુણમે॒વૈન॑-ત્કરોતિ ॥ દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ

પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।

અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ॥ 32 ॥

અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।

પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ । અ॒ગ્નયે॒ જુષ્ટ॒-ન્નિર્વ॑પા॒મીત્યા॑હ । અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈના॒ઞ્જુષ્ટં॒

નિર્વ॑પતિ । ત્રિર્યજુ॑ષા । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ।

એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ । તૂ॒ષ્ણી-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થમ્ ।

અપ॑રિમિતમે॒વાવ॑રુન્ધે । સ એ॒વમે॒વાનુ॑પૂ॒ર્વગ્ં હ॒વીગ્ંષિ॒ નિર્વ॑પતિ ॥ 33 ॥

ઇ॒દ-ન્દે॒વાના॑મિ॒દમુ॑ ન-સ્સ॒હેત્યા॑હ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ॥

સ્ફા॒ત્યૈ ત્વા॒ નારા᳚ત્યા॒ ઇત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ । તમ॑સીવ॒ વા એ॒ષો᳚-ઽન્તશ્ચ॑રતિ । યઃ પ॑રી॒ણહિ॑ ॥ સુવ॑ર॒ભિ વિખ્યે॑ષં-વૈઁશ્વાન॒ર-ઞ્જ્યોતિ॒રિત્યા॑હ ।

સુવ॑રે॒વાભિ વિ પ॑શ્યતિ વૈશ્વાન॒ર-ઞ્જ્યોતિઃ॑ ।

દ્યાવા॑પૃથિ॒વી હ॒વિષિ॑ ગૃહી॒ત ઉદ॑વેપેતામ્ ॥

દૃગ્ંહ॑ન્તા॒-ન્દુર્યા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરિત્યા॑હ ।

ગૃ॒હાણા॒-ન્દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્ધૃત્યૈ᳚ ॥

ઉ॒ર્વ॑ન્તરિ॑ક્ષ॒-મન્વિ॒હીત્યા॑હ॒ ગત્યૈ᳚ ॥

અદિ॑ત્યાસ્ત્વો॒પસ્થે॑ સાદયા॒મીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॑દુ॒પસ્થે॑ સાદયતિ ॥

અગ્ને॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ 34 ॥

(ય॒જ્ઞો વા આપો॒ - ધામ॑ પ્ર॒ણીય॒ પ્રચ॑ર - ત્યતી॒યા - દે॒ત-દ્- બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ - હ॒વિગ્ંષિ॒ નિર્વ॑પતિ॒ - ગત્યૈ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - વ્રીહ્યવઘાતઃ

ઇન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમ॑હન્ન્ । સો॑-ઽપઃ । અ॒ભ્ય॑મ્રિયત ।

તાસાં॒-યઁન્મેદ્ધ્યં॑-યઁ॒જ્ઞિય॒ગ્ં॒ સદે॑વ॒માસી᳚ત્ । તદપોદ॑ક્રામત્ । તે દ॒ર્ભા અ॑ભવન્ન્ । ય-દ્દ॒ર્ભૈર॒પ ઉ॑ત્પુ॒નાતિ॑ । યા એ॒વ મેદ્ધ્યા॑ ય॒જ્ઞિયા॒-સ્સદે॑વા॒ આપઃ॑ । તાભિ॑રે॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । દ્વાભ્યા॒મુત્પુ॑નાતિ ॥ 35 ॥

દ્વિ॒પા-દ્યજ॑માનઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તોત્-પુ॑ના॒ત્વિત્યા॑હ । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત એ॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । અચ્છિ॑દ્રેણ પ॒વિત્રે॒ણેત્યા॑હ । અ॒સૌ વા આ॑દિ॒ત્યો-ઽચ્છિ॑દ્ર-મ્પ॒વિત્ર᳚મ્ । તેનૈ॒વૈના॒ ઉત્પુ॑નાતિ । વસો॒-સ્સૂર્ય॑સ્ય ર॒શ્મિભિ॒રિત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વા આપઃ॑ । પ્રા॒ણા વસ॑વઃ । પ્રા॒ણા ર॒શ્મયઃ॑ ॥ 36 ॥

પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્-થ્સમ્પૃ॑ણક્તિ । સા॒વિ॒ત્રિ॒યર્ચા ।

સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત-મ્મે॒ કર્મા॑સ॒દિતિ॑ ।

સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂતમે॒વાસ્ય॒ કર્મ॑ ભવતિ ।

પ॒ચ્છો ગા॑યત્રિ॒યા ત્રિ॑ષ્ષમૃદ્ધ॒ત્વાય॑ ॥

આપો॑ દેવીરગ્રેપુવો અગ્રેગુવ॒ ઇત્યા॑હ ।

રૂ॒પ-મે॒વાસા॑મે॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ।

અગ્ર॑ ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-ન્ન॑ય॒તાગ્રે॑

ય॒જ્ઞપ॑તિ॒મિત્યા॑હ । અગ્રે॑ એ॒વ ય॒જ્ઞ-ન્ન॑યન્તિ ।

અગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિમ્ ॥ 37 ॥

યુ॒ષ્માનિન્દ્રો॑ ઽવૃણીત વૃત્ર॒તૂયે॑ યૂ॒યમિન્દ્ર॑મવૃણીદ્ધ્વં-વૃઁત્ર॒તૂર્ય॒ ઇત્યા॑હ ।

વૃ॒ત્રગ્ં હ॑ હનિ॒ષ્યન્નિન્દ્ર॒ આપો॑ વવ્રે ।

આપો॒ હેન્દ્રં॑-વઁવ્રિરે । સ॒જ્ઞાં-મે॒વાસા॑મે॒ત-થ્સામા॑નં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥ પ્રોક્ષિ॑તા॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । તેનાપઃ॒ પ્રોક્ષિ॑તાઃ ॥ અ॒ગ્નયે॑ વો॒ જુષ્ટ॒-મ્પ્રોક્ષા᳚-મ્ય॒ગ્નીષોમા᳚ભ્યા॒-મિત્યા॑હ ।

ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈના॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષ॑તિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ ॥ 38 ॥

અથો॒ રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । શુન્ધ॑દ્ધ્વં॒

દૈવ્યા॑ય॒ કર્મ॑ણે દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ ।

દે॒વ॒ય॒જ્યાયા॑ એ॒વૈના॑નિ શુન્ધતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષ॑તિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અવ॑ધૂત॒ગ્ં॒ રક્ષો-ઽવ॑ધૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।

રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । અદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ॒સીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ ॥ 39 ॥

અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-ત્ત્વચ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ॑ ત્વા પૃથિ॒વી વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રતી॒ચીન॑ગ્રીવ॒-મુત્ત॑રલો॒મોપ॑સ્તૃણાતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ।

તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ પ॒શવો॒ મેધ॒મુપ॑તિષ્ઠન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ્ર॒જા મૃ॒ગ-ઙ્ગ્રાહુ॑કાઃ । ય॒જ્ઞો દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત ।

