2.3 - Hotribrahmanasheshah - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahmavadino Vadanti

ॐ

2.3 - હોતૃબ્રાહ્મણશેષઃ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ

Krishna Gujarati

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠકઃ - હોતૃબ્રાહ્મણશેષઃ

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - સર્વેષાં હોતૃમન્ત્રાણા-ઞ્ચતુર્હોતૃશબ્દેન વ્યવહાર

બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કિ-ઞ્ચતુ॑ર્હોતૃણા-ઞ્ચતુર્હોતૃ॒ત્વમિતિ॑ । યદે॒વૈષુ ચ॑તુ॒ર્ધા હોતા॑રઃ । તેન॒ ચતુ॑ર્હોતારઃ । તસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્હોતાર ઉચ્યન્તે । તચ્ચતુ॑ર્હોતૃણા-ઞ્ચતુર્હોતૃ॒ત્વમ્ ॥ સોમો॒ વૈ ચતુ॑ર્હોતા । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતા । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તા । ઇન્દ્રઃ॑ સ॒પ્તહો॑તા ॥ 1 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્દશ॑હોતા । ય એ॒વ-ઞ્ચતુ॑ર્હોતૃણા॒-મૃદ્ધિં॒-વેઁદ॑ । ઋ॒ધ્નોત્યે॒વ ॥ ય એ॑ષામે॒વ-મ્બ॒ન્ધુતાં॒-વેઁદ॑ । બન્ધુ॑માન્ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-ઙ્ક્લૃપ્તિં॒-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । ય એ॑ષામે॒વ-મા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવાન્-ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ ॥ 2 ॥

પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । અથ॒ કસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્હોતાર ઉચ્યન્ત॒ ઇતિ॑ । ઇન્દ્રો॒ વૈ ચતુ॑ર્હોતા । ઇન્દ્રઃ॒ ખલુ॒ વૈ શ્રેષ્ઠો॑ દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑નાત્ । ય એ॒વમિન્દ્ર॒ગ્ગ્॒ શ્રેષ્ઠ॑-ન્દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑ના॒-દ્વેદ॑ । વસિ॑ષ્ઠ-સ્સમા॒નાના᳚-મ્ભવતિ । તસ્મા॒ચ્છ્રેષ્ઠ॑મા॒યન્ત॑-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ । કી॒ર્તિર॑સ્ય॒ પૂર્વા-ઽઽગ॑ચ્છતિ જ॒નતા॑માય॒તઃ । અથો॑ એન-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑ બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ ॥ 3 ॥

(સ॒પ્તહો॑તા - પ્રતિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ - બુદ્ધ્યન્તે॒ ષટ્ચ॑) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - નૈમિત્તિકો હોતૃમન્ત્રહોમઃ

દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગ્રહી॒ષ્યન્-થ્સ॒પ્તદ॑શ॒ કૃત્વો-ઽપા᳚ન્યાત્ । આ॒ત્માન॑મે॒વ સમિ॑ન્ધે । તેજ॑સે વી॒ર્યા॑ય । અથો᳚ પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વૈના᳚-મ્ભૂ॒ત્વા પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । આ॒ત્મનો ઽના᳚ર્ત્યૈ ॥ યદ્યે॑ન॒માર્ત્-વિ॑જ્યા-દ્વૃ॒તગ્ં સન્ત॑-ન્નિ॒ર્હરે॑રન્ન્ । આગ્ની᳚દ્ધ્રે જુહુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યન્તિષ્ઠન્ન્॑ । પ્ર॒તિ॒લો॒મં-વિઁ॒ગ્રાહ᳚મ્ ॥ 4 ॥

પ્રા॒ણાને॒વાસ્યોપ॑દાસયતિ ॥ યદ્યે॑ન॒-મ્પુન॑રુપ॒ શિક્ષે॑યુઃ । આગ્ની᳚દ્ધ્ર એ॒વ જુ॑હુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પ॒શ્ચા-ત્પ્રાંઆસી॑નઃ । અ॒નુ॒લો॒મ-મવિ॑ગ્રાહમ્ । પ્રા॒ણાને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ ॥ પ્રાય॑શ્ચિત્તી॒-વાઘોતે-ત્યૃ॑તુમુ॒ખ ઋ॑તુમુખે જુહોતિ । ઋ॒તૂને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ । કલ્પ॑ન્તે-ઽસ્મા ઋ॒તવઃ॑ ॥ 5 ॥

