Taittiriya Brahmana Ashtaka 2 Prashna 2.3 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

तैत्तिरीय ब्राह्मणांतल्या दुसऱ्या अष्टकांतलो तिसरो प्रपाठक होतृब्राह्मणशेष आसा. हातूंत चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता, सप्तहोता आनी दशहोता अशा होतृशब्दांचो अर्थ आनी वापर सांगलां. ब्रह्मवादी म्हणतात ते प्रमाण चार होतृंक चतुर्होतृत्व, आनी प्रजापति, सोम, अग्नि, धाता, इंद्र, अर्यमा हांका त्या त्या होतृसंज्ञा दिल्यात. प्रतिग्रह मंत्राच्या महिमेंत सांगलां की जो जाणून प्रतिग्रह करता तो इंद्रियाचो भाग आपणांत स्थापित करता, पूण अजाणान केल्ल्या प्रतिग्रहान तो भाग निघून वता. अग्निहोत्र आनी दर्श-पौर्णमास, चातुर्मास्य ह्या यज्ञक्रतूंचे ऋत्विज किते आसात तेंय हांगा सांगलां.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Anuvaka 1

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠકઃ - હોતૃબ્રાહ્મણશેષઃ
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - સર્વેષાં હોતૃમન્ત્રાણા-ઞ્ચતુર્હોતૃશબ્દેન વ્યવહાર
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કિ-ઞ્ચતુ॑ર્હોતૃણા-ઞ્ચતુર્હોતૃ॒ત્વમિતિ॑ । યદે॒વૈષુ ચ॑તુ॒ર્ધા હોતા॑રઃ । તેન॒ ચતુ॑ર્હોતારઃ । તસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્હોતાર ઉચ્યન્તે । તચ્ચતુ॑ર્હોતૃણા-ઞ્ચતુર્હોતૃ॒ત્વમ્ ॥ સોમો॒ વૈ ચતુ॑ર્હોતા । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતા । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તા । ઇન્દ્રઃ॑ સ॒પ્તહો॑તા ॥ 1 ॥

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणांत दुसऱ्या अष्टकांत तिसरो प्रपाठक - होतृब्राह्मणशेष. ओम् नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः, श्री गुरुभ्यो नमः. हरिः ओम्. अनुवाक 1 - सगळ्या होतृमंत्रांचो चतुर्होतृ शब्दान वापर. ब्रह्मवादी म्हणतात: चार होतृंक चतुर्होतृत्व कितें? जे देवांत चार प्रकारांनी होतार आसात, ताका लागून ते चतुर्होतार. देखून तांका चतुर्होतार म्हणतात. तें चार होतृंक चतुर्होतृत्व. सोम चतुर्होता. अग्नि पंचहोता. धाता षड्ढोता. इंद्र सप्तहोता. ॥ 1 ॥ ^AI

Anuvaka 2

પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્દશ॑હોતા । ય એ॒વ-ઞ્ચતુ॑ર્હોતૃણા॒-મૃદ્ધિં॒-વેઁદ॑ । ઋ॒ધ્નોત્યે॒વ ॥ ય એ॑ષામે॒વ-મ્બ॒ન્ધુતાં॒-વેઁદ॑ । બન્ધુ॑માન્ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-ઙ્ક્લૃપ્તિં॒-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । ય એ॑ષામે॒વ-મા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવાન્-ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ ॥ 2 ॥

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

प्रजापति दशहोता. जो कोण चार होतृंक वृद्धी जाणता, तो वाढता. जो तांची बांधवता जाणता, तो बांधववान जाता. जो तांची रचना जाणता, ताका ती साधता. जो तांचें आयतन जाणता, तो आयतनवान जाता. जो तांची प्रतिष्ठा जाणता, तो प्रतिष्ठित जाता. ॥ 2 ॥ ^AI

Anuvaka 3

પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । અથ॒ કસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્હોતાર ઉચ્યન્ત॒ ઇતિ॑ । ઇન્દ્રો॒ વૈ ચતુ॑ર્હોતા । ઇન્દ્રઃ॒ ખલુ॒ વૈ શ્રેષ્ઠો॑ દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑નાત્ । ય એ॒વમિન્દ્ર॒ગ્ગ્॒ શ્રેષ્ઠ॑-ન્દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑ના॒-દ્વેદ॑ । વસિ॑ષ્ઠ-સ્સમા॒નાના᳚-મ્ભવતિ । તસ્મા॒ચ્છ્રેષ્ઠ॑મા॒યન્ત॑-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ । કી॒ર્તિર॑સ્ય॒ પૂર્વા-ઽઽગ॑ચ્છતિ જ॒નતા॑માય॒તઃ । અથો॑ એન-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑ બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ ॥ 3 ॥

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

तो प्रतिष्ठित जाता. ब्रह्मवादी म्हणतात: दशहोता, चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता, सप्तहोता. मागीर कित्याक चतुर्होतार म्हणतात? इंद्र चतुर्होता. इंद्र देवतांत श्रेष्ठ, कारण तो उपदेशान श्रेष्ठ. जो कोण इंद्राक देवतांत श्रेष्ठ उपदेशान जाणता, तो समान लोकांत वसिष्ठ जाता. देखून श्रेष्ठ येवपी मनशाक पयल्याच क्षणार ओळखतात: हो आयलो, हो पावलो. ताची कीर्ति पयलीं येता, लोकांत येवपी. आनी मागीर ताका पयल्याच क्षणार ओळखतात: हो आयलो, हो पावलो. ॥ 3 ॥ ^AI

(સ॒પ્તહો॑તા - પ્રતિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ - બુદ્ધ્યન્તે॒ ષટ્ચ॑) (અ. 1)

Anuvaka 4

અનુવાકં 2 - નૈમિત્તિકો હોતૃમન્ત્રહોમઃ
દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગ્રહી॒ષ્યન્-થ્સ॒પ્તદ॑શ॒ કૃત્વો-ઽપા᳚ન્યાત્ । આ॒ત્માન॑મે॒વ સમિ॑ન્ધે । તેજ॑સે વી॒ર્યા॑ય । અથો᳚ પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વૈના᳚-મ્ભૂ॒ત્વા પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । આ॒ત્મનો ઽના᳚ર્ત્યૈ ॥ યદ્યે॑ન॒માર્ત્-વિ॑જ્યા-દ્વૃ॒તગ્ં સન્ત॑-ન્નિ॒ર્હરે॑રન્ન્ । આગ્ની᳚દ્ધ્રે જુહુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યન્તિષ્ઠન્ન્॑ । પ્ર॒તિ॒લો॒મં-વિઁ॒ગ્રાહ᳚મ્ ॥ 4 ॥

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ
dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

अनुवाक 2 - नैमित्तिक होतृमंत्र होम. दक्षिणा घेवपाचो आसा तो सतरा फावटी उजव्या नाकपुडयांतल्यान श्वास सोडूंक, आपूणच आपल्याक तेजा खातीर आनी वीर्याक खातीर प्रज्वलित करता. आनी मागीर प्रजापतीच आपूण जावन ती दक्षिणा घेता, आपल्याक इजा जावंक नजो म्हणून. जर ताका यज्ञांत विघ्न आयलें आनी तो व्रत घेतिल्लो आसतना ताका भायर काडलो, तर अग्नीध्रांत दशहोता मंत्रान होम करूंक, चार ग्रहणांनी घेतिल्ल्या आज्यान, मुखार उबो रावून, उलट क्रमान विग्रह करून. ^AI

Anuvaka 5

પ્રા॒ણાને॒વાસ્યોપ॑દાસયતિ ॥ યદ્યે॑ન॒-મ્પુન॑રુપ॒ શિક્ષે॑યુઃ । આગ્ની᳚દ્ધ્ર એ॒વ જુ॑હુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પ॒શ્ચા-ત્પ્રાંઆસી॑નઃ । અ॒નુ॒લો॒મ-મવિ॑ગ્રાહમ્ । પ્રા॒ણાને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ ॥ પ્રાય॑શ્ચિત્તી॒-વાઘોતે-ત્યૃ॑તુમુ॒ખ ઋ॑તુમુખે જુહોતિ । ઋ॒તૂને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ । કલ્પ॑ન્તે-ઽસ્મા ઋ॒તવઃ॑ ॥ 5 ॥

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

ताचे प्राणच उणे करता. जर ताका परत शिकोवंक सोदत, तर अग्नीध्रांतच दशहोता मंत्रान होम करूंक, चार ग्रहणांनी घेतिल्ल्या आज्यान, फाटल्यान बसून, सरळ क्रमान विग्रह करून. ताका प्राण परत योग्य करून दिता. प्रायश्चित्ती वाघोते असो ऋतुमुख मंत्र ऋतुमुखांत होम करता. ताका ऋतू योग्य करून दिता. ताका ऋतू योग्य जातात. ^AI

Anuvaka 6

ક્લૃ॒તા અ॑સ્મા ઋ॒તવ॒ આય॑ન્તિ ॥ ષડ્ઢો॑તા॒ વૈ ભૂ॒ત્વા પ્ર॒જાપ॑તિરિ॒દગ્ં સર્વ॑મસૃજત । સ મનો॑-ઽસૃજત । મન॒સો-ઽધિ॑ ગાય॒ત્રીમ॑સૃજત । તદ્ગા॑ય॒ત્રીં-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તામા-ઽલ॑ભત । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા અધિ॒ છન્દાગ્॑સ્ય સૃજત । છન્દો॒ભ્યો-ઽધિ॒ સામ॑ । ત-થ્સામ॒ યશ॑ આર્ચ્છત્ । તદા-ઽલ॑ભત ॥ 6 ॥

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

ताका ऋतू तयार जावन येतात. प्रजापती षड्ढोता जावन हें सगळें निर्माण केलें. ताणें मन निर्माण केलें. मनासावन गायत्री निर्माण केली. गायत्रीक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. गायत्रीसावन छंद निर्माण केले. छंदांसावन साम. सामाक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. ^AI

Anuvaka 7

સામ્નો-ઽધિ॒ યજૂગ્॑ષ્યસૃજત । યજુ॒ર્ભ્યો-ઽધિ॒ વિષ્ણુ᳚મ્ । ત-દ્વિષ્ણું॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । વિ॒ષ્ણોરદ્ધ્યોષ॑ધીરસૃજત । ઓષ॑ધી॒ભ્યો-ઽધિ॒ સોમ᳚મ્ । ત-થ્સોમં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । સોમા॒દધિ॑ પ॒શૂન॑સૃજત । પ॒શુભ્યો-ઽધીન્દ્ર᳚મ્ ॥ 7 ॥

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

सामासावन यजूस निर्माण केले. यजुर्भ्यांसावन विष्णू. विष्णूक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. विष्णूसावन औषधी निर्माण केल्यो. औषधींसावन सोम. सोमाक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. सोमासावन पशू निर्माण केले. पशूंसावन इंद्र. ^AI

Anuvaka 8

તદિન્દ્રં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તદે॑ન॒-ન્નાતિ॒ પ્રાચ્ય॑વત । ઇન્દ્ર॑ ઇવ યશ॒સ્વી ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નૈનં॒-યઁશો-ઽતિ॒ પ્રચ્ય॑વતે ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒નસ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્ં॑ હિનસ્તિ ॥ બ॒ર॒ઃઇષા॒ પ્રતી॑યા॒દ્ગાં-વાઁ-ઽશ્વં॑-વાઁ । એ॒તદ્વૈ પ॑શૂ॒ના-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॒-ન્ધામ્ના॒ પ્રત્યે॑તિ ॥ 8 ॥