કૃષ્ણો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા । ય-ત્કૃ॑ષ્ણાજિ॒ને હ॒વિર॑દ્ધ્યવ॒હન્તિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ-ત-દ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥ 40 ॥

અ॒ધિ॒ષવ॑ણમસિ વાનસ્પ॒ત્યમિત્યા॑હ । અ॒ધિ॒ષવ॑ણ-મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ । પ્રતિ॒ ત્વા-ઽદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ સય॒ત્વાય॑ ॥

અ॒ગ્નેસ્ત॒નૂ-ર॒સીત્યા॑હ । અ॒ગ્નેર્વા એ॒ષા ત॒નૂઃ ।

યદોષ॑ધયઃ । વા॒ચો વિ॒સર્જ॑ન॒મિત્યા॑હ ।

ય॒દા હિ પ્ર॒જા ઓષ॑ધીના-મ॒શ્નન્તિ॑ । અથ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જન્તે । દે॒વવી॑તયે ત્વા ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ ॥ 41 ॥

દે॒વતા॑ભિરે॒વૈન॒-થ્સમ॑ર્ધયતિ ॥

અદ્રિ॑રસિ વાનસ્પ॒ત્ય ઇત્યા॑હ । ગ્રાવા॑ણ-મે॒વૈન॑-ત્કરોતિ ।

સ ઇ॒દ-ન્દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યગ્ં સુ॒શમિ॑ શમિ॒ષ્વેત્યા॑હ॒ શાન્ત્યૈ᳚ ॥ હવિ॑ષ્કૃ॒દેહીત્યા॑હ ।

ય એ॒વ દે॒વાનાગ્ં॑ હવિ॒ષ્કૃતઃ॑ । તાન્. હ્વ॑યતિ ।

ત્રિર્હ્વ॑યતિ । ત્રિષ॑ત્યા॒ હિ દે॒વાઃ ॥ ઇષ॒મા વ॒દોર્જ॒મા વ॒દેત્યા॑હ ॥ 42 ॥

ઇષ॑મે॒વોર્જં॒-યઁજ॑માને દધાતિ ।

દ્યુ॒મદ્વ॑દત વ॒યગ્ં સ॑ઘા॒ન્ત-ઞ્જે॒ષ્મેત્યા॑હ॒ ભ્રાતૃ॑વ્યાભિભૂત્યૈ ॥ મનો᳚-શ્શ્ર॒દ્ધાદે॑વસ્ય॒ યજ॑માનસ્યાસુર॒ઘ્ની વાક્ । ય॒જ્ઞા॒યુ॒ધેષુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટા-ઽઽસીત્ । તે-ઽસુ॑રા॒ યાવ॑ન્તો યજ્ઞાયુ॒ધાના॑મુ॒દ્વદ॑તા-મુ॒પાશૃ॑ણ્વન્ન્ ।

તે પરા॑-ઽભવન્ન્ । તસ્મા॒-થ્સ્વાના॒-મ્મદ્ધ્યે॑-ઽવ॒સાય॑ યજેત । યાવ॑ન્તો-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા યજ્ઞાયુ॒ધાના॑-મુ॒દ્વદ॑તા-મુપશૃ॒ણ્વન્તિ॑ । તે પરા॑ ભવન્તિ ।

ઉ॒ચ્ચૈ-સ્સ॒માહ॑ન્ત॒વા આ॑હ॒ વિજિ॑ત્યૈ ॥ 43 ॥

વૃ॒ઙ્ક્ત એ॑ષામિન્દ્રિ॒યં-વીઁ॒ર્ય᳚મ્ । શ્રેષ્ઠ॑ એષા-મ્ભવતિ ॥ વ॒ર્॒ષ વૃ॑દ્ધમસિ॒ પ્રતિ॑ ત્વા વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધં-વેઁ॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।

વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધા॒ વા ઓષ॑ધયઃ ।

વ॒ર્॒ષવૃ॑દ્ધા ઇ॒ષીકા॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ।

ય॒જ્ઞગ્ં રક્ષા॒ગ્॒સ્યનુ॒ પ્રાવિ॑શન્ન્ ।

તાન્ય॒સ્ના પ॒શુભ્યો॑ નિ॒રવા॑દયન્ત ।

તુષૈ॒રોષ॑ધીભ્યઃ ॥ પરા॑પૂત॒ગ્ં॒ રક્ષઃ॒ પરા॑પૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ।

રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥ 44 ॥

રક્ષ॑સા-મ્ભા॒ગો॑-ઽસીત્યા॑હ । તુષૈ॑રે॒વ રક્ષાગ્ં॑સિ નિ॒રવ॑દયતે । અ॒પ ઉપ॑સ્પૃશતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । વા॒યુર્વો॒ વિ વિ॑ન॒ક્ત્વિત્યા॑હ । પ॒વિત્રં॒-વૈઁ વા॒યુઃ । પુ॒નાત્યે॒વૈનાન્॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદિવ॒ વા એ॒તે પ્રસ્ક॑ન્દન્તિ । યે શૂર્પા᳚ત્ । દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા હિર॑ણ્યપાણિઃ॒ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।

હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય । ત્રિષ્ફ॒લીક॑ર્ત॒વા આ॑હ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ॥ 45 ॥

(દ્વાભ્યા॒મુ-ત્પુ॑નાતિ - ર॒શ્મયો॑ - નય॒ન્ત્યગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિં - ઁય॒જ્ઞો - ઽદિ॑તિ॒ - રસ્ક॑ન્દાય - ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ - વ॒દેત્યા॑હ॒ - વિજિ॑ત્યા॒ - અપ॑હત્યા॒ - અસ્ક॑ન્દાય॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - તણ્ડુલપેષણમ્

અવ॑ધૂત॒ગ્ં॒ રક્ષો-ઽવ॑ધૂતા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । અદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ॒સીત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॒-ત્ત્વચ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ॑ ત્વા પૃથિ॒વી વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।

પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રતી॒ચીન॑ગ્રીવ॒-મુત્ત॑રલો॒મોપ॑સ્તૃણાતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ પ॒શવો॒ મેધ॒મુપ॑તિષ્ઠન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ્ર॒જા મૃ॒ગ-ઙ્ગ્રાહુ॑કાઃ । ય॒જ્ઞો દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત ॥ 46 ॥

કૃષ્ણો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા । ય-ત્કૃ॑ષ્ણાજિ॒ને હ॒વિર॑ધિપિ॒નષ્ટિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ ત-દ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી સ॒હાસ્તા᳚મ્ । તે શ॑મ્યામા॒ત્રમેક॒મહ॒ર્વ્યૈતાગ્ં॑ શમ્યામા॒ત્રમેક॒મહઃ॑ ॥ દિ॒વ-સ્સ્ક॑મ્ભ॒નિર॑સિ॒ પ્રતિ॒ ત્વા ઽદિ॑ત્યા॒સ્ત્વગ્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।

દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્વીત્યૈ᳚ । ધિ॒ષણા॑-ઽસિ પર્વ॒ત્યા