ક્લૃ॒તા અ॑સ્મા ઋ॒તવ॒ આય॑ન્તિ ॥ ષડ્ઢો॑તા॒ વૈ ભૂ॒ત્વા પ્ર॒જાપ॑તિરિ॒દગ્ં સર્વ॑મસૃજત । સ મનો॑-ઽસૃજત । મન॒સો-ઽધિ॑ ગાય॒ત્રીમ॑સૃજત । તદ્ગા॑ય॒ત્રીં-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તામા-ઽલ॑ભત । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા અધિ॒ છન્દાગ્॑સ્ય સૃજત । છન્દો॒ભ્યો-ઽધિ॒ સામ॑ । ત-થ્સામ॒ યશ॑ આર્ચ્છત્ । તદા-ઽલ॑ભત ॥ 6 ॥

સામ્નો-ઽધિ॒ યજૂગ્॑ષ્યસૃજત । યજુ॒ર્ભ્યો-ઽધિ॒ વિષ્ણુ᳚મ્ । ત-દ્વિષ્ણું॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । વિ॒ષ્ણોરદ્ધ્યોષ॑ધીરસૃજત । ઓષ॑ધી॒ભ્યો-ઽધિ॒ સોમ᳚મ્ । ત-થ્સોમં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । સોમા॒દધિ॑ પ॒શૂન॑સૃજત । પ॒શુભ્યો-ઽધીન્દ્ર᳚મ્ ॥ 7 ॥

તદિન્દ્રં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તદે॑ન॒-ન્નાતિ॒ પ્રાચ્ય॑વત । ઇન્દ્ર॑ ઇવ યશ॒સ્વી ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નૈનં॒-યઁશો-ઽતિ॒ પ્રચ્ય॑વતે ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒નસ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્ં॑ હિનસ્તિ ॥ બ॒ર॒ઃઇષા॒ પ્રતી॑યા॒દ્ગાં-વાઁ-ઽશ્વં॑-વાઁ । એ॒તદ્વૈ પ॑શૂ॒ના-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॒-ન્ધામ્ના॒ પ્રત્યે॑તિ ॥ 8 ॥

(વિ॒ગ્રાહ॑ - મૃ॒તવ॒ - સ્તદા-ઽલ॑ભ॒ - તેન્દ્રં॑ - ગૃહ્ણીયા॒-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - કેશવપનાઙ્ગ-મ્પુષ્ટિવેદનં

યો વા અવિ॑દ્વા-ન્નિવ॒ર્તય॑તે । વિશી॑ર્ષા॒ સપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ । અથ॒ યો વિ॒દ્વા-ન્નિ॑વ॒ર્તય॑તે । સશી॑ર્ષા॒ વિપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ ॥ દે॒વતા॒ વૈ સ॒પ્ત પુષ્ટિ॑કામા॒ ન્ય॑વર્તયન્ત । અ॒ગ્નિશ્ચ॑ પૃથિ॒વી ચ॑ । વા॒યુશ્ચા॒ન્તરિ॑ક્ષ-ઞ્ચ । આ॒દિ॒ત્યશ્ચ॒ દ્યૌશ્ચ॑ ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ । અ॒ગ્નિર્ન્ય॑વર્તયત । સ સા॑હ॒સ્ર-મ॑પુષ્યત્ ॥ 9 ॥

