2.3 - Hotribrahmanasheshah - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahmavadino Vadanti — Sinhala Script

කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය බ්රාහ්මණේ ද්විතීයාෂ්ටකේ තෘතීයඃ ප්රපාඨකඃ - හෝතෘබ්රාහ්මණශේෂඃ

ඕ-න්නමඃ පරමාත්මනේ, ශ්රී මහාගණපතයේ නමඃ,

ශ්රී ගුරුභ්යෝ නමඃ . හ॒රිඃ॒ ඕම් ..

අනුවාකං 1 - සර්වේෂාං හෝතෘමන්ත්රාණා-ඤ්චතුර්හෝතෘශබ්දේන ව්යවහාර

බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනෝ॑ වදන්ති . කි-ඤ්චතු॑ර්හෝතෘණා-ඤ්චතුර්හෝතෘ॒ත්වමිති॑ . යදේ॒වෛෂු ච॑තු॒ර්ධා හෝතා॑රඃ . තේන॒ චතු॑ර්හෝතාරඃ . තස්මා॒ච්චතු॑ර්හෝතාර උච්යන්තේ . තච්චතු॑ර්හෝතෘණා-ඤ්චතුර්හෝතෘ॒ත්වම් .. සෝමෝ॒ වෛ චතු॑ර්හෝතා . අ॒ග්නිඃ පඤ්ච॑හෝතා . ධා॒තා ෂඩ්ඪෝ॑තා . ඉන්ද්රඃ॑ ස॒ප්තහෝ॑තා .. 1 ..

ප්ර॒ජාප॑ති॒-ර්දශ॑හෝතා . ය ඒ॒ව-ඤ්චතු॑ර්හෝතෘණා॒-මෘද්ධිං॒-වේँද॑ . ඍ॒ධ්නෝත්යේ॒ව .. ය ඒ॑ෂාමේ॒ව-ම්බ॒න්ධුතාං॒-වේँද॑ . බන්ධු॑මාන්භවති . ය ඒ॑ෂාමේ॒ව-ඞ්ක්ලෘප්තිං॒-වේँද॑ . කල්ප॑තේ-(අ)ස්මෛ . ය ඒ॑ෂාමේ॒ව-මා॒යත॑නං॒-වේँද॑ . ආ॒යත॑නවාන්-භවති . ය ඒ॑ෂාමේ॒ව-ම්ප්ර॑ති॒ෂ්ඨාං-වේँද॑ .. 2 ..

ප්රත්යේ॒ව ති॑ෂ්ඨති .. බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනෝ॑ වදන්ති . දශ॑හෝතා॒ චතු॑ර්හෝතා . පඤ්ච॑හෝතා॒ ෂඩ්ඪෝ॑තා ස॒ප්තහෝ॑තා . අථ॒ කස්මා॒ච්චතු॑ර්හෝතාර උච්යන්ත॒ ඉති॑ . ඉන්ද්රෝ॒ වෛ චතු॑ර්හෝතා . ඉන්ද්රඃ॒ ඛලු॒ වෛ ශ්රේෂ්ඨෝ॑ දේ॒වතා॑නා-මුප॒දේශ॑නාත් . ය ඒ॒වමින්ද්ර॒ග්ග්॒ ශ්රේෂ්ඨ॑-න්දේ॒වතා॑නා-මුප॒දේශ॑නා॒-ද්වේද॑ . වසි॑ෂ්ඨ-ස්සමා॒නානා᳚-ම්භවති . තස්මා॒ච්ඡ්රේෂ්ඨ॑මා॒යන්ත॑-ම්ප්රථ॒මේනෛ॒වානු॑බුද්ධ්යන්තේ . අ॒යමාගන්න්॑ . අ॒යමවා॑සා॒දිති॑ . කී॒ර්තිර॑ස්ය॒ පූර්වා-(අ)(අ)ග॑ච්ඡති ජ॒නතා॑මාය॒තඃ . අථෝ॑ ඒන-ම්ප්රථ॒මේනෛ॒වානු॑ බුද්ධ්යන්තේ . අ॒යමාගන්න්॑ . අ॒යමවා॑සා॒දිති॑ .. 3 ..

(ස॒ප්තහෝ॑තා - ප්රති॒ෂ්ඨාං-වේँද॑ - බුද්ධ්යන්තේ॒ ෂට්ච॑) (අ. 1)

අනුවාකං 2 - නෛමිත්තිකෝ හෝතෘමන්ත්රහෝමඃ

දක්ෂි॑ණා-ම්ප්රතිග්රහී॒ෂ්යන්-ථ්ස॒ප්තද॑ශ॒ කෘත්වෝ-(අ)පා᳚න්යාත් . ආ॒ත්මාන॑මේ॒ව සමි॑න්ධේ . තේජ॑සේ වී॒ර්යා॑ය . අථෝ᳚ ප්ර॒ජාප॑තිරේ॒වෛනා᳚-ම්භූ॒ත්වා ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . ආ॒ත්මනෝ (අ)නා᳚ර්ත්යෛ .. යද්යේ॑න॒මාර්ත්-වි॑ජ්යා-ද්වෘ॒තග්ං සන්ත॑-න්නි॒ර්හරේ॑රන්න් . ආග්නී᳚ද්ධ්රේ ජුහුයා॒-ද්දශ॑හෝතාරම් . ච॒තු॒ර්ගෘ॒හී॒තේනාජ්යේ॑න . පු॒රස්තා᳚ත්-ප්ර॒ත්යන්තිෂ්ඨන්න්॑ . ප්ර॒ති॒ලෝ॒මං-විँ॒ග්රාහ᳚ම් .. 4 ..

