2.3 - Hotribrahmanasheshah - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahmavadino Vadanti — Oriya Script

କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ହୋତୃବ୍ରାହ୍ମଣଶେଷଃ

ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,

ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥

ଅନୁଵାକଂ 1 - ସର୍ଵେଷାଂ ହୋତୃମନ୍ତ୍ରାଣା-ଞ୍ଚତୁର୍ହୋତୃଶବ୍ଦେନ ଵ୍ଯଵହାର

ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॑ ଵଦନ୍ତି । କି-ଞ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା-ଞ୍ଚତୁର୍ହୋତୃ॒ତ୍ଵମିତି॑ । ଯଦେ॒ଵୈଷୁ ଚ॑ତୁ॒ର୍ଧା ହୋତା॑ରଃ । ତେନ॒ ଚତୁ॑ର୍ହୋତାରଃ । ତସ୍ମା॒ଚ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର ଉଚ୍ଯନ୍ତେ । ତଚ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା-ଞ୍ଚତୁର୍ହୋତୃ॒ତ୍ଵମ୍ ॥ ସୋମୋ॒ ଵୈ ଚତୁ॑ର୍ହୋତା । ଅ॒ଗ୍ନିଃ ପଞ୍ଚ॑ହୋତା । ଧା॒ତା ଷଡ୍ଢୋ॑ତା । ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା ॥ 1 ॥

ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒-ର୍ଦଶ॑ହୋତା । ଯ ଏ॒ଵ-ଞ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା॒-ମୃଦ୍ଧିଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଋ॒ଧ୍ନୋତ୍ଯେ॒ଵ ॥ ଯ ଏ॑ଷାମେ॒ଵ-ମ୍ବ॒ନ୍ଧୁତାଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ବନ୍ଧୁ॑ମାନ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॑ଷାମେ॒ଵ-ଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତିଂ॒-ଵେଁଦ॑ । କଲ୍ପ॑ତେ-ଽସ୍ମୈ । ଯ ଏ॑ଷାମେ॒ଵ-ମା॒ଯତ॑ନଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଆ॒ଯତ॑ନଵାନ୍-ଭଵତି । ଯ ଏ॑ଷାମେ॒ଵ-ମ୍ପ୍ର॑ତି॒ଷ୍ଠାଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 2 ॥

ପ୍ରତ୍ଯେ॒ଵ ତି॑ଷ୍ଠତି ॥ ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॑ ଵଦନ୍ତି । ଦଶ॑ହୋତା॒ ଚତୁ॑ର୍ହୋତା । ପଞ୍ଚ॑ହୋତା॒ ଷଡ୍ଢୋ॑ତା ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା । ଅଥ॒ କସ୍ମା॒ଚ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର ଉଚ୍ଯନ୍ତ॒ ଇତି॑ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ଵୈ ଚତୁ॑ର୍ହୋତା । ଇନ୍ଦ୍ରଃ॒ ଖଲୁ॒ ଵୈ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ॑ ଦେ॒ଵତା॑ନା-ମୁପ॒ଦେଶ॑ନାତ୍ । ଯ ଏ॒ଵମିନ୍ଦ୍ର॒ଗ୍ଗ୍॒ ଶ୍ରେଷ୍ଠ॑-ନ୍ଦେ॒ଵତା॑ନା-ମୁପ॒ଦେଶ॑ନା॒-ଦ୍ଵେଦ॑ । ଵସି॑ଷ୍ଠ-ସ୍ସମା॒ନାନା᳚-ମ୍ଭଵତି । ତସ୍ମା॒ଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠ॑ମା॒ଯନ୍ତ॑-ମ୍ପ୍ରଥ॒ମେନୈ॒ଵାନୁ॑ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ । ଅ॒ଯମାଗନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ଯମଵା॑ସା॒ଦିତି॑ । କୀ॒ର୍ତିର॑ସ୍ଯ॒ ପୂର୍ଵା-ଽଽଗ॑ଚ୍ଛତି ଜ॒ନତା॑ମାଯ॒ତଃ । ଅଥୋ॑ ଏନ-ମ୍ପ୍ରଥ॒ମେନୈ॒ଵାନୁ॑ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ । ଅ॒ଯମାଗନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ଯମଵା॑ସା॒ଦିତି॑ ॥ 3 ॥

(ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା - ପ୍ରତି॒ଷ୍ଠାଂ-ଵେଁଦ॑ - ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ॒ ଷଟ୍ଚ॑) (ଅ. 1)

ଅନୁଵାକଂ 2 - ନୈମିତ୍ତିକୋ ହୋତୃମନ୍ତ୍ରହୋମଃ

ଦକ୍ଷି॑ଣା-ମ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୀ॒ଷ୍ଯନ୍-ଥ୍ସ॒ପ୍ତଦ॑ଶ॒ କୃତ୍ଵୋ-ଽପା᳚ନ୍ଯାତ୍ । ଆ॒ତ୍ମାନ॑ମେ॒ଵ ସମି॑ନ୍ଧେ । ତେଜ॑ସେ ଵୀ॒ର୍ଯା॑ଯ । ଅଥୋ᳚ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିରେ॒ଵୈନା᳚-ମ୍ଭୂ॒ତ୍ଵା ପ୍ରତି॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ଆ॒ତ୍ମନୋ ଽନା᳚ର୍ତ୍ଯୈ ॥ ଯଦ୍ଯେ॑ନ॒ମାର୍ତ୍-ଵି॑ଜ୍ଯା-ଦ୍ଵୃ॒ତଗ୍ଂ ସନ୍ତ॑-ନ୍ନି॒ର୍ହରେ॑ରନ୍ନ୍ । ଆଗ୍ନୀ᳚ଦ୍ଧ୍ରେ ଜୁହୁଯା॒-ଦ୍ଦଶ॑ହୋତାରମ୍ । ଚ॒ତୁ॒ର୍ଗୃ॒ହୀ॒ତେନାଜ୍ଯେ॑ନ । ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍-ପ୍ର॒ତ୍ଯନ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍॑ । ପ୍ର॒ତି॒ଲୋ॒ମଂ-ଵିଁ॒ଗ୍ରାହ᳚ମ୍ ॥ 4 ॥

ପ୍ରା॒ଣାନେ॒ଵାସ୍ଯୋପ॑ଦାସଯତି ॥ ଯଦ୍ଯେ॑ନ॒-ମ୍ପୁନ॑ରୁପ॒ ଶିକ୍ଷେ॑ଯୁଃ । ଆଗ୍ନୀ᳚ଦ୍ଧ୍ର ଏ॒ଵ ଜୁ॑ହୁଯା॒-ଦ୍ଦଶ॑ହୋତାରମ୍ । ଚ॒ତୁ॒ର୍ଗୃ॒ହୀ॒ତେନାଜ୍ଯେ॑ନ । ପ॒ଶ୍ଚା-ତ୍ପ୍ରାଂଆସୀ॑ନଃ । ଅ॒ନୁ॒ଲୋ॒ମ-ମଵି॑ଗ୍ରାହମ୍ । ପ୍ରା॒ଣାନେ॒ଵାସ୍ମୈ॑ କଲ୍ପଯତି ॥ ପ୍ରାଯ॑ଶ୍ଚିତ୍ତୀ॒-ଵାଘୋତେ-ତ୍ଯୃ॑ତୁମୁ॒ଖ ଋ॑ତୁମୁଖେ ଜୁହୋତି । ଋ॒ତୂନେ॒ଵାସ୍ମୈ॑ କଲ୍ପଯତି । କଲ୍ପ॑ନ୍ତେ-ଽସ୍ମା ଋ॒ତଵଃ॑ ॥ 5 ॥

କ୍ଲୃ॒ତା ଅ॑ସ୍ମା ଋ॒ତଵ॒ ଆଯ॑ନ୍ତି ॥ ଷଡ୍ଢୋ॑ତା॒ ଵୈ ଭୂ॒ତ୍ଵା ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିରି॒ଦଗ୍ଂ ସର୍ଵ॑ମସୃଜତ । ସ ମନୋ॑-ଽସୃଜତ । ମନ॒ସୋ-ଽଧି॑ ଗାଯ॒ତ୍ରୀମ॑ସୃଜତ । ତଦ୍ଗା॑ଯ॒ତ୍ରୀଂ-ଯଁଶ॑ ଆର୍ଚ୍ଛତ୍ । ତାମା-ଽଲ॑ଭତ । ଗା॒ଯ॒ତ୍ରି॒ଯା ଅଧି॒ ଛନ୍ଦାଗ୍॑ସ୍ଯ ସୃଜତ । ଛନ୍ଦୋ॒ଭ୍ଯୋ-ଽଧି॒ ସାମ॑ । ତ-ଥ୍ସାମ॒ ଯଶ॑ ଆର୍ଚ୍ଛତ୍ । ତଦା-ଽଲ॑ଭତ ॥ 6 ॥

ସାମ୍ନୋ-ଽଧି॒ ଯଜୂଗ୍॑ଷ୍ଯସୃଜତ । ଯଜୁ॒ର୍ଭ୍ଯୋ-ଽଧି॒ ଵିଷ୍ଣୁ᳚ମ୍ । ତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ॒-ଯଁଶ॑ ଆର୍ଚ୍ଛତ୍ । ତମା-ଽଲ॑ଭତ । ଵି॒ଷ୍ଣୋରଦ୍ଧ୍ଯୋଷ॑ଧୀରସୃଜତ । ଓଷ॑ଧୀ॒ଭ୍ଯୋ-ଽଧି॒ ସୋମ᳚ମ୍ । ତ-ଥ୍ସୋମଂ॒-ଯଁଶ॑ ଆର୍ଚ୍ଛତ୍ । ତମା-ଽଲ॑ଭତ । ସୋମା॒ଦଧି॑ ପ॒ଶୂନ॑ସୃଜତ । ପ॒ଶୁଭ୍ଯୋ-ଽଧୀନ୍ଦ୍ର᳚ମ୍ ॥ 7 ॥

ତଦିନ୍ଦ୍ରଂ॒-ଯଁଶ॑ ଆର୍ଚ୍ଛତ୍ । ତଦେ॑ନ॒-ନ୍ନାତି॒ ପ୍ରାଚ୍ଯ॑ଵତ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ ଇଵ ଯଶ॒ସ୍ଵୀ ଭ॑ଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ନୈନଂ॒-ଯଁଶୋ-ଽତି॒ ପ୍ରଚ୍ଯ॑ଵତେ ॥ ଯଦ୍ଵା ଇ॒ଦ-ଙ୍କି-ଞ୍ଚ॑ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॑ମୁତ୍ତା॒ନ ଏ॒ଵାଙ୍ଗୀ॑ର॒ସଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତଦେ॑ନ॒-ମ୍ପ୍ରତି॑ଗୃହୀତ॒-ନ୍ନାହି॑ନତ୍ । ଯ-ତ୍କିଞ୍ଚ॑ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀ॒ଯାତ୍ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॑ମୁତ୍ତା॒ନସ୍ତ୍ଵା᳚ଙ୍ଗୀର॒ସଃ ପ୍ରତି॑ଗୃହ୍ଣା॒ତ୍ଵିତ୍ଯେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଉ॑ତ୍ତା॒ନ ଆ᳚ଙ୍ଗୀର॒ସଃ । ଅ॒ନଯୈ॒ଵୈନ॒ତ୍-ପ୍ରତି॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ନୈନଗ୍ଂ॑ ହିନସ୍ତି ॥ ବ॒ର॒ଃଇଷା॒ ପ୍ରତୀ॑ଯା॒ଦ୍ଗାଂ-ଵାଁ-ଽଶ୍ଵଂ॑-ଵାଁ । ଏ॒ତଦ୍ଵୈ ପ॑ଶୂ॒ନା-ମ୍ପ୍ରି॒ଯ-ନ୍ଧାମ॑ । ପ୍ରି॒ଯେଣୈ॒ଵୈନ॒-ନ୍ଧାମ୍ନା॒ ପ୍ରତ୍ଯେ॑ତି ॥ 8 ॥

(ଵି॒ଗ୍ରାହ॑ - ମୃ॒ତଵ॒ - ସ୍ତଦା-ଽଲ॑ଭ॒ - ତେନ୍ଦ୍ରଂ॑ - ଗୃହ୍ଣୀଯା॒-ଥ୍ଷଟ୍ଚ॑) (ଅ. 2)