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

त्या इंद्राक जो यश प्राप्त जालो. तें यश ताका सोडून गेलें ना. जो असो जाणता, तो इंद्रासारखो यशस्वी जाता. ताचें यश कधीच सोडून वचना. जें कांय आसा, तें सगळें उत्तान आंगिरसान स्वीकारलें. तें स्वीकारल्यान ताका हानी जाली ना. जें कांय स्वीकारचें आसा, तें सगळें उत्तान आंगिरस स्वीकारूं, अशें म्हणून स्वीकारचें. ही पृथ्वी उत्तान आंगिरस. हिचेच वरवीं तें स्वीकारता. ताका हानी करना. बरहिषान वा गायेन वा घोड्यान वा प्रतिग्रह करचो. हें पशूंचें प्रिय धाम. प्रिय धामानूच ताचे कडेन येता. ^AI

Anuvaka 9

(વિ॒ગ્રાહ॑ - મૃ॒તવ॒ - સ્તદા-ઽલ॑ભ॒ - તેન્દ્રં॑ - ગૃહ્ણીયા॒-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - કેશવપનાઙ્ગ-મ્પુષ્ટિવેદનં
યો વા અવિ॑દ્વા-ન્નિવ॒ર્તય॑તે । વિશી॑ર્ષા॒ સપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ । અથ॒ યો વિ॒દ્વા-ન્નિ॑વ॒ર્તય॑તે । સશી॑ર્ષા॒ વિપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ ॥ દે॒વતા॒ વૈ સ॒પ્ત પુષ્ટિ॑કામા॒ ન્ય॑વર્તયન્ત । અ॒ગ્નિશ્ચ॑ પૃથિ॒વી ચ॑ । વા॒યુશ્ચા॒ન્તરિ॑ક્ષ-ઞ્ચ । આ॒દિ॒ત્યશ્ચ॒ દ્યૌશ્ચ॑ ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ । અ॒ગ્નિર્ન્ય॑વર્તયત । સ સા॑હ॒સ્ર-મ॑પુષ્યત્ ॥ 9 ॥

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ
yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

जो अविद्वान निवर्तन करता, तो शिर नाशिल्लो, पापी, परलोकांत जाता. आनी जो विद्वान निवर्तन करता, तो शिर आशिल्लो, पापरहित, परलोकांत जाता. देवता सात पुष्टी इच्छिणार्यो निवर्तन करताल्यो. अग्नी आनी पृथ्वी, वायू आनी अंतरिक्ष, आदित्य आनी द्यौ, आनी चंद्रमा. अग्नीन निवर्तन केलें. तो हजारान पुष्ट जालो. ^AI

Anuvaka 10

પૃ॒થિ॒વી ન્ય॑વર્તયત । સૌષ॑ધીભિ॒-ર્વન॒સ્પતિ॑ભિ-રપુષ્યત્ । વા॒યુર્ન્ય॑વર્તયત । સ મરી॑ચીભિ-રપુષ્યત્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-ન્ન્ય॑વર્તયત । તદ્વયો॑ભિ-રપુષ્યત્ । આ॒દિ॒ત્યો ન્ય॑વર્તયત । સ ર॒શ્મિભિ॑-રપુષ્યત્ । દ્યૌર્ન્ય॑વર્તયત । સા નક્ષ॑ત્રૈ-રપુષ્યત્ । ચ॒ન્દ્રમા॒ ન્ય॑વર્તયત । સો॑-ઽહોરા॒ત્રૈ-ર॑ર્ધમા॒સૈ-ર્માસૈર્॑ ઋ॒તુભિઃ॑ સંવઁથ્સ॒રેણા॑-પુષ્યત્ । તાન્પોષા᳚ન્-પુષ્યતિ । યાગ્સ્તે-ઽપુ॑ષ્યન્ન્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દાન્નિ ચ॑ વ॒ર્તય॑તે॒ પરિ॑ ચ ॥ 10 ॥

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

पृथ्वीन निवर्तन केलें. ती औषधी आनी वनस्पतींनी पुष्ट जाली. वायून निवर्तन केलें. तो मरीचींनी पुष्ट जालो. अंतरिक्षान निवर्तन केलें. तें पक्ष्यांनी पुष्ट जालें. आदित्यान निवर्तन केलें. तो किरणांनी पुष्ट जालो. द्यौन निवर्तन केलें. ती नक्षत्रांनी पुष्ट जाली. चंद्रमान निवर्तन केलें. तो अहोरात्र, अर्धमास, मास, ऋतू आनी वर्सान पुष्ट जालो. तो ते पोषण पुष्ट करता. जे तुजे पुष्ट जाले, ते. जो असो जाणता आनी निवर्तन करता, तो परि पुष्ट जाता. ^AI

(અ॒પુ॒ષ્ય॒ન્ - નક્ષ॑ત્રૈરપુષ્ય॒-ત્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

Anuvaka 11

અનુવાકં 4 - પ્રતિગ્રહમન્ત્રમહિમજ્ઞાનમ્
તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ર્ધમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ સોમ॑સ્ય॒ વાસઃ॑ પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 11 ॥

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam
tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

अनुवाक 4 - प्रतिग्रह मंत्राच्या महिमाचें ज्ञान. त्या अग्नीचें, जेन्ना ताणें सुवर्ण प्रतिग्रह केलें, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो अर्ध भाग निघून गेलो. तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो अर्ध इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. जो अशें जाणून सुवर्ण प्रतिग्रह करता, तो अर्ध इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता. पूण जो अजाण सुवर्ण प्रतिग्रह करता, ताचो अर्ध इंद्रिय भाग निघून वता. त्या सोमाचें, जेन्ना ताणें वस्त्र प्रतिग्रह केलें, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो तिसरो भाग निघून गेलो. ^AI

Anuvaka 12

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વાસઃ॑ પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । તૃતી॑યમસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-મ્પ્ર॑તિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તામે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ચ॑તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત ॥ 12 ॥

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो तिसरो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. जो अशें जाणून वस्त्र प्रतिग्रह करता, तो तिसरो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता. पूण जो अजाण वस्त्र प्रतिग्रह करता, ताचो तिसरो इंद्रिय भाग निघून वता. त्या रुद्राचें, जेन्ना ताणें गाय प्रतिग्रह केली, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो चवथो भाग निघून गेलो. ती ह्या मंत्रानच परत मेळयली. तेखातीर ताणें तो चवथो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. ^AI

Anuvaka 13

ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્ગા-મ્પ્ર॑તિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ પ॑ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાનશ્વ॑-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ ॥ 13 ॥

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

तो चवथो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता, जो अशें जाणून गाय प्रतिग्रह करता. पूण जो अजाण प्रतिग्रह करता, ताचो चवथो इंद्रिय भाग निघून वता. त्या वरुणाचें, जेन्ना ताणें घोडो प्रतिग्रह केलो, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो पांचवो भाग निघून गेलो. तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो पांचवो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. तो पांचवो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता, जो अशें जाणून घोडो प्रतिग्रह करता. ^AI

Anuvaka 14

અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ષ॒ષ્ઠમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ 14 ॥

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या पांचव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. त्या प्रजापतीन पुरुष प्रतिग्रह केलो, ताच्या सव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ताका ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलो. ह्या मंत्रान ताणें सवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता पुरुष प्रतिग्रह करता, तो सवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या सव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. ^AI

Anuvaka 15

તસ્ય॒ વૈ મનો॒સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ સ॑પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાગ્સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । સ॒પ્ત॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વા ઉ॑ત્તા॒નસ્યા᳚ઙ્ગીર॒સસ્યા પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 15 ॥

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

त्या मनून तल्प प्रतिग्रह केलो, ताच्या सातव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ताका ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलो. ह्या मंत्रान ताणें सातवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता तल्प प्रतिग्रह करता, तो सातवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या सातव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. त्या उत्तान अंगिरसान प्राण प्रतिग्रह केलो, ताच्या आठव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ^AI

Anuvaka 16

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિ-ઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન-સ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્ં॑ હિનસ્તિ ॥ 16 ॥

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

तें ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलें. ह्या मंत्रान ताणें आठवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता प्राण प्रतिग्रह करता, तो आठवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या आठव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. जें कितेंय हें सगळें, तें सगळें उत्तान अंगिरसानच प्रतिग्रह केलें. तें ताका प्रतिग्रह केल्लें हानि करूंक ना. जें कितेंय प्रतिग्रह करचें आसा, तें सगळें उत्तान अंगिरस तुका प्रतिग्रह करूं दी, अशेंच प्रतिग्रह करचो. ही पृथ्वीच उत्तान अंगिरस. हिचेंच तें प्रतिग्रह करता. ताका हानि करना. ^AI

Anuvaka 17

(તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામચ્ - ચતુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મન્નુ॒પાધ॒ - ત્તાશ્વ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ - ષ॒ષ્ઠ॑મસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ક્રામ -ત્યષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામત્ - પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાચ્ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 4)
(તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય॒ગ્ં॒ સોમ॑સ્ય॒ વાસ॒સ્તદે॒તેન॑ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-ન્તામે॒તેન॒ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ॒-મ્મનો॒સ્તલ્પ॒-ન્તમે॒તેનો᳚ત્તા॒નસ્ય॒ તદે॒તેનાપ્રા॑ણ॒દ્ય-દ્વૈ )
(અ॒ર્ધ-ન્તૃતી॑યમષ્ટ॒મ-ન્તચ્ચ॑તુ॒ર્થ-ન્તા-મ્પ॑ઞ્ચ॒મગ્ં ષ॒ષ્ઠગ્ં સ॑પ્ત॒મન્તમ્ ।
તદે॒તેન॒ દ્વે તામે॒તેનૈક॒-ન્તમે॒તેન॒ ત્રીણિ॒ તદે॒તેનૈકં᳚ )
અનુવાકં 5 - પ્રશ્નોત્તરરૂપો બ્રહ્મવિષયસ્સંવાઁદઃ
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ॥ ય-દ્દશ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજ॒ન્તેતિ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજન્ત ॥ યચ્ચતુ॑ર્હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૌષ॑ધી-રસૃજ॒ન્તેતિ॑ । સોમે॑ન॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 17 ॥

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )
(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |
tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )
anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

तिसऱ्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, चवथ्या इंद्रियाचें आत्मनि उपाधान जालें, अश्व प्रतिग्रहण करता, सव्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, आठव्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, प्रतिग्रहण करूं ये, आनी चार. (अ. 4) त्या अग्नीचें सुवर्ण, सोमाचें वस्त्र, तें ह्या रुद्राचें गो, ह्या वरुणाचें अश्व, प्रजापतीचें पुरुष, मनूचें तल्प, तें ह्या उत्तानाचें, तें ह्या अप्राणाचें, जें कितें. अर्ध, तिसरें, आठवें, तें चवथें, तां पांचवें, सवें, सातवें, तें. तें ह्या दोन, तां ह्या एक, तें ह्या तीन, तें ह्या एक. अनुवाक 5 - प्रश्नोत्तररूप ब्रह्मविषय संवाद. ब्रह्मवादी म्हणतात. जेन्ना दशहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा प्रजा निर्माण केल्यो? प्रजापतीन ते गृहपतीन वाढले, तेन प्रजा निर्माण केल्यो. जेन्ना चतुर्होतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा औषधी निर्माण केल्यो? सोमान ते गृहपतीन वाढले. ^AI