ප්රා॒ණානේ॒වාස්යෝප॑දාසයති .. යද්යේ॑න॒-ම්පුන॑රුප॒ ශික්ෂේ॑යුඃ . ආග්නී᳚ද්ධ්ර ඒ॒ව ජු॑හුයා॒-ද්දශ॑හෝතාරම් . ච॒තු॒ර්ගෘ॒හී॒තේනාජ්යේ॑න . ප॒ශ්චා-ත්ප්රාංආසී॑නඃ . අ॒නු॒ලෝ॒ම-මවි॑ග්රාහම් . ප්රා॒ණානේ॒වාස්මෛ॑ කල්පයති .. ප්රාය॑ශ්චිත්තී॒-වාඝෝතේ-ත්යෘ॑තුමු॒ඛ ඍ॑තුමුඛේ ජුහෝති . ඍ॒තූනේ॒වාස්මෛ॑ කල්පයති . කල්ප॑න්තේ-(අ)ස්මා ඍ॒තවඃ॑ .. 5 ..

ක්ලෘ॒තා අ॑ස්මා ඍ॒තව॒ ආය॑න්ති .. ෂඩ්ඪෝ॑තා॒ වෛ භූ॒ත්වා ප්ර॒ජාප॑තිරි॒දග්ං සර්ව॑මසෘජත . ස මනෝ॑-(අ)සෘජත . මන॒සෝ-(අ)ධි॑ ගාය॒ත්රීම॑සෘජත . තද්ගා॑ය॒ත්රීං-යँශ॑ ආර්ච්ඡත් . තාමා-(අ)ල॑භත . ගා॒ය॒ත්රි॒යා අධි॒ ඡන්දාග්॑ස්ය සෘජත . ඡන්දෝ॒භ්යෝ-(අ)ධි॒ සාම॑ . ත-ථ්සාම॒ යශ॑ ආර්ච්ඡත් . තදා-(අ)ල॑භත .. 6 ..

සාම්නෝ-(අ)ධි॒ යජූග්॑ෂ්යසෘජත . යජු॒ර්භ්යෝ-(අ)ධි॒ විෂ්ණු᳚ම් . ත-ද්විෂ්ණුං॒-යँශ॑ ආර්ච්ඡත් . තමා-(අ)ල॑භත . වි॒ෂ්ණෝරද්ධ්යෝෂ॑ධීරසෘජත . ඕෂ॑ධී॒භ්යෝ-(අ)ධි॒ සෝම᳚ම් . ත-ථ්සෝමං॒-යँශ॑ ආර්ච්ඡත් . තමා-(අ)ල॑භත . සෝමා॒දධි॑ ප॒ශූන॑සෘජත . ප॒ශුභ්යෝ-(අ)ධීන්ද්ර᳚ම් .. 7 ..

තදින්ද්රං॒-යँශ॑ ආර්ච්ඡත් . තදේ॑න॒-න්නාති॒ ප්රාච්ය॑වත . ඉන්ද්ර॑ ඉව යශ॒ස්වී භ॑වති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . නෛනං॒-යँශෝ-(අ)ති॒ ප්රච්ය॑වතේ .. යද්වා ඉ॒ද-ඞ්කි-ඤ්ච॑ . ත-ථ්සර්ව॑මුත්තා॒න ඒ॒වාඞ්ගී॑ර॒සඃ ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තදේ॑න॒-ම්ප්රති॑ගෘහීත॒-න්නාහි॑නත් . ය-ත්කිඤ්ච॑ ප්රති ගෘහ්ණී॒යාත් . ත-ථ්සර්ව॑මුත්තා॒නස්ත්වා᳚ඞ්ගීර॒සඃ ප්රති॑ගෘහ්ණා॒ත්විත්යේ॒ව ප්රති॑ගෘහ්ණීයාත් . ඉ॒යං-වාँ උ॑ත්තා॒න ආ᳚ඞ්ගීර॒සඃ . අ॒නයෛ॒වෛන॒ත්-ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . නෛනග්ං॑ හිනස්ති .. බ॒ර॒ඃඉෂා॒ ප්රතී॑යා॒ද්ගාං-වාँ-(අ)ශ්වං॑-වාँ . ඒ॒තද්වෛ ප॑ශූ॒නා-ම්ප්රි॒ය-න්ධාම॑ . ප්රි॒යේණෛ॒වෛන॒-න්ධාම්නා॒ ප්රත්යේ॑ති .. 8 ..

(වි॒ග්රාහ॑ - මෘ॒තව॒ - ස්තදා-(අ)ල॑භ॒ - තේන්ද්රං॑ - ගෘහ්ණීයා॒-ථ්ෂට්ච॑) (අ. 2)

අනුවාකං 3 - කේශවපනාඞ්ග-ම්පුෂ්ටිවේදනං

යෝ වා අවි॑ද්වා-න්නිව॒ර්තය॑තේ . විශී॑ර්ෂා॒ සපා᳚ප්මා॒ (අ)මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ භ॑වති . අථ॒ යෝ වි॒ද්වා-න්නි॑ව॒ර්තය॑තේ . සශී॑ර්ෂා॒ විපා᳚ප්මා॒ (අ)මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ භ॑වති .. දේ॒වතා॒ වෛ ස॒ප්ත පුෂ්ටි॑කාමා॒ න්ය॑වර්තයන්ත . අ॒ග්නිශ්ච॑ පෘථි॒වී ච॑ . වා॒යුශ්චා॒න්තරි॑ක්ෂ-ඤ්ච . ආ॒දි॒ත්යශ්ච॒ ද්යෞශ්ච॑ ච॒න්ද්රමාඃ᳚ . අ॒ග්නිර්න්ය॑වර්තයත . ස සා॑හ॒ස්ර-ම॑පුෂ්යත් .. 9 ..

පෘ॒ථි॒වී න්ය॑වර්තයත . සෞෂ॑ධීභි॒-ර්වන॒ස්පති॑භි-රපුෂ්යත් . වා॒යුර්න්ය॑වර්තයත . ස මරී॑චීභි-රපුෂ්යත් . අ॒න්තරි॑ක්ෂ॒-න්න්ය॑වර්තයත . තද්වයෝ॑භි-රපුෂ්යත් . ආ॒දි॒ත්යෝ න්ය॑වර්තයත . ස ර॒ශ්මිභි॑-රපුෂ්යත් . ද්යෞර්න්ය॑වර්තයත . සා නක්ෂ॑ත්රෛ-රපුෂ්යත් . ච॒න්ද්රමා॒ න්ය॑වර්තයත . සෝ॑-(අ)හෝරා॒ත්රෛ-ර॑ර්ධමා॒සෛ-ර්මාසෛර්॑ ඍ॒තුභිඃ॑ සංවँථ්ස॒රේණා॑-පුෂ්යත් . තාන්පෝෂා᳚න්-පුෂ්යති . යාග්ස්තේ-(අ)පු॑ෂ්යන්න් . ය ඒ॒වං-විँ॒දාන්නි ච॑ ව॒ර්තය॑තේ॒ පරි॑ ච .. 10 ..