ଅନୁଵାକଂ 3 - କେଶଵପନାଙ୍ଗ-ମ୍ପୁଷ୍ଟିଵେଦନଂ

ଯୋ ଵା ଅଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ନିଵ॒ର୍ତଯ॑ତେ । ଵିଶୀ॑ର୍ଷା॒ ସପା᳚ପ୍ମା॒ ଽମୁଷ୍ମି॑ଲ୍ ଁଲୋ॒କେ ଭ॑ଵତି । ଅଥ॒ ଯୋ ଵି॒ଦ୍ଵା-ନ୍ନି॑ଵ॒ର୍ତଯ॑ତେ । ସଶୀ॑ର୍ଷା॒ ଵିପା᳚ପ୍ମା॒ ଽମୁଷ୍ମି॑ଲ୍ ଁଲୋ॒କେ ଭ॑ଵତି ॥ ଦେ॒ଵତା॒ ଵୈ ସ॒ପ୍ତ ପୁଷ୍ଟି॑କାମା॒ ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯନ୍ତ । ଅ॒ଗ୍ନିଶ୍ଚ॑ ପୃଥି॒ଵୀ ଚ॑ । ଵା॒ଯୁଶ୍ଚା॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ-ଞ୍ଚ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯଶ୍ଚ॒ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ॑ ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମାଃ᳚ । ଅ॒ଗ୍ନିର୍ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସ ସା॑ହ॒ସ୍ର-ମ॑ପୁଷ୍ଯତ୍ ॥ 9 ॥

ପୃ॒ଥି॒ଵୀ ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସୌଷ॑ଧୀଭି॒-ର୍ଵନ॒ସ୍ପତି॑ଭି-ରପୁଷ୍ଯତ୍ । ଵା॒ଯୁର୍ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସ ମରୀ॑ଚୀଭି-ରପୁଷ୍ଯତ୍ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ନ୍ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ତଦ୍ଵଯୋ॑ଭି-ରପୁଷ୍ଯତ୍ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯୋ ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସ ର॒ଶ୍ମିଭି॑-ରପୁଷ୍ଯତ୍ । ଦ୍ଯୌର୍ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସା ନକ୍ଷ॑ତ୍ରୈ-ରପୁଷ୍ଯତ୍ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା॒ ନ୍ଯ॑ଵର୍ତଯତ । ସୋ॑-ଽହୋରା॒ତ୍ରୈ-ର॑ର୍ଧମା॒ସୈ-ର୍ମାସୈର୍॑ ଋ॒ତୁଭିଃ॑ ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରେଣା॑-ପୁଷ୍ଯତ୍ । ତାନ୍ପୋଷା᳚ନ୍-ପୁଷ୍ଯତି । ଯାଗ୍ସ୍ତେ-ଽପୁ॑ଷ୍ଯନ୍ନ୍ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦାନ୍ନି ଚ॑ ଵ॒ର୍ତଯ॑ତେ॒ ପରି॑ ଚ ॥ 10 ॥

(ଅ॒ପୁ॒ଷ୍ଯ॒ନ୍ - ନକ୍ଷ॑ତ୍ରୈରପୁଷ୍ଯ॒-ତ୍ପଞ୍ଚ॑ ଚ) (ଅ. 3)

ଅନୁଵାକଂ 4 - ପ୍ରତିଗ୍ରହମନ୍ତ୍ରମହିମଜ୍ଞାନମ୍

ତସ୍ଯ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନେର୍-ହିର॑ଣ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ଅ॒ର୍ଧମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ । ତଦେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସୋ᳚-ଽର୍ଧମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯ-ସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ । ଅ॒ର୍ଧମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍. ହିର॑ଣ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅ॒ର୍ଧମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑ କ୍ରାମତି ॥ ତସ୍ଯ॒ ଵୈ ସୋମ॑ସ୍ଯ॒ ଵାସଃ॑ ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ତୃତୀ॑ଯମିନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ ॥ 11 ॥

ତଦେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସ ତୃତୀ॑ଯମିନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ । ତୃତୀ॑ଯମିନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍. ଵାସଃ॑ ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ତୃତୀ॑ଯମସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑ କ୍ରାମତି ॥ ତସ୍ଯ॒ ଵୈ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॒ ଗା-ମ୍ପ୍ର॑ତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ଚ॒ତୁ॒ର୍ଥମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ । ତାମେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସ ଚ॑ତୁ॒ର୍ଥମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ ॥ 12 ॥

ଚ॒ତୁ॒ର୍ଥମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵା-ନ୍ଗା-ମ୍ପ୍ର॑ତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଚ॒ତୁ॒ର୍ଥମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑ କ୍ରାମତି ॥ ତସ୍ଯ॒ ଵୈ ଵରୁ॑ଣ॒ସ୍ଯାଶ୍ଵ॑-ମ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ପ॒ଞ୍ଚ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ । ତମେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସ ପ॑ଞ୍ଚ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ । ପ॒ଞ୍ଚ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନଶ୍ଵ॑-ମ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ ॥ 13 ॥

ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତିଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ପ॒ଞ୍ଚ॒ମମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑ କ୍ରାମତି ॥ ତସ୍ଯ॒ ଵୈ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତେଃ॒ ପୁରୁ॑ଷ-ମ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ଷ॒ଷ୍ଠମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ । ତମେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସ ଷ॒ଷ୍ଠମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ । ଷ॒ଷ୍ଠମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵା-ନ୍ପୁରୁ॑ଷ-ମ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଷ॒ଷ୍ଠମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑-କ୍ରାମତି ॥ 14 ॥

ତସ୍ଯ॒ ଵୈ ମନୋ॒ସ୍ତଲ୍ପ॑-ମ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ସ॒ପ୍ତ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ । ତମେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସ ସ॑ପ୍ତ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯ-ସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତ । ସ॒ପ୍ତ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାଗ୍ସ୍ତଲ୍ପ॑-ମ୍ପ୍ରତିଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ସ॒ପ୍ତ॒ମମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑-କ୍ରାମତି ॥ ତସ୍ଯ॒ ଵା ଉ॑ତ୍ତା॒ନସ୍ଯା᳚ଙ୍ଗୀର॒ସସ୍ଯା ପ୍ରା॑ଣ-ତ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ର॒ହୁଷଃ॑ । ଅ॒ଷ୍ଟ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା-ପା᳚କ୍ରାମତ୍ ॥ 15 ॥

ତଦେ॒ତେନୈ॒ଵ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତେନ॒ ଵୈ ସୋ᳚-ଽଷ୍ଟ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଅ॒ଷ୍ଟ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମ-ନ୍ନୁ॒ପାଧ॑ତ୍ତେ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ ପ୍ରା॑ଣ-ତ୍ପ୍ରତି ଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅଥ॒ ଯୋ-ଽଵି॑ଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରତିଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ । ଅ॒ଷ୍ଟ॒ମମ॑ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑ କ୍ରାମତି ॥ ଯଦ୍ଵା ଇ॒ଦ-ଙ୍କି-ଞ୍ଚ॑ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॑-ମୁତ୍ତା॒ନ ଏ॒ଵାଙ୍ଗୀ॑ର॒ସଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ ଗୃହ୍ଣାତ୍ । ତଦେ॑ନ॒-ମ୍ପ୍ରତି॑ଗୃହୀତ॒-ନ୍ନାହି॑ନତ୍ । ଯ-ତ୍କି-ଞ୍ଚ॑ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀ॒ଯାତ୍ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॑-ମୁତ୍ତା॒ନ-ସ୍ତ୍ଵା᳚ଙ୍ଗୀର॒ସଃ ପ୍ରତି॑ଗୃହ୍ଣା॒ତ୍ଵିତ୍ଯେ॒ଵ ପ୍ରତି॑ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଉ॑ତ୍ତା॒ନ ଆ᳚ଙ୍ଗୀର॒ସଃ । ଅ॒ନଯୈ॒ଵୈନ॒ତ୍-ପ୍ରତି॑ଗୃହ୍ଣାତି । ନୈନଗ୍ଂ॑ ହିନସ୍ତି ॥ 16 ॥

(ତୃତୀ॑ଯମିନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପା᳚କ୍ରାମଚ୍ - ଚତୁ॒ର୍ଥମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯା॒ତ୍ମନ୍ନୁ॒ପାଧ॒ - ତ୍ତାଶ୍ଵ॑-ମ୍ପ୍ରତିଗୃ॒ହ୍ଣାତି॑ - ଷ॒ଷ୍ଠ॑ମସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପ॑କ୍ରାମ -ତ୍ଯଷ୍ଟ॒ମମି॑ନ୍ଦ୍ରି॒ଯସ୍ଯାପା᳚କ୍ରାମତ୍ - ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀ॒ଯାଚ୍ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 4)

(ତସ୍ଯ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନେର୍-ହିର॑ଣ୍ଯ॒ଗ୍ଂ॒ ସୋମ॑ସ୍ଯ॒ ଵାସ॒ସ୍ତଦେ॒ତେନ॑ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॒ ଗା-ନ୍ତାମେ॒ତେନ॒ ଵରୁ॑ଣ॒ସ୍ଯାଶ୍ଵ॑-ମ୍ପ୍ର॒ଜାପ॑ତେଃ॒ ପୁରୁ॑ଷ॒-ମ୍ମନୋ॒ସ୍ତଲ୍ପ॒-ନ୍ତମେ॒ତେନୋ᳚ତ୍ତା॒ନସ୍ଯ॒ ତଦେ॒ତେନାପ୍ରା॑ଣ॒ଦ୍ଯ-ଦ୍ଵୈ )

(ଅ॒ର୍ଧ-ନ୍ତୃତୀ॑ଯମଷ୍ଟ॒ମ-ନ୍ତଚ୍ଚ॑ତୁ॒ର୍ଥ-ନ୍ତା-ମ୍ପ॑ଞ୍ଚ॒ମଗ୍ଂ ଷ॒ଷ୍ଠଗ୍ଂ ସ॑ପ୍ତ॒ମନ୍ତମ୍ ।

ତଦେ॒ତେନ॒ ଦ୍ଵେ ତାମେ॒ତେନୈକ॒-ନ୍ତମେ॒ତେନ॒ ତ୍ରୀଣି॒ ତଦେ॒ତେନୈକଂ᳚ )

ଅନୁଵାକଂ 5 - ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରରୂପୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଷଯସ୍ସଂଵାଁଦଃ

ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॑ ଵଦନ୍ତି ॥ ଯ-ଦ୍ଦଶ॑ହୋତାର-ସ୍ସ॒ତ୍ରମାସ॑ତ । କେନ॒ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । କେନ॑ ପ୍ର॒ଜା ଅ॑ସୃଜ॒ନ୍ତେତି॑ । ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିନା॒ ଵୈ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । ତେନ॑ ପ୍ର॒ଜା ଅ॑ସୃଜନ୍ତ ॥ ଯଚ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର-ସ୍ସ॒ତ୍ରମାସ॑ତ । କେନ॒ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । କେନୌଷ॑ଧୀ-ରସୃଜ॒ନ୍ତେତି॑ । ସୋମେ॑ନ॒ ଵୈ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ ॥ 17 ॥

ତେନୌଷ॑ଧୀ-ରସୃଜନ୍ତ ॥ ଯ-ତ୍ପଞ୍ଚ॑ହୋତାର-ସ୍ସ॒ତ୍ରମାସ॑ତ । କେନ॒ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । କେନୈ॒ଭ୍ଯୋ ଲୋ॒କେଭ୍ଯୋ-ଽସୁ॑ରା॒-ନ୍ପ୍ରାଣୁ॑ଦନ୍ତ । କେନୈ॑ଷା-ମ୍ପ॒ଶୂନ॑ଵୃଞ୍ଜ॒ତେତି॑ । ଅ॒ଗ୍ନିନା॒ ଵୈ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । ତେନୈ॒ଭ୍ଯୋ ଲୋ॒କେଭ୍ଯୋ-ଽସୁ॑ରା॒ନ୍-ପ୍ରାଣୁ॑ଦନ୍ତ । ତେନୈ॑ଷା-ମ୍ପ॒ଶୂନ॑ଵୃଞ୍ଜତ ॥ ଯ-ଥ୍ଷଡ୍ଢୋ॑ତାର-ସ୍ସ॒ତ୍ରମାସ॑ତ । କେନ॒ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ ॥ 18 ॥