Anuvaka 18

તેનૌષ॑ધી-રસૃજન્ત ॥ ય-ત્પઞ્ચ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒-ન્પ્રાણુ॑દન્ત । કેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જ॒તેતિ॑ । અ॒ગ્નિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒ન્-પ્રાણુ॑દન્ત । તેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જત ॥ ય-થ્ષડ્ઢો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 18 ॥

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

तेन औषधी निर्माण केल्यो. जेन्ना पंचहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा ह्या लोकांतल्यान असुरांक धांवडले? कुणा तांचीं पशूं हरण केलीं? अग्नीन ते गृहपतीन वाढले, तेन ह्या लोकांतल्यान असुरांक धांवडले, तेन तांचीं पशूं हरण केलीं. जेन्ना षड्ढोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? ^AI

Anuvaka 19

કેન॒ર્તૂન॑-કલ્પય॒ન્તેતિ॑ । ધા॒ત્રા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ર્તૂન॑કલ્પયન્ત ॥ ય-થ્સ॒પ્તહો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । કેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ । અ॒ર્ય॒મ્ણા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । તેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ ॥ 19 ॥

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

कुणा ऋतू कल्पिले? धात्रान ते गृहपतीन वाढले, तेन ऋतू कल्पिले. जेन्ना सप्तहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा स्वर्गाक गेले? कुणा हे लोक पसरले? अर्यमान ते गृहपतीन वाढले, तेन स्वर्गाक गेले, तेन हे लोक पसरले. ^AI

Anuvaka 20

એ॒તે વૈ દે॒વા ગૃ॒હપ॑તયઃ । તાન્. ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । અપ્ય॒ન્યસ્ય॑ ગાર્હપ॒તે દીક્ષ॑તે । અ॒વા॒ન્ત॒રમે॒વ સ॒ત્રિણા॑-મૃદ્ધ્નોતિ ॥ યો વા અ॑ર્ય॒મણં॒-વેઁદ॑ । દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય॒જ્ઞો વા અ॑ર્ય॒મા । આર્યા॑વસ॒તિરિતિ॒ વૈ તમા॑હુ॒ર્ય-મ્પ્ર॒શગ્ંસ॑ન્તિ ॥ આર્યા॑ વસ॒તિર્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 20 ॥

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

ही देव गृहपती अशेत. जो असो जाणकार जाण्टा, तो दुसऱ्याच्या गार्हपत्य दीक्षेंतूय दीक्षा घेता, तो सत्रिणां मदींच अंतर साधयता. जो अर्यमाचें जाण्टा, ताचे कडेन प्रजा दान करपाक इत्सुक जातात. यज्ञ होय अर्यमा. जाका लोक प्रशंसा करतात, ताका आर्यावसति अशें म्हण्टात. जो असो जाण्टा, तो आर्यावसति जाता. ॥ 20 ॥ ^AI

Anuvaka 21

યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॒-ઞ્ચતુ॑ર્હોતારઃ । ચતુ॑ર્હોતૃ॒ભ્યો-ઽધિ॑ ય॒જ્ઞો નિમિ॑ર્તઃ । સ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વિ॒વદે॑ત । અ॒હમે॒વ ભૂયો॑ વેદ । યશ્ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્॒. વેદેતિ॑ । સ હ્યે॑વ ભૂયો॒ વેદ॑ । યશ્ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્.॒ વેદ॑ ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતૄ॒ન્॒. વેદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ ॥ 21 ॥

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

हें जें कितेंय आसा, तें सगळें चतुर्होतारांचें. चतुर्होतृभ्योचेर यज्ञ निर्माण जाला. जो असो जाणकार जाण्टा, तो झगडटा: 'हांवूच चड जाण्टां, आनी चतुर्होतॄन जाण्टा' अशें म्हण्टा. तोच चड जाण्टा, जो चतुर्होतॄन जाण्टा. जो चतुर्होतृ होतॄन जाण्टा, तो सगळ्या प्रजांनी अन्न खाता. ॥ 21 ॥ ^AI

Anuvaka 22

સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિજ॑યતિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । સોમ॒શ્ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । અ॒ર્ય॒મા સ॒પ્તહો॑તૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । એ॒તે વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા॑રઃ । તાન્. ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ । સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિ જ॑યતિ ॥ 22 ॥

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

तो सगळ्या दिशा जिखता. प्रजापति दशहोतृ होता. सोम चतुर्होतृ होता. अग्नि पञ्चहोतृ होता. धाता षड्ढोतृ होता. अर्यमा सप्तहोतृ होता. हे चतुर्होतृ होतार. जो असो जाण्टा, तो सगळ्या प्रजांनी अन्न खाता. तो सगळ्या दिशा जिखता. ॥ 22 ॥ ^AI

(આ॒ર્ધ્નુ॒વ॒ - ન્ના॒ધ્નુ॒વ॒ - ન્નિત્યે॒ - વં-વેઁદા᳚ - ત્તિ॒ - સર્વા॒ દિશો॒ભિ જ॑યતિ ) (અ. 5)

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

आर्ध्नुवन्, आध्नुवन्, इत्येवंविद, इति, सर्वा दिशोभि जयति (अ. 5) ^AI

(વૈ તેન॑ સ॒ત્ર-ઙ્કેન॑)

Anuvaka 23

2.3.6 અનુવાકં - હોતૃપ્રશંસાપ્રસઙ્ગેન ક્રતૂનામૃત્વિગ્ વિશેષવ્યવસ્થાપનમ્, અગ્નિહોત્રસ્ય પ્રાશસ્ત્ય-ઞ્ચ
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા-સ્સૃ॒ષ્ટ્વા વ્ય॑સ્રગ્ંસત । સ હૃદ॑ય-મ્ભૂ॒તો॑-ઽશયત્ । આત્મ॒ન્॒. હા(3) ઇત્યહ્વ॑યત્ । આપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા અ॑ગ્નિહો॒ત્રેણૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । તાઃ કુસિ॑ન્ધ॒મુપૌ॑હન્ન્ । તસ્મા॑દગ્નિહો॒ત્રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । એક॑ ઋ॒ત્વિક્ ॥ ચ॒તુ॒ષ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । અ॒ગ્નિ-ર્વા॒યુ-રા॑દિ॒ત્ય-શ્ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ ॥ 23 ॥

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

2.3.6 अनुवाक: होतृप्रशंसाप्रसंगान क्रतूंचें ऋत्विग्विशेषव्यवस्थापन, आनी अग्निहोत्राचें प्राशस्त्य. प्रजापतिन प्रजा निर्माण करून तो विसर्जित जालो. तो हृदयांत भूत जावन पडलो. 'आत्मन् हा' अशें आपयलें. आपो प्रतिसाद दिलो. ते अग्निहोत्रानच यज्ञक्रतून उप पर्यावर्तलीं. तीं कुसिंधु उपौहन्न. देखून अग्निहोत्र यज्ञक्रतूचो एक ऋत्विक्. चार वेळा आपयलें. अग्नि, वायु, आदित्य, चन्द्रमा. ॥ 23 ॥ ^AI

Anuvaka 24

તે પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે દ॑ર્શપૂર્ણમા॒સાભ્યા॑મે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હગ્ગ્-શ્ચ॒ત્વાર્યઙ્ગા॑નિ । તસ્મા᳚-દ્દર્શપૂર્ણમા॒સયો᳚-ર્યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ચ॒ત્વાર॑ ઋ॒ત્વિજઃ॑ ॥ પ॒ઞ્ચ॒ કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । પ॒શવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે ચા॑તુર્મા॒સ્યૈરે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒લ્ ઁલોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્ં॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ । તસ્મા᳚ચ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તોઃ ॥ 24 ॥

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

ते प्रत्युत्तर दिले. ते दर्श आनी पौर्णमास यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी उपाहग चार अंगां आपणाकडेन घेतलीं. देखून दर्श आनी पौर्णमास यज्ञक्रतूचे चार ऋत्विज आसतात. पांच वेळा आपयले. पशूंनी प्रत्युत्तर दिले. ते चातुर्मास्य यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी लोम, चाम, मांस, अस्थी आनी मज्जा आपणाकडेन घेतलीं. देखून चातुर्मास्य यज्ञक्रतूचे पांच ऋत्विज आसतात. ^AI

Anuvaka 25

પઞ્ચ॒ર્ત્વિજઃ॑ ॥ ષ॒ટ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । ઋ॒તવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે પ॑શુબ॒ન્ધેનૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒ન્-થ્સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તસ્મા᳚ત્-પશુબ॒ન્ધસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ષડૃ॒ત્વિજઃ॑ ॥ સ॒પ્ત॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । હોત્રાઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા-સ્સૌ॒મ્યેનૈ॒વાદ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત ॥ 25 ॥

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

सहा वेळा आपयले. ऋतूंनी प्रत्युत्तर दिले. ते पशुबंध यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी स्तन, अंडकोश, शिश्न आनी खालचो प्राण आपणाकडेन घेतले. देखून पशुबंध यज्ञक्रतूचे सहा ऋत्विज आसतात. सात वेळा आपयले. होत्रांनी प्रत्युत्तर दिले. ते सोमयाग यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. ^AI

Anuvaka 26

તા ઉપૌ॑હન્-થ્સ॒પ્તશી॑ર્ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્ । તસ્મા᳚-થ્સૌ॒મ્યસ્યા᳚દ્ધ્વ॒રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । સ॒પ્ત હોત્રાઃ॒ પ્રાચી॒ર્વષ॑ટ્કુર્વન્તિ ॥ દ॒શ॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । તપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । તત્-કર્મ॑ણૈ॒વ સં॑વઁથ્સ॒રેણ॒ સર્વૈ᳚ર્યજ્ઞક્ર॒તુભિ॒રુપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તત । ત-થ્સર્વ॑મા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગ॒-મુપૌ॑હત્ । તસ્મા᳚થ્- સંવઁથ્સ॒રે સર્વે॑ યજ્ઞક્ર॒તવો-ઽવ॑રુદ્ધ્યન્તે ॥ તસ્મા॒-દ્દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । એક॑હોત્રે બ॒લિગ્ં હ॑રન્તિ । હર॑ન્ત્યસ્મૈ પ્ર॒જા બ॒લિમ્ । ઐન॒મપ્ર॑તિખ્યાત-ઙ્ગચ્છતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 26 ॥

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

तांणी सात शिरांचे प्राण आपणाकडेन घेतले. देखून सोमयाग यज्ञक्रतूचे सात होत्रे पूर्वेकडेन वषट्कार करतात. धा वेळा आपयले. तपानी प्रत्युत्तर दिले. ते कर्मान आनी वर्सान सगळ्या यज्ञक्रतूंकडेन परत वळले. ते सगळें आत्म्याकडेन अपरिवर्गपणान आपणाकडेन घेतले. देखून वर्सांत सगळे यज्ञक्रतू आपणाकडेन घेतले जातात. देखून धाहोता, चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता आनी सप्तहोता आसतात. एकहोत्राक बळी दितात. ताका प्रजा बळी दितात. अशें जाणपी मनशाक अपरिहार्यपणान मेळटा. ^AI