(අ॒පු॒ෂ්ය॒න් - නක්ෂ॑ත්රෛරපුෂ්ය॒-ත්පඤ්ච॑ ච) (අ. 3)

අනුවාකං 4 - ප්රතිග්රහමන්ත්රමහිමජ්ඤානම්

තස්ය॒ වා අ॒ග්නේර්-හිර॑ණ්ය-ම්ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . අ॒ර්ධමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් . තදේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ සෝ᳚-(අ)ර්ධමි॑න්ද්රි॒ය-ස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත . අ॒ර්ධමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්. හිර॑ණ්ය-ම්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ (අ)වි॑ද්වා-න්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අ॒ර්ධම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ ක්රාමති .. තස්ය॒ වෛ සෝම॑ස්ය॒ වාසඃ॑ ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . තෘතී॑යමින්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් .. 11 ..

තදේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ ස තෘතී॑යමින්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත . තෘතී॑යමින්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්. වාසඃ॑ ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . තෘතී॑යමස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ ක්රාමති .. තස්ය॒ වෛ රු॒ද්රස්ය॒ ගා-ම්ප්ර॑තිජග්ර॒හුෂඃ॑ . ච॒තු॒ර්ථමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් . තාමේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ ස ච॑තු॒ර්ථමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත .. 12 ..

ච॒තු॒ර්ථමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වා-න්ගා-ම්ප්ර॑ති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . ච॒තු॒ර්ථම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ ක්රාමති .. තස්ය॒ වෛ වරු॑ණ॒ස්යාශ්ව॑-ම්ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . ප॒ඤ්ච॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් . තමේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ ස ප॑ඤ්ච॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත . ප॒ඤ්ච॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වානශ්ව॑-ම්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ .. 13 ..

අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ . ප॒ඤ්ච॒මම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ ක්රාමති .. තස්ය॒ වෛ ප්ර॒ජාප॑තේඃ॒ පුරු॑ෂ-ම්ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . ෂ॒ෂ්ඨමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් . තමේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ ස ෂ॒ෂ්ඨමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත . ෂ॒ෂ්ඨමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වා-න්පුරු॑ෂ-ම්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . ෂ॒ෂ්ඨම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑-ක්රාමති .. 14 ..

තස්ය॒ වෛ මනෝ॒ස්තල්ප॑-ම්ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . ස॒ප්ත॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් . තමේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ ස ස॑ප්ත॒මමි॑න්ද්රි॒ය-ස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්ත . ස॒ප්ත॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාග්ස්තල්ප॑-ම්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . ස॒ප්ත॒මම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑-ක්රාමති .. තස්ය॒ වා උ॑ත්තා॒නස්යා᳚ඞ්ගීර॒සස්යා ප්රා॑ණ-ත්ප්රතිජග්ර॒හුෂඃ॑ . අ॒ෂ්ට॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා-පා᳚ක්රාමත් .. 15 ..

තදේ॒තේනෛ॒ව ප්රත්ය॑ගෘහ්ණාත් . තේන॒ වෛ සෝ᳚-(අ)ෂ්ට॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . අ॒ෂ්ට॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්ම-න්නු॒පාධ॑ත්තේ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන ප්රා॑ණ-ත්ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . අථ॒ යෝ-(අ)වි॑ද්වා-න්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ . අ॒ෂ්ට॒මම॑ස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ ක්රාමති .. යද්වා ඉ॒ද-ඞ්කි-ඤ්ච॑ . ත-ථ්සර්ව॑-මුත්තා॒න ඒ॒වාඞ්ගී॑ර॒සඃ ප්රත්ය॑ ගෘහ්ණාත් . තදේ॑න॒-ම්ප්රති॑ගෘහීත॒-න්නාහි॑නත් . ය-ත්කි-ඤ්ච॑ ප්රති ගෘහ්ණී॒යාත් . ත-ථ්සර්ව॑-මුත්තා॒න-ස්ත්වා᳚ඞ්ගීර॒සඃ ප්රති॑ගෘහ්ණා॒ත්විත්යේ॒ව ප්රති॑ ගෘහ්ණීයාත් . ඉ॒යං-වාँ උ॑ත්තා॒න ආ᳚ඞ්ගීර॒සඃ . අ॒නයෛ॒වෛන॒ත්-ප්රති॑ගෘහ්ණාති . නෛනග්ං॑ හිනස්ති .. 16 ..

(තෘතී॑යමින්ද්රි॒යස්යාපා᳚ක්රාමච් - චතු॒ර්ථමි॑න්ද්රි॒යස්යා॒ත්මන්නු॒පාධ॒ - ත්තාශ්ව॑-ම්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ - ෂ॒ෂ්ඨ॑මස්යේන්ද්රි॒යස්යාප॑ක්රාම -ත්යෂ්ට॒මමි॑න්ද්රි॒යස්යාපා᳚ක්රාමත් - ප්රති ගෘහ්ණී॒යාච් ච॒ත්වාරි॑ ච) (අ. 4)

(තස්ය॒ වා අ॒ග්නේර්-හිර॑ණ්ය॒ග්ං॒ සෝම॑ස්ය॒ වාස॒ස්තදේ॒තේන॑ රු॒ද්රස්ය॒ ගා-න්තාමේ॒තේන॒ වරු॑ණ॒ස්යාශ්ව॑-ම්ප්ර॒ජාප॑තේඃ॒ පුරු॑ෂ॒-ම්මනෝ॒ස්තල්ප॒-න්තමේ॒තේනෝ᳚ත්තා॒නස්ය॒ තදේ॒තේනාප්රා॑ණ॒ද්ය-ද්වෛ )

(අ॒ර්ධ-න්තෘතී॑යමෂ්ට॒ම-න්තච්ච॑තු॒ර්ථ-න්තා-ම්ප॑ඤ්ච॒මග්ං ෂ॒ෂ්ඨග්ං ස॑ප්ත॒මන්තම් .