କେନ॒ର୍ତୂନ॑-କଲ୍ପଯ॒ନ୍ତେତି॑ । ଧା॒ତ୍ରା ଵୈ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । ତେନ॒ର୍ତୂନ॑କଲ୍ପଯନ୍ତ ॥ ଯ-ଥ୍ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତାର-ସ୍ସ॒ତ୍ରମାସ॑ତ । କେନ॒ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । କେନ॒ ସୁଵ॑ରାଯନ୍ନ୍ । କେନେ॒ମାଲ୍ ଁଲୋ॒କାନ୍-ଥ୍ସମ॑ତନ୍ଵ॒ନ୍ନିତି॑ । ଅ॒ର୍ଯ॒ମ୍ଣା ଵୈ ତେ ଗୃ॒ହପ॑ତିନା ଽଽର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ୍ । ତେନ॒ ସୁଵ॑ରାଯନ୍ନ୍ । ତେନେ॒ମାଲ୍ ଁଲୋ॒କାନ୍-ଥ୍ସମ॑ତନ୍ଵ॒ନ୍ନିତି॑ ॥ 19 ॥

ଏ॒ତେ ଵୈ ଦେ॒ଵା ଗୃ॒ହପ॑ତଯଃ । ତାନ୍. ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍ । ଅପ୍ଯ॒ନ୍ଯସ୍ଯ॑ ଗାର୍ହପ॒ତେ ଦୀକ୍ଷ॑ତେ । ଅ॒ଵା॒ନ୍ତ॒ରମେ॒ଵ ସ॒ତ୍ରିଣା॑-ମୃଦ୍ଧ୍ନୋତି ॥ ଯୋ ଵା ଅ॑ର୍ଯ॒ମଣଂ॒-ଵେଁଦ॑ । ଦାନ॑କାମା ଅସ୍ମୈ ପ୍ର॒ଜା ଭ॑ଵନ୍ତି । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵା ଅ॑ର୍ଯ॒ମା । ଆର୍ଯା॑ଵସ॒ତିରିତି॒ ଵୈ ତମା॑ହୁ॒ର୍ଯ-ମ୍ପ୍ର॒ଶଗ୍ଂସ॑ନ୍ତି ॥ ଆର୍ଯା॑ ଵସ॒ତିର୍ଭ॑ଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 20 ॥

ଯଦ୍ଵା ଇ॒ଦ-ଙ୍କି-ଞ୍ଚ॑ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॒-ଞ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତାରଃ । ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃ॒ଭ୍ଯୋ-ଽଧି॑ ଯ॒ଜ୍ଞୋ ନିମି॑ର୍ତଃ । ସ ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍. ଵି॒ଵଦେ॑ତ । ଅ॒ହମେ॒ଵ ଭୂଯୋ॑ ଵେଦ । ଯଶ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୄ॒ନ୍॒. ଵେଦେତି॑ । ସ ହ୍ଯେ॑ଵ ଭୂଯୋ॒ ଵେଦ॑ । ଯଶ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୄ॒ନ୍.॒ ଵେଦ॑ ॥ ଯୋ ଵୈ ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତୄ॒ନ୍॒. ଵେଦ॑ । ସର୍ଵା॑ସୁ ପ୍ର॒ଜାସ୍ଵନ୍ନ॑ମତ୍ତି ॥ 21 ॥

ସର୍ଵା॒ ଦିଶୋ॒-ଽଭିଜ॑ଯତି । ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ର୍ଵୈ ଦଶ॑ହୋତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା᳚ । ସୋମ॒ଶ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା᳚ । ଅ॒ଗ୍ନିଃ ପଞ୍ଚ॑ହୋତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା᳚ । ଧା॒ତା ଷଡ୍ଢୋ॑ତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା᳚ । ଅ॒ର୍ଯ॒ମା ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା᳚ । ଏ॒ତେ ଵୈ ଚତୁ॑ର୍ହୋତୃଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୋତା॑ରଃ । ତାନ୍. ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସର୍ଵା॑ସୁ ପ୍ର॒ଜାସ୍ଵନ୍ନ॑ମତ୍ତି । ସର୍ଵା॒ ଦିଶୋ॒-ଽଭି ଜ॑ଯତି ॥ 22 ॥

(ଆ॒ର୍ଧ୍ନୁ॒ଵ॒ - ନ୍ନା॒ଧ୍ନୁ॒ଵ॒ - ନ୍ନିତ୍ଯେ॒ - ଵଂ-ଵେଁଦା᳚ - ତ୍ତି॒ - ସର୍ଵା॒ ଦିଶୋ॒ଭି ଜ॑ଯତି ) (ଅ. 5)

(ଵୈ ତେନ॑ ସ॒ତ୍ର-ଙ୍କେନ॑)

2.3.6 ଅନୁଵାକଂ - ହୋତୃପ୍ରଶଂସାପ୍ରସଙ୍ଗେନ କ୍ରତୂନାମୃତ୍ଵିଗ୍ ଵିଶେଷଵ୍ଯଵସ୍ଥାପନମ୍, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାଶସ୍ତ୍ଯ-ଞ୍ଚ

ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ପ୍ର॒ଜା-ସ୍ସୃ॒ଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯ॑ସ୍ରଗ୍ଂସତ । ସ ହୃଦ॑ଯ-ମ୍ଭୂ॒ତୋ॑-ଽଶଯତ୍ । ଆତ୍ମ॒ନ୍॒. ହା(3) ଇତ୍ଯହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ଆପଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ତା ଅ॑ଗ୍ନିହୋ॒ତ୍ରେଣୈ॒ଵ ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ । ତାଃ କୁସି॑ନ୍ଧ॒ମୁପୌ॑ହନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା॑ଦଗ୍ନିହୋ॒ତ୍ରସ୍ଯ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋଃ । ଏକ॑ ଋ॒ତ୍ଵିକ୍ ॥ ଚ॒ତୁ॒ଷ୍କୃତ୍ଵୋ-ଽହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଵା॒ଯୁ-ରା॑ଦି॒ତ୍ଯ-ଶ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମାଃ᳚ ॥ 23 ॥

ତେ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ତେ ଦ॑ର୍ଶପୂର୍ଣମା॒ସାଭ୍ଯା॑ମେ॒ଵ ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ । ତ ଉପୌ॑ହଗ୍ଗ୍-ଶ୍ଚ॒ତ୍ଵାର୍ଯଙ୍ଗା॑ନି । ତସ୍ମା᳚-ଦ୍ଦର୍ଶପୂର୍ଣମା॒ସଯୋ᳚-ର୍ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋଃ । ଚ॒ତ୍ଵାର॑ ଋ॒ତ୍ଵିଜଃ॑ ॥ ପ॒ଞ୍ଚ॒ କୃତ୍ଵୋ-ଽହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ପ॒ଶଵଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ତେ ଚା॑ତୁର୍ମା॒ସ୍ଯୈରେ॒ଵ ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ । ତ ଉପୌ॑ହ॒ଲ୍ ଁଲୋମ॑ ଛ॒ଵୀ-ମ୍ମା॒ଗ୍ଂ॒ସମସ୍ଥି॑ ମ॒ଜ୍ଜାନ᳚ମ୍ । ତସ୍ମା᳚ଚ୍ଚାତୁର୍ମା॒ସ୍ଯାନାଂ᳚-ଯଁଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋଃ ॥ 24 ॥

ପଞ୍ଚ॒ର୍ତ୍ଵିଜଃ॑ ॥ ଷ॒ଟ୍କୃତ୍ଵୋ-ଽହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ଋ॒ତଵଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ତେ ପ॑ଶୁବ॒ନ୍ଧେନୈ॒ଵ ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ । ତ ଉପୌ॑ହ॒ନ୍-ଥ୍ସ୍ତନା॑ଵା॒ଣ୍ଡୌ ଶି॒ଶ୍ନମଵା᳚ଞ୍ଚ-ମ୍ପ୍ରା॒ଣମ୍ । ତସ୍ମା᳚ତ୍-ପଶୁବ॒ନ୍ଧସ୍ଯ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋଃ । ଷଡୃ॒ତ୍ଵିଜଃ॑ ॥ ସ॒ପ୍ତ॒କୃତ୍ଵୋ-ଽହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ହୋତ୍ରାଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ତା-ସ୍ସୌ॒ମ୍ଯେନୈ॒ଵାଦ୍ଧ୍ଵ॒ରେଣ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ ॥ 25 ॥

ତା ଉପୌ॑ହନ୍-ଥ୍ସ॒ପ୍ତଶୀ॑ର୍ଷ॒ଣ୍ଯା᳚ନ୍-ପ୍ରା॒ଣାନ୍ । ତସ୍ମା᳚-ଥ୍ସୌ॒ମ୍ଯସ୍ଯା᳚ଦ୍ଧ୍ଵ॒ରସ୍ଯ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋଃ । ସ॒ପ୍ତ ହୋତ୍ରାଃ॒ ପ୍ରାଚୀ॒ର୍ଵଷ॑ଟ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ॥ ଦ॒ଶ॒କୃତ୍ଵୋ-ଽହ୍ଵ॑ଯତ୍ । ତପଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣୋତ୍ । ତତ୍-କର୍ମ॑ଣୈ॒ଵ ସଂ॑ଵଁଥ୍ସ॒ରେଣ॒ ସର୍ଵୈ᳚ର୍ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁଭି॒ରୁପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତତ । ତ-ଥ୍ସର୍ଵ॑ମା॒ତ୍ମାନ॒-ମପ॑ରିଵର୍ଗ॒-ମୁପୌ॑ହତ୍ । ତସ୍ମା᳚ଥ୍- ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରେ ସର୍ଵେ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତଵୋ-ଽଵ॑ରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ॥ ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଦଶ॑ହୋତା॒ ଚତୁ॑ର୍ହୋତା । ପଞ୍ଚ॑ହୋତା॒ ଷଡ୍ଢୋ॑ତା ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା । ଏକ॑ହୋତ୍ରେ ବ॒ଲିଗ୍ଂ ହ॑ରନ୍ତି । ହର॑ନ୍ତ୍ଯସ୍ମୈ ପ୍ର॒ଜା ବ॒ଲିମ୍ । ଐନ॒ମପ୍ର॑ତିଖ୍ଯାତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 26 ॥

(ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମା᳚ - ଶ୍ଚାତୁର୍ମା॒ସ୍ଯାନାଂ᳚-ଯଁଜ୍ଞକ୍ର॒ତୋ - ର॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒ରେଣ॑ ଯଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁନୋପ॑ ପ॒ର୍ଯାଵ॑ର୍ତନ୍ତ - ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 6)

ଅନୁଵାକଂ 7 - ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵକ୍ରତୁରୁଦ୍ଭାଵସାଧନେନ ପ୍ରଶଂସା

ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ॒ ପୁରୁ॑ଷ-ମସୃଜତ । ସୋ᳚-ଽଗ୍ନିର॑ବ୍ରଵୀତ୍ । ମମା॒ଯ-ମନ୍ନ॑ମ॒ସ୍ତ୍ଵିତି॑ । ସୋ॑-ଽବିଭେତ୍ । ସର୍ଵଂ॒-ଵୈଁ ମା॒-ଽଯ-ମ୍ପ୍ରଧ॑କ୍ଷ୍ଯ॒ତୀତି॑ । ସ ଏ॒ତାଗ୍-ଶ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତୄନାତ୍ମ॒-ସ୍ପର॑ଣାନପଶ୍ଯତ୍ । ତାନ॑ଜୁହୋତ୍ । ତୈର୍ଵୈ ସ ଆ॒ତ୍ମାନ॑-ମସ୍ପୃଣୋତ୍ ॥ ଯଦ॑ଗ୍ନିହୋ॒ତ୍ର-ଞ୍ଜୁ॒ହୋତି॑ । ଏକ॑ହୋତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତ୍ଯଗ୍ନିହୋ॒ତ୍ରମ୍ ॥ 27 ॥