Anuvaka 27

(ચ॒ન્દ્રમા᳚ - શ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તો - ર॑દ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત - સ॒પ્તહો॑તા ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - અગ્નિહોત્રસ્ય સર્વક્રતુરુદ્ભાવસાધનેન પ્રશંસા
પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષ-મસૃજત । સો᳚-ઽગ્નિર॑બ્રવીત્ । મમા॒ય-મન્ન॑મ॒સ્ત્વિતિ॑ । સો॑-ઽબિભેત્ । સર્વં॒-વૈઁ મા॒-ઽય-મ્પ્રધ॑ક્ષ્ય॒તીતિ॑ । સ એ॒તાગ્-શ્ચતુ॑ર્હોતૄનાત્મ॒-સ્પર॑ણાનપશ્યત્ । તાન॑જુહોત્ । તૈર્વૈ સ આ॒ત્માન॑-મસ્પૃણોત્ ॥ યદ॑ગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । એક॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોત્યગ્નિહો॒ત્રમ્ ॥ 27 ॥

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

चंद्रमा चातुर्मास्य यज्ञक्रतूंच्या अद्ध्वरान यज्ञक्रतून उपरांत परत येतात, सप्तहोता आनी चार. अनुवाक 7 - अग्निहोत्राच्या सर्वक्रतू उद्भव साधनान प्रशंसा. प्रजापतीन पुरुष निर्माण केलो. तो अग्नि जालो आनी म्हणालो, 'हें म्हजें अन्न जावं.' तो भियेलो, 'हें सर्व म्हाका जलायतलें.' ताणें आत्म्याक तृप्त करपी चार होतृ पळयले. ते ताणें हवन केले. तांच्या द्वारा ताणें आत्म्याक तृप्त केलो. जेन्ना अग्निहोत्र हवन करता, तेन्ना एकहोता यज्ञक्रतू प्राप्त करता, अग्निहोत्र. ^AI

Anuvaka 28

કુસિ॑ન્ધ-ઞ્ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । ચતુ॑ર્હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ દર્શપૂર્ણમા॒સૌ । ચ॒ત્વારિ॑ ચા॒ત્મનો-ઽઙ્ગા॑નિ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । સ॒મિત્પ॑ઞ્ચ॒મી । પઞ્ચ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ ચાતુર્મા॒સ્યાનિ॑ । લોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્ં॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ ॥ 28 ॥

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

कुसिंधान आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. तेन्ना चार होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, दर्शपूर्णमास. चार आत्म्याचे अवयव तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. समित पांचवी. तेन्ना पांच होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, चातुर्मास्य. लोम, त्वचा, मांस, अस्थि, मज्जा. ^AI

Anuvaka 29

તાનિ॑ ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । ષડ્ઢો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ પશુબ॒ન્ધમ્ । સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તાનિ॑ ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ ॥ 29 ॥

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

ताणीं आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. तेन्ना सहा होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, पशुबंध. स्तन, अंडकोश, शिश्न, अवाञ्च प्राण. ताणीं आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. ^AI

Anuvaka 30

સ॒મિ-થ્સ॑પ્ત॒મી । સ॒પ્તહો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒રમ્ । સ॒પ્ત ચા॒ત્મનઃ॑ શીર્ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્-થ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॒હોતિ॑ । દ્વિર્નિમા᳚ર્ષ્ટિ । દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ । દશ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સંવઁથ્સ॒રમ્ । સર્વ॑-ઞ્ચા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગગ્ગ્ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 30 ॥

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

समित सातवी. तेन्ना सात होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, सौम्य अद्ध्वर. सात आत्म्याचे मस्तकांतले प्राण तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. दोन निमार्जन करता. दोन प्राशन करता. तेन्ना दश होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, संवत्सर. सर्व आत्म्याक अपरिवर्ग तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. ^AI

Anuvaka 31

(અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં - મ॒જ્જાનં॒ - દ્વિર્જુ॑હો॒ - ત્યપ॑રિવર્ગગ્ગ્ સ્પૃ॒ણોત્યેક॑-ઞ્ચ ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - સૃષ્ટિસાધનત્વેન હોતૃમન્ત્રાસામર્થ્ય પ્રશંસા
[(અપ॑ક્રામત ગર્ભિ॒ણ્યઃ) ઇસ્ ઓન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ , નોત્ અ મન્ત્ર]
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑નભવત્ । સ હરિ॑ત-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા॒-થ્સ્ત્ર્ય॑ન્તર્વ॑ત્ની । હરિ॑ણી સ॒તી શ્યા॒વા ભ॑વતિ । સ વિ॒જાય॑માનો॒ ગર્ભે॑ણાતામ્યત્ । સ તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા᳚-ત્તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો ભ॑વતિ । તસ્યાસુ॑રે॒વાજી॑વત્ ॥ 31 ॥

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā
[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

अग्निहोत्रांत मज्जा दोन फावटी जुहोता, आनी परिवर्ग सोडून एकूच स्पृश करता. (अ. 7) अनुवाक 8 - सृष्टीचें साधन म्हणून होतृमंत्रांच्या सामर्थ्याची प्रशंसा [(अपक्रामत गर्भिण्यः) हें फकत सूचना आसा, मंत्र न्हय] प्रजापतीन इच्छा केली, 'हांव प्रजा उत्पन्न करूं.' तो तप केलो. तो अंतर्वत्नी जालो. तो हरित आनी श्याव रंगाचो जालो. देखून स्त्री अंतर्वत्नी जाता. गर्भिणी स्त्री हरित आनी श्याव रंगाची जाता. तो जल्म घेतना गर्भान पिडिल्लो जालो. तो अंतरांत कृष्ण आनी श्याव रंगाचो जालो. देखून गर्भ अंतरांत कृष्ण आनी श्याव रंगाचो जाता. ताचे अंतरांत असुर रावताले. ॥ 31 ॥ ^AI

Anuvaka 32

તેનાસુ॒ના-ઽસુ॑રાનસૃજત । તદસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વમ્ । ય એ॒વમસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વં-વેઁદ॑ । અસુ॑માને॒વ ભ॑વતિ । નૈન॒મસુ॑ર્જહાતિ ॥ સો-ઽસુ॑રાન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા પિ॒તેવા॑મન્યત । તદનુ॑ પિ॒તૄન॑સૃજત । તત્-પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વં-વેઁદ॑ । પિ॒તેવૈ॒વ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ ॥ 32 ॥

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

त्या असून (प्राणान) ताणें असुरांक उत्पन्न केले. तेंच असुरांचें असुरत्व. जो असुरांचें असुरत्व अशें जाणता, तो असुमान (प्राणवान) जाता. असुर ताका सोडना. तो असुरांक उत्पन्न करून बापापरी मानू लागलो. ताचे उपरांत पितरांक उत्पन्न केले. तेंच पितरांचें पितृत्व. जो पितरांचें पितृत्व अशें जाणता, तो आपल्या लोकांक बापापरी जाता. ॥ 32 ॥ ^AI

Anuvaka 33

યન્ત્ય॑સ્ય પિ॒તરો॒ હવ᳚મ્ ॥ સ પિ॒તૄન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા ઽમ॑નસ્યત્ । તદનુ॑ મનુ॒ષ્યા॑-નસૃજત । તન્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વં-વેઁદ॑ । મ॒ન॒સ્વ્યે॑વ ભ॑વતિ । નૈન॒-મ્મનુ॑ર્જહાતિ ॥ તસ્મૈ॑ મનુ॒ષ્યા᳚ન્-થ્સસૃજા॒નાય॑ । દિવા॑ દેવ॒ત્રા ઽભ॑વત્ । તદનુ॑ દે॒વાન॑સૃજત । ત-દ્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-ન્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વં-વેઁદ॑ । દિવા॑ હૈ॒વાસ્ય॑ દેવ॒ત્રા ભ॑વતિ ॥ તાનિ॒ વા એ॒તાનિ॑ ચ॒ત્વાર્યમ્ભાગ્ં॑સિ । દે॒વા મ॑નુ॒ષ્યાઃ᳚ પિ॒તરો-ઽસુ॑રાઃ ॥ તેષુ॒ સર્વે॒ષ્વમ્ભો॒ નભ॑ ઇવ ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 33 ॥

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

ताचे पितर हवनाक येतात. तो पितरांक उत्पन्न करून मनस्वी जालो. ताचे उपरांत मनुष्यांक उत्पन्न केले. तेंच मनुष्यांचें मनुष्यत्व. जो मनुष्यांचें मनुष्यत्व अशें जाणता, तो मनस्वी जाता. मनु ताका सोडना. ताणें मनुष्यांक उत्पन्न केल्यार, दिवा देवत्रा जालो. ताचे उपरांत देवांक उत्पन्न केले. तेंच देवांचें देवत्व. जो देवांचें देवत्व अशें जाणता, ताचें दिवा देवत्रा जाता. हीं चार अंभाग्स (भाग) आसात: देव, मनुष्य, पितर आनी असुर. त्या सगळ्यांत ताका अंभो नभापरी जाता, जो अशें जाणता. ॥ 33 ॥ ^AI

(અ॒જી॒વ॒થ્ - સ્વાના᳚-મ્ભવતિ - દે॒વાન॑સૃજત સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 8)

Anuvaka 34

અનુવાકં 9 - વાયુરૂપત્વજ્ઞાનેન હોતૃમન્ત્રાણા-મ્પ્રશંસા
[(ય॒થા॒સ્થા॒ન-ઙ્ગ॑ર્ભિ॒ણ્યઃ॑) ઇસ્ ऒન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિऒન્ , નॊત્ અ મન્ત્ર]
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ । યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પંવઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રિયાત્ । ન પુ॒રા ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યેત । પ॒શુ॒માન્-થ્સ્યા᳚ત્ । વિ॒ન્દેત॑ પ્ર॒જામ્ ॥ યો વા ઇ॒મં-વેઁદ॑ ॥ 34 ॥

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā
[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

अनुवाक 9 - वायुरूपत्वज्ञानान होतृमंत्रांची प्रशंसा [(यथास्थान-ङ्गर्भिण्यः) ही इंद्राची स्तुती, मंत्र न्हय] ब्रह्मवादी अशें सांगतात: जो कोण इमं वेगान व्हांवपी वायू जाणता, जाचे कडल्यान हो वायू व्हांवता, जाका अभि व्हांवता, जाका अभि संव्हांवता, तो सगळें आयुश्य जगता. आयुश्याचे आदीं मरना. पशूंनी भरलेलो जाता. प्रजा मेळयता. जो कोण इमं जाणता. ॥ 34 ॥ ^AI

Anuvaka 35

યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પંવઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રેતિ । ન પુ॒રા-ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યતે । પ॒શુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । વિ॒ન્દતે᳚ પ્ર॒જામ્ ॥ અ॒દ્ભ્યઃ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ સમ્પ॑વતે ॥ 35 ॥