තදේ॒තේන॒ ද්වේ තාමේ॒තේනෛක॒-න්තමේ॒තේන॒ ත්රීණි॒ තදේ॒තේනෛකං᳚ )

අනුවාකං 5 - ප්රශ්නෝත්තරරූපෝ බ්රහ්මවිෂයස්සංවාँදඃ

බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනෝ॑ වදන්ති .. ය-ද්දශ॑හෝතාර-ස්ස॒ත්රමාස॑ත . කේන॒ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . කේන॑ ප්ර॒ජා අ॑සෘජ॒න්තේති॑ . ප්ර॒ජාප॑තිනා॒ වෛ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . තේන॑ ප්ර॒ජා අ॑සෘජන්ත .. යච්චතු॑ර්හෝතාර-ස්ස॒ත්රමාස॑ත . කේන॒ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . කේනෞෂ॑ධී-රසෘජ॒න්තේති॑ . සෝමේ॑න॒ වෛ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් .. 17 ..

තේනෞෂ॑ධී-රසෘජන්ත .. ය-ත්පඤ්ච॑හෝතාර-ස්ස॒ත්රමාස॑ත . කේන॒ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . කේනෛ॒භ්යෝ ලෝ॒කේභ්යෝ-(අ)සු॑රා॒-න්ප්රාණු॑දන්ත . කේනෛ॑ෂා-ම්ප॒ශූන॑වෘඤ්ජ॒තේති॑ . අ॒ග්නිනා॒ වෛ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . තේනෛ॒භ්යෝ ලෝ॒කේභ්යෝ-(අ)සු॑රා॒න්-ප්රාණු॑දන්ත . තේනෛ॑ෂා-ම්ප॒ශූන॑වෘඤ්ජත .. ය-ථ්ෂඩ්ඪෝ॑තාර-ස්ස॒ත්රමාස॑ත . කේන॒ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් .. 18 ..

කේන॒ර්තූන॑-කල්පය॒න්තේති॑ . ධා॒ත්රා වෛ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . තේන॒ර්තූන॑කල්පයන්ත .. ය-ථ්ස॒ප්තහෝ॑තාර-ස්ස॒ත්රමාස॑ත . කේන॒ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . කේන॒ සුව॑රායන්න් . කේනේ॒මාල් ँලෝ॒කාන්-ථ්සම॑තන්ව॒න්නිති॑ . අ॒ර්ය॒ම්ණා වෛ තේ ගෘ॒හප॑තිනා (අ)(අ)ර්ධ්නුවන්න් . තේන॒ සුව॑රායන්න් . තේනේ॒මාල් ँලෝ॒කාන්-ථ්සම॑තන්ව॒න්නිති॑ .. 19 ..

ඒ॒තේ වෛ දේ॒වා ගෘ॒හප॑තයඃ . තාන්. ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන් . අප්ය॒න්යස්ය॑ ගාර්හප॒තේ දීක්ෂ॑තේ . අ॒වා॒න්ත॒රමේ॒ව ස॒ත්රිණා॑-මෘද්ධ්නෝති .. යෝ වා අ॑ර්ය॒මණං॒-වේँද॑ . දාන॑කාමා අස්මෛ ප්ර॒ජා භ॑වන්ති . ය॒ජ්ඤෝ වා අ॑ර්ය॒මා . ආර්යා॑වස॒තිරිති॒ වෛ තමා॑හු॒ර්ය-ම්ප්ර॒ශග්ංස॑න්ති .. ආර්යා॑ වස॒තිර්භ॑වති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 20 ..

යද්වා ඉ॒ද-ඞ්කි-ඤ්ච॑ . ත-ථ්සර්ව॒-ඤ්චතු॑ර්හෝතාරඃ . චතු॑ර්හෝතෘ॒භ්යෝ-(අ)ධි॑ ය॒ජ්ඤෝ නිමි॑ර්තඃ . ස ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්. වි॒වදේ॑ත . අ॒හමේ॒ව භූයෝ॑ වේද . යශ්චතු॑ර්හෝතෲ॒න්॒. වේදේති॑ . ස හ්යේ॑ව භූයෝ॒ වේද॑ . යශ්චතු॑ර්හෝතෲ॒න්.॒ වේද॑ .. යෝ වෛ චතු॑ර්හෝතෘණා॒ග්ං॒ හෝතෲ॒න්॒. වේද॑ . සර්වා॑සු ප්ර॒ජාස්වන්න॑මත්ති .. 21 ..

සර්වා॒ දිශෝ॒-(අ)භිජ॑යති . ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ දශ॑හෝතෘණා॒ග්ං॒ හෝතා᳚ . සෝම॒ශ්චතු॑ර්හෝතෘණා॒ග්ං॒ හෝතා᳚ . අ॒ග්නිඃ පඤ්ච॑හෝතෘණා॒ග්ං॒ හෝතා᳚ . ධා॒තා ෂඩ්ඪෝ॑තෘණා॒ග්ං॒ හෝතා᳚ . අ॒ර්ය॒මා ස॒ප්තහෝ॑තෘණා॒ග්ං॒ හෝතා᳚ . ඒ॒තේ වෛ චතු॑ර්හෝතෘණා॒ග්ං॒ හෝතා॑රඃ . තාන්. ය ඒ॒වං-වේँද॑ . සර්වා॑සු ප්ර॒ජාස්වන්න॑මත්ති . සර්වා॒ දිශෝ॒-(අ)භි ජ॑යති .. 22 ..