પ્રતિ॑ ત્વા દિ॒વ-સ્સ્ક॑મ્ભ॒નિર્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ ।

દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યો-ર્વિધૃ॑ત્યૈ ॥ 47 ॥

ધિ॒ષણા॑-ઽસિ પાર્વતે॒યી પ્રતિ॑ ત્વા પર્વ॒તિર્વે॒ત્ત્વિત્યા॑હ । દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોર્ધૃત્યૈ᳚ ॥ દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ।

અધિ॑વપા॒મીત્યા॑હ । ય॒થા॒દે॒વ॒ત-મે॒વૈના॒નધિ॑ વપતિ ॥ ધા॒ન્ય॑મસિ ધિનુ॒હિ દે॒વાનિત્યા॑હ । એ॒તસ્ય॒ યજુ॑ષો વી॒ર્યે॑ણ ॥ 48 ॥

યાવ॒દેકા॑ દે॒વતા॑ કા॒મય॑તે॒ યાવ॒દેકા᳚ । તાવ॒દાહુ॑તિઃ પ્રથતે । ન હિ તદસ્તિ॑ । યત્તાવ॑દે॒વ સ્યાત્ । યાવ॑જ્જુ॒હોતિ॑ ॥ પ્રા॒ણાય॑ ત્વા-ઽપા॒નાય॒ ત્વેત્યા॑હ । પ્રા॒ણાને॒વ યજ॑માને દધાતિ । દી॒ર્ઘામનુ॒ પ્રસિ॑તિ॒માયુ॑ષે ધા॒મિત્યા॑હ । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ।

અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદિવ॒ વા એ॒તાનિ॒ પ્રસ્ક॑ન્દન્તિ । યાનિ॑ દૃ॒ષદઃ॑ । દે॒વો વઃ॑ સવિ॒તા હિર॑ણ્યપાણિઃ॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । હ॒વિષો-ઽસ્ક॑ન્દાય ॥

અસં॑વઁપન્તી પિગ્ં॑ષા॒ણૂનિ॑ કુરુતા॒દિત્યા॑હ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ॥ 49 ॥

(નિલા॑યત॒ - વિધૃ॑ત્યૈ - વી॒ર્યે॑ણ - સ્કન્દન્તિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - કપાલોપધાનમ્

ધૃષ્ટિ॑રસિ॒ બ્રહ્મ॑ ય॒ચ્છેત્યા॑હ॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥

અપા᳚ગ્ને॒ ઽગ્નિમા॒માદ॑-ઞ્જહિ॒ નિષ્ક્ર॒વ્યાદગ્ં॑

સે॒ધા દે॑વ॒યજં॑-વઁ॒હેત્યા॑હ ।

ય એ॒વામાત્ક્ર॒વ્યાત્ । તમ॑પ॒હત્ય॑ । મેદ્ધ્યે॒-ઽગ્નૌ ક॒પાલ॒મુપ॑દધાતિ ॥ નિર્દ॑ગ્ધ॒ગ્ં॒ રક્ષો॒ નિર્દ॑ગ્ધા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષાગ્॑સ્યે॒વ

નિર્દ॑હતિ । અ॒ગ્નિ॒વત્યુપ॑દધાતિ । અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે જ્યોતિ॑ર્ધત્તે । અઙ્ગા॑ર॒મધિ॑-વર્તયતિ ॥ 50 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષ એ॒વ જ્યોતિ॑ર્ધત્તે ।

આ॒દિ॒ત્યમે॒વામુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે જ્યોતિ॑ર્ધત્તે ।

જ્યોતિ॑ષ્મન્તો-ઽસ્મા ઇ॒મે લો॒કા ભ॑વન્તિ ।

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ધ્રુ॒વમ॑સિ પૃથિ॒વી-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । પૃ॒થિ॒વીમે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ।

ધ॒ર્ત્રમ॑સ્ય॒ન્તરિ॑ક્ષ-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ।

ધ॒રુણ॑મસિ॒ દિવ॑-ન્દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ । દિવ॑મે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ ॥ 51 ॥

ધર્મા॑સિ॒ દિશો॑ દૃ॒ગ્ં॒હેત્યા॑હ ।

દિશ॑ એ॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ । ઇ॒માને॒વૈતૈ-ર્લો॒કા-ન્દૃગ્ં॑હતિ । દૃગ્ં હ॑ન્તે-ઽસ્મા ઇ॒મે લો॒કાઃ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ત્રીણ્યગ્રે॑ ક॒પાલા॒ન્યુપ॑દધાતિ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ।

એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ ।

એક॒મગ્રે॑ ક॒પાલ॒મુપ॑દધાતિ ।

એકં॒-વાઁ અગ્રે॑ ક॒પાલ॒-મ્પુરુ॑ષસ્ય સ॒ભંવઁ॑તિ ॥ 52 ॥

અથ॒ દ્વે । અથ॒ ત્રીણિ॑ । અથ॑ ચ॒ત્વારિ॑ । અથા॒ષ્ટૌ ।

તસ્મા॑દ॒ષ્ટાક॑પાલ॒-મ્પુરુ॑ષસ્ય॒ શિરઃ॑ ।

યદે॒વ-ઙ્ક॒પાલા᳚ન્યુપ॒ દધા॑તિ । ય॒જ્ઞો વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । ય॒જ્ઞમે॒વ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ગ્ં॒ સગ્ગ્સ્ક॑રોતિ ।

આ॒ત્માન॑મે॒વ ત-થ્સગ્ગ્સ્ક॑રોતિ । તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃ॑તમા॒ત્માન᳚મ્ ॥ 53 ॥

અ॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે-ઽનુ॒પરૈ॑તિ ॥ યદ॒ષ્ટાવુ॑પ॒ દધા॑તિ । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા ત-થ્સમ્મિ॑તમ્ । યન્નવ॑ । ત્રિ॒વૃતા॒ તત્ । ય-દ્દશ॑ । વિ॒રાજા॒ તત્ । યદેકા॑દશ । ત્રિ॒ષ્ટુભા॒ તત્ । યદ્દ્વાદ॑શ ॥ 54 ॥

જગ॑ત્યા॒ તત્ । છન્દઃ॑ સમ્મિતાનિ॒ સ ઉ॑પ॒દધ॑-ત્ક॒પાલા॑નિ । ઇ॒માન્ ઁલો॒કાન॑નુપૂ॒ર્વ-ન્દિશો॒ વિધૃ॑ત્યૈ દૃગ્ંહતિ । અથાયુઃ॑ પ્રા॒ણા-ન્પ્ર॒જા-મ્પ॒શૂન્. યજ॑માને દધાતિ । સ॒જા॒તાન॑સ્મા અ॒ભિતો॑ બહુ॒લાન્ ક॑રોતિ ॥