କୁସି॑ନ୍ଧ-ଞ୍ଚା॒ତ୍ମନଃ॑ ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଚ॒ତୁରୁନ୍ନ॑ଯତି । ଚତୁ॑ର୍ହୋତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତି ଦର୍ଶପୂର୍ଣମା॒ସୌ । ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚା॒ତ୍ମନୋ-ଽଙ୍ଗା॑ନି ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଚ॒ତୁରୁନ୍ନ॑ଯତି । ସ॒ମିତ୍ପ॑ଞ୍ଚ॒ମୀ । ପଞ୍ଚ॑ହୋତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତି ଚାତୁର୍ମା॒ସ୍ଯାନି॑ । ଲୋମ॑ ଛ॒ଵୀ-ମ୍ମା॒ଗ୍ଂ॒ସମସ୍ଥି॑ ମ॒ଜ୍ଜାନ᳚ମ୍ ॥ 28 ॥

ତାନି॑ ଚା॒ତ୍ମନଃ॑ ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଚ॒ତୁରୁନ୍ନ॑ଯତି । ଦ୍ଵିର୍ଜୁ॑ହୋତି । ଷଡ୍ଢୋ॑ତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତି ପଶୁବ॒ନ୍ଧମ୍ । ସ୍ତନା॑ଵା॒ଣ୍ଡୌ ଶି॒ଶ୍ନମଵା᳚ଞ୍ଚ-ମ୍ପ୍ରା॒ଣମ୍ । ତାନି॑ ଚା॒ତ୍ମନଃ॑ ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି । ଚ॒ତୁରୁନ୍ନ॑ଯତି । ଦ୍ଵିର୍ଜୁ॑ହୋତି ॥ 29 ॥

ସ॒ମି-ଥ୍ସ॑ପ୍ତ॒ମୀ । ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତି ସୌ॒ମ୍ଯ-ମ॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒ରମ୍ । ସ॒ପ୍ତ ଚା॒ତ୍ମନଃ॑ ଶୀର୍ଷ॒ଣ୍ଯା᳚ନ୍-ପ୍ରା॒ଣାନ୍-ଥ୍ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଚ॒ତୁରୁନ୍ନ॑ଯତି । ଦ୍ଵିର୍ଜୁ॒ହୋତି॑ । ଦ୍ଵିର୍ନିମା᳚ର୍ଷ୍ଟି । ଦ୍ଵିଃ ପ୍ରାଶ୍ଞା॑ତି । ଦଶ॑ହୋତାରମେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॑ଜ୍ଞକ୍ର॒ତୁ-ମା᳚ପ୍ନୋତି ସଂଵଁଥ୍ସ॒ରମ୍ । ସର୍ଵ॑-ଞ୍ଚା॒ତ୍ମାନ॒-ମପ॑ରିଵର୍ଗଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃ॒ଣୋତି॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯସ୍ଯ॑ ଚ॒ ସାଯୁ॑ଜ୍ଯ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ 30 ॥

(ଅ॒ଗ୍ନି॒ହୋ॒ତ୍ରଂ - ମ॒ଜ୍ଜାନଂ॒ - ଦ୍ଵିର୍ଜୁ॑ହୋ॒ - ତ୍ଯପ॑ରିଵର୍ଗଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃ॒ଣୋତ୍ଯେକ॑-ଞ୍ଚ ) (ଅ. 7)

ଅନୁଵାକଂ 8 - ସୃଷ୍ଟିସାଧନତ୍ଵେନ ହୋତୃମନ୍ତ୍ରାସାମର୍ଥ୍ଯ ପ୍ରଶଂସା

[(ଅପ॑କ୍ରାମତ ଗର୍ଭି॒ଣ୍ଯଃ) ଇସ୍ ଓନ୍ଲ୍ଯ୍ ଇନ୍ସ୍ତ୍ରୁଚ୍ତିଓନ୍ , ନୋତ୍ ଅ ମନ୍ତ୍ର]

ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି-ରକାମଯତ॒ ପ୍ରଜା॑ଯେ॒ଯେତି॑ । ସ ତପୋ॑-ଽତପ୍ଯତ । ସୋ᳚-ଽନ୍ତର୍ଵା॑ନଭଵତ୍ । ସ ହରି॑ତ-ଶ୍ଶ୍ଯା॒ଵୋ॑-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମା॒-ଥ୍ସ୍ତ୍ର୍ଯ॑ନ୍ତର୍ଵ॑ତ୍ନୀ । ହରି॑ଣୀ ସ॒ତୀ ଶ୍ଯା॒ଵା ଭ॑ଵତି । ସ ଵି॒ଜାଯ॑ମାନୋ॒ ଗର୍ଭେ॑ଣାତାମ୍ଯତ୍ । ସ ତା॒ନ୍ତଃ କୃ॒ଷ୍ଣ-ଶ୍ଶ୍ଯା॒ଵୋ॑-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମା᳚-ତ୍ତା॒ନ୍ତଃ କୃ॒ଷ୍ଣ-ଶ୍ଶ୍ଯା॒ଵୋ ଭ॑ଵତି । ତସ୍ଯାସୁ॑ରେ॒ଵାଜୀ॑ଵତ୍ ॥ 31 ॥

ତେନାସୁ॒ନା-ଽସୁ॑ରାନସୃଜତ । ତଦସୁ॑ରାଣା-ମସୁର॒ତ୍ଵମ୍ । ଯ ଏ॒ଵମସୁ॑ରାଣା-ମସୁର॒ତ୍ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଅସୁ॑ମାନେ॒ଵ ଭ॑ଵତି । ନୈନ॒ମସୁ॑ର୍ଜହାତି ॥ ସୋ-ଽସୁ॑ରାନ୍-ଥ୍ସୃ॒ଷ୍ଟ୍ଵା ପି॒ତେଵା॑ମନ୍ଯତ । ତଦନୁ॑ ପି॒ତୄନ॑ସୃଜତ । ତତ୍-ପି॑ତୃ॒ଣା-ମ୍ପି॑ତୃ॒ତ୍ଵମ୍ । ଯ ଏ॒ଵ-ମ୍ପି॑ତୃ॒ଣା-ମ୍ପି॑ତୃ॒ତ୍ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ପି॒ତେଵୈ॒ଵ ସ୍ଵାନା᳚-ମ୍ଭଵତି ॥ 32 ॥

ଯନ୍ତ୍ଯ॑ସ୍ଯ ପି॒ତରୋ॒ ହଵ᳚ମ୍ ॥ ସ ପି॒ତୄନ୍-ଥ୍ସୃ॒ଷ୍ଟ୍ଵା ଽମ॑ନସ୍ଯତ୍ । ତଦନୁ॑ ମନୁ॒ଷ୍ଯା॑-ନସୃଜତ । ତନ୍ମ॑ନୁ॒ଷ୍ଯା॑ଣା-ମ୍ମନୁଷ୍ଯ॒ତ୍ଵମ୍ । ଯ ଏ॒ଵ-ମ୍ମ॑ନୁ॒ଷ୍ଯା॑ଣା-ମ୍ମନୁଷ୍ଯ॒ତ୍ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ମ॒ନ॒ସ୍ଵ୍ଯେ॑ଵ ଭ॑ଵତି । ନୈନ॒-ମ୍ମନୁ॑ର୍ଜହାତି ॥ ତସ୍ମୈ॑ ମନୁ॒ଷ୍ଯା᳚ନ୍-ଥ୍ସସୃଜା॒ନାଯ॑ । ଦିଵା॑ ଦେଵ॒ତ୍ରା ଽଭ॑ଵତ୍ । ତଦନୁ॑ ଦେ॒ଵାନ॑ସୃଜତ । ତ-ଦ୍ଦେ॒ଵାନା᳚-ନ୍ଦେଵ॒ତ୍ଵମ୍ । ଯ ଏ॒ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵାନା᳚-ନ୍ଦେଵ॒ତ୍ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ଦିଵା॑ ହୈ॒ଵାସ୍ଯ॑ ଦେଵ॒ତ୍ରା ଭ॑ଵତି ॥ ତାନି॒ ଵା ଏ॒ତାନି॑ ଚ॒ତ୍ଵାର୍ଯମ୍ଭାଗ୍ଂ॑ସି । ଦେ॒ଵା ମ॑ନୁ॒ଷ୍ଯାଃ᳚ ପି॒ତରୋ-ଽସୁ॑ରାଃ ॥ ତେଷୁ॒ ସର୍ଵେ॒ଷ୍ଵମ୍ଭୋ॒ ନଭ॑ ଇଵ ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 33 ॥

(ଅ॒ଜୀ॒ଵ॒ଥ୍ - ସ୍ଵାନା᳚-ମ୍ଭଵତି - ଦେ॒ଵାନ॑ସୃଜତ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑) (ଅ. 8)

ଅନୁଵାକଂ 9 - ଵାଯୁରୂପତ୍ଵଜ୍ଞାନେନ ହୋତୃମନ୍ତ୍ରାଣା-ମ୍ପ୍ରଶଂସା

[(ଯ॒ଥା॒ସ୍ଥା॒ନ-ଙ୍ଗ॑ର୍ଭି॒ଣ୍ଯଃ॑) ଇସ୍ ऒନ୍ଲ୍ଯ୍ ଇନ୍ସ୍ତ୍ରୁଚ୍ତିऒନ୍ , ନॊତ୍ ଅ ମନ୍ତ୍ର]

ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॑ ଵଦନ୍ତି । ଯୋ ଵା ଇ॒ମଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଯାତ୍ । ଯତୋ॒-ଽଯ-ମ୍ପଵ॑ତେ । ଯଦ॑ଭି॒ ପଵ॑ତେ । ଯଦ॑ଭି ସ॒ପଂଵଁ॑ତେ । ସର୍ଵ॒ମାଯୁ॑ରିଯାତ୍ । ନ ପୁ॒ରା ଽଽଯୁ॑ଷଃ॒ ପ୍ରମୀ॑ଯେତ । ପ॒ଶୁ॒ମାନ୍-ଥ୍ସ୍ଯା᳚ତ୍ । ଵି॒ନ୍ଦେତ॑ ପ୍ର॒ଜାମ୍ ॥ ଯୋ ଵା ଇ॒ମଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 34 ॥

ଯତୋ॒-ଽଯ-ମ୍ପଵ॑ତେ । ଯଦ॑ଭି॒ ପଵ॑ତେ । ଯଦ॑ଭି ସ॒ପଂଵଁ॑ତେ । ସର୍ଵ॒ମାଯୁ॑ରେତି । ନ ପୁ॒ରା-ଽଽଯୁ॑ଷଃ॒ ପ୍ରମୀ॑ଯତେ । ପ॒ଶୁ॒ମା-ନ୍ଭ॑ଵତି । ଵି॒ନ୍ଦତେ᳚ ପ୍ର॒ଜାମ୍ ॥ ଅ॒ଦ୍ଭ୍ଯଃ ପ॑ଵତେ । ଅ॒ପୋ॑-ଽଭି ପ॑ଵତେ । ଅ॒ପୋ॑-ଽଭି ସମ୍ପ॑ଵତେ ॥ 35 ॥

ଅ॒ସ୍ଯାଃ ପ॑ଵତେ । ଇ॒ମାମ॒ଭି ପ॑ଵତେ । ଇ॒ମାମ॒ଭି ସମ୍ପ॑ଵତେ । ଅ॒ଗ୍ନେଃ ପ॑ଵତେ । ଅ॒ଗ୍ନିମ॒ଭି ପ॑ଵତେ । ଅ॒ଗ୍ନିମ॒ଭି ସ-ମ୍ପ॑ଵତେ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷା-ତ୍ପଵତେ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମ॒ଭି ପ॑ଵତେ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମ॒ଭି ସ-ମ୍ପ॑ଵତେ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯା-ତ୍ପ॑ଵତେ ॥ 36 ॥

ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯମ॒ଭି ପ॑ଵତେ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯମ॒ଭି ସ-ମ୍ପ॑ଵତେ । ଦ୍ଯୋଃ ପ॑ଵତେ । ଦିଵ॑ମ॒ଭି ପ॑ଵତେ ॥ ଦିଵ॑ମ॒ଭି ସ-ମ୍ପ॑ଵତେ । ଦି॒ଗ୍ଭ୍ଯଃ ପ॑ଵତେ । ଦିଶୋ॒-ଽଭି ପ॑ଵତେ । ଦିଶୋ॒-ଽଭି ସ-ମ୍ପ॑ଵତେ । ସ ଯତ୍-ପୁ॒ରସ୍ତା॒ଦ୍ଵାତି॑ । ପ୍ରା॒ଣ ଏ॒ଵ ଭୂ॒ତ୍ଵା ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ଦ୍ଵାତି ॥ 37 ॥

ତସ୍ମା᳚ତ୍-ପୁ॒ରସ୍ତା॒-ଦ୍ଵାନ୍ତ᳚ମ୍ । ସର୍ଵାଃ᳚ ପ୍ର॒ଜାଃ ପ୍ରତି॑ ନନ୍ଦନ୍ତି । ପ୍ରା॒ଣୋ ହି ପ୍ରି॒ଯଃ ପ୍ର॒ଜାନା᳚ମ୍ । ପ୍ରା॒ଣ ଇ॑ଵ ପ୍ରି॒ଯଃ ପ୍ର॒ଜାନା᳚-ମ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସ ଵା ଏ॒ଷ ପ୍ରା॒ଣ ଏ॒ଵ ॥ ଅଥ॒ ଯ-ଦ୍ଦ॑କ୍ଷିଣ॒ତୋ ଵାତି॑ । ମା॒ତ॒ରିଶ୍ଵୈ॒ଵ ଭୂ॒ତ୍ଵା ଦ॑କ୍ଷିଣ॒ତୋ ଵା॑ତି । ତସ୍ମା᳚-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣ॒ତୋ ଵାନ୍ତଂ॑-ଵିଁ॒ଦ୍ଯାତ୍ । ସର୍ଵା॒ ଦିଶ॒ ଆଵା॑ତି ॥ 38 ॥

ସର୍ଵା॒ ଦିଶୋ-ଽନୁ॒ ଵିଵା॑ତି । ସର୍ଵା॒ ଦିଶୋ-ଽନୁ॒ ସଂଵାଁ॒ତୀତି॑ । ସ ଵା ଏ॒ଷ ମା॑ତ॒ରିଶ୍ଵୈ॒ଵ ॥ ଅଥ॒ ଯତ୍-ପ॒ଶ୍ଚାଦ୍ଵାତି॑ । ପଵ॑ମାନ ଏ॒ଵ ଭୂ॒ତ୍ଵା ପ॒ଶ୍ଚାଦ୍ଵା॑ତି । ପୂ॒ତମ॑ସ୍ମା॒ ଆହ॑ରନ୍ତି । ପୂ॒ତମୁପ॑ହରନ୍ତି । ପୂ॒ତମ॑ଶ୍ନାତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସ ଵା ଏ॒ଷ ପଵ॑ମାନ ଏ॒ଵ ॥ 39 ॥

ଅଥ॒ ଯଦୁ॑ତ୍ତର॒ତୋ ଵାତି॑ । ସ॒ଵି॒ତୈଵ ଭୂ॒ତ୍ଵୋତ୍ତ॑ର॒ତୋ ଵା॑ତି । ସ॒ଵି॒ତେଵ॒ ସ୍ଵାନା᳚-ମ୍ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ । ସ ଵା ଏ॒ଷ ସ॑ଵି॒ତୈଵ ॥ ତେ ଯ ଏ॑ନ-ମ୍ପୁ॒ରସ୍ତା॑ଦା॒ଯନ୍ତ॑-ମୁପ॒ଵଦ॑ନ୍ତି । ଯ ଏ॒ଵାସ୍ଯ॑ ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍-ପା॒ପ୍ମାନଃ॑ । ତାଗ୍ସ୍ତେ ଽପ॑ଘ୍ନନ୍ତି । ପୁ॒ରସ୍ତା॒ଦିତ॑ରାନ୍-ପା॒ପ୍ମନଃ॑ ସଚନ୍ତେ ॥ ଅଥ॒ ଯ ଏ॑ନ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣ॒ତ ଆ॒ଯନ୍ତ॑-ମୁପ॒ଵଦ॑ନ୍ତି ॥ 40 ॥

ଯ ଏ॒ଵାସ୍ଯ॑ ଦକ୍ଷିଣ॒ତଃ ପା॒ପ୍ମାନଃ॑ । ତାଗ୍ସ୍ତେ ଽପ॑ଘ୍ନନ୍ତି । ଦ॒କ୍ଷି॒ଣ॒ତ ଇତ॑ରା-ନ୍ପା॒ପ୍ମନଃ॑ ସଚନ୍ତେ ॥ ଅଥ॒ ଯ ଏ॑ନ-ମ୍ପ॒ଶ୍ଚାଦା॒ଯନ୍ତ॑-ମୁପ॒ଵଦ॑ନ୍ତି । ଯ ଏ॒ଵାସ୍ଯ॑ ପ॒ଶ୍ଚାତ୍-ପା॒ପ୍ମାନଃ॑ । ତାଗ୍ସ୍ତେ ଽପ॑ଘ୍ନନ୍ତି । ପ॒ଶ୍ଚାଦିତ॑ରାନ୍-ପା॒ପ୍ମନଃ॑ ସଚନ୍ତେ ॥ ଅଥ॒ ଯ ଏ॑ନମୁତ୍ତର॒ତ ଆ॒ଯନ୍ତ॑ମୁପ॒ ଵଦ॑ନ୍ତି । ଯ ଏ॒ଵାସ୍ଯୋ᳚ତ୍ତର॒ତଃ ପା॒ପ୍ମାନଃ॑ । ତାଗ୍ସ୍ତେ ଽପ॑ଘ୍ନନ୍ତି ॥ 41 ॥

ଉ॒ତ୍ତ॒ର॒ତ ଇତ॑ରା-ନ୍ପା॒ପ୍ମନଃ॑ ସଚନ୍ତେ ॥ ତସ୍ମା॑ ଦେ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍ । ଵୀଵ॑ ନୃତ୍ଯେତ୍ । ପ୍ରେଵ॑ ଚଲେତ୍ । ଵ୍ଯସ୍ଯେ॑ଵା॒କ୍ଷ୍ଯୌ ଭା॑ଷେତ । ମ॒ଣ୍ଟଯେ॑ଦିଵ । କ୍ରା॒ଥଯେ॑ଦିଵ । ଶୃ॒ଙ୍ଗା॒ଯେତେ॑ଵ ॥ ଉ॒ତ ମୋପ॑ଵଦେଯୁଃ । ଉ॒ତ ମେ॑ ପା॒ପ୍ମାନ॒-ମପ॑ହନ୍ଯୁ॒ରିତି॑ ॥ ସ ଯା-ନ୍ଦିଶଗ୍ଂ॑ ସ॒ନିମେ॒ଷ୍ଯନ୍-ଥ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଯ॒ଦା ତା-ନ୍ଦିଶଂ॒-ଵାଁତୋ॑ ଵା॒ଯାତ୍ । ଅଥ॒ ପ୍ରଵେ॒ଯାତ୍ । ପ୍ର ଵା॑ ଧାପଯେତ୍ (ଧାଵଯେତ୍) । ସା॒ତମେ॒ଵ ର॑ଦି॒ତଂ-ଵ୍ଯୂଁ॑ଢ-ଙ୍ଗ॒ନ୍ଧମ॒ଭି ପ୍ରଚ୍ଯ॑ଵତେ । ଆ-ଽସ୍ଯ॒ ତ-ଞ୍ଜ॑ନପ॒ଦ-ମ୍ପୂର୍ଵା॑ କୀ॒ର୍ତିର୍ଗ॑ଚ୍ଛତି ॥ ଦାନ॑କାମା ଅସ୍ମୈ ପ୍ର॒ଜା ଭ॑ଵନ୍ତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 42 ॥

(ଵେଦ॒ - ସମ୍ପ॑ଵତ - ଆଦି॒ତ୍ଯା-ତ୍ପ॑ଵତେ - ଵା॒ତ୍ଯା - ଵା᳚ତ୍ଯେ॒ - ଷ ପଵ॑ମାନ ଏ॒ଵ - ଦ॑କ୍ଷିଣ॒ତ ଆ॒ଯନ୍ତ॑ମୁପ॒ ଵଦ॑ନ୍ - ତ୍ଯୁତ୍ତର॒ତଃ ପା॒ପ୍ମାନ॒ସ୍ତାଗ୍ସ୍ତେ ଽପ॑ଘ୍ନ॒ - ନ୍ତୀତ୍ଯ॒ଷ୍ଟୌ ଚ॑) (ଅ. 9)

ଅନୁଵାକଂ 10 - ଦଶହୋତୃମନ୍ତ୍ରାଣା-ଙ୍କାମ୍ଯପ୍ରଯୋଗଃ

ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒-ସ୍ସୋମ॒ଗ୍ଂ॒ ରାଜା॑ନମସୃଜତ । ତ-ନ୍ତ୍ରଯୋ॒ ଵେଦା॒ ଅନ୍ଵ॑ସୃଜ୍ଯନ୍ତ । ତାନ୍. ହସ୍ତେ॑-ଽକୁରୁତ । ଅଥ॒ ହ ସୀତା॑ ସାଵି॒ତ୍ରୀ । ସୋମ॒ଗ୍ଂ॒ ରାଜା॑ନ-ଞ୍ଚକମେ । ଶ୍ର॒ଦ୍ଧାମୁ॒ ସ ଚ॑କମେ । ସା ହ॑ ପି॒ତର॑-ମ୍ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒-ମୁପ॑ସସାର । ତଗ୍ଂ ହୋ॑ଵାଚ । ନମ॑ସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ଭଗଵଃ । ଉପ॑ ତ୍ଵା-ଽଯାନି ॥ 43 ॥

ପ୍ର ତ୍ଵା॑ ପଦ୍ଯେ ॥ ସୋମଂ॒-ଵୈଁ ରାଜା॑ନ-ଙ୍କାମଯେ । ଶ୍ର॒ଦ୍ଧାମୁ॒ ସ କା॑ମଯତ॒ ଇତି॑ । ତସ୍ଯା॑ ଉ॒ ହ ସ୍ଥା॑ଗ॒ରମ॑ଲଙ୍କା॒ର-ଙ୍କ॑ଲ୍ପଯି॒ତ୍ଵା । ଦଶ॑ହୋତାର-ମ୍ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ଦ୍ଵ୍ଯା॒ଖ୍ଯାଯ॑ । ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର-ନ୍ଦକ୍ଷିଣ॒ତଃ । ପଞ୍ଚ॑ ହୋତାର-ମ୍ପ॒ଶ୍ଚାତ୍ । ଷଡ୍ଢୋ॑ତାର-ମୁତ୍ତର॒ତଃ । ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତାର-ମୁ॒ପରି॑ଷ୍ଟାତ୍ । ସ॒ମ୍ଭା॒ରୈଶ୍ଚ॒ ପତ୍ନି॑ଭିଶ୍ଚ॒ ମୁଖେ॑-ଽଲ॒ଙ୍କୃତ୍ଯ॑ ॥ 44 ॥

ଆ-ଽସ୍ଯାର୍ଧଂ-ଵଁ॑ଵ୍ରାଜ । ତାଗ୍ଂ ହୋ॒ଦୀକ୍ଷ୍ଯୋ॑ଵାଚ । ଉପ॒ ମା-ଽଽଵ॑ର୍ତ॒ସ୍ଵେତି॑ । ତଗ୍ଂ ହୋ॑ଵାଚ । ଭୋଗ॒-ନ୍ତୁ ମ॒ ଆଚ॑କ୍ଷ୍ଵ । ଏ॒ତ-ନ୍ମ॒ ଆଚ॑କ୍ଷ୍ଵ । ଯତ୍ତେ॑ ପା॒ଣାଵିତି॑ । ତସ୍ଯା॑ ଉ॒ ହ ତ୍ରୀନ୍. ଵେଦା॒-ନ୍ପ୍ରଦ॑ଦୌ । ତସ୍ମା॒ଦୁ ହ॒ ସ୍ତ୍ରିଯୋ॒ ଭୋଗ॒ମୈଵ ହା॑ରଯନ୍ତେ ॥ ସ ଯଃ କା॒ମଯେ॑ତ ପ୍ରି॒ଯ-ସ୍ସ୍ଯା॒ମିତି॑ ॥ 45 ॥