(ආ॒ර්ධ්නු॒ව॒ - න්නා॒ධ්නු॒ව॒ - න්නිත්යේ॒ - වං-වේँදා᳚ - ත්ති॒ - සර්වා॒ දිශෝ॒භි ජ॑යති ) (අ. 5)

(වෛ තේන॑ ස॒ත්ර-ඞ්කේන॑)

2.3.6 අනුවාකං - හෝතෘප්රශංසාප්රසඞ්ගේන ක්රතූනාමෘත්විග් විශේෂව්යවස්ථාපනම්, අග්නිහෝත්රස්ය ප්රාශස්ත්ය-ඤ්ච

ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා-ස්සෘ॒ෂ්ට්වා ව්ය॑ස්රග්ංසත . ස හෘද॑ය-ම්භූ॒තෝ॑-(අ)ශයත් . ආත්ම॒න්॒. හා(3) ඉත්යහ්ව॑යත් . ආපඃ॒ ප්රත්ය॑ශෘණ්වන්න් . තා අ॑ග්නිහෝ॒ත්රේණෛ॒ව ය॑ජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත . තාඃ කුසි॑න්ධ॒මුපෞ॑හන්න් . තස්මා॑දග්නිහෝ॒ත්රස්ය॑ යජ්ඤක්ර॒තෝඃ . ඒක॑ ඍ॒ත්වික් .. ච॒තු॒ෂ්කෘත්වෝ-(අ)හ්ව॑යත් . අ॒ග්නි-ර්වා॒යු-රා॑දි॒ත්ය-ශ්ච॒න්ද්රමාඃ᳚ .. 23 ..

තේ ප්රත්ය॑ශෘණ්වන්න් . තේ ද॑ර්ශපූර්ණමා॒සාභ්යා॑මේ॒ව ය॑ජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත . ත උපෞ॑හග්ග්-ශ්ච॒ත්වාර්යඞ්ගා॑නි . තස්මා᳚-ද්දර්ශපූර්ණමා॒සයෝ᳚-ර්යජ්ඤක්ර॒තෝඃ . ච॒ත්වාර॑ ඍ॒ත්විජඃ॑ .. ප॒ඤ්ච॒ කෘත්වෝ-(අ)හ්ව॑යත් . ප॒ශවඃ॒ ප්රත්ය॑ශෘණ්වන්න් . තේ චා॑තුර්මා॒ස්යෛරේ॒ව ය॑ජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත . ත උපෞ॑හ॒ල් ँලෝම॑ ඡ॒වී-ම්මා॒ග්ං॒සමස්ථි॑ ම॒ජ්ජාන᳚ම් . තස්මා᳚ච්චාතුර්මා॒ස්යානාං᳚-යँජ්ඤක්ර॒තෝඃ .. 24 ..

පඤ්ච॒ර්ත්විජඃ॑ .. ෂ॒ට්කෘත්වෝ-(අ)හ්ව॑යත් . ඍ॒තවඃ॒ ප්රත්ය॑ශෘණ්වන්න් . තේ ප॑ශුබ॒න්ධේනෛ॒ව ය॑ජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත . ත උපෞ॑හ॒න්-ථ්ස්තනා॑වා॒ණ්ඩෞ ශි॒ශ්නමවා᳚ඤ්ච-ම්ප්රා॒ණම් . තස්මා᳚ත්-පශුබ॒න්ධස්ය॑ යජ්ඤක්ර॒තෝඃ . ෂඩෘ॒ත්විජඃ॑ .. ස॒ප්ත॒කෘත්වෝ-(අ)හ්ව॑යත් . හෝත්රාඃ॒ ප්රත්ය॑ශෘණ්වන්න් . තා-ස්සෞ॒ම්යේනෛ॒වාද්ධ්ව॒රේණ॑ යජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත .. 25 ..

තා උපෞ॑හන්-ථ්ස॒ප්තශී॑ර්ෂ॒ණ්යා᳚න්-ප්රා॒ණාන් . තස්මා᳚-ථ්සෞ॒ම්යස්යා᳚ද්ධ්ව॒රස්ය॑ යජ්ඤක්ර॒තෝඃ . ස॒ප්ත හෝත්රාඃ॒ ප්රාචී॒ර්වෂ॑ට්කුර්වන්ති .. ද॒ශ॒කෘත්වෝ-(අ)හ්ව॑යත් . තපඃ॒ ප්රත්ය॑ශෘණෝත් . තත්-කර්ම॑ණෛ॒ව සං॑වँථ්ස॒රේණ॒ සර්වෛ᳚ර්යජ්ඤක්ර॒තුභි॒රුප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තත . ත-ථ්සර්ව॑මා॒ත්මාන॒-මප॑රිවර්ග॒-මුපෞ॑හත් . තස්මා᳚ථ්- සංවँථ්ස॒රේ සර්වේ॑ යජ්ඤක්ර॒තවෝ-(අ)ව॑රුද්ධ්යන්තේ .. තස්මා॒-ද්දශ॑හෝතා॒ චතු॑ර්හෝතා . පඤ්ච॑හෝතා॒ ෂඩ්ඪෝ॑තා ස॒ප්තහෝ॑තා . ඒක॑හෝත්රේ බ॒ලිග්ං හ॑රන්ති . හර॑න්ත්යස්මෛ ප්ර॒ජා බ॒ලිම් . ඓන॒මප්ර॑තිඛ්යාත-ඞ්ගච්ඡති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 26 ..