પૃ॒થિ॒વી ન્ય॑વર્તયત । સૌષ॑ધીભિ॒-ર્વન॒સ્પતિ॑ભિ-રપુષ્યત્ । વા॒યુર્ન્ય॑વર્તયત । સ મરી॑ચીભિ-રપુષ્યત્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-ન્ન્ય॑વર્તયત । તદ્વયો॑ભિ-રપુષ્યત્ । આ॒દિ॒ત્યો ન્ય॑વર્તયત । સ ર॒શ્મિભિ॑-રપુષ્યત્ । દ્યૌર્ન્ય॑વર્તયત । સા નક્ષ॑ત્રૈ-રપુષ્યત્ । ચ॒ન્દ્રમા॒ ન્ય॑વર્તયત । સો॑-ઽહોરા॒ત્રૈ-ર॑ર્ધમા॒સૈ-ર્માસૈર્॑ ઋ॒તુભિઃ॑ સંવઁથ્સ॒રેણા॑-પુષ્યત્ । તાન્પોષા᳚ન્-પુષ્યતિ । યાગ્સ્તે-ઽપુ॑ષ્યન્ન્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દાન્નિ ચ॑ વ॒ર્તય॑તે॒ પરિ॑ ચ ॥ 10 ॥

(અ॒પુ॒ષ્ય॒ન્ - નક્ષ॑ત્રૈરપુષ્ય॒-ત્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - પ્રતિગ્રહમન્ત્રમહિમજ્ઞાનમ્

તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ર્ધમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ સોમ॑સ્ય॒ વાસઃ॑ પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 11 ॥

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વાસઃ॑ પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । તૃતી॑યમસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-મ્પ્ર॑તિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તામે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ચ॑તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત ॥ 12 ॥

ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્ગા-મ્પ્ર॑તિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ પ॑ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાનશ્વ॑-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ ॥ 13 ॥

અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ષ॒ષ્ઠમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ 14 ॥

તસ્ય॒ વૈ મનો॒સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ સ॑પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાગ્સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । સ॒પ્ત॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વા ઉ॑ત્તા॒નસ્યા᳚ઙ્ગીર॒સસ્યા પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 15 ॥

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિ-ઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન-સ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્ં॑ હિનસ્તિ ॥ 16 ॥

(તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામચ્ - ચતુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મન્નુ॒પાધ॒ - ત્તાશ્વ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ - ષ॒ષ્ઠ॑મસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ક્રામ -ત્યષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામત્ - પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાચ્ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 4)

(તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય॒ગ્ં॒ સોમ॑સ્ય॒ વાસ॒સ્તદે॒તેન॑ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-ન્તામે॒તેન॒ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ॒-મ્મનો॒સ્તલ્પ॒-ન્તમે॒તેનો᳚ત્તા॒નસ્ય॒ તદે॒તેનાપ્રા॑ણ॒દ્ય-દ્વૈ )

(અ॒ર્ધ-ન્તૃતી॑યમષ્ટ॒મ-ન્તચ્ચ॑તુ॒ર્થ-ન્તા-મ્પ॑ઞ્ચ॒મગ્ં ષ॒ષ્ઠગ્ં સ॑પ્ત॒મન્તમ્ ।

તદે॒તેન॒ દ્વે તામે॒તેનૈક॒-ન્તમે॒તેન॒ ત્રીણિ॒ તદે॒તેનૈકં᳚ )

અનુવાકં 5 - પ્રશ્નોત્તરરૂપો બ્રહ્મવિષયસ્સંવાઁદઃ

બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ॥ ય-દ્દશ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજ॒ન્તેતિ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજન્ત ॥ યચ્ચતુ॑ર્હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૌષ॑ધી-રસૃજ॒ન્તેતિ॑ । સોમે॑ન॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 17 ॥

તેનૌષ॑ધી-રસૃજન્ત ॥ ય-ત્પઞ્ચ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒-ન્પ્રાણુ॑દન્ત । કેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જ॒તેતિ॑ । અ॒ગ્નિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒ન્-પ્રાણુ॑દન્ત । તેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જત ॥ ય-થ્ષડ્ઢો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 18 ॥

કેન॒ર્તૂન॑-કલ્પય॒ન્તેતિ॑ । ધા॒ત્રા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ર્તૂન॑કલ્પયન્ત ॥ ય-થ્સ॒પ્તહો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । કેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ । અ॒ર્ય॒મ્ણા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । તેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ ॥ 19 ॥