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

जाचे कडल्यान हो वायू व्हांवता, जाका अभि व्हांवता, जाका अभि संव्हांवता, तो सगळें आयुश्य जगता. आयुश्याचे आदीं मरना. पशूंनी भरलेलो जाता. प्रजा मेळयता. उदकांतल्यान व्हांवता. उदकांक अभि व्हांवता. उदकांक अभि संव्हांवता. ॥ 35 ॥ ^AI

Anuvaka 36

અ॒સ્યાઃ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ સમ્પ॑વતે । અ॒ગ્નેઃ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષા-ત્પવતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે ॥ 36 ॥

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ह्या पृथ्वीचेर व्हांवता. हिका अभि व्हांवता. हिका अभि संव्हांवता. अग्नीचेर व्हांवता. अग्नीक अभि व्हांवता. अग्नीक अभि संव्हांवता. अंतरिक्षांतल्यान व्हांवता. अंतरिक्षाक अभि व्हांवता. अंतरिक्षाक अभि संव्हांवता. आदित्यांतल्यान व्हांवता. ॥ 36 ॥ ^AI

Anuvaka 37

આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દ્યોઃ પ॑વતે । દિવ॑મ॒ભિ પ॑વતે ॥ દિવ॑મ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દિ॒ગ્ભ્યઃ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ સ-મ્પ॑વતે । સ યત્-પુ॒રસ્તા॒દ્વાતિ॑ । પ્રા॒ણ એ॒વ ભૂ॒ત્વા પુ॒રસ્તા᳚દ્વાતિ ॥ 37 ॥

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

आदित्याक अभि व्हांवता. आदित्याक अभि संव्हांवता. द्युलोकांतल्यान व्हांवता. द्युलोकाक अभि व्हांवता. द्युलोकाक अभि संव्हांवता. दिकांतल्यान व्हांवता. दिकांक अभि व्हांवता. दिकांक अभि संव्हांवता. तो जो मुखार व्हांवता, तो प्राण रूप जावन मुखार व्हांवता. ॥ 37 ॥ ^AI

Anuvaka 38

તસ્મા᳚ત્-પુ॒રસ્તા॒-દ્વાન્ત᳚મ્ । સર્વાઃ᳚ પ્ર॒જાઃ પ્રતિ॑ નન્દન્તિ । પ્રા॒ણો હિ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚મ્ । પ્રા॒ણ ઇ॑વ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પ્રા॒ણ એ॒વ ॥ અથ॒ ય-દ્દ॑ક્ષિણ॒તો વાતિ॑ । મા॒ત॒રિશ્વૈ॒વ ભૂ॒ત્વા દ॑ક્ષિણ॒તો વા॑તિ । તસ્મા᳚-દ્દક્ષિણ॒તો વાન્તં॑-વિઁ॒દ્યાત્ । સર્વા॒ દિશ॒ આવા॑તિ ॥ 38 ॥

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

देखून मुखार व्हांवपी वायूक सगळ्यो प्रजा आनंदान येवकार दितात. कारण प्राण प्रजांचो प्रिय आसा. प्राणा सारको प्रजांचो प्रिय जाता. जो कोण अशें जाणता. तो खरोच प्राण. आतां जो दक्षिणेकडल्यान व्हांवता, तो मातरिश्वा रूप जावन दक्षिणेकडल्यान व्हांवता. देखून दक्षिणेकडल्यान व्हांवपी वायू जाणचो. तो सगळ्यो दिका भरून व्हांवता. ॥ 38 ॥ ^AI

Anuvaka 39

સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ વિવા॑તિ । સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ સંવાઁ॒તીતિ॑ । સ વા એ॒ષ મા॑ત॒રિશ્વૈ॒વ ॥ અથ॒ યત્-પ॒શ્ચાદ્વાતિ॑ । પવ॑માન એ॒વ ભૂ॒ત્વા પ॒શ્ચાદ્વા॑તિ । પૂ॒તમ॑સ્મા॒ આહ॑રન્તિ । પૂ॒તમુપ॑હરન્તિ । પૂ॒તમ॑શ્નાતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પવ॑માન એ॒વ ॥ 39 ॥

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

सगळ्यो दिका अनुसरून व्हांवता. सगळ्यो दिका अनुसरून संव्हांवता. तो खरोच मातरिश्वा. आतां जो फाटल्यान व्हांवता, तो पवमान रूप जावन फाटल्यान व्हांवता. ताका शुद्ध आसन हाडटात. शुद्ध उपहार दितात. शुद्ध खाता. जो कोण अशें जाणता. तो खरोच पवमान. ॥ 39 ॥ ^AI

Anuvaka 40

અથ॒ યદુ॑ત્તર॒તો વાતિ॑ । સ॒વિ॒તૈવ ભૂ॒ત્વોત્ત॑ર॒તો વા॑તિ । સ॒વિ॒તેવ॒ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ સ॑વિ॒તૈવ ॥ તે ય એ॑ન-મ્પુ॒રસ્તા॑દા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પુ॒રસ્તા᳚ત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પુ॒રસ્તા॒દિત॑રાન્-પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-ન્દક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ ॥ 40 ॥

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

आतां उत्तरेकडून वारो वाजता, तो सविता देवूच जाल्यार उत्तरेकडून वाजता. तो सवित्या सारखो आपल्या लोकांचो जाता. जो हें अशें जाणता, तो हा सविता देवूच जाता. जे ताका मुखार येवन उपहास करतात, तेच ताचे मुखार पाप. ते ते नाश करतात. मुखार दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका दक्षिणेकडून येवन उपहास करतात. ^AI

Anuvaka 41

ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-મ્પ॒શ્ચાદા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પ॒શ્ચાત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પ॒શ્ચાદિત॑રાન્-પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑નમુત્તર॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્યો᳚ત્તર॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ ॥ 41 ॥

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

जे ताचे दक्षिणेकडील पाप, ते ते नाश करतात. दक्षिणेकडून दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका पाठीमागून येवन उपहास करतात, जे ताचे पाठीमागील पाप, ते ते नाश करतात. पाठीमागून दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका उत्तरेकडून येवन उपहास करतात, जे ताचे उत्तरेकडील पाप, ते ते नाश करतात. ^AI

Anuvaka 42

ઉ॒ત્ત॒ર॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ તસ્મા॑ દે॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । વીવ॑ નૃત્યેત્ । પ્રેવ॑ ચલેત્ । વ્યસ્યે॑વા॒ક્ષ્યૌ ભા॑ષેત । મ॒ણ્ટયે॑દિવ । ક્રા॒થયે॑દિવ । શૃ॒ઙ્ગા॒યેતે॑વ ॥ ઉ॒ત મોપ॑વદેયુઃ । ઉ॒ત મે॑ પા॒પ્માન॒-મપ॑હન્યુ॒રિતિ॑ ॥ સ યા-ન્દિશગ્ં॑ સ॒નિમે॒ષ્યન્-થ્સ્યાત્ । ય॒દા તા-ન્દિશં॒-વાઁતો॑ વા॒યાત્ । અથ॒ પ્રવે॒યાત્ । પ્ર વા॑ ધાપયેત્ (ધાવયેત્) । સા॒તમે॒વ ર॑દિ॒તં-વ્યૂઁ॑ઢ-ઙ્ગ॒ન્ધમ॒ભિ પ્રચ્ય॑વતે । આ-ઽસ્ય॒ ત-ઞ્જ॑નપ॒દ-મ્પૂર્વા॑ કી॒ર્તિર્ગ॑ચ્છતિ ॥ દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 42 ॥

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

उत्तरेकडून दुसरे पाप ताका लागतात. म्हणून देव जाणपी मनीस नाचतलो, हालतलो, आपले दोळे भाशेन चलयतलो, मंटयेतलो, क्राथयेतलो, शिंगां सारखे करतलो. आनी म्हाका उपहास करतले आनी म्हजें पाप हरण करतले अशें म्हणतलो. ज्या दिशेक तो जावपाचो आसा, जेन्ना त्या दिशेक वारो वाजता, तेन्ना तो प्रवेश करतलो वा धांवतलो. तो सातमेच रडिल्लो, व्यूढ, गंधाक अभिमुख व्हांवता. ताचें तें जनपद पूर्व कीर्तीक वता. ताका दान करपाची इच्छा करपी प्रजा जातात. जो हें अशें जाणता. ^AI

Anuvaka 43

(વેદ॒ - સમ્પ॑વત - આદિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે - વા॒ત્યા - વા᳚ત્યે॒ - ષ પવ॑માન એ॒વ - દ॑ક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્ - ત્યુત્તર॒તઃ પા॒પ્માન॒સ્તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્ન॒ - ન્તીત્ય॒ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - દશહોતૃમન્ત્રાણા-ઙ્કામ્યપ્રયોગઃ
પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑નમસૃજત । ત-ન્ત્રયો॒ વેદા॒ અન્વ॑સૃજ્યન્ત । તાન્. હસ્તે॑-ઽકુરુત । અથ॒ હ સીતા॑ સાવિ॒ત્રી । સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑ન-ઞ્ચકમે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ ચ॑કમે । સા હ॑ પિ॒તર॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ॒-મુપ॑સસાર । તગ્ં હો॑વાચ । નમ॑સ્તે અસ્તુ ભગવઃ । ઉપ॑ ત્વા-ઽયાનિ ॥ 43 ॥

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

प्रजापतीन सोम राजाक निर्माण केलो. ताका तीन वेद अनुसरले. ते हातांत धरले. आतां सीता सावित्री सोम राजाक इच्छिताली. ती श्रद्धा इच्छिताली. ती पिता प्रजापतीकडे गेली. ताका म्हणली: भगवन, तुका नमस्कार असूं. हांव तुजे कडे येतां. ^AI

Anuvaka 44

પ્ર ત્વા॑ પદ્યે ॥ સોમં॒-વૈઁ રાજા॑ન-ઙ્કામયે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ કા॑મયત॒ ઇતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ સ્થા॑ગ॒રમ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑ હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તાર-મુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ ॥ 44 ॥

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

तुजे कडेन हांव पडटां. सोम राजाक हांव इतो करतां, आनी श्रद्धा ताणें इतो केलो. तिचो असो स्थागर अलंकार तयार करून, दशहोतार पूर्वेक वाचून, चतुर्होतार दक्षिणेक, पंचहोतार पश्चिमेक, षड्ढोतार उत्तरेक, सप्तहोतार वयर, आनी संभारांनी आनी पत्नींनी तोंड अलंकृत करून. ^AI

Anuvaka 45

આ-ઽસ્યાર્ધં-વઁ॑વ્રાજ । તાગ્ં હો॒દીક્ષ્યો॑વાચ । ઉપ॒ મા-ઽઽવ॑ર્ત॒સ્વેતિ॑ । તગ્ં હો॑વાચ । ભોગ॒-ન્તુ મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । એ॒ત-ન્મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । યત્તે॑ પા॒ણાવિતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ ત્રીન્. વેદા॒-ન્પ્રદ॑દૌ । તસ્મા॒દુ હ॒ સ્ત્રિયો॒ ભોગ॒મૈવ હા॑રયન્તે ॥ સ યઃ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒મિતિ॑ ॥ 45 ॥

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

तो तिचे कडेन गेलो. ती होदीक्ष उवाच: म्हजे कडेन परत ये. तो तिका म्हणालो: भोग म्हाका सांग, हें म्हाका सांग, जें तुजे हातांत आसा. तिचो तीन वेद ताणें दिले. देखूनच बायलो भोगच घेतात. जो कोण इतो करतलो: हांव प्रिय जावं. ^AI