(ච॒න්ද්රමා᳚ - ශ්චාතුර්මා॒ස්යානාං᳚-යँජ්ඤක්ර॒තෝ - ර॑ද්ධ්ව॒රේණ॑ යජ්ඤක්ර॒තුනෝප॑ ප॒ර්යාව॑ර්තන්ත - ස॒ප්තහෝ॑තා ච॒ත්වාරි॑ ච) (අ. 6)

අනුවාකං 7 - අග්නිහෝත්රස්ය සර්වක්රතුරුද්භාවසාධනේන ප්රශංසා

ප්ර॒ජාප॑තිඃ॒ පුරු॑ෂ-මසෘජත . සෝ᳚-(අ)ග්නිර॑බ්රවීත් . මමා॒ය-මන්න॑ම॒ස්ත්විති॑ . සෝ॑-(අ)බිභේත් . සර්වං॒-වෛँ මා॒-(අ)ය-ම්ප්රධ॑ක්ෂ්ය॒තීති॑ . ස ඒ॒තාග්-ශ්චතු॑ර්හෝතෲනාත්ම॒-ස්පර॑ණානපශ්යත් . තාන॑ජුහෝත් . තෛර්වෛ ස ආ॒ත්මාන॑-මස්පෘණෝත් .. යද॑ග්නිහෝ॒ත්ර-ඤ්ජු॒හෝති॑ . ඒක॑හෝතාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝත්යග්නිහෝ॒ත්රම් .. 27 ..

කුසි॑න්ධ-ඤ්චා॒ත්මනඃ॑ ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති .. ච॒තුරුන්න॑යති . චතු॑ර්හෝතාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝති දර්ශපූර්ණමා॒සෞ . ච॒ත්වාරි॑ චා॒ත්මනෝ-(අ)ඞ්ගා॑නි ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති .. ච॒තුරුන්න॑යති . ස॒මිත්ප॑ඤ්ච॒මී . පඤ්ච॑හෝතාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝති චාතුර්මා॒ස්යානි॑ . ලෝම॑ ඡ॒වී-ම්මා॒ග්ං॒සමස්ථි॑ ම॒ජ්ජාන᳚ම් .. 28 ..

තානි॑ චා॒ත්මනඃ॑ ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති .. ච॒තුරුන්න॑යති . ද්විර්ජු॑හෝති . ෂඩ්ඪෝ॑තාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝති පශුබ॒න්ධම් . ස්තනා॑වා॒ණ්ඩෞ ශි॒ශ්නමවා᳚ඤ්ච-ම්ප්රා॒ණම් . තානි॑ චා॒ත්මනඃ॑ ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති . ච॒තුරුන්න॑යති . ද්විර්ජු॑හෝති .. 29 ..

ස॒මි-ථ්ස॑ප්ත॒මී . ස॒ප්තහෝ॑තාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝති සෞ॒ම්ය-ම॑ද්ධ්ව॒රම් . ස॒ප්ත චා॒ත්මනඃ॑ ශීර්ෂ॒ණ්යා᳚න්-ප්රා॒ණාන්-ථ්ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති .. ච॒තුරුන්න॑යති . ද්විර්ජු॒හෝති॑ . ද්විර්නිමා᳚ර්ෂ්ටි . ද්විඃ ප්රාශ්ඤා॑ති . දශ॑හෝතාරමේ॒ව ත-ද්ය॑ජ්ඤක්ර॒තු-මා᳚ප්නෝති සංවँථ්ස॒රම් . සර්ව॑-ඤ්චා॒ත්මාන॒-මප॑රිවර්ගග්ග් ස්පෘ॒ණෝති॑ . ආ॒දි॒ත්යස්ය॑ ච॒ සායු॑ජ්ය-ඞ්ගච්ඡති .. 30 ..

(අ॒ග්නි॒හෝ॒ත්රං - ම॒ජ්ජානං॒ - ද්විර්ජු॑හෝ॒ - ත්යප॑රිවර්ගග්ග් ස්පෘ॒ණෝත්යේක॑-ඤ්ච ) (අ. 7)

අනුවාකං 8 - සෘෂ්ටිසාධනත්වේන හෝතෘමන්ත්රාසාමර්ථ්ය ප්රශංසා

[(අප॑ක්රාමත ගර්භි॒ණ්යඃ) ඉස් ඕන්ල්ය් ඉන්ස්ත්රුච්තිඕන් , නෝත් අ මන්ත්ර]

ප්ර॒ජාප॑ති-රකාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස තපෝ॑-(අ)තප්යත . සෝ᳚-(අ)න්තර්වා॑නභවත් . ස හරි॑ත-ශ්ශ්යා॒වෝ॑-(අ)භවත් . තස්මා॒-ථ්ස්ත්ර්ය॑න්තර්ව॑ත්නී . හරි॑ණී ස॒තී ශ්යා॒වා භ॑වති . ස වි॒ජාය॑මානෝ॒ ගර්භේ॑ණාතාම්යත් . ස තා॒න්තඃ කෘ॒ෂ්ණ-ශ්ශ්යා॒වෝ॑-(අ)භවත් . තස්මා᳚-ත්තා॒න්තඃ කෘ॒ෂ්ණ-ශ්ශ්යා॒වෝ භ॑වති . තස්යාසු॑රේ॒වාජී॑වත් .. 31 ..

තේනාසු॒නා-(අ)සු॑රානසෘජත . තදසු॑රාණා-මසුර॒ත්වම් . ය ඒ॒වමසු॑රාණා-මසුර॒ත්වං-වේँද॑ . අසු॑මානේ॒ව භ॑වති . නෛන॒මසු॑ර්ජහාති .. සෝ-(අ)සු॑රාන්-ථ්සෘ॒ෂ්ට්වා පි॒තේවා॑මන්යත . තදනු॑ පි॒තෲන॑සෘජත . තත්-පි॑තෘ॒ණා-ම්පි॑තෘ॒ත්වම් . ය ඒ॒ව-ම්පි॑තෘ॒ණා-ම්පි॑තෘ॒ත්වං-වේँද॑ . පි॒තේවෛ॒ව ස්වානා᳚-ම්භවති .. 32 ..