એ॒તે વૈ દે॒વા ગૃ॒હપ॑તયઃ । તાન્. ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । અપ્ય॒ન્યસ્ય॑ ગાર્હપ॒તે દીક્ષ॑તે । અ॒વા॒ન્ત॒રમે॒વ સ॒ત્રિણા॑-મૃદ્ધ્નોતિ ॥ યો વા અ॑ર્ય॒મણં॒-વેઁદ॑ । દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય॒જ્ઞો વા અ॑ર્ય॒મા । આર્યા॑વસ॒તિરિતિ॒ વૈ તમા॑હુ॒ર્ય-મ્પ્ર॒શગ્ંસ॑ન્તિ ॥ આર્યા॑ વસ॒તિર્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 20 ॥

યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॒-ઞ્ચતુ॑ર્હોતારઃ । ચતુ॑ર્હોતૃ॒ભ્યો-ઽધિ॑ ય॒જ્ઞો નિમિ॑ર્તઃ । સ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વિ॒વદે॑ત । અ॒હમે॒વ ભૂયો॑ વેદ । યશ્ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્॒. વેદેતિ॑ । સ હ્યે॑વ ભૂયો॒ વેદ॑ । યશ્ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્.॒ વેદ॑ ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતૄ॒ન્॒. વેદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ ॥ 21 ॥

સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિજ॑યતિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । સોમ॒શ્ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । અ॒ર્ય॒મા સ॒પ્તહો॑તૃણા॒ગ્ં॒ હોતા᳚ । એ॒તે વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા॒ગ્ં॒ હોતા॑રઃ । તાન્. ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ । સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિ જ॑યતિ ॥ 22 ॥

(આ॒ર્ધ્નુ॒વ॒ - ન્ના॒ધ્નુ॒વ॒ - ન્નિત્યે॒ - વં-વેઁદા᳚ - ત્તિ॒ - સર્વા॒ દિશો॒ભિ જ॑યતિ ) (અ. 5)

(વૈ તેન॑ સ॒ત્ર-ઙ્કેન॑)

2.3.6 અનુવાકં - હોતૃપ્રશંસાપ્રસઙ્ગેન ક્રતૂનામૃત્વિગ્ વિશેષવ્યવસ્થાપનમ્, અગ્નિહોત્રસ્ય પ્રાશસ્ત્ય-ઞ્ચ

પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા-સ્સૃ॒ષ્ટ્વા વ્ય॑સ્રગ્ંસત । સ હૃદ॑ય-મ્ભૂ॒તો॑-ઽશયત્ । આત્મ॒ન્॒. હા(3) ઇત્યહ્વ॑યત્ । આપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા અ॑ગ્નિહો॒ત્રેણૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । તાઃ કુસિ॑ન્ધ॒મુપૌ॑હન્ન્ । તસ્મા॑દગ્નિહો॒ત્રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । એક॑ ઋ॒ત્વિક્ ॥ ચ॒તુ॒ષ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । અ॒ગ્નિ-ર્વા॒યુ-રા॑દિ॒ત્ય-શ્ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ ॥ 23 ॥

તે પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે દ॑ર્શપૂર્ણમા॒સાભ્યા॑મે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હગ્ગ્-શ્ચ॒ત્વાર્યઙ્ગા॑નિ । તસ્મા᳚-દ્દર્શપૂર્ણમા॒સયો᳚-ર્યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ચ॒ત્વાર॑ ઋ॒ત્વિજઃ॑ ॥ પ॒ઞ્ચ॒ કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । પ॒શવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે ચા॑તુર્મા॒સ્યૈરે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒લ્ ઁલોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્ં॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ । તસ્મા᳚ચ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તોઃ ॥ 24 ॥

પઞ્ચ॒ર્ત્વિજઃ॑ ॥ ષ॒ટ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । ઋ॒તવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે પ॑શુબ॒ન્ધેનૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒ન્-થ્સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તસ્મા᳚ત્-પશુબ॒ન્ધસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ષડૃ॒ત્વિજઃ॑ ॥ સ॒પ્ત॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । હોત્રાઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા-સ્સૌ॒મ્યેનૈ॒વાદ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત ॥ 25 ॥