ଯଂ-ଵାଁ॑ କା॒ମଯେ॑ତ ପ୍ରି॒ଯ-ସ୍ସ୍ଯା॒ଦିତି॑ । ତସ୍ମା॑ ଏ॒ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥା॑ଗ॒ର-ମ॑ଲଙ୍କା॒ର-ଙ୍କ॑ଲ୍ପଯି॒ତ୍ଵା । ଦଶ॑ହୋତାର-ମ୍ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ଦ୍ଵ୍ଯା॒ଖ୍ଯାଯ॑ । ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର-ନ୍ଦକ୍ଷିଣ॒ତଃ । ପଞ୍ଚ॑ହୋତାର-ମ୍ପ॒ଶ୍ଚାତ୍ । ଷଡ୍ଢୋ॑ତାର-ମୁତ୍ତର॒ତଃ । ସ॒ପ୍ତହୋ॑ତା-ରମୁ॒ପରି॑ଷ୍ଟାତ୍ । ସ॒ମ୍ଭା॒ରୈଶ୍ଚ॒ ପତ୍ନି॑ଭିଶ୍ଚ॒ ମୁଖେ॑-ଽଲ॒ଙ୍କୃତ୍ଯ॑ । ଆ-ଽସ୍ଯାର୍ଧଂ-ଵ୍ରଁ॑ଜେତ୍ । ପ୍ରି॒ଯୋ ହୈ॒ଵ ଭ॑ଵତି ॥ 46 ॥

(ଅ॒ଯା॒ - ନ୍ଯ॒ଲ॒ଙ୍କୃତ୍ଯ॑ - ସ୍ଯା॒ମିତି॑ - ଭଵତି) (ଅ. 10)

ଅନୁଵାକଂ 11 - ଦଶହୋତ୍ରାଦିମନ୍ତ୍ରନାମ୍ନା-ମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିନିମିତ୍ତମ୍

ବ୍ରହ୍ମା᳚ତ୍ମ॒ନ୍-ଵଦ॑ସୃଜତ । ତଦ॑କାମଯତ । ସମା॒ତ୍ମନା॑ ପଦ୍ଯେ॒ଯେତି॑ । ଆତ୍ମ॒-ନ୍ନାତ୍ମ॒-ନ୍ନିତ୍ଯାମ॑ନ୍ତ୍ରଯତ । ତସ୍ମୈ॑ ଦଶ॒ମଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣୋତ୍ । ସ ଦଶ॑ହୂତୋ-ଽଭଵତ୍ । ଦଶ॑ହୂତୋ ହ॒ ଵୈ ନାମୈ॒ଷଃ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତ-ନ୍ଦଶ॑ହୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ତ᳚ମ୍ । ଦଶ॑ହୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣ । ପ॒ରୋକ୍ଷ॑ପ୍ରିଯା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ 47 ॥

ଆତ୍ମ॒-ନ୍ନାତ୍ମ॒-ନ୍ନିତ୍ଯାମ॑ନ୍ତ୍ରଯତ । ତସ୍ମୈ॑ ସପ୍ତ॒ମଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣୋତ୍ । ସ ସ॒ପ୍ତହୂ॑ତୋ-ଽଭଵତ୍ । ସ॒ପ୍ତହୂ॑ତୋ ହ॒ ଵୈ ନାମୈ॒ଷଃ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତଗ୍ଂ ସ॒ପ୍ତହୂ॑ତ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ତ᳚ମ୍ । ସ॒ପ୍ତହୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣ । ପ॒ରୋକ୍ଷ॑ପ୍ରିଯା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଆତ୍ମ॒-ନ୍ନାତ୍ମ॒-ନ୍ନିତ୍ଯାମ॑ନ୍ତ୍ରଯତ । ତସ୍ମୈ॑ ଷ॒ଷ୍ଠଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣୋତ୍ । ସ ଷଡ୍ଢୂ॑ତୋ-ଽଭଵତ୍ ॥ 48 ॥

ଷଡ୍ଢୂ॑ତୋ ହ॒ ଵୈ ନାମୈ॒ଷଃ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତଗ୍ଂ ଷଡ୍ଢୂ॑ତ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ତ᳚ମ୍ । ଷଡ୍ଢୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣ । ପ॒ରୋକ୍ଷ॑ପ୍ରିଯା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଆତ୍ମ॒-ନ୍ନାତ୍ମ॒-ନ୍ନିତ୍ଯାମ॑ନ୍ତ୍ରଯତ । ତସ୍ମୈ॑ ପଞ୍ଚ॒ମଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ ଶୃଣୋତ୍ । ସ ପଞ୍ଚ॑ ହୂତୋ-ଽଭଵତ୍ । ପଞ୍ଚ॑ହୂତୋ ହ॒ ଵୈ ନାମୈ॒ଷଃ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତ-ମ୍ପଞ୍ଚ॑ହୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ତ᳚ମ୍ । ପଞ୍ଚ॑ହୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣ ॥ 49 ॥

ପ॒ରୋକ୍ଷ॑ପ୍ରିଯା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଆତ୍ମ॒-ନ୍ନାତ୍ମ॒-ନ୍ନିତ୍ଯାମ॑ନ୍ତ୍ରଯତ । ତସ୍ମୈ॑ ଚତୁ॒ର୍ଥଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶୃଣୋତ୍ । ସ ଚତୁ॑ର୍ହୂତୋ-ଽଭଵତ୍ । ଚତୁ॑ର୍ହୂତୋ ହ॒ ଵୈ ନାମୈ॒ଷଃ । ତଂ-ଵାଁ ଏ॒ତ-ଞ୍ଚତୁ॑ର୍ହୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ତ᳚ମ୍ । ଚତୁ॑ର୍ହୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣ । ପ॒ରୋକ୍ଷ॑ପ୍ରିଯା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ ତମ॑ବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵଂ-ଵୈଁ ମେ॒ ନେଦି॑ଷ୍ଠଗ୍ଂ ହୂ॒ତଃ ପ୍ରତ୍ଯ॑ଶ୍ରୌଷୀଃ । ତ୍ଵଯୈ॑-ନାନାଖ୍ଯା॒ତାର॒ ଇତି॑ । ତସ୍ମା॒ନ୍ନୁ ହୈ॑ନା॒ଗ୍॒-ଶ୍ଚତୁ॑ର୍ହୋତାର॒ ଇତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ । ତସ୍ମା᳚-ଚ୍ଛୁଶ୍ରୂ॒ଷୁଃ ପୁ॒ତ୍ରାଣା॒ଗ୍ଂ॒ ହୃଦ୍ଯ॑ତମଃ । ନେଦି॑ଷ୍ଠୋ॒ ହୃଦ୍ଯ॑ତମଃ । ନେଦି॑ଷ୍ଠୋ॒ ବ୍ରହ୍ମ॑ଣୋ ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 50 ॥

(ଦେ॒ଵାଃ - ଷଡ୍ଢୂ॑ତୋ-ଽଭଵ॒ତ୍ - ପଞ୍ଚ॑ହୋ॒ତେତ୍ଯାଚ॑କ୍ଷତେ ପ॒ରୋକ୍ଷେ॑ଣା - ଶ୍ରୌଷୀ॒-ଷ୍ଷଟ୍ଚ॑) (ଅ. 11)

(ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନଃ॒ କିଂ - ଦକ୍ଷି॑ଣାଂ॒ - ଁଯୋ ଵା ଅଵି॑ଦ୍ଵା॒ନ୍ - ତସ୍ଯ॒ ଵୈ - ବ୍ର॑ହ୍ମଵା॒ଦିନୋ॒ ଯ-ଦ୍ଦଶ॑ହୋତାରଃ - ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ ଵ୍ଯସ୍ରଂ - ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ॒ ପୁରୁ॑ଷଂ - ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିରକାମଯତ॒ ସ ତପ॒-ସ୍ସୋ᳚-ଽନ୍ତର୍ଵା᳚ନ୍ - ବ୍ରହ୍ମଵା॒ଦିନୋ॒ ଯୋ ଵା ଇ॒ମଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଯାତ୍ - ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒-ସ୍ସୋମ॒ଗ୍ଂ॒ ରାଜା॑ନଂ॒ - ବ୍ରହ୍ମା᳚ତ୍ ମ॒ନ୍ଵଦେକା॑ଦଶ)

(ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନ॒ - ସ୍ତସ୍ଯ॒ ଵା ଅ॒ଗ୍ନେ--ର୍ ଯଦ୍ଵା ଇ॒ଦ-ଙ୍କିଞ୍ଚ॑ - ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିରକାମଯତ॒ -ଯ ଏ॒ଵାସ୍ଯ॑ ଦକ୍ଷିଣ॒ତଃ ପ॑ଞ୍ଚା॒ଶତ୍)

(ବ୍ର॒ହ୍ମ॒ଵା॒ଦିନୋ॒ - ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ )

॥ ହରିଃ॑ ଓମ୍ ॥

॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ

dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ

yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam

tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)

(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )

(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |

tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )

anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā

[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā

[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam

brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)

(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)

(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणशेषः

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - सर्वेषां होतृमन्त्राणा-ञ्चतुर्होतृशब्देन व्यवहार

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कि-ञ्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वमिति॑ । यदे॒वैषु च॑तु॒र्धा होता॑रः । तेन॒ चतु॑र्होतारः । तस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्ते । तच्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वम् ॥ सोमो॒ वै चतु॑र्होता । अ॒ग्निः पञ्च॑होता । धा॒ता षड्ढो॑ता । इन्द्रः॑ स॒प्तहो॑ता ॥ 1 ॥

प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होता । य ए॒व-ञ्चतु॑र्होतृणा॒-मृद्धिं॒-वेँद॑ । ऋ॒ध्नोत्ये॒व ॥ य ए॑षामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॑ । बन्धु॑मान्भवति । य ए॑षामे॒व-ङ्क्लृप्तिं॒-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । य ए॑षामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवान्-भवति । य ए॑षामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॑ ॥ 2 ॥

प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । अथ॒ कस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्त॒ इति॑ । इन्द्रो॒ वै चतु॑र्होता । इन्द्रः॒ खलु॒ वै श्रेष्ठो॑ दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑नात् । य ए॒वमिन्द्र॒ग्ग्॒ श्रेष्ठ॑-न्दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑ना॒-द्वेद॑ । वसि॑ष्ठ-स्समा॒नाना᳚-म्भवति । तस्मा॒च्छ्रेष्ठ॑मा॒यन्त॑-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ । की॒र्तिर॑स्य॒ पूर्वा-ऽऽग॑च्छति ज॒नता॑माय॒तः । अथो॑ एन-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑ बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ ॥ 3 ॥

(स॒प्तहो॑ता - प्रति॒ष्ठां-वेँद॑ - बुद्ध्यन्ते॒ षट्च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - नैमित्तिको होतृमन्त्रहोमः

दक्षि॑णा-म्प्रतिग्रही॒ष्यन्-थ्स॒प्तद॑श॒ कृत्वो-ऽपा᳚न्यात् । आ॒त्मान॑मे॒व समि॑न्धे । तेज॑से वी॒र्या॑य । अथो᳚ प्र॒जाप॑तिरे॒वैना᳚-म्भू॒त्वा प्रति॑ गृह्णाति । आ॒त्मनो ऽना᳚र्त्यै ॥ यद्ये॑न॒मार्त्-वि॑ज्या-द्वृ॒तग्ं सन्त॑-न्नि॒र्हरे॑रन्न् । आग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठन्न्॑ । प्र॒ति॒लो॒मं-विँ॒ग्राह᳚म् ॥ 4 ॥