යන්ත්ය॑ස්ය පි॒තරෝ॒ හව᳚ම් .. ස පි॒තෲන්-ථ්සෘ॒ෂ්ට්වා (අ)ම॑නස්යත් . තදනු॑ මනු॒ෂ්යා॑-නසෘජත . තන්ම॑නු॒ෂ්යා॑ණා-ම්මනුෂ්ය॒ත්වම් . ය ඒ॒ව-ම්ම॑නු॒ෂ්යා॑ණා-ම්මනුෂ්ය॒ත්වං-වේँද॑ . ම॒න॒ස්ව්යේ॑ව භ॑වති . නෛන॒-ම්මනු॑ර්ජහාති .. තස්මෛ॑ මනු॒ෂ්යා᳚න්-ථ්සසෘජා॒නාය॑ . දිවා॑ දේව॒ත්රා (අ)භ॑වත් . තදනු॑ දේ॒වාන॑සෘජත . ත-ද්දේ॒වානා᳚-න්දේව॒ත්වම් . ය ඒ॒ව-න්දේ॒වානා᳚-න්දේව॒ත්වං-වේँද॑ . දිවා॑ හෛ॒වාස්ය॑ දේව॒ත්රා භ॑වති .. තානි॒ වා ඒ॒තානි॑ ච॒ත්වාර්යම්භාග්ං॑සි . දේ॒වා ම॑නු॒ෂ්යාඃ᳚ පි॒තරෝ-(අ)සු॑රාඃ .. තේෂු॒ සර්වේ॒ෂ්වම්භෝ॒ නභ॑ ඉව භවති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 33 ..

(අ॒ජී॒ව॒ථ් - ස්වානා᳚-ම්භවති - දේ॒වාන॑සෘජත ස॒ප්ත ච॑) (අ. 8)

අනුවාකං 9 - වායුරූපත්වජ්ඤානේන හෝතෘමන්ත්රාණා-ම්ප්රශංසා

[(ය॒ථා॒ස්ථා॒න-ඞ්ග॑ර්භි॒ණ්යඃ॑) ඉස් ඔන්ල්ය් ඉන්ස්ත්රුච්තිඔන් , නොත් අ මන්ත්ර]

බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනෝ॑ වදන්ති . යෝ වා ඉ॒මං-විँ॒ද්යාත් . යතෝ॒-(අ)ය-ම්පව॑තේ . යද॑භි॒ පව॑තේ . යද॑භි ස॒පංවँ॑තේ . සර්ව॒මායු॑රියාත් . න පු॒රා (අ)(අ)යු॑ෂඃ॒ ප්රමී॑යේත . ප॒ශු॒මාන්-ථ්ස්යා᳚ත් . වි॒න්දේත॑ ප්ර॒ජාම් .. යෝ වා ඉ॒මං-වේँද॑ .. 34 ..

යතෝ॒-(අ)ය-ම්පව॑තේ . යද॑භි॒ පව॑තේ . යද॑භි ස॒පංවँ॑තේ . සර්ව॒මායු॑රේති . න පු॒රා-(අ)(අ)යු॑ෂඃ॒ ප්රමී॑යතේ . ප॒ශු॒මා-න්භ॑වති . වි॒න්දතේ᳚ ප්ර॒ජාම් .. අ॒ද්භ්යඃ ප॑වතේ . අ॒පෝ॑-(අ)භි ප॑වතේ . අ॒පෝ॑-(අ)භි සම්ප॑වතේ .. 35 ..

අ॒ස්යාඃ ප॑වතේ . ඉ॒මාම॒භි ප॑වතේ . ඉ॒මාම॒භි සම්ප॑වතේ . අ॒ග්නේඃ ප॑වතේ . අ॒ග්නිම॒භි ප॑වතේ . අ॒ග්නිම॒භි ස-ම්ප॑වතේ . අ॒න්තරි॑ක්ෂා-ත්පවතේ . අ॒න්තරි॑ක්ෂම॒භි ප॑වතේ . අ॒න්තරි॑ක්ෂම॒භි ස-ම්ප॑වතේ . ආ॒දි॒ත්යා-ත්ප॑වතේ .. 36 ..

ආ॒දි॒ත්යම॒භි ප॑වතේ . ආ॒දි॒ත්යම॒භි ස-ම්ප॑වතේ . ද්යෝඃ ප॑වතේ . දිව॑ම॒භි ප॑වතේ .. දිව॑ම॒භි ස-ම්ප॑වතේ . දි॒ග්භ්යඃ ප॑වතේ . දිශෝ॒-(අ)භි ප॑වතේ . දිශෝ॒-(අ)භි ස-ම්ප॑වතේ . ස යත්-පු॒රස්තා॒ද්වාති॑ . ප්රා॒ණ ඒ॒ව භූ॒ත්වා පු॒රස්තා᳚ද්වාති .. 37 ..

තස්මා᳚ත්-පු॒රස්තා॒-ද්වාන්ත᳚ම් . සර්වාඃ᳚ ප්ර॒ජාඃ ප්රති॑ නන්දන්ති . ප්රා॒ණෝ හි ප්රි॒යඃ ප්ර॒ජානා᳚ම් . ප්රා॒ණ ඉ॑ව ප්රි॒යඃ ප්ර॒ජානා᳚-ම්භවති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ස වා ඒ॒ෂ ප්රා॒ණ ඒ॒ව .. අථ॒ ය-ද්ද॑ක්ෂිණ॒තෝ වාති॑ . මා॒ත॒රිශ්වෛ॒ව භූ॒ත්වා ද॑ක්ෂිණ॒තෝ වා॑ති . තස්මා᳚-ද්දක්ෂිණ॒තෝ වාන්තං॑-විँ॒ද්යාත් . සර්වා॒ දිශ॒ ආවා॑ති .. 38 ..

සර්වා॒ දිශෝ-(අ)නු॒ විවා॑ති . සර්වා॒ දිශෝ-(අ)නු॒ සංවාँ॒තීති॑ . ස වා ඒ॒ෂ මා॑ත॒රිශ්වෛ॒ව .. අථ॒ යත්-ප॒ශ්චාද්වාති॑ . පව॑මාන ඒ॒ව භූ॒ත්වා ප॒ශ්චාද්වා॑ති . පූ॒තම॑ස්මා॒ ආහ॑රන්ති . පූ॒තමුප॑හරන්ති . පූ॒තම॑ශ්නාති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ස වා ඒ॒ෂ පව॑මාන ඒ॒ව .. 39 ..