તા ઉપૌ॑હન્-થ્સ॒પ્તશી॑ર્ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્ । તસ્મા᳚-થ્સૌ॒મ્યસ્યા᳚દ્ધ્વ॒રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । સ॒પ્ત હોત્રાઃ॒ પ્રાચી॒ર્વષ॑ટ્કુર્વન્તિ ॥ દ॒શ॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । તપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । તત્-કર્મ॑ણૈ॒વ સં॑વઁથ્સ॒રેણ॒ સર્વૈ᳚ર્યજ્ઞક્ર॒તુભિ॒રુપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તત । ત-થ્સર્વ॑મા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગ॒-મુપૌ॑હત્ । તસ્મા᳚થ્- સંવઁથ્સ॒રે સર્વે॑ યજ્ઞક્ર॒તવો-ઽવ॑રુદ્ધ્યન્તે ॥ તસ્મા॒-દ્દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । એક॑હોત્રે બ॒લિગ્ં હ॑રન્તિ । હર॑ન્ત્યસ્મૈ પ્ર॒જા બ॒લિમ્ । ઐન॒મપ્ર॑તિખ્યાત-ઙ્ગચ્છતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 26 ॥

(ચ॒ન્દ્રમા᳚ - શ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તો - ર॑દ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત - સ॒પ્તહો॑તા ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - અગ્નિહોત્રસ્ય સર્વક્રતુરુદ્ભાવસાધનેન પ્રશંસા

પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષ-મસૃજત । સો᳚-ઽગ્નિર॑બ્રવીત્ । મમા॒ય-મન્ન॑મ॒સ્ત્વિતિ॑ । સો॑-ઽબિભેત્ । સર્વં॒-વૈઁ મા॒-ઽય-મ્પ્રધ॑ક્ષ્ય॒તીતિ॑ । સ એ॒તાગ્-શ્ચતુ॑ર્હોતૄનાત્મ॒-સ્પર॑ણાનપશ્યત્ । તાન॑જુહોત્ । તૈર્વૈ સ આ॒ત્માન॑-મસ્પૃણોત્ ॥ યદ॑ગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । એક॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોત્યગ્નિહો॒ત્રમ્ ॥ 27 ॥

કુસિ॑ન્ધ-ઞ્ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । ચતુ॑ર્હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ દર્શપૂર્ણમા॒સૌ । ચ॒ત્વારિ॑ ચા॒ત્મનો-ઽઙ્ગા॑નિ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । સ॒મિત્પ॑ઞ્ચ॒મી । પઞ્ચ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ ચાતુર્મા॒સ્યાનિ॑ । લોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્ં॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ ॥ 28 ॥

તાનિ॑ ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । ષડ્ઢો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ પશુબ॒ન્ધમ્ । સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તાનિ॑ ચા॒ત્મનઃ॑ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ ॥ 29 ॥

સ॒મિ-થ્સ॑પ્ત॒મી । સ॒પ્તહો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒રમ્ । સ॒પ્ત ચા॒ત્મનઃ॑ શીર્ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્-થ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॒હોતિ॑ । દ્વિર્નિમા᳚ર્ષ્ટિ । દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ । દશ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સંવઁથ્સ॒રમ્ । સર્વ॑-ઞ્ચા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગગ્ગ્ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 30 ॥

(અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં - મ॒જ્જાનં॒ - દ્વિર્જુ॑હો॒ - ત્યપ॑રિવર્ગગ્ગ્ સ્પૃ॒ણોત્યેક॑-ઞ્ચ ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - સૃષ્ટિસાધનત્વેન હોતૃમન્ત્રાસામર્થ્ય પ્રશંસા

[(અપ॑ક્રામત ગર્ભિ॒ણ્યઃ) ઇસ્ ઓન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ , નોત્ અ મન્ત્ર]

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑નભવત્ । સ હરિ॑ત-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા॒-થ્સ્ત્ર્ય॑ન્તર્વ॑ત્ની । હરિ॑ણી સ॒તી શ્યા॒વા ભ॑વતિ । સ વિ॒જાય॑માનો॒ ગર્ભે॑ણાતામ્યત્ । સ તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા᳚-ત્તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો ભ॑વતિ । તસ્યાસુ॑રે॒વાજી॑વત્ ॥ 31 ॥