ચિત॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥

ભૃગૂ॑ણા॒મઙ્ગિ॑રસા॒-ન્તપ॑સા તપ્યદ્ધ્વ॒મિત્યા॑હ ।

દે॒વતા॑ના-મે॒વૈના॑નિ॒ તપ॑સા તપતિ । તાનિ॒ તત॒-સ્સગ્ગ્સ્થિ॑તે । યાનિ॑ ઘ॒ર્મે ક॒પાલા᳚ન્ યુપચિ॒ન્વન્તિ॑ વે॒ધસ॒ ઇતિ॒ ચતુ॑ષ્પદય॒ર્ચા વિમુ॑ઞ્ચતિ । ચતુ॑ષ્પાદઃ પ॒શવઃ॑ । પ॒શુષ્વે॒વોપરિ॑ષ્ટા॒-ત્પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 55 ॥

(વ॒ર્ત॒ય॒તિ॒ - દિવ॑મે॒વૈતેન॑ દૃગ્ંહતિ - સ॒મ્ભવ॑તિ॒ - તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃ॑તમા॒ત્માનં॒ - દ્વાદ॑શ॒ - સગ્ગ્સ્થિ॑તે॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - પુરોડાશાનિષ્પાદનમ્

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ ।

અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।

પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ।

સંવઁ॑પા॒મીત્યા॑હ । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈના॑નિ॒ સંવઁ॑પતિ ॥ સમાપો॑ અ॒દ્ભિર॑ગ્મત॒ સમોષ॑ધયો॒ રસે॒નેત્યા॑હ । આપો॒ વા ઓષ॑ધી-ર્જિન્વન્તિ । ઓષ॑ધયો॒-ઽપો જિ॑ન્વન્તિ ।

અ॒ન્યા વા એ॒તાસા॑મ॒ન્યા જિ॑ન્વન્તિ ॥ 56 ॥

તસ્મા॑દે॒વમા॑હ । સગ્ં રે॒વતી॒-ર્જગ॑તીભિ॒-ર્મધુ॑મતી॒-ર્મધુ॑મતીભિ-સ્સૃજ્યદ્ધ્વ॒મિત્યા॑હ ।

આપો॒ વૈ રે॒વતીઃ᳚ । પ॒શવો॒ જગ॑તીઃ । ઓષ॑ધયો॒ મધુ॑મતીઃ । આપ॒ ઓષ॑ધીઃ પ॒શૂન્ । તાને॒વાસ્મા॑ એક॒ધા સ॒ગ્ં॒સૃજ્ય॑ । મધુ॑મતઃ કરોતિ ।

અ॒દ્ભ્યઃ પરિ॒ પ્રજા॑તા-સ્સ્થ॒ સમ॒દ્ભિઃ પૃ॑ચ્યદ્ધ્વ॒મિતિ॑ પ॒ર્યાપ્લા॑વયતિ ।

યથા॒ સુવૃ॑ષ્ટ ઇ॒મામ॑નુ વિ॒સૃત્ય॑ ॥ 57 ॥

આપ॒ ઓષ॑ધીર્મ॒હય॑ન્તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥

જન॑યત્યૈ ત્વા॒ સંયૌઁ॒મીત્યા॑હ । પ્ર॒જા એ॒વૈતેન॑ દાધાર । અ॒ગ્નયે᳚ ત્વા॒-ઽગ્નીષોમા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ । મ॒ખસ્ય॒ શિરો॒-ઽસીત્યા॑હ ।

ય॒જ્ઞો વૈ મ॒ખઃ । તસ્યૈ॒તચ્છિરઃ॑ । ય-ત્પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । તસ્મા॑દે॒વમા॑હ ॥ 58 ॥

ઘ॒ર્મો॑-ઽસિ વિ॒શ્વાયુ॒રિત્યા॑હ । વિશ્વ॑મે॒વાયુ॒-ર્યજ॑માને દધાતિ । ઉ॒રુ પ્ર॑થસ્વો॒રુ તે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિઃ પ્રથતા॒મિત્યા॑હ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ પ્રથયતિ । ત્વચ॑-ઙ્ગૃહ્ણી॒ષ્વેત્યા॑હ ।

સર્વ॑મે॒વૈન॒ગ્ં॒ સત॑નુ-ઙ્કરોતિ । અથા॒પ આ॒નીય॒ પરિ॑ માર્ષ્ટિ । મા॒ગ્ં॒સ એ॒વ ત-ત્ત્વચ॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚-ત્ત્વ॒ચા મા॒ગ્ં॒સ-ઞ્છ॒ન્નમ્ ॥

ઘ॒ર્મો વા એ॒ષો-ઽશા᳚ન્તઃ ॥ 59 ॥

અ॒ર્ધ॒મા॒સે᳚-ઽર્ધમાસે॒ પ્રવૃ॑જ્યતે । ય-ત્પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । સ ઈ᳚શ્વ॒રો યજ॑માનગ્ં શુ॒ચા પ્ર॒દહઃ॑ । પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ । પ॒શુમે॒વૈન॑મકઃ । શાન્ત્યા॒ અપ્ર॑દાહાય । ત્રિઃ પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ ।

ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॒ રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥

અ॒ન્તરિ॑ત॒ગ્ં॒ રક્ષો॒-ઽન્તરિ॑તા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ ॥ 60 ॥

રક્ષ॑સા-મ॒ન્તર્હિ॑ત્યૈ । પુ॒રો॒ડાશં॒-વાઁ અધિ॑શ્રિત॒ગ્ં॒ રક્ષાગ્॑સ્યજિઘાગ્ંસન્ન્ ।

દિ॒વિ નાકો॒ નામા॒ગ્ની ર॑ક્ષો॒હા । સ એ॒વાસ્મા॒-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તા શ્ર॑પય॒ત્વિત્યા॑હ । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત એ॒વૈનગ્ગ્॑ શ્રપયતિ । વર્ષિ॑ષ્ઠે॒ અધિ॒ નાક॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । અ॒ગ્નિસ્તે॑ ત॒નુવ॒-મ્મા-ઽતિ॑ ધા॒ગિત્યા॒હાન॑તિદાહાય । અગ્ને॑ હ॒વ્યગ્ં ર॑ક્ષ॒સ્વેત્યા॑હ॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ 61 ॥

અવિ॑દહન્ત-શ્શ્રપય॒તેતિ॒ વાચં॒-વિઁસૃ॑જતે ।

ય॒જ્ઞમે॒વ હ॒વીગ્ષ્ય॑ભિ-વ્યા॒હૃત્ય॒ પ્રત॑નુતે ।

પુ॒રો॒રુચ॒મવિ॑દાહાય॒ શૃત્યૈ॑ કરોતિ ॥ મ॒સ્તિષ્કો॒ વૈ પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । તં-યઁન્નાભિ॑વા॒સયે᳚ત્ । આ॒વિર્મ॒સ્તિષ્કઃ॑ સ્યાત્ । અ॒ભિવા॑સયતિ ।