Anuvaka 46

યં-વાઁ॑ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । તસ્મા॑ એ॒તગ્ગ્ સ્થા॑ગ॒ર-મ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તા-રમુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ । આ-ઽસ્યાર્ધં-વ્રઁ॑જેત્ । પ્રિ॒યો હૈ॒વ ભ॑વતિ ॥ 46 ॥

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

जो कोण इतो करतलो: हांव प्रिय जावं, ताचो असो स्थागर अलंकार तयार करून, दशहोतार पूर्वेक वाचून, चतुर्होतार दक्षिणेक, पंचहोतार पश्चिमेक, षड्ढोतार उत्तरेक, सप्तहोतार वयर, आनी संभारांनी आनी पत्नींनी तोंड अलंकृत करून, तिचे कडेन वचूं. तो खरोच प्रिय जाता. ^AI

(અ॒યા॒ - ન્ય॒લ॒ઙ્કૃત્ય॑ - સ્યા॒મિતિ॑ - ભવતિ) (અ. 10)

Anuvaka 47

અનુવાકં 11 - દશહોત્રાદિમન્ત્રનામ્ના-મ્પ્રવૃત્તિનિમિત્તમ્
બ્રહ્મા᳚ત્મ॒ન્-વદ॑સૃજત । તદ॑કામયત । સમા॒ત્મના॑ પદ્યે॒યેતિ॑ । આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ દશ॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ દશ॑હૂતો-ઽભવત્ । દશ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ન્દશ॑હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । દશ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ 47 ॥

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam
brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ब्रह्मान आत्म्यांत निर्माण केलें. तें इतो करूं लागलें: हांव आत्म्यान पडूं. आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका दशम हूतान जाप दिली. तो दशहूत जालो. दशहूत हेंच ताचें नांव. ताका दशहूत आसतना, दशहोतार अशें परोक्षान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसता. ^AI

Anuvaka 48

આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ સપ્ત॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ સ॒પ્તહૂ॑તો-ઽભવત્ । સ॒પ્તહૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્ં સ॒પ્તહૂ॑ત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । સ॒પ્તહો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ષ॒ષ્ઠગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવત્ ॥ 48 ॥

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका सप्तम हूतान जाप दिली. तो सप्तहूत जालो. सप्तहूत हेंच ताचें नांव. ताका सप्तहूत आसतना, सप्तहोतार अशें परोक्षान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसता. आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका षष्ठ हूतान जाप दिली. तो षड्ढूत जालो. ^AI

Anuvaka 49

ષડ્ઢૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્ં ષડ્ઢૂ॑ત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । ષડ્ઢો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ પઞ્ચ॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑ શૃણોત્ । સ પઞ્ચ॑ હૂતો-ઽભવત્ । પઞ્ચ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ ॥ 49 ॥

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

हो षड्ढूत अशेंच नांव आसा. ताका षड्ढूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें आत्मानात्मान असो नित्य मंत्र म्हणलो. ताका हूत जाल्ल्यान पांचवो प्रत्युत्तर दिलो. तो पंचहूत जालो. हो पंचहूत अशेंच नांव आसा. ताका पंचहूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. ^AI

Anuvaka 50

પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ચતુ॒ર્થગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ચતુ॑ર્હૂતો-ઽભવત્ । ચતુ॑ર્હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ઞ્ચતુ॑ર્હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । ચતુ॑ર્હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ તમ॑બ્રવીત્ । ત્વં-વૈઁ મે॒ નેદિ॑ષ્ઠગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શ્રૌષીઃ । ત્વયૈ॑-નાનાખ્યા॒તાર॒ ઇતિ॑ । તસ્મા॒ન્નુ હૈ॑ના॒ગ્॒-શ્ચતુ॑ર્હોતાર॒ ઇત્યાચ॑ક્ષતે । તસ્મા᳚-ચ્છુશ્રૂ॒ષુઃ પુ॒ત્રાણા॒ગ્ં॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ બ્રહ્મ॑ણો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 50 ॥

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें आत्मानात्मान असो नित्य मंत्र म्हणलो. ताका हूत जाल्ल्यान चौथो प्रत्युत्तर दिलो. तो चतुर्हूत जालो. हो चतुर्हूत अशेंच नांव आसा. ताका चतुर्हूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें ताका म्हणलें: तूं म्हाका सगळ्यांत लागीं हूत जाल्ल्यान प्रत्युत्तर दिलें. तुवें हांकां नांव दिलें. देखून हांकां चतुर्होतार अशें म्हणतात. देखून पुत्रांमदीं आज्ञा पाळपी, हृदयाक सगळ्यांत लागीं, ब्रह्माक सगळ्यांत लागीं जाता, जो हें अशें जाणता. ^AI

(દે॒વાઃ - ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવ॒ત્ - પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણા - શ્રૌષી॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 11)
(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનઃ॒ કિં - દક્ષિ॑ણાં॒ - ઁયો વા અવિ॑દ્વા॒ન્ - તસ્ય॒ વૈ - બ્ર॑હ્મવા॒દિનો॒ ય-દ્દશ॑હોતારઃ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ વ્યસ્રં - પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષં - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ સ તપ॒-સ્સો᳚-ઽન્તર્વા᳚ન્ - બ્રહ્મવા॒દિનો॒ યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑નં॒ - બ્રહ્મા᳚ત્ મ॒ન્વદેકા॑દશ)
(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિન॒ - સ્તસ્ય॒ વા અ॒ગ્ને--ર્ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ -ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પ॑ઞ્ચા॒શત્)

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)
(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)
(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(देव - षड्ढूत जालो - पंचहूत अशें परोक्षपणान म्हणतात - तुवें ऐकलें - षट्च) (अ. ११) (ब्रह्मवादी - कितें - दक्षिणा - जो खरोच अविद्वान - ताची वै - ब्रह्मवादी - जे दशहोतार - प्रजापति - व्यस्रं - प्रजापतिनें पुरुष - प्रजापतिनें कामना केली - तो तप - तो अंतर्वान - ब्रह्मवादी - जो वा हें विद्यात् - प्रजापति - सोम राजा - ब्रह्मात् मन्वदेकादश) (ब्रह्मवादी - ताची वै अग्ने - जें वा हें किंच - प्रजापतिनें कामना केली - जो एवास्य दक्षिणतः पंचाशत्) ^AI

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॒ - ય એ॒વં-વેઁદ॑ )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

हरि ओम्. कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणांत दुसऱ्या अष्टकांत तिसरो प्रपाठक संपलो. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणशेषः

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - सर्वेषां होतृमन्त्राणा-ञ्चतुर्होतृशब्देन व्यवहार

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कि-ञ्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वमिति॑ । यदे॒वैषु च॑तु॒र्धा होता॑रः । तेन॒ चतु॑र्होतारः । तस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्ते । तच्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वम् ॥ सोमो॒ वै चतु॑र्होता । अ॒ग्निः पञ्च॑होता । धा॒ता षड्ढो॑ता । इन्द्रः॑ स॒प्तहो॑ता ॥ 1 ॥

प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होता । य ए॒व-ञ्चतु॑र्होतृणा॒-मृद्धिं॒-वेँद॑ । ऋ॒ध्नोत्ये॒व ॥ य ए॑षामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॑ । बन्धु॑मान्भवति । य ए॑षामे॒व-ङ्क्लृप्तिं॒-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । य ए॑षामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवान्-भवति । य ए॑षामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॑ ॥ 2 ॥

प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । अथ॒ कस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्त॒ इति॑ । इन्द्रो॒ वै चतु॑र्होता । इन्द्रः॒ खलु॒ वै श्रेष्ठो॑ दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑नात् । य ए॒वमिन्द्र॒ग्ग्॒ श्रेष्ठ॑-न्दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑ना॒-द्वेद॑ । वसि॑ष्ठ-स्समा॒नाना᳚-म्भवति । तस्मा॒च्छ्रेष्ठ॑मा॒यन्त॑-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ । की॒र्तिर॑स्य॒ पूर्वा-ऽऽग॑च्छति ज॒नता॑माय॒तः । अथो॑ एन-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑ बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ ॥ 3 ॥

(स॒प्तहो॑ता - प्रति॒ष्ठां-वेँद॑ - बुद्ध्यन्ते॒ षट्च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - नैमित्तिको होतृमन्त्रहोमः

दक्षि॑णा-म्प्रतिग्रही॒ष्यन्-थ्स॒प्तद॑श॒ कृत्वो-ऽपा᳚न्यात् । आ॒त्मान॑मे॒व समि॑न्धे । तेज॑से वी॒र्या॑य । अथो᳚ प्र॒जाप॑तिरे॒वैना᳚-म्भू॒त्वा प्रति॑ गृह्णाति । आ॒त्मनो ऽना᳚र्त्यै ॥ यद्ये॑न॒मार्त्-वि॑ज्या-द्वृ॒तग्ं सन्त॑-न्नि॒र्हरे॑रन्न् । आग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठन्न्॑ । प्र॒ति॒लो॒मं-विँ॒ग्राह᳚म् ॥ 4 ॥

प्रा॒णाने॒वास्योप॑दासयति ॥ यद्ये॑न॒-म्पुन॑रुप॒ शिक्षे॑युः । आग्नी᳚द्ध्र ए॒व जु॑हुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । प॒श्चा-त्प्रांआसी॑नः । अ॒नु॒लो॒म-मवि॑ग्राहम् । प्रा॒णाने॒वास्मै॑ कल्पयति ॥ प्राय॑श्चित्ती॒-वाघोते-त्यृ॑तुमु॒ख ऋ॑तुमुखे जुहोति । ऋ॒तूने॒वास्मै॑ कल्पयति । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ 5 ॥

क्लृ॒ता अ॑स्मा ऋ॒तव॒ आय॑न्ति ॥ षड्ढो॑ता॒ वै भू॒त्वा प्र॒जाप॑तिरि॒दग्ं सर्व॑मसृजत । स मनो॑-ऽसृजत । मन॒सो-ऽधि॑ गाय॒त्रीम॑सृजत । तद्गा॑य॒त्रीं-यँश॑ आर्च्छत् । तामा-ऽल॑भत । गा॒य॒त्रि॒या अधि॒ छन्दाग्॑स्य सृजत । छन्दो॒भ्यो-ऽधि॒ साम॑ । त-थ्साम॒ यश॑ आर्च्छत् । तदा-ऽल॑भत ॥ 6 ॥

साम्नो-ऽधि॒ यजूग्॑ष्यसृजत । यजु॒र्भ्यो-ऽधि॒ विष्णु᳚म् । त-द्विष्णुं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । वि॒ष्णोरद्ध्योष॑धीरसृजत । ओष॑धी॒भ्यो-ऽधि॒ सोम᳚म् । त-थ्सोमं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । सोमा॒दधि॑ प॒शून॑सृजत । प॒शुभ्यो-ऽधीन्द्र᳚म् ॥ 7 ॥

तदिन्द्रं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तदे॑न॒-न्नाति॒ प्राच्य॑वत । इन्द्र॑ इव यश॒स्वी भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ । नैनं॒-यँशो-ऽति॒ प्रच्य॑वते ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्किञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒नस्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ ब॒र॒ःइषा॒ प्रती॑या॒द्गां-वाँ-ऽश्वं॑-वाँ । ए॒तद्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॑ । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ प्रत्ये॑ति ॥ 8 ॥