તેનાસુ॒ના-ઽસુ॑રાનસૃજત । તદસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વમ્ । ય એ॒વમસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વં-વેઁદ॑ । અસુ॑માને॒વ ભ॑વતિ । નૈન॒મસુ॑ર્જહાતિ ॥ સો-ઽસુ॑રાન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા પિ॒તેવા॑મન્યત । તદનુ॑ પિ॒તૄન॑સૃજત । તત્-પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વં-વેઁદ॑ । પિ॒તેવૈ॒વ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ ॥ 32 ॥

યન્ત્ય॑સ્ય પિ॒તરો॒ હવ᳚મ્ ॥ સ પિ॒તૄન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા ઽમ॑નસ્યત્ । તદનુ॑ મનુ॒ષ્યા॑-નસૃજત । તન્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વં-વેઁદ॑ । મ॒ન॒સ્વ્યે॑વ ભ॑વતિ । નૈન॒-મ્મનુ॑ર્જહાતિ ॥ તસ્મૈ॑ મનુ॒ષ્યા᳚ન્-થ્સસૃજા॒નાય॑ । દિવા॑ દેવ॒ત્રા ઽભ॑વત્ । તદનુ॑ દે॒વાન॑સૃજત । ત-દ્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-ન્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વં-વેઁદ॑ । દિવા॑ હૈ॒વાસ્ય॑ દેવ॒ત્રા ભ॑વતિ ॥ તાનિ॒ વા એ॒તાનિ॑ ચ॒ત્વાર્યમ્ભાગ્ં॑સિ । દે॒વા મ॑નુ॒ષ્યાઃ᳚ પિ॒તરો-ઽસુ॑રાઃ ॥ તેષુ॒ સર્વે॒ષ્વમ્ભો॒ નભ॑ ઇવ ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 33 ॥

(અ॒જી॒વ॒થ્ - સ્વાના᳚-મ્ભવતિ - દે॒વાન॑સૃજત સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - વાયુરૂપત્વજ્ઞાનેન હોતૃમન્ત્રાણા-મ્પ્રશંસા

[(ય॒થા॒સ્થા॒ન-ઙ્ગ॑ર્ભિ॒ણ્યઃ॑) ઇસ્ ऒન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિऒન્ , નॊત્ અ મન્ત્ર]

બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ । યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પંવઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રિયાત્ । ન પુ॒રા ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યેત । પ॒શુ॒માન્-થ્સ્યા᳚ત્ । વિ॒ન્દેત॑ પ્ર॒જામ્ ॥ યો વા ઇ॒મં-વેઁદ॑ ॥ 34 ॥

યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પંવઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રેતિ । ન પુ॒રા-ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યતે । પ॒શુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । વિ॒ન્દતે᳚ પ્ર॒જામ્ ॥ અ॒દ્ભ્યઃ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ સમ્પ॑વતે ॥ 35 ॥

અ॒સ્યાઃ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ સમ્પ॑વતે । અ॒ગ્નેઃ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષા-ત્પવતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે ॥ 36 ॥

આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દ્યોઃ પ॑વતે । દિવ॑મ॒ભિ પ॑વતે ॥ દિવ॑મ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દિ॒ગ્ભ્યઃ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ સ-મ્પ॑વતે । સ યત્-પુ॒રસ્તા॒દ્વાતિ॑ । પ્રા॒ણ એ॒વ ભૂ॒ત્વા પુ॒રસ્તા᳚દ્વાતિ ॥ 37 ॥

તસ્મા᳚ત્-પુ॒રસ્તા॒-દ્વાન્ત᳚મ્ । સર્વાઃ᳚ પ્ર॒જાઃ પ્રતિ॑ નન્દન્તિ । પ્રા॒ણો હિ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚મ્ । પ્રા॒ણ ઇ॑વ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પ્રા॒ણ એ॒વ ॥ અથ॒ ય-દ્દ॑ક્ષિણ॒તો વાતિ॑ । મા॒ત॒રિશ્વૈ॒વ ભૂ॒ત્વા દ॑ક્ષિણ॒તો વા॑તિ । તસ્મા᳚-દ્દક્ષિણ॒તો વાન્તં॑-વિઁ॒દ્યાત્ । સર્વા॒ દિશ॒ આવા॑તિ ॥ 38 ॥

સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ વિવા॑તિ । સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ સંવાઁ॒તીતિ॑ । સ વા એ॒ષ મા॑ત॒રિશ્વૈ॒વ ॥ અથ॒ યત્-પ॒શ્ચાદ્વાતિ॑ । પવ॑માન એ॒વ ભૂ॒ત્વા પ॒શ્ચાદ્વા॑તિ । પૂ॒તમ॑સ્મા॒ આહ॑રન્તિ । પૂ॒તમુપ॑હરન્તિ । પૂ॒તમ॑શ્નાતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પવ॑માન એ॒વ ॥ 39 ॥

અથ॒ યદુ॑ત્તર॒તો વાતિ॑ । સ॒વિ॒તૈવ ભૂ॒ત્વોત્ત॑ર॒તો વા॑તિ । સ॒વિ॒તેવ॒ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ સ॑વિ॒તૈવ ॥ તે ય એ॑ન-મ્પુ॒રસ્તા॑દા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પુ॒રસ્તા᳚ત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પુ॒રસ્તા॒દિત॑રાન્-પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-ન્દક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ ॥ 40 ॥

ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-મ્પ॒શ્ચાદા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પ॒શ્ચાત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પ॒શ્ચાદિત॑રાન્-પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑નમુત્તર॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્યો᳚ત્તર॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ ॥ 41 ॥

ઉ॒ત્ત॒ર॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મનઃ॑ સચન્તે ॥ તસ્મા॑ દે॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । વીવ॑ નૃત્યેત્ । પ્રેવ॑ ચલેત્ । વ્યસ્યે॑વા॒ક્ષ્યૌ ભા॑ષેત । મ॒ણ્ટયે॑દિવ । ક્રા॒થયે॑દિવ । શૃ॒ઙ્ગા॒યેતે॑વ ॥ ઉ॒ત મોપ॑વદેયુઃ । ઉ॒ત મે॑ પા॒પ્માન॒-મપ॑હન્યુ॒રિતિ॑ ॥ સ યા-ન્દિશગ્ં॑ સ॒નિમે॒ષ્યન્-થ્સ્યાત્ । ય॒દા તા-ન્દિશં॒-વાઁતો॑ વા॒યાત્ । અથ॒ પ્રવે॒યાત્ । પ્ર વા॑ ધાપયેત્ (ધાવયેત્) । સા॒તમે॒વ ર॑દિ॒તં-વ્યૂઁ॑ઢ-ઙ્ગ॒ન્ધમ॒ભિ પ્રચ્ય॑વતે । આ-ઽસ્ય॒ ત-ઞ્જ॑નપ॒દ-મ્પૂર્વા॑ કી॒ર્તિર્ગ॑ચ્છતિ ॥ દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 42 ॥

(વેદ॒ - સમ્પ॑વત - આદિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે - વા॒ત્યા - વા᳚ત્યે॒ - ષ પવ॑માન એ॒વ - દ॑ક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્ - ત્યુત્તર॒તઃ પા॒પ્માન॒સ્તાગ્સ્તે ઽપ॑ઘ્ન॒ - ન્તીત્ય॒ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 9)

અનુવાકં 10 - દશહોતૃમન્ત્રાણા-ઙ્કામ્યપ્રયોગઃ

પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑નમસૃજત । ત-ન્ત્રયો॒ વેદા॒ અન્વ॑સૃજ્યન્ત । તાન્. હસ્તે॑-ઽકુરુત । અથ॒ હ સીતા॑ સાવિ॒ત્રી । સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑ન-ઞ્ચકમે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ ચ॑કમે । સા હ॑ પિ॒તર॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ॒-મુપ॑સસાર । તગ્ં હો॑વાચ । નમ॑સ્તે અસ્તુ ભગવઃ । ઉપ॑ ત્વા-ઽયાનિ ॥ 43 ॥

પ્ર ત્વા॑ પદ્યે ॥ સોમં॒-વૈઁ રાજા॑ન-ઙ્કામયે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ કા॑મયત॒ ઇતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ સ્થા॑ગ॒રમ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑ હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તાર-મુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ ॥ 44 ॥