તસ્મા॒-દ્ગુહા॑ મ॒સ્તિષ્કઃ॑ । ભસ્મ॑ના॒-ઽભિ વા॑સયતિ ।

તસ્મા᳚-ન્મા॒ગ્ં॒સેનાસ્થિ॑ છ॒ન્નમ્ ॥ 62 ॥

વે॒દેના॒ભિ વા॑સયતિ । તસ્મા॒-ત્કેશૈ॒-શ્શિરઃ॑ છ॒ન્નમ્ ।

અખ॑લતિભાવુકો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ પ॒શોર્વૈ પ્ર॑તિ॒મા પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । સ નાય॒જુષ્ક॑-મભિ॒વાસ્યઃ॑ । વૃથે॑વ સ્યાત્ । ઈ॒શ્વ॒રા યજ॑માનસ્ય પ॒શવઃ॒ પ્રમે॑તોઃ ॥ સ-મ્બ્રહ્મ॑ણા પૃચ્ય॒સ્વેત્યા॑હ । પ્રા॒ણા વૈ બ્રહ્મ॑ ॥ 63 ॥

પ્રા॒ણાઃ પ॒શવઃ॑ । પ્રા॒ણૈરે॒વ પ॒શૂન્થ્

સમ્પૃ॑ણક્તિ । ન પ્ર॒માયુ॑કા ભવન્તિ । યજ॑માનો॒ વૈ પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । પ્ર॒જા પ॒શવઃ॒ પુરી॑ષમ્ ।

યદે॒વમ॑ભિ વા॒સય॑તિ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-સ્સમ॑ર્ધયતિ ॥ દે॒વા વૈ હ॒વિ-ર્ભૃ॒ત્વા-ઽબ્રુ॑વન્ન્ । કસ્મિ॑ન્નિ॒દ-મ્મ્ર॑ક્ષ્યામહ॒ ઇતિ॑ ।

સો᳚-ઽગ્નિર॑બ્રવીત્ ॥ 64 ॥

મયિ॑ ત॒નૂ-સ્સન્નિધ॑દ્ધ્વમ્ । અ॒હં-વઁ॒સ્ત-ઞ્જ॑નયિષ્યામિ । યસ્મિ॑-ન્મ્ર॒ક્ષ્યદ્ધ્વ॒ ઇતિ॑ । તે દે॒વા અ॒ગ્નૌ ત॒નૂ-સ્સ-ન્ન્ય॑દધત । તસ્મા॑દાહુઃ ।

અ॒ગ્નિ-સ્સર્વા॑ દે॒વતા॒ ઇતિ॑ । સો-ઽઙ્ગા॑રેણા॒પઃ ।

અ॒ભ્ય॑પાતયત્ । તત॑ એક॒તો॑-ઽજાયત ।

સ દ્વિ॒તીય॑મ॒ભ્ય॑પાતયત્ ॥ 65 ॥

તતો᳚ દ્વિ॒તો॑-ઽજાયત । સ તૃ॒તીય॑-મ॒ભ્ય॑પાતયત્ ।

તત॑-સ્ત્રિ॒તો॑-ઽજાયત । યદ॒દ્ભ્યો-ઽજા॑યન્ત । તદા॒પ્યાના॑માપ્ય॒ત્વમ્ । યદા॒ત્મભ્યો ઽજા॑યન્ત ।

તદા॒ત્મ્યાના॑-માત્મ્ય॒ત્વમ્ ॥ તે દે॒વા આ॒પ્યેષ્વ॑મૃજત । આ॒પ્યા અ॑મૃજત॒ સૂર્યા᳚ભ્યુદિતે । સૂર્યા᳚ભ્યુદિત॒-સ્સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તે ॥ 66 ॥

સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તઃ કુન॒ખિનિ॑ । કુ॒ન॒ખી શ્યા॒વદ॑તિ । શ્યા॒વદ॑ન્નગ્રદિધિ॒ષૌ । અ॒ગ્ર॒દિ॒ધિ॒ષુઃ પ॑રિવિ॒ત્તે । પ॒રિ॒વિ॒ત્તો વી॑ર॒હણિ॑ । વી॒ર॒હા બ્ર॑હ્મ॒હણિ॑ ।

તદ્બ્ર॑હ્મ॒હણ॒-ન્નાત્ય॑ચ્યવત । અ॒ન્ત॒ર્વે॒દિ નિન॑ય॒ત્યવ॑રુદ્ધ્યૈ । ઉલ્મુ॑કેના॒ભિ ગૃ॑હ્ણાતિ શૃત॒ત્વાય॑ । શૃ॒તકા॑મા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ 67 ॥

(અ॒ન્યા જિ॑ન્વન્-ત્યનુવિ॒સૃત્યૈ॒-વમા॒-હાશા᳚ન્ત-આહ॒-ગુપ્ત્યૈ॑-છ॒ન્નં - બ્રહ્મા᳚-બ્રવી-દ્દ્વિ॒તીય॑મ॒ભ્ય॑પાતય॒-થ્સૂર્યા॑ભિનિમ્રુક્તે-દે॒વાઃ) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - વેદિકરણમ્

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇતિ॒ સ્ફ્યમાદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ । પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥ આદ॑દ॒ ઇન્દ્ર॑સ્ય બા॒હુર॑સિ॒ દક્ષિ॑ણ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ । સ॒હસ્ર॑ભૃષ્ટિ-શ્શ॒તતે॑જા॒ ઇત્યા॑હ ।

રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥

વા॒યુર॑સિ તિ॒ગ્મતે॑જા॒ ઇત્યા॑હ । તેજો॒ વૈ વા॒યુઃ ॥ 68 ॥

તેજ॑ એ॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ॥ વિ॒ષાદ્વૈ નામા॑સુ॒ર આ॑સીત્ । સો॑-ઽબિભેત્ । ય॒જ્ઞેન॑ મા દે॒વા અ॒ભિભ॑વિષ્ય॒ન્તીતિ॑ । સ પૃ॑થિ॒વીમ॒ભ્ય॑વમીત્ । સા ઽમે॒દ્ધ્યા ઽભ॑વત્ । અથો॒ યદિન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમહન્ન્॑ । તસ્ય॒ લોહિ॑ત-મ્પૃથિ॒વીમનુ॒ વ્ય॑ધાવત્ । સા ઽમે॒દ્ધ્યા ઽભ॑વત્ ।

પૃથિ॑વિ દેવયજ॒નીત્યા॑હ ॥ 69 ॥

મેદ્ધ્યા॑મે॒વૈના᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ ।

ઓષ॑દ્ધ્યાસ્તે॒ મૂલ॒-મ્મા હિગ્ં॑સિષ॒મિત્યા॑હ । ઓષ॑ધીના॒-મહિગ્ં॑સાયૈ ॥ વ્ર॒જ-ઙ્ગ॑ચ્છ ગો॒સ્થાન॒મિત્યા॑હ । છન્દાગ્ં॑સિ॒ વૈ વ્ર॒જો ગો॒સ્થાનઃ॑ । છન્દાગ્॑સ્યે॒વાસ્મૈ᳚ વ્ર॒જ-ઙ્ગો॒સ્થાન॑-ઙ્કરોતિ ॥ વર્ષ॑તુ તે॒ દ્યૌરિત્યા॑હ ।