(वि॒ग्राह॑ - मृ॒तव॒ - स्तदा-ऽल॑भ॒ - तेन्द्रं॑ - गृह्णीया॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - केशवपनाङ्ग-म्पुष्टिवेदनं

यो वा अवि॑द्वा-न्निव॒र्तय॑ते । विशी॑र्षा॒ सपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति । अथ॒ यो वि॒द्वा-न्नि॑व॒र्तय॑ते । सशी॑र्षा॒ विपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति ॥ दे॒वता॒ वै स॒प्त पुष्टि॑कामा॒ न्य॑वर्तयन्त । अ॒ग्निश्च॑ पृथि॒वी च॑ । वा॒युश्चा॒न्तरि॑क्ष-ञ्च । आ॒दि॒त्यश्च॒ द्यौश्च॑ च॒न्द्रमाः᳚ । अ॒ग्निर्न्य॑वर्तयत । स सा॑ह॒स्र-म॑पुष्यत् ॥ 9 ॥

पृ॒थि॒वी न्य॑वर्तयत । सौष॑धीभि॒-र्वन॒स्पति॑भि-रपुष्यत् । वा॒युर्न्य॑वर्तयत । स मरी॑चीभि-रपुष्यत् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्न्य॑वर्तयत । तद्वयो॑भि-रपुष्यत् । आ॒दि॒त्यो न्य॑वर्तयत । स र॒श्मिभि॑-रपुष्यत् । द्यौर्न्य॑वर्तयत । सा नक्ष॑त्रै-रपुष्यत् । च॒न्द्रमा॒ न्य॑वर्तयत । सो॑-ऽहोरा॒त्रै-र॑र्धमा॒सै-र्मासैर्॑ ऋ॒तुभिः॑ संवँथ्स॒रेणा॑-पुष्यत् । तान्पोषा᳚न्-पुष्यति । याग्स्ते-ऽपु॑ष्यन्न् । य ए॒वं-विँ॒दान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च ॥ 10 ॥

(अ॒पु॒ष्य॒न् - नक्ष॑त्रैरपुष्य॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - प्रतिग्रहमन्त्रमहिमज्ञानम्

तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽर्धमि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. हिर॑ण्य-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अ॒र्धम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै सोम॑स्य॒ वासः॑ प्रतिजग्र॒हुषः॑ । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 11 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वासः॑ प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । तृती॑यमस्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै रु॒द्रस्य॒ गा-म्प्र॑तिजग्र॒हुषः॑ । च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तामे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स च॑तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त ॥ 12 ॥

च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्गा-म्प्र॑ति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । च॒तु॒र्थम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स प॑ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वानश्व॑-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ ॥ 13 ॥

अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । प॒ञ्च॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्पुरु॑ष-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । ष॒ष्ठम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ 14 ॥

तस्य॒ वै मनो॒स्तल्प॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स स॑प्त॒ममि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्स्तल्प॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स॒प्त॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ तस्य॒ वा उ॑त्ता॒नस्या᳚ङ्गीर॒सस्या प्रा॑ण-त्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 15 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान प्रा॑ण-त्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒ष्ट॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑ गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्कि-ञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न-स्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑ गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ 16 ॥

(तृती॑यमिन्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामच् - चतु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्मन्नु॒पाध॒ - त्ताश्व॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ - ष॒ष्ठ॑मस्येन्द्रि॒यस्याप॑क्राम -त्यष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामत् - प्रति गृह्णी॒याच् च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)

(तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य॒ग्ं॒ सोम॑स्य॒ वास॒स्तदे॒तेन॑ रु॒द्रस्य॒ गा-न्तामे॒तेन॒ वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष॒-म्मनो॒स्तल्प॒-न्तमे॒तेनो᳚त्ता॒नस्य॒ तदे॒तेनाप्रा॑ण॒द्य-द्वै )

(अ॒र्ध-न्तृती॑यमष्ट॒म-न्तच्च॑तु॒र्थ-न्ता-म्प॑ञ्च॒मग्ं ष॒ष्ठग्ं स॑प्त॒मन्तम् ।

तदे॒तेन॒ द्वे तामे॒तेनैक॒-न्तमे॒तेन॒ त्रीणि॒ तदे॒तेनैकं᳚ )

अनुवाकं 5 - प्रश्नोत्तररूपो ब्रह्मविषयस्संवाँदः

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ॥ य-द्दश॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॑ प्र॒जा अ॑सृज॒न्तेति॑ । प्र॒जाप॑तिना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॑ प्र॒जा अ॑सृजन्त ॥ यच्चतु॑र्होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनौष॑धी-रसृज॒न्तेति॑ । सोमे॑न॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 17 ॥

तेनौष॑धी-रसृजन्त ॥ य-त्पञ्च॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त । केनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्ज॒तेति॑ । अ॒ग्निना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒न्-प्राणु॑दन्त । तेनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्जत ॥ य-थ्षड्ढो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 18 ॥

केन॒र्तून॑-कल्पय॒न्तेति॑ । धा॒त्रा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒र्तून॑कल्पयन्त ॥ य-थ्स॒प्तहो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॒ सुव॑रायन्न् । केने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ । अ॒र्य॒म्णा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒ सुव॑रायन्न् । तेने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ ॥ 19 ॥

ए॒ते वै दे॒वा गृ॒हप॑तयः । तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान् । अप्य॒न्यस्य॑ गार्हप॒ते दीक्ष॑ते । अ॒वा॒न्त॒रमे॒व स॒त्रिणा॑-मृद्ध्नोति ॥ यो वा अ॑र्य॒मणं॒-वेँद॑ । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य॒ज्ञो वा अ॑र्य॒मा । आर्या॑वस॒तिरिति॒ वै तमा॑हु॒र्य-म्प्र॒शग्ंस॑न्ति ॥ आर्या॑ वस॒तिर्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 20 ॥

यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॒-ञ्चतु॑र्होतारः । चतु॑र्होतृ॒भ्यो-ऽधि॑ य॒ज्ञो निमि॑र्तः । स य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वि॒वदे॑त । अ॒हमे॒व भूयो॑ वेद । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्॒. वेदेति॑ । स ह्ये॑व भूयो॒ वेद॑ । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्.॒ वेद॑ ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होतॄ॒न्॒. वेद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति ॥ 21 ॥

सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिज॑यति । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । सोम॒श्चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒ग्निः पञ्च॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । धा॒ता षड्ढो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒र्य॒मा स॒प्तहो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । ए॒ते वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता॑रः । तान्. य ए॒वं-वेँद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति । सर्वा॒ दिशो॒-ऽभि ज॑यति ॥ 22 ॥

(आ॒र्ध्नु॒व॒ - न्ना॒ध्नु॒व॒ - न्नित्ये॒ - वं-वेँदा᳚ - त्ति॒ - सर्वा॒ दिशो॒भि ज॑यति ) (अ. 5)

(वै तेन॑ स॒त्र-ङ्केन॑)

2.3.6 अनुवाकं - होतृप्रशंसाप्रसङ्गेन क्रतूनामृत्विग् विशेषव्यवस्थापनम्, अग्निहोत्रस्य प्राशस्त्य-ञ्च

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा व्य॑स्रग्ंसत । स हृद॑य-म्भू॒तो॑-ऽशयत् । आत्म॒न्॒. हा(3) इत्यह्व॑यत् । आपः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता अ॑ग्निहो॒त्रेणै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । ताः कुसि॑न्ध॒मुपौ॑हन्न् । तस्मा॑दग्निहो॒त्रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । एक॑ ऋ॒त्विक् ॥ च॒तु॒ष्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । अ॒ग्नि-र्वा॒यु-रा॑दि॒त्य-श्च॒न्द्रमाः᳚ ॥ 23 ॥

ते प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते द॑र्शपूर्णमा॒साभ्या॑मे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑हग्ग्-श्च॒त्वार्यङ्गा॑नि । तस्मा᳚-द्दर्शपूर्णमा॒सयो᳚-र्यज्ञक्र॒तोः । च॒त्वार॑ ऋ॒त्विजः॑ ॥ प॒ञ्च॒ कृत्वो-ऽह्व॑यत् । प॒शवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒ल् ँलोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् । तस्मा᳚च्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तोः ॥ 24 ॥

पञ्च॒र्त्विजः॑ ॥ ष॒ट्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । ऋ॒तवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते प॑शुब॒न्धेनै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒न्-थ्स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तस्मा᳚त्-पशुब॒न्धस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । षडृ॒त्विजः॑ ॥ स॒प्त॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । होत्राः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता-स्सौ॒म्येनै॒वाद्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त ॥ 25 ॥

ता उपौ॑हन्-थ्स॒प्तशी॑र्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान् । तस्मा᳚-थ्सौ॒म्यस्या᳚द्ध्व॒रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । स॒प्त होत्राः॒ प्राची॒र्वष॑ट्कुर्वन्ति ॥ द॒श॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । तपः॒ प्रत्य॑शृणोत् । तत्-कर्म॑णै॒व सं॑वँथ्स॒रेण॒ सर्वै᳚र्यज्ञक्र॒तुभि॒रुप॑ प॒र्याव॑र्तत । त-थ्सर्व॑मा॒त्मान॒-मप॑रिवर्ग॒-मुपौ॑हत् । तस्मा᳚थ्- संवँथ्स॒रे सर्वे॑ यज्ञक्र॒तवो-ऽव॑रुद्ध्यन्ते ॥ तस्मा॒-द्दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । एक॑होत्रे ब॒लिग्ं ह॑रन्ति । हर॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 26 ॥

(च॒न्द्रमा᳚ - श्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तो - र॑द्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त - स॒प्तहो॑ता च॒त्वारि॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - अग्निहोत्रस्य सर्वक्रतुरुद्भावसाधनेन प्रशंसा

प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑ष-मसृजत । सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् । ममा॒य-मन्न॑म॒स्त्विति॑ । सो॑-ऽबिभेत् । सर्वं॒-वैँ मा॒-ऽय-म्प्रध॑क्ष्य॒तीति॑ । स ए॒ताग्-श्चतु॑र्होतॄनात्म॒-स्पर॑णानपश्यत् । तान॑जुहोत् । तैर्वै स आ॒त्मान॑-मस्पृणोत् ॥ यद॑ग्निहो॒त्र-ञ्जु॒होति॑ । एक॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोत्यग्निहो॒त्रम् ॥ 27 ॥

कुसि॑न्ध-ञ्चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । चतु॑र्होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति दर्शपूर्णमा॒सौ । च॒त्वारि॑ चा॒त्मनो-ऽङ्गा॑नि स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । स॒मित्प॑ञ्च॒मी । पञ्च॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति चातुर्मा॒स्यानि॑ । लोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् ॥ 28 ॥

तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति । षड्ढो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति पशुब॒न्धम् । स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति ॥ 29 ॥

स॒मि-थ्स॑प्त॒मी । स॒प्तहो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रम् । स॒प्त चा॒त्मनः॑ शीर्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान्-थ्स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॒होति॑ । द्विर्निमा᳚र्ष्टि । द्विः प्राश्ञा॑ति । दश॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति संवँथ्स॒रम् । सर्व॑-ञ्चा॒त्मान॒-मप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ 30 ॥