આ-ઽસ્યાર્ધં-વઁ॑વ્રાજ । તાગ્ં હો॒દીક્ષ્યો॑વાચ । ઉપ॒ મા-ઽઽવ॑ર્ત॒સ્વેતિ॑ । તગ્ં હો॑વાચ । ભોગ॒-ન્તુ મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । એ॒ત-ન્મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । યત્તે॑ પા॒ણાવિતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ ત્રીન્. વેદા॒-ન્પ્રદ॑દૌ । તસ્મા॒દુ હ॒ સ્ત્રિયો॒ ભોગ॒મૈવ હા॑રયન્તે ॥ સ યઃ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒મિતિ॑ ॥ 45 ॥

યં-વાઁ॑ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । તસ્મા॑ એ॒તગ્ગ્ સ્થા॑ગ॒ર-મ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તા-રમુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ । આ-ઽસ્યાર્ધં-વ્રઁ॑જેત્ । પ્રિ॒યો હૈ॒વ ભ॑વતિ ॥ 46 ॥

(અ॒યા॒ - ન્ય॒લ॒ઙ્કૃત્ય॑ - સ્યા॒મિતિ॑ - ભવતિ) (અ. 10)

અનુવાકં 11 - દશહોત્રાદિમન્ત્રનામ્ના-મ્પ્રવૃત્તિનિમિત્તમ્

બ્રહ્મા᳚ત્મ॒ન્-વદ॑સૃજત । તદ॑કામયત । સમા॒ત્મના॑ પદ્યે॒યેતિ॑ । આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ દશ॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ દશ॑હૂતો-ઽભવત્ । દશ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ન્દશ॑હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । દશ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ 47 ॥

આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ સપ્ત॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ સ॒પ્તહૂ॑તો-ઽભવત્ । સ॒પ્તહૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્ં સ॒પ્તહૂ॑ત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । સ॒પ્તહો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ષ॒ષ્ઠગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવત્ ॥ 48 ॥

ષડ્ઢૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્ં ષડ્ઢૂ॑ત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । ષડ્ઢો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ પઞ્ચ॒મગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑ શૃણોત્ । સ પઞ્ચ॑ હૂતો-ઽભવત્ । પઞ્ચ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ ॥ 49 ॥

પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ચતુ॒ર્થગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ચતુ॑ર્હૂતો-ઽભવત્ । ચતુ॑ર્હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ઞ્ચતુ॑ર્હૂત॒ગ્ં॒ સન્ત᳚મ્ । ચતુ॑ર્હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ તમ॑બ્રવીત્ । ત્વં-વૈઁ મે॒ નેદિ॑ષ્ઠગ્ં હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શ્રૌષીઃ । ત્વયૈ॑-નાનાખ્યા॒તાર॒ ઇતિ॑ । તસ્મા॒ન્નુ હૈ॑ના॒ગ્॒-શ્ચતુ॑ર્હોતાર॒ ઇત્યાચ॑ક્ષતે । તસ્મા᳚-ચ્છુશ્રૂ॒ષુઃ પુ॒ત્રાણા॒ગ્ં॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ બ્રહ્મ॑ણો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 50 ॥

(દે॒વાઃ - ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવ॒ત્ - પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણા - શ્રૌષી॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 11)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનઃ॒ કિં - દક્ષિ॑ણાં॒ - ઁયો વા અવિ॑દ્વા॒ન્ - તસ્ય॒ વૈ - બ્ર॑હ્મવા॒દિનો॒ ય-દ્દશ॑હોતારઃ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ વ્યસ્રં - પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષં - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ સ તપ॒-સ્સો᳚-ઽન્તર્વા᳚ન્ - બ્રહ્મવા॒દિનો॒ યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑નં॒ - બ્રહ્મા᳚ત્ મ॒ન્વદેકા॑દશ)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિન॒ - સ્તસ્ય॒ વા અ॒ગ્ને--ર્ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ -ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પ॑ઞ્ચા॒શત્)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॒ - ય એ॒વં-વેઁદ॑ )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ

dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ

yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam

tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)

(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )

(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |

tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )

anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā

[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā

[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam

brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)

(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)

(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||