વૃષ્ટિ॒ર્વૈ દ્યૌઃ । વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે ॥

બ॒ધા॒ન દે॑વ સવિતઃ પર॒મસ્યા᳚-મ્પરા॒વતીત્યા॑હ ॥ 70 ॥

દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષૌ । ય-ઞ્ચૈ॒વ દ્વેષ્ટિ॑ । યશ્ચૈ॑ન॒-ન્દ્વેષ્ટિ॑ । તાવુ॒ભૌ બ॑દ્ધ્નાતિ પર॒મસ્યા᳚-મ્પરા॒વતિ॑ શ॒તેન॒ પાશૈઃ᳚ । યો᳚-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ॒ ય-ઞ્ચ॑ વ॒ય-ન્દ્વિ॒ષ્મસ્તમતો॒ મા મૌ॒ગિત્યા॒હાનિ॑મ્રુક્ત્યૈ ॥

અ॒રરુ॒ર્વૈ નામા॑સુ॒ર આ॑સીત્ ।

સ પૃ॑થિ॒વ્યામુપ॑મ્લુપ્તો-ઽશયત્ ।

ત-ન્દે॒વા અપ॑હતો॒-ઽરરુઃ॑ પૃથિ॒વ્યા ઇતિ॑ પૃથિ॒વ્યા અપા᳚ઘ્નન્ન્ । ભ્રાતૃ॑વ્યો॒ વા અ॒રરુઃ॑ । અપ॑હતો॒-ઽરરુઃ॑ પૃથિ॒વ્યા ઇતિ॒ યદાહ॑ ॥ 71 ॥

ભ્રાતૃ॑વ્યમે॒વ પૃ॑થિ॒વ્યા અપ॑હન્તિ । તે॑-ઽમન્યન્ત ।

દિવં॒-વાઁ અ॒યમિ॒તઃ પ॑તિષ્ય॒તીતિ॑ ।

તમ॒રરુ॑સ્તે॒ દિવ॒-મ્મા સ્કા॒નિતિ॑ દિ॒વઃ પર્ય॑બાધન્ત । ભ્રાતૃ॑વ્યો॒ વા અ॒રરુઃ॑ । અ॒રરુ॑સ્તે॒ દિવ॒-મ્મા સ્કા॒નિતિ॒ યદાહ॑ । ભ્રાતૃ॑વ્યમે॒વ દિ॒વઃ પરિ॑બાધતે ।

સ્ત॒મ્બ॒ ય॒જુર્-હ॑રતિ । પૃ॒થિ॒વ્યા એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મપ॑હન્તિ । દ્વિ॒તીયગ્ં॑ હરતિ ॥ 72 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષાદે॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ । તૃ॒તીયગ્ં॑ હરતિ । દિ॒વ એ॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ । તૂ॒ષ્ણી-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થગ્ં હ॑રતિ । અપ॑રિમિતાદે॒વૈન॒-મપ॑હન્તિ ॥ અસુ॑રાણાં॒-વાઁ ઇ॒યમગ્ર॑ આસીત્ । યાવ॒દાસી॑નઃ પરા॒ પશ્ય॑તિ ।

તાવ॑-દ્દે॒વાના᳚મ્ । તે દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ ।

અસ્ત્વે॒વ નો॒-ઽસ્યામપીતિ॑ ॥ 73 ॥

ક્ય॑ન્નો દાસ્ય॒થેતિ॑ । યાવ॑થ્સ્વ॒ય-મ્પ॑રિગૃહ્ણી॒થેતિ॑ ।

તે વસ॑વ॒સ્ત્વેતિ॑ દક્ષિણ॒તઃ પર્ય॑ગૃહ્ણન્ન્ । રુ॒દ્રાસ્ત્વેતિ॑ પ॒શ્ચાત્ । આ॒દિ॒ત્યા-સ્ત્વેત્યુ॑ત્તર॒તઃ । તે᳚-ઽગ્નિના॒ પ્રાઞ્ચો॑-ઽજયન્ન્ । વસુ॑ભિ-ર્દક્ષિ॒ણા ।

રુ॒દ્રૈઃ પ્ર॒ત્યઞ્ચઃ॑ । આ॒દિ॒ત્યૈરુદ॑ઞ્ચઃ ।

યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો॒ વેદિ॑-મ્પરિ ગૃ॒હ્ણન્તિ॑ ॥ 74 ॥

ભવ॑ત્યા॒ત્મના᳚ । પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવતિ ॥

દે॒વસ્ય॑ સવિ॒તુ-સ્સ॒વ ઇત્યા॑હ॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ ।

કર્મ॑ કૃણ્વન્તિ વે॒ધસ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ષિ॒તગ્ં હિ કર્મ॑ ક્રિ॒યતે᳚ । પૃ॒થિ॒વ્યૈ મેદ્ધ્ય॑-ઞ્ચામે॒દ્ધ્ય-ઞ્ચ॒ વ્યુદ॑ક્રામતામ્ । પ્રા॒ચીન॑-મુદી॒ચીન॒-મ્મેદ્ધ્ય᳚મ્ । પ્ર॒તી॒ચીન॑-ન્દક્ષિ॒ણા ઽમે॒દ્ધ્યમ્ ।

પ્રાચી॒મુદી॑ચી-મ્પ્રવ॒ણા-ઙ્ક॑રોતિ ।

મેદ્ધ્યા॑મે॒વૈના᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ ॥ 75 ॥

પ્રાઞ્ચૌ॑ વેદ્ય॒ગ્ં॒ સાવુન્ન॑યતિ । આ॒હ॒વ॒નીય॑સ્ય॒ પરિ॑ગૃહીત્યૈ । પ્ર॒તીચી॒ શ્રોણી᳚ । ગાર્હ॑પત્યસ્ય॒ પરિ॑ગૃહીત્યૈ । અથો॑ મિથુન॒ત્વાય॑ । ઉદ્ધ॑ન્તિ । યદે॒વાસ્યા॑ અમે॒દ્ધ્યમ્ । તદપ॑હન્તિ । ઉદ્ધ॑ન્તિ ।

તસ્મા॒દોષ॑ધયઃ॒ પરા॑ભવન્તિ ॥ 76 ॥

મૂલ॑-ઞ્છિનત્તિ । ભ્રાતૃ॑વ્યસ્યૈ॒વ મૂલ॑-ઞ્છિનત્તિ ।

મૂલં॒-વાઁ અ॑તિ॒તિષ્ઠ॒-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યનૂ-ત્પિ॑પતે । યદ્ધસ્તે॑ન છિ॒ન્દ્યાત્ । કુ॒ન॒ખિનીઃ᳚ પ્ર॒જા-સ્સ્યુઃ॑ । સ્ફ્યેન॑ છિનત્તિ । વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ ।

વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ । પિ॒તૃ॒દે॒વ॒ત્યા ઽતિ॑ખાતા । ઇય॑તી-ઙ્ખનતિ ॥ 77 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિના યજ્ઞમુ॒ખેન॒ સમ્મિ॑તામ્ ॥ વેદિ॑ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । તા-ઞ્ચ॑તુરઙ્ગુ॒લે ઽન્વ॑વિન્દન્ન્ । તસ્મા᳚ચ્ચતુરઙ્ગુ॒લ-ઙ્ખેયા᳚ ।

ચ॒તુ॒રઙ્ગુ॒લ-ઙ્ખ॑નતિ । ચ॒તુ॒ર॒ઙ્ગુ॒લે હ્યોષ॑ધયઃ પ્રતિ॒તિષ્ઠ॑ન્તિ ।

આપ્ર॑તિ॒ષ્ઠાયૈ॑ ખનતિ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-ઙ્ગ॑મયતિ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒તો વર્ષી॑યસી-ઙ્કરોતિ ।

દે॒વ॒યજ॑નસ્યૈ॒વ રૂ॒પમ॑કઃ ॥ 78 ॥

પુરી॑ષવતી-ઙ્કરોતિ । પ્ર॒જા વૈ પ॒શવઃ॒ પુરી॑ષમ્ ।

પ્ર॒જયૈ॒વૈન॑-મ્પ॒શુભિઃ॒ પુરી॑ષવન્ત-ઙ્કરોતિ । ઉત્ત॑ર-મ્પરિગ્રા॒હ-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ । એ॒તાવ॑તી॒ વૈ પૃ॑થિ॒વી । યાવ॑તી॒ વેદિઃ॑ । તસ્યા॑ એ॒તાવ॑ત એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય-ન્નિ॒ર્ભજ્ય॑ । આ॒ત્મન॒ ઉત્ત॑ર-મ્પરિગ્રા॒હ-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ।

ઋ॒ત-મ॑સ્યૃત॒સદ॑ન-મસ્યૃત॒શ્રીર॒સીત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈ તત્ ॥ 79 ॥

ક્રૂ॒રમિ॑વ॒ વા એ॒ત-ત્ક॑રોતિ । યદ્વેદિ॑-ઙ્ક॒રોતિ॑ ।

ધા અ॑સિ સ્વ॒ધા અ॒સીતિ॑ યોયુપ્યતે॒ શાન્ત્યૈ᳚ ।

ઉ॒ર્વી ચાસિ॒ વસ્વી॑ ચા॒સીત્યા॑હ ।

ઉ॒ર્વીમે॒વૈનાં॒-વઁસ્વી᳚-ઙ્કરોતિ ।

પુ॒રા ક્રૂ॒રસ્ય॑ વિ॒સૃપો॑ વિરફ્શિ॒ન્નિત્યા॑હ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । ઉ॒દા॒દાય॑ પૃથિ॒વી-ઞ્જી॒રદા॑નુ॒ર્યામૈર॑ય-ઞ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ સ્વ॒ધાભિ॒રિત્યા॑હ ।

યદે॒વાસ્યા॑ અમે॒દ્ધ્યમ્ । તદ॑પ॒હત્ય॑ ।

મેદ્ધ્યા᳚-ન્દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કૃ॒ત્વા ॥ 80 ॥

યદ॒દશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મેદ્ધ્ય᳚મ્ । તદ॒સ્યામેર॑યતિ ।

તા-ન્ધીરા॑સો અનુ॒દૃશ્ય॑ યજન્ત॒ ઇત્યા॒હાનુ॑ખ્યાત્યૈ ॥ પ્રોક્ષ॑ણી॒રાસા॑દય । ઇ॒દ્ધ્માબ॒ર્॒હિ-રુપ॑સાદય । સ્રુ॒વ-ઞ્ચ॒ સ્રુચ॑શ્ચ॒ સમ્મૃ॑ડ્ઢિ । પત્ની॒ગ્ં॒ સન્ન॑હ્ય । આજ્યે॑નો॒દેહીત્યા॑હાનુપૂ॒ર્વતા॑યૈ । પ્રોક્ષ॑ણી॒રાસા॑દયતિ । આપો॒ વૈ ર॑ક્ષો॒ઘ્નીઃ ॥ 81 ॥

રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । સ્ફ્યસ્ય॒ વર્ત્મન્᳚-થ્સાદયતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ । ઉ॒વાચ॒ હાસિ॑તો દૈવ॒લઃ । એ॒તાવ॑તી॒ર્વા અ॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒ક આપ॑ આસન્ન્ ।

યાવ॑તીઃ॒ પ્રોક્ષ॑ણી॒રિતિ॑ । તસ્મા᳚-દ્બ॒હ્વીરા॒સાદ્યાઃ᳚ । સ્ફ્યમુ॒દસ્યન્ન્॑ । ય-ન્દ્વિ॒ષ્યાત્ત-ન્ધ્યા॑યેત્ । શુ॒ચૈવૈન॑-મર્પયતિ ॥ 82 ॥

(વૈ વા॒યુ - રા॑હ - પરા॒વતીત્યા॒હા - હ॑ - દ્વિ॒તીયગ્ં॑ હર॒ - તીતિ॑ - પરિગૃ॒હ્ણન્તિ॑ - દેવ॒યજ॑ની-ઙ્કરોતિ - ભવન્તિ - ખનત્ય - ક - રે॒તત્ - કૃ॒ત્વા - ર॑ક્ષો॒ઘ્ની - ર॑ર્પયતિ) (અ. 9)

અનુવાકં 10 - ઇધ્માબર્હિ-સ્સાદનમ્

વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ । યદ॒ન્વઞ્ચ॑-ન્ધા॒રયે᳚ત્ । વજ્રે᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યુઃ, ક્ષ॑ણ્વીત । પુ॒રસ્તા᳚-ત્તિ॒ર્યઞ્ચ॑-ન્ધારયતિ । વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યઃ । વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞસ્ય॑ દક્ષિણ॒તો રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ।

અ॒ગ્નિભ્યા॒-મ્પ્રાચ॑શ્ચ પ્ર॒તીચ॑શ્ચ । સ્ફ્યેનોદી॑ચશ્ચા-ધ॒રાચ॑શ્ચ । સ્ફ્યેન॒ વા એ॒ષ વજ્રે॑ણા॒સ્યૈ પા॒પ્માન॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મપ॒હત્ય॑ ।

ઉ॒ત્ક॒રે-ઽધિ॒ પ્રવૃ॑શ્ચતિ ॥ 83 ॥

યથો॑પ॒ધાય॑ વૃ॒શ્ચન્ત્ય॒વમ્ । હસ્તા॒વવ॑ નેનિક્તે । આ॒ત્માન॑મે॒વ પ॑વયતે । સ્ફ્ય-મ્પ્રક્ષા॑લયતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અથો॑ પા॒પ્મન॑ એ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યસ્ય ન્ય॒ઙ્ગ-ઞ્છિ॑નત્તિ ॥ ઇ॒દ્ધ્મા-બ॒ર્॒હિ-રુપ॑સાદયતિ॒ યુક્ત્યૈ᳚ । ય॒જ્ઞસ્ય॑ મિથુન॒ત્વાય॑ ।