प्रा॒णाने॒वास्योप॑दासयति ॥ यद्ये॑न॒-म्पुन॑रुप॒ शिक्षे॑युः । आग्नी᳚द्ध्र ए॒व जु॑हुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । प॒श्चा-त्प्रांआसी॑नः । अ॒नु॒लो॒म-मवि॑ग्राहम् । प्रा॒णाने॒वास्मै॑ कल्पयति ॥ प्राय॑श्चित्ती॒-वाघोते-त्यृ॑तुमु॒ख ऋ॑तुमुखे जुहोति । ऋ॒तूने॒वास्मै॑ कल्पयति । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ 5 ॥

क्लृ॒ता अ॑स्मा ऋ॒तव॒ आय॑न्ति ॥ षड्ढो॑ता॒ वै भू॒त्वा प्र॒जाप॑तिरि॒दग्ं सर्व॑मसृजत । स मनो॑-ऽसृजत । मन॒सो-ऽधि॑ गाय॒त्रीम॑सृजत । तद्गा॑य॒त्रीं-यँश॑ आर्च्छत् । तामा-ऽल॑भत । गा॒य॒त्रि॒या अधि॒ छन्दाग्॑स्य सृजत । छन्दो॒भ्यो-ऽधि॒ साम॑ । त-थ्साम॒ यश॑ आर्च्छत् । तदा-ऽल॑भत ॥ 6 ॥

साम्नो-ऽधि॒ यजूग्॑ष्यसृजत । यजु॒र्भ्यो-ऽधि॒ विष्णु᳚म् । त-द्विष्णुं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । वि॒ष्णोरद्ध्योष॑धीरसृजत । ओष॑धी॒भ्यो-ऽधि॒ सोम᳚म् । त-थ्सोमं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । सोमा॒दधि॑ प॒शून॑सृजत । प॒शुभ्यो-ऽधीन्द्र᳚म् ॥ 7 ॥

तदिन्द्रं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तदे॑न॒-न्नाति॒ प्राच्य॑वत । इन्द्र॑ इव यश॒स्वी भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ । नैनं॒-यँशो-ऽति॒ प्रच्य॑वते ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्किञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒नस्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ ब॒र॒ःइषा॒ प्रती॑या॒द्गां-वाँ-ऽश्वं॑-वाँ । ए॒तद्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॑ । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ प्रत्ये॑ति ॥ 8 ॥

(वि॒ग्राह॑ - मृ॒तव॒ - स्तदा-ऽल॑भ॒ - तेन्द्रं॑ - गृह्णीया॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - केशवपनाङ्ग-म्पुष्टिवेदनं

यो वा अवि॑द्वा-न्निव॒र्तय॑ते । विशी॑र्षा॒ सपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति । अथ॒ यो वि॒द्वा-न्नि॑व॒र्तय॑ते । सशी॑र्षा॒ विपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति ॥ दे॒वता॒ वै स॒प्त पुष्टि॑कामा॒ न्य॑वर्तयन्त । अ॒ग्निश्च॑ पृथि॒वी च॑ । वा॒युश्चा॒न्तरि॑क्ष-ञ्च । आ॒दि॒त्यश्च॒ द्यौश्च॑ च॒न्द्रमाः᳚ । अ॒ग्निर्न्य॑वर्तयत । स सा॑ह॒स्र-म॑पुष्यत् ॥ 9 ॥

पृ॒थि॒वी न्य॑वर्तयत । सौष॑धीभि॒-र्वन॒स्पति॑भि-रपुष्यत् । वा॒युर्न्य॑वर्तयत । स मरी॑चीभि-रपुष्यत् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्न्य॑वर्तयत । तद्वयो॑भि-रपुष्यत् । आ॒दि॒त्यो न्य॑वर्तयत । स र॒श्मिभि॑-रपुष्यत् । द्यौर्न्य॑वर्तयत । सा नक्ष॑त्रै-रपुष्यत् । च॒न्द्रमा॒ न्य॑वर्तयत । सो॑-ऽहोरा॒त्रै-र॑र्धमा॒सै-र्मासैर्॑ ऋ॒तुभिः॑ संवँथ्स॒रेणा॑-पुष्यत् । तान्पोषा᳚न्-पुष्यति । याग्स्ते-ऽपु॑ष्यन्न् । य ए॒वं-विँ॒दान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च ॥ 10 ॥

(अ॒पु॒ष्य॒न् - नक्ष॑त्रैरपुष्य॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - प्रतिग्रहमन्त्रमहिमज्ञानम्

तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽर्धमि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. हिर॑ण्य-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अ॒र्धम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै सोम॑स्य॒ वासः॑ प्रतिजग्र॒हुषः॑ । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 11 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वासः॑ प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । तृती॑यमस्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै रु॒द्रस्य॒ गा-म्प्र॑तिजग्र॒हुषः॑ । च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तामे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स च॑तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त ॥ 12 ॥

च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्गा-म्प्र॑ति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । च॒तु॒र्थम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स प॑ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वानश्व॑-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ ॥ 13 ॥

अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । प॒ञ्च॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्पुरु॑ष-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । ष॒ष्ठम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ 14 ॥

तस्य॒ वै मनो॒स्तल्प॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स स॑प्त॒ममि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्स्तल्प॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स॒प्त॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ तस्य॒ वा उ॑त्ता॒नस्या᳚ङ्गीर॒सस्या प्रा॑ण-त्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 15 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान प्रा॑ण-त्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒ष्ट॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑ गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्कि-ञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न-स्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑ गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ 16 ॥

(तृती॑यमिन्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामच् - चतु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्मन्नु॒पाध॒ - त्ताश्व॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ - ष॒ष्ठ॑मस्येन्द्रि॒यस्याप॑क्राम -त्यष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामत् - प्रति गृह्णी॒याच् च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)

(तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य॒ग्ं॒ सोम॑स्य॒ वास॒स्तदे॒तेन॑ रु॒द्रस्य॒ गा-न्तामे॒तेन॒ वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष॒-म्मनो॒स्तल्प॒-न्तमे॒तेनो᳚त्ता॒नस्य॒ तदे॒तेनाप्रा॑ण॒द्य-द्वै )

(अ॒र्ध-न्तृती॑यमष्ट॒म-न्तच्च॑तु॒र्थ-न्ता-म्प॑ञ्च॒मग्ं ष॒ष्ठग्ं स॑प्त॒मन्तम् ।

तदे॒तेन॒ द्वे तामे॒तेनैक॒-न्तमे॒तेन॒ त्रीणि॒ तदे॒तेनैकं᳚ )

अनुवाकं 5 - प्रश्नोत्तररूपो ब्रह्मविषयस्संवाँदः

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ॥ य-द्दश॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॑ प्र॒जा अ॑सृज॒न्तेति॑ । प्र॒जाप॑तिना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॑ प्र॒जा अ॑सृजन्त ॥ यच्चतु॑र्होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनौष॑धी-रसृज॒न्तेति॑ । सोमे॑न॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 17 ॥

तेनौष॑धी-रसृजन्त ॥ य-त्पञ्च॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त । केनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्ज॒तेति॑ । अ॒ग्निना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒न्-प्राणु॑दन्त । तेनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्जत ॥ य-थ्षड्ढो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 18 ॥

केन॒र्तून॑-कल्पय॒न्तेति॑ । धा॒त्रा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒र्तून॑कल्पयन्त ॥ य-थ्स॒प्तहो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॒ सुव॑रायन्न् । केने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ । अ॒र्य॒म्णा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒ सुव॑रायन्न् । तेने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ ॥ 19 ॥

ए॒ते वै दे॒वा गृ॒हप॑तयः । तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान् । अप्य॒न्यस्य॑ गार्हप॒ते दीक्ष॑ते । अ॒वा॒न्त॒रमे॒व स॒त्रिणा॑-मृद्ध्नोति ॥ यो वा अ॑र्य॒मणं॒-वेँद॑ । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य॒ज्ञो वा अ॑र्य॒मा । आर्या॑वस॒तिरिति॒ वै तमा॑हु॒र्य-म्प्र॒शग्ंस॑न्ति ॥ आर्या॑ वस॒तिर्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 20 ॥

यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॒-ञ्चतु॑र्होतारः । चतु॑र्होतृ॒भ्यो-ऽधि॑ य॒ज्ञो निमि॑र्तः । स य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वि॒वदे॑त । अ॒हमे॒व भूयो॑ वेद । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्॒. वेदेति॑ । स ह्ये॑व भूयो॒ वेद॑ । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्.॒ वेद॑ ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होतॄ॒न्॒. वेद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति ॥ 21 ॥

सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिज॑यति । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । सोम॒श्चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒ग्निः पञ्च॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । धा॒ता षड्ढो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒र्य॒मा स॒प्तहो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । ए॒ते वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता॑रः । तान्. य ए॒वं-वेँद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति । सर्वा॒ दिशो॒-ऽभि ज॑यति ॥ 22 ॥

(आ॒र्ध्नु॒व॒ - न्ना॒ध्नु॒व॒ - न्नित्ये॒ - वं-वेँदा᳚ - त्ति॒ - सर्वा॒ दिशो॒भि ज॑यति ) (अ. 5)

(वै तेन॑ स॒त्र-ङ्केन॑)

2.3.6 अनुवाकं - होतृप्रशंसाप्रसङ्गेन क्रतूनामृत्विग् विशेषव्यवस्थापनम्, अग्निहोत्रस्य प्राशस्त्य-ञ्च

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा व्य॑स्रग्ंसत । स हृद॑य-म्भू॒तो॑-ऽशयत् । आत्म॒न्॒. हा(3) इत्यह्व॑यत् । आपः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता अ॑ग्निहो॒त्रेणै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । ताः कुसि॑न्ध॒मुपौ॑हन्न् । तस्मा॑दग्निहो॒त्रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । एक॑ ऋ॒त्विक् ॥ च॒तु॒ष्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । अ॒ग्नि-र्वा॒यु-रा॑दि॒त्य-श्च॒न्द्रमाः᳚ ॥ 23 ॥

ते प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते द॑र्शपूर्णमा॒साभ्या॑मे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑हग्ग्-श्च॒त्वार्यङ्गा॑नि । तस्मा᳚-द्दर्शपूर्णमा॒सयो᳚-र्यज्ञक्र॒तोः । च॒त्वार॑ ऋ॒त्विजः॑ ॥ प॒ञ्च॒ कृत्वो-ऽह्व॑यत् । प॒शवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒ल् ँलोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् । तस्मा᳚च्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तोः ॥ 24 ॥

पञ्च॒र्त्विजः॑ ॥ ष॒ट्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । ऋ॒तवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते प॑शुब॒न्धेनै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒न्-थ्स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तस्मा᳚त्-पशुब॒न्धस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । षडृ॒त्विजः॑ ॥ स॒प्त॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । होत्राः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता-स्सौ॒म्येनै॒वाद्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त ॥ 25 ॥

ता उपौ॑हन्-थ्स॒प्तशी॑र्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान् । तस्मा᳚-थ्सौ॒म्यस्या᳚द्ध्व॒रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । स॒प्त होत्राः॒ प्राची॒र्वष॑ट्कुर्वन्ति ॥ द॒श॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । तपः॒ प्रत्य॑शृणोत् । तत्-कर्म॑णै॒व सं॑वँथ्स॒रेण॒ सर्वै᳚र्यज्ञक्र॒तुभि॒रुप॑ प॒र्याव॑र्तत । त-थ्सर्व॑मा॒त्मान॒-मप॑रिवर्ग॒-मुपौ॑हत् । तस्मा᳚थ्- संवँथ्स॒रे सर्वे॑ यज्ञक्र॒तवो-ऽव॑रुद्ध्यन्ते ॥ तस्मा॒-द्दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । एक॑होत्रे ब॒लिग्ं ह॑रन्ति । हर॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 26 ॥

(च॒न्द्रमा᳚ - श्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तो - र॑द्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त - स॒प्तहो॑ता च॒त्वारि॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - अग्निहोत्रस्य सर्वक्रतुरुद्भावसाधनेन प्रशंसा

प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑ष-मसृजत । सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् । ममा॒य-मन्न॑म॒स्त्विति॑ । सो॑-ऽबिभेत् । सर्वं॒-वैँ मा॒-ऽय-म्प्रध॑क्ष्य॒तीति॑ । स ए॒ताग्-श्चतु॑र्होतॄनात्म॒-स्पर॑णानपश्यत् । तान॑जुहोत् । तैर्वै स आ॒त्मान॑-मस्पृणोत् ॥ यद॑ग्निहो॒त्र-ञ्जु॒होति॑ । एक॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोत्यग्निहो॒त्रम् ॥ 27 ॥