(अ॒ग्नि॒हो॒त्रं - म॒ज्जानं॒ - द्विर्जु॑हो॒ - त्यप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोत्येक॑-ञ्च ) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - सृष्टिसाधनत्वेन होतृमन्त्रासामर्थ्य प्रशंसा

[(अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः) इस् ओन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिओन् , नोत् अ मन्त्र]

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स हरि॑त-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-थ्स्त्र्य॑न्तर्व॑त्नी । हरि॑णी स॒ती श्या॒वा भ॑वति । स वि॒जाय॑मानो॒ गर्भे॑णाताम्यत् । स ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-त्ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो भ॑वति । तस्यासु॑रे॒वाजी॑वत् ॥ 31 ॥

तेनासु॒ना-ऽसु॑रानसृजत । तदसु॑राणा-मसुर॒त्वम् । य ए॒वमसु॑राणा-मसुर॒त्वं-वेँद॑ । असु॑माने॒व भ॑वति । नैन॒मसु॑र्जहाति ॥ सो-ऽसु॑रान्-थ्सृ॒ष्ट्वा पि॒तेवा॑मन्यत । तदनु॑ पि॒तॄन॑सृजत । तत्-पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वम् । य ए॒व-म्पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वं-वेँद॑ । पि॒तेवै॒व स्वाना᳚-म्भवति ॥ 32 ॥

यन्त्य॑स्य पि॒तरो॒ हव᳚म् ॥ स पि॒तॄन्-थ्सृ॒ष्ट्वा ऽम॑नस्यत् । तदनु॑ मनु॒ष्या॑-नसृजत । तन्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वम् । य ए॒व-म्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वं-वेँद॑ । म॒न॒स्व्ये॑व भ॑वति । नैन॒-म्मनु॑र्जहाति ॥ तस्मै॑ मनु॒ष्या᳚न्-थ्ससृजा॒नाय॑ । दिवा॑ देव॒त्रा ऽभ॑वत् । तदनु॑ दे॒वान॑सृजत । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दिवा॑ है॒वास्य॑ देव॒त्रा भ॑वति ॥ तानि॒ वा ए॒तानि॑ च॒त्वार्यम्भाग्ं॑सि । दे॒वा म॑नु॒ष्याः᳚ पि॒तरो-ऽसु॑राः ॥ तेषु॒ सर्वे॒ष्वम्भो॒ नभ॑ इव भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 33 ॥

(अ॒जी॒व॒थ् - स्वाना᳚-म्भवति - दे॒वान॑सृजत स॒प्त च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - वायुरूपत्वज्ञानेन होतृमन्त्राणा-म्प्रशंसा

[(य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑) इस् ऒन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिऒन् , नॊत् अ मन्त्र]

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् । यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रियात् । न पु॒रा ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑येत । प॒शु॒मान्-थ्स्या᳚त् । वि॒न्देत॑ प्र॒जाम् ॥ यो वा इ॒मं-वेँद॑ ॥ 34 ॥

यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रेति । न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ अ॒द्भ्यः प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि सम्प॑वते ॥ 35 ॥

अ॒स्याः प॑वते । इ॒माम॒भि प॑वते । इ॒माम॒भि सम्प॑वते । अ॒ग्नेः प॑वते । अ॒ग्निम॒भि प॑वते । अ॒ग्निम॒भि स-म्प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षा-त्पवते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि स-म्प॑वते । आ॒दि॒त्या-त्प॑वते ॥ 36 ॥

आ॒दि॒त्यम॒भि प॑वते । आ॒दि॒त्यम॒भि स-म्प॑वते । द्योः प॑वते । दिव॑म॒भि प॑वते ॥ दिव॑म॒भि स-म्प॑वते । दि॒ग्भ्यः प॑वते । दिशो॒-ऽभि प॑वते । दिशो॒-ऽभि स-म्प॑वते । स यत्-पु॒रस्ता॒द्वाति॑ । प्रा॒ण ए॒व भू॒त्वा पु॒रस्ता᳚द्वाति ॥ 37 ॥

तस्मा᳚त्-पु॒रस्ता॒-द्वान्त᳚म् । सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति । प्रा॒णो हि प्रि॒यः प्र॒जाना᳚म् । प्रा॒ण इ॑व प्रि॒यः प्र॒जाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष प्रा॒ण ए॒व ॥ अथ॒ य-द्द॑क्षिण॒तो वाति॑ । मा॒त॒रिश्वै॒व भू॒त्वा द॑क्षिण॒तो वा॑ति । तस्मा᳚-द्दक्षिण॒तो वान्तं॑-विँ॒द्यात् । सर्वा॒ दिश॒ आवा॑ति ॥ 38 ॥

सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ विवा॑ति । सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ संवाँ॒तीति॑ । स वा ए॒ष मा॑त॒रिश्वै॒व ॥ अथ॒ यत्-प॒श्चाद्वाति॑ । पव॑मान ए॒व भू॒त्वा प॒श्चाद्वा॑ति । पू॒तम॑स्मा॒ आह॑रन्ति । पू॒तमुप॑हरन्ति । पू॒तम॑श्नाति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष पव॑मान ए॒व ॥ 39 ॥

अथ॒ यदु॑त्तर॒तो वाति॑ । स॒वि॒तैव भू॒त्वोत्त॑र॒तो वा॑ति । स॒वि॒तेव॒ स्वाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष स॑वि॒तैव ॥ ते य ए॑न-म्पु॒रस्ता॑दा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ पु॒रस्ता᳚त्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । पु॒रस्ता॒दित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-न्दक्षिण॒त आ॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति ॥ 40 ॥

य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । द॒क्षि॒ण॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-म्प॒श्चादा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ प॒श्चात्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । प॒श्चादित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑नमुत्तर॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न्ति । य ए॒वास्यो᳚त्तर॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति ॥ 41 ॥

उ॒त्त॒र॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ तस्मा॑ दे॒वं-विँ॒द्वान् । वीव॑ नृत्येत् । प्रेव॑ चलेत् । व्यस्ये॑वा॒क्ष्यौ भा॑षेत । म॒ण्टये॑दिव । क्रा॒थये॑दिव । शृ॒ङ्गा॒येते॑व ॥ उ॒त मोप॑वदेयुः । उ॒त मे॑ पा॒प्मान॒-मप॑हन्यु॒रिति॑ ॥ स या-न्दिशग्ं॑ स॒निमे॒ष्यन्-थ्स्यात् । य॒दा ता-न्दिशं॒-वाँतो॑ वा॒यात् । अथ॒ प्रवे॒यात् । प्र वा॑ धापयेत् (धावयेत्) । सा॒तमे॒व र॑दि॒तं-व्यूँ॑ढ-ङ्ग॒न्धम॒भि प्रच्य॑वते । आ-ऽस्य॒ त-ञ्ज॑नप॒द-म्पूर्वा॑ की॒र्तिर्ग॑च्छति ॥ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 42 ॥

(वेद॒ - सम्प॑वत - आदि॒त्या-त्प॑वते - वा॒त्या - वा᳚त्ये॒ - ष पव॑मान ए॒व - द॑क्षिण॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न् - त्युत्तर॒तः पा॒प्मान॒स्ताग्स्ते ऽप॑घ्न॒ - न्तीत्य॒ष्टौ च॑) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - दशहोतृमन्त्राणा-ङ्काम्यप्रयोगः

प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नमसृजत । त-न्त्रयो॒ वेदा॒ अन्व॑सृज्यन्त । तान्. हस्ते॑-ऽकुरुत । अथ॒ ह सीता॑ सावि॒त्री । सोम॒ग्ं॒ राजा॑न-ञ्चकमे । श्र॒द्धामु॒ स च॑कमे । सा ह॑ पि॒तर॑-म्प्र॒जाप॑ति॒-मुप॑ससार । तग्ं हो॑वाच । नम॑स्ते अस्तु भगवः । उप॑ त्वा-ऽयानि ॥ 43 ॥

प्र त्वा॑ पद्ये ॥ सोमं॒-वैँ राजा॑न-ङ्कामये । श्र॒द्धामु॒ स का॑मयत॒ इति॑ । तस्या॑ उ॒ ह स्था॑ग॒रम॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑ होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑तार-मु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ ॥ 44 ॥

आ-ऽस्यार्धं-वँ॑व्राज । ताग्ं हो॒दीक्ष्यो॑वाच । उप॒ मा-ऽऽव॑र्त॒स्वेति॑ । तग्ं हो॑वाच । भोग॒-न्तु म॒ आच॑क्ष्व । ए॒त-न्म॒ आच॑क्ष्व । यत्ते॑ पा॒णाविति॑ । तस्या॑ उ॒ ह त्रीन्. वेदा॒-न्प्रद॑दौ । तस्मा॒दु ह॒ स्त्रियो॒ भोग॒मैव हा॑रयन्ते ॥ स यः का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒मिति॑ ॥ 45 ॥

यं-वाँ॑ का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒दिति॑ । तस्मा॑ ए॒तग्ग् स्था॑ग॒र-म॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑ता-रमु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ । आ-ऽस्यार्धं-व्रँ॑जेत् । प्रि॒यो है॒व भ॑वति ॥ 46 ॥

(अ॒या॒ - न्य॒ल॒ङ्कृत्य॑ - स्या॒मिति॑ - भवति) (अ. 10)

अनुवाकं 11 - दशहोत्रादिमन्त्रनाम्ना-म्प्रवृत्तिनिमित्तम्

ब्रह्मा᳚त्म॒न्-वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ । आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स दश॑हूतो-ऽभवत् । दश॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-न्दश॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । दश॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 47 ॥

आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स स॒प्तहू॑तो-ऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं स॒प्तहू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । स॒प्तहो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स षड्ढू॑तो-ऽभवत् ॥ 48 ॥

षड्ढू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं षड्ढू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । षड्ढो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑ शृणोत् । स पञ्च॑ हूतो-ऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-म्पञ्च॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण ॥ 49 ॥

प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स चतु॑र्हूतो-ऽभवत् । चतु॑र्हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-ञ्चतु॑र्हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । चतु॑र्हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ मे॒ नेदि॑ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः । त्वयै॑-नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नु है॑ना॒ग्॒-श्चतु॑र्होतार॒ इत्याच॑क्षते । तस्मा᳚-च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ग्ं॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 50 ॥

(दे॒वाः - षड्ढू॑तो-ऽभव॒त् - पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑णा - श्रौषी॒-ष्षट्च॑) (अ. 11)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनः॒ किं - दक्षि॑णां॒ - ँयो वा अवि॑द्वा॒न् - तस्य॒ वै - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ य-द्दश॑होतारः - प्र॒जाप॑ति॒ व्यस्रं - प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑षं - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ स तप॒-स्सो᳚-ऽन्तर्वा᳚न् - ब्रह्मवा॒दिनो॒ यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒ - ब्रह्मा᳚त् म॒न्वदेका॑दश)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिन॒ - स्तस्य॒ वा अ॒ग्ने--र् यद्वा इ॒द-ङ्किञ्च॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ -य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः प॑ञ्चा॒शत्)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - य ए॒वं-वेँद॑ )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.3 - હોતૃબ્રાહ્મણશેષઃ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