અથો॑ પુરો॒રુચ॑મે॒વૈતા-ન્દ॑ધાતિ ।

ઉત્ત॑રસ્ય॒ કર્મ॒ણો-ઽનુ॑ખ્યાત્યૈ ।

ન પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યગુપ॑સાદયેત્ ॥ 84 ॥

ય-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્ય-ગુ॑પસા॒દયે᳚ત્ ।

અ॒ન્યત્રા॑હુતિપ॒થાદિ॒દ્ધ્મ-મ્પ્રતિ॑પાદયેત્ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । અપ॑રાદ્ધ્નુયા-દ્બ॒ર્॒હિષા᳚ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નમ્ । પ॒શ્ચાત્-પ્રાગુપ॑સાદયતિ । આ॒હુ॒તિ॒પ॒થેને॒દ્ધ્મ-મ્પ્રતિ॑પાદયતિ ।

સ॒પ્ર॒ન્ત્યે॑વ બ॒ર્॒હિષા᳚ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑ન॒મુપૈ॑તિ । દક્ષિ॑ણમિ॒દ્ધ્મમ્ ।

ઉત્ત॑ર-મ્બ॒ર॒ઃઇઃ । આ॒ત્મા વા ઇ॒દ્ધ્મઃ ।

પ્ર॒જા બ॒ર્॒હિઃ । પ્ર॒જા હ્યા᳚ત્મન॒ ઉત્ત॑રતરા તી॒ર્થે ।

તતો॒ મેધ॑મુપ॒નીય॑ । ય॒થા॒ દે॒વ॒તમે॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ । પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનઃ ॥ 85 ॥

(વૃ॒શ્ચ॒તિ॒ - સા॒દ॒યે॒ - દિ॒દ્ધ્મઃ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 10)

(તૃતીય॑સ્યાં - દે॒વસ્યા᳚શ્વપ॒ર્॒શું-યોઁ વૈ - પૂ᳚ર્વે॒દ્યુઃ - કર્મ॑ણે વા॒ - મિન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રમ॑હ॒ન્-થ્સો॑-ઽપો - ઽવ॑ધૂતં॒ - ધૃષ્ટિ॑--ર્ દે॒વસ્યેત્યા॑હ॒ સંવઁ॑પામિ - દે॒વસ્ય॒ સ્ફ્યમાદ॑દે॒ - વજ્રો॒ વૈ સ્ફ્યો દશ॑)

(તૃ॒તીય॑સ્યાં - ઁય॒જ્ઞસ્યાન॑તિરેકાય - પ॒વિત્ર॑વત્ય - ધ્વ॒ર્યુ-ઞ્ચા॑ - ધિ॒ષવ॑ણમસ્ય॒ - ન્તરિ॑ક્ષ એ॒વ - રક્ષ॑સામ॒ન્તર્હિ॑ત્યૈ॒ - દ્વૌ વાવ પુરુ॑ષો॒ - યદ॒દશ્ચ॒ન્દ્રમ॑સિ॒ મેદ્ધ્ય॒-મ્પઞ્ચાશી॑તિઃ)

(તૃ॒તીય॑સ્યાં॒ - ઁયજ॑માનઃ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam

tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |

brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||

a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||

ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||

vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |

a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||

vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒

sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||

de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |

ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||

āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||

va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||

dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |

dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||

yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |

u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||

(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - barhirāharaṇam

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |

a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |

a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |

pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒rśvā ba॒r॒hiracchai̭ti |

prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||

oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||

ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |

yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |

rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi parśuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||

ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||

de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |

atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |

tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||

ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |

va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||

deva̭ barhi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |

mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |

parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||

ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||

deva̭barhi-śśa॒tava̭lśaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭valśā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||

ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||

adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |

a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |

ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |

pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |

tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||

pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |

puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |

pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |

pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||

indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||

bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |

brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||

brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |

garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |

su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||

(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - dohanam

pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |

ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |

ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||

śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||

a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |

e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||

dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |

tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||

vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |

teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||

anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||

tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |

na hi hu॒tagg svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |

di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |

a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |

nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |

svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |

dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||

pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |

ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||

a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |

a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |

i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |

atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||

ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |

daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |

trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||

na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |

ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||

yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |

pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |

kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||

a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||

sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |

tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |

ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||

soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |

saṃ॒va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||

somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |

ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |

pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||

a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |

taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||

ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |

ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |

tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||

(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ

karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |

ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |

ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||

āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |

de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||

a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |

de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |

rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||

a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃyo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |

dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||

ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |

dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||

mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |

mā bhermā saṃvi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |

ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ

pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |

a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||

a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |

pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒

nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |

e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |

apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||

i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||

sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |

suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |

dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||

dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |

gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||

u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||

adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||

agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||

(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ

indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |

tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||

dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||

prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |

sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |

sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |

pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||

āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |

rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |

agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ

ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |

agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||

yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |

vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |

āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |

ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||

atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒

daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |

rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||

a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |

tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |

kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||

a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||

a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |

yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |

ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||

de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||

adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |

sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |

ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |

trirhva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||

iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |

dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |

te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |

u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||

vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |

va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |

va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |

ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |

tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |

tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |

rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||

ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||

(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam

pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||

kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |

dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā

prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |

dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||

dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |

adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||

yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |

a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||

asaṃ̭va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||

(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam

dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||

apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭

se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |

ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va

nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||

a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |

ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |

jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |

ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |

dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |

dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||

dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |

diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |

e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |

eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |

ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃva~̭ti || 52 ||

atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |

tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |

yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ saggska̭roti |

ā॒tmāna̭me॒va ta-thsaggska̭roti | tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||

a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||

jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||

cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||

bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |

de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssaggsthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||

(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ saggskṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - saggsthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |

a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |

pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |

saṃva~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃva~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |

a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||

tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |

a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |

yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||

āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||

jana̭yatyai tvā॒ saṃyau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |

ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||

sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mārṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||

gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||

tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||

a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||

rakṣa̭sā-ma॒ntarhi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |

di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | varṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||

avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |

ya॒jñame॒va ha॒vīgṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |

pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |

tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |

tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||

ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |

akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||

prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth

sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |

yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |

so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||

a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |

a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |

sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||

tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |

tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |

tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||

tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||

(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |

rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||

vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||

teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |

pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||

meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |

oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || varṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |

vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||

ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||

dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||

a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |

sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |

ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||

bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |

divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |

tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |

sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||

a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |

tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |

astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||

kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |

ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |

yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||

bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||

de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |

prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |

meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||

tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||

mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |

vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||

pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |

ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |

āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to varṣī̭yasī-ṅkaroti |

de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||

purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |

ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||

krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |

dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |

u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |

u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |

pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |

yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |

meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||

yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |

tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||

yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||

(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - idhmābarhi-ssādanam

a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |

u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||

yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |

atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |

utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |

na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||

ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |

sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |

utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |

pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |

tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||

(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)

(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃva~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)

(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntarhi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)

(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||