कुसि॑न्ध-ञ्चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । चतु॑र्होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति दर्शपूर्णमा॒सौ । च॒त्वारि॑ चा॒त्मनो-ऽङ्गा॑नि स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । स॒मित्प॑ञ्च॒मी । पञ्च॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति चातुर्मा॒स्यानि॑ । लोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् ॥ 28 ॥

तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति । षड्ढो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति पशुब॒न्धम् । स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति ॥ 29 ॥

स॒मि-थ्स॑प्त॒मी । स॒प्तहो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रम् । स॒प्त चा॒त्मनः॑ शीर्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान्-थ्स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॒होति॑ । द्विर्निमा᳚र्ष्टि । द्विः प्राश्ञा॑ति । दश॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति संवँथ्स॒रम् । सर्व॑-ञ्चा॒त्मान॒-मप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ 30 ॥

(अ॒ग्नि॒हो॒त्रं - म॒ज्जानं॒ - द्विर्जु॑हो॒ - त्यप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोत्येक॑-ञ्च ) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - सृष्टिसाधनत्वेन होतृमन्त्रासामर्थ्य प्रशंसा

[(अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः) इस् ओन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिओन् , नोत् अ मन्त्र]

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स हरि॑त-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-थ्स्त्र्य॑न्तर्व॑त्नी । हरि॑णी स॒ती श्या॒वा भ॑वति । स वि॒जाय॑मानो॒ गर्भे॑णाताम्यत् । स ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-त्ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो भ॑वति । तस्यासु॑रे॒वाजी॑वत् ॥ 31 ॥

तेनासु॒ना-ऽसु॑रानसृजत । तदसु॑राणा-मसुर॒त्वम् । य ए॒वमसु॑राणा-मसुर॒त्वं-वेँद॑ । असु॑माने॒व भ॑वति । नैन॒मसु॑र्जहाति ॥ सो-ऽसु॑रान्-थ्सृ॒ष्ट्वा पि॒तेवा॑मन्यत । तदनु॑ पि॒तॄन॑सृजत । तत्-पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वम् । य ए॒व-म्पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वं-वेँद॑ । पि॒तेवै॒व स्वाना᳚-म्भवति ॥ 32 ॥

यन्त्य॑स्य पि॒तरो॒ हव᳚म् ॥ स पि॒तॄन्-थ्सृ॒ष्ट्वा ऽम॑नस्यत् । तदनु॑ मनु॒ष्या॑-नसृजत । तन्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वम् । य ए॒व-म्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वं-वेँद॑ । म॒न॒स्व्ये॑व भ॑वति । नैन॒-म्मनु॑र्जहाति ॥ तस्मै॑ मनु॒ष्या᳚न्-थ्ससृजा॒नाय॑ । दिवा॑ देव॒त्रा ऽभ॑वत् । तदनु॑ दे॒वान॑सृजत । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दिवा॑ है॒वास्य॑ देव॒त्रा भ॑वति ॥ तानि॒ वा ए॒तानि॑ च॒त्वार्यम्भाग्ं॑सि । दे॒वा म॑नु॒ष्याः᳚ पि॒तरो-ऽसु॑राः ॥ तेषु॒ सर्वे॒ष्वम्भो॒ नभ॑ इव भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 33 ॥

(अ॒जी॒व॒थ् - स्वाना᳚-म्भवति - दे॒वान॑सृजत स॒प्त च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - वायुरूपत्वज्ञानेन होतृमन्त्राणा-म्प्रशंसा

[(य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑) इस् ऒन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिऒन् , नॊत् अ मन्त्र]

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् । यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रियात् । न पु॒रा ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑येत । प॒शु॒मान्-थ्स्या᳚त् । वि॒न्देत॑ प्र॒जाम् ॥ यो वा इ॒मं-वेँद॑ ॥ 34 ॥

यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रेति । न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ अ॒द्भ्यः प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि सम्प॑वते ॥ 35 ॥

अ॒स्याः प॑वते । इ॒माम॒भि प॑वते । इ॒माम॒भि सम्प॑वते । अ॒ग्नेः प॑वते । अ॒ग्निम॒भि प॑वते । अ॒ग्निम॒भि स-म्प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षा-त्पवते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि स-म्प॑वते । आ॒दि॒त्या-त्प॑वते ॥ 36 ॥

आ॒दि॒त्यम॒भि प॑वते । आ॒दि॒त्यम॒भि स-म्प॑वते । द्योः प॑वते । दिव॑म॒भि प॑वते ॥ दिव॑म॒भि स-म्प॑वते । दि॒ग्भ्यः प॑वते । दिशो॒-ऽभि प॑वते । दिशो॒-ऽभि स-म्प॑वते । स यत्-पु॒रस्ता॒द्वाति॑ । प्रा॒ण ए॒व भू॒त्वा पु॒रस्ता᳚द्वाति ॥ 37 ॥

तस्मा᳚त्-पु॒रस्ता॒-द्वान्त᳚म् । सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति । प्रा॒णो हि प्रि॒यः प्र॒जाना᳚म् । प्रा॒ण इ॑व प्रि॒यः प्र॒जाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष प्रा॒ण ए॒व ॥ अथ॒ य-द्द॑क्षिण॒तो वाति॑ । मा॒त॒रिश्वै॒व भू॒त्वा द॑क्षिण॒तो वा॑ति । तस्मा᳚-द्दक्षिण॒तो वान्तं॑-विँ॒द्यात् । सर्वा॒ दिश॒ आवा॑ति ॥ 38 ॥

सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ विवा॑ति । सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ संवाँ॒तीति॑ । स वा ए॒ष मा॑त॒रिश्वै॒व ॥ अथ॒ यत्-प॒श्चाद्वाति॑ । पव॑मान ए॒व भू॒त्वा प॒श्चाद्वा॑ति । पू॒तम॑स्मा॒ आह॑रन्ति । पू॒तमुप॑हरन्ति । पू॒तम॑श्नाति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष पव॑मान ए॒व ॥ 39 ॥

अथ॒ यदु॑त्तर॒तो वाति॑ । स॒वि॒तैव भू॒त्वोत्त॑र॒तो वा॑ति । स॒वि॒तेव॒ स्वाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष स॑वि॒तैव ॥ ते य ए॑न-म्पु॒रस्ता॑दा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ पु॒रस्ता᳚त्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । पु॒रस्ता॒दित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-न्दक्षिण॒त आ॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति ॥ 40 ॥

य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । द॒क्षि॒ण॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-म्प॒श्चादा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ प॒श्चात्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । प॒श्चादित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑नमुत्तर॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न्ति । य ए॒वास्यो᳚त्तर॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति ॥ 41 ॥

उ॒त्त॒र॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ तस्मा॑ दे॒वं-विँ॒द्वान् । वीव॑ नृत्येत् । प्रेव॑ चलेत् । व्यस्ये॑वा॒क्ष्यौ भा॑षेत । म॒ण्टये॑दिव । क्रा॒थये॑दिव । शृ॒ङ्गा॒येते॑व ॥ उ॒त मोप॑वदेयुः । उ॒त मे॑ पा॒प्मान॒-मप॑हन्यु॒रिति॑ ॥ स या-न्दिशग्ं॑ स॒निमे॒ष्यन्-थ्स्यात् । य॒दा ता-न्दिशं॒-वाँतो॑ वा॒यात् । अथ॒ प्रवे॒यात् । प्र वा॑ धापयेत् (धावयेत्) । सा॒तमे॒व र॑दि॒तं-व्यूँ॑ढ-ङ्ग॒न्धम॒भि प्रच्य॑वते । आ-ऽस्य॒ त-ञ्ज॑नप॒द-म्पूर्वा॑ की॒र्तिर्ग॑च्छति ॥ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 42 ॥

(वेद॒ - सम्प॑वत - आदि॒त्या-त्प॑वते - वा॒त्या - वा᳚त्ये॒ - ष पव॑मान ए॒व - द॑क्षिण॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न् - त्युत्तर॒तः पा॒प्मान॒स्ताग्स्ते ऽप॑घ्न॒ - न्तीत्य॒ष्टौ च॑) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - दशहोतृमन्त्राणा-ङ्काम्यप्रयोगः

प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नमसृजत । त-न्त्रयो॒ वेदा॒ अन्व॑सृज्यन्त । तान्. हस्ते॑-ऽकुरुत । अथ॒ ह सीता॑ सावि॒त्री । सोम॒ग्ं॒ राजा॑न-ञ्चकमे । श्र॒द्धामु॒ स च॑कमे । सा ह॑ पि॒तर॑-म्प्र॒जाप॑ति॒-मुप॑ससार । तग्ं हो॑वाच । नम॑स्ते अस्तु भगवः । उप॑ त्वा-ऽयानि ॥ 43 ॥

प्र त्वा॑ पद्ये ॥ सोमं॒-वैँ राजा॑न-ङ्कामये । श्र॒द्धामु॒ स का॑मयत॒ इति॑ । तस्या॑ उ॒ ह स्था॑ग॒रम॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑ होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑तार-मु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ ॥ 44 ॥

आ-ऽस्यार्धं-वँ॑व्राज । ताग्ं हो॒दीक्ष्यो॑वाच । उप॒ मा-ऽऽव॑र्त॒स्वेति॑ । तग्ं हो॑वाच । भोग॒-न्तु म॒ आच॑क्ष्व । ए॒त-न्म॒ आच॑क्ष्व । यत्ते॑ पा॒णाविति॑ । तस्या॑ उ॒ ह त्रीन्. वेदा॒-न्प्रद॑दौ । तस्मा॒दु ह॒ स्त्रियो॒ भोग॒मैव हा॑रयन्ते ॥ स यः का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒मिति॑ ॥ 45 ॥

यं-वाँ॑ का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒दिति॑ । तस्मा॑ ए॒तग्ग् स्था॑ग॒र-म॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑ता-रमु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ । आ-ऽस्यार्धं-व्रँ॑जेत् । प्रि॒यो है॒व भ॑वति ॥ 46 ॥

(अ॒या॒ - न्य॒ल॒ङ्कृत्य॑ - स्या॒मिति॑ - भवति) (अ. 10)

अनुवाकं 11 - दशहोत्रादिमन्त्रनाम्ना-म्प्रवृत्तिनिमित्तम्

ब्रह्मा᳚त्म॒न्-वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ । आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स दश॑हूतो-ऽभवत् । दश॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-न्दश॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । दश॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 47 ॥

आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स स॒प्तहू॑तो-ऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं स॒प्तहू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । स॒प्तहो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स षड्ढू॑तो-ऽभवत् ॥ 48 ॥

षड्ढू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं षड्ढू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । षड्ढो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑ शृणोत् । स पञ्च॑ हूतो-ऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-म्पञ्च॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण ॥ 49 ॥

प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स चतु॑र्हूतो-ऽभवत् । चतु॑र्हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-ञ्चतु॑र्हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । चतु॑र्हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ मे॒ नेदि॑ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः । त्वयै॑-नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नु है॑ना॒ग्॒-श्चतु॑र्होतार॒ इत्याच॑क्षते । तस्मा᳚-च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ग्ं॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 50 ॥

(दे॒वाः - षड्ढू॑तो-ऽभव॒त् - पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑णा - श्रौषी॒-ष्षट्च॑) (अ. 11)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनः॒ किं - दक्षि॑णां॒ - ँयो वा अवि॑द्वा॒न् - तस्य॒ वै - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ य-द्दश॑होतारः - प्र॒जाप॑ति॒ व्यस्रं - प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑षं - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ स तप॒-स्सो᳚-ऽन्तर्वा᳚न् - ब्रह्मवा॒दिनो॒ यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒ - ब्रह्मा᳚त् म॒न्वदेका॑दश)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिन॒ - स्तस्य॒ वा अ॒ग्ने--र् यद्वा इ॒द-ङ्किञ्च॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ -य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः प॑ञ्चा॒शत्)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - य ए॒वं-वेँद॑ )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