අථ॒ යදු॑ත්තර॒තෝ වාති॑ . ස॒වි॒තෛව භූ॒ත්වෝත්ත॑ර॒තෝ වා॑ති . ස॒වි॒තේව॒ ස්වානා᳚-ම්භවති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ස වා ඒ॒ෂ ස॑වි॒තෛව .. තේ ය ඒ॑න-ම්පු॒රස්තා॑දා॒යන්ත॑-මුප॒වද॑න්ති . ය ඒ॒වාස්ය॑ පු॒රස්තා᳚ත්-පා॒ප්මානඃ॑ . තාග්ස්තේ (අ)ප॑ඝ්නන්ති . පු॒රස්තා॒දිත॑රාන්-පා॒ප්මනඃ॑ සචන්තේ .. අථ॒ ය ඒ॑න-න්දක්ෂිණ॒ත ආ॒යන්ත॑-මුප॒වද॑න්ති .. 40 ..

ය ඒ॒වාස්ය॑ දක්ෂිණ॒තඃ පා॒ප්මානඃ॑ . තාග්ස්තේ (අ)ප॑ඝ්නන්ති . ද॒ක්ෂි॒ණ॒ත ඉත॑රා-න්පා॒ප්මනඃ॑ සචන්තේ .. අථ॒ ය ඒ॑න-ම්ප॒ශ්චාදා॒යන්ත॑-මුප॒වද॑න්ති . ය ඒ॒වාස්ය॑ ප॒ශ්චාත්-පා॒ප්මානඃ॑ . තාග්ස්තේ (අ)ප॑ඝ්නන්ති . ප॒ශ්චාදිත॑රාන්-පා॒ප්මනඃ॑ සචන්තේ .. අථ॒ ය ඒ॑නමුත්තර॒ත ආ॒යන්ත॑මුප॒ වද॑න්ති . ය ඒ॒වාස්යෝ᳚ත්තර॒තඃ පා॒ප්මානඃ॑ . තාග්ස්තේ (අ)ප॑ඝ්නන්ති .. 41 ..

උ॒ත්ත॒ර॒ත ඉත॑රා-න්පා॒ප්මනඃ॑ සචන්තේ .. තස්මා॑ දේ॒වං-විँ॒ද්වාන් . වීව॑ නෘත්යේත් . ප්රේව॑ චලේත් . ව්යස්යේ॑වා॒ක්ෂ්යෞ භා॑ෂේත . ම॒ණ්ටයේ॑දිව . ක්රා॒ථයේ॑දිව . ශෘ॒ඞ්ගා॒යේතේ॑ව .. උ॒ත මෝප॑වදේයුඃ . උ॒ත මේ॑ පා॒ප්මාන॒-මප॑හන්යු॒රිති॑ .. ස යා-න්දිශග්ං॑ ස॒නිමේ॒ෂ්යන්-ථ්ස්යාත් . ය॒දා තා-න්දිශං॒-වාँතෝ॑ වා॒යාත් . අථ॒ ප්රවේ॒යාත් . ප්ර වා॑ ධාපයේත් (ධාවයේත්) . සා॒තමේ॒ව ර॑දි॒තං-ව්යූँ॑ඪ-ඞ්ග॒න්ධම॒භි ප්රච්ය॑වතේ . ආ-(අ)ස්ය॒ ත-ඤ්ජ॑නප॒ද-ම්පූර්වා॑ කී॒ර්තිර්ග॑ච්ඡති .. දාන॑කාමා අස්මෛ ප්ර॒ජා භ॑වන්ති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 42 ..

(වේද॒ - සම්ප॑වත - ආදි॒ත්යා-ත්ප॑වතේ - වා॒ත්යා - වා᳚ත්යේ॒ - ෂ පව॑මාන ඒ॒ව - ද॑ක්ෂිණ॒ත ආ॒යන්ත॑මුප॒ වද॑න් - ත්යුත්තර॒තඃ පා॒ප්මාන॒ස්තාග්ස්තේ (අ)ප॑ඝ්න॒ - න්තීත්ය॒ෂ්ටෞ ච॑) (අ. 9)

අනුවාකං 10 - දශහෝතෘමන්ත්රාණා-ඞ්කාම්යප්රයෝගඃ

ප්ර॒ජාප॑ති॒-ස්සෝම॒ග්ං॒ රාජා॑නමසෘජත . ත-න්ත්රයෝ॒ වේදා॒ අන්ව॑සෘජ්යන්ත . තාන්. හස්තේ॑-(අ)කුරුත . අථ॒ හ සීතා॑ සාවි॒ත්රී . සෝම॒ග්ං॒ රාජා॑න-ඤ්චකමේ . ශ්ර॒ද්ධාමු॒ ස ච॑කමේ . සා හ॑ පි॒තර॑-ම්ප්ර॒ජාප॑ති॒-මුප॑සසාර . තග්ං හෝ॑වාච . නම॑ස්තේ අස්තු භගවඃ . උප॑ ත්වා-(අ)යානි .. 43 ..

ප්ර ත්වා॑ පද්යේ .. සෝමං॒-වෛँ රාජා॑න-ඞ්කාමයේ . ශ්ර॒ද්ධාමු॒ ස කා॑මයත॒ ඉති॑ . තස්යා॑ උ॒ හ ස්ථා॑ග॒රම॑ලඞ්කා॒ර-ඞ්ක॑ල්පයි॒ත්වා . දශ॑හෝතාර-ම්පු॒රස්තා᳚-ද්ව්යා॒ඛ්යාය॑ . චතු॑ර්හෝතාර-න්දක්ෂිණ॒තඃ . පඤ්ච॑ හෝතාර-ම්ප॒ශ්චාත් . ෂඩ්ඪෝ॑තාර-මුත්තර॒තඃ . ස॒ප්තහෝ॑තාර-මු॒පරි॑ෂ්ටාත් . ස॒ම්භා॒රෛශ්ච॒ පත්නි॑භිශ්ච॒ මුඛේ॑-(අ)ල॒ඞ්කෘත්ය॑ .. 44 ..

ආ-(අ)ස්යාර්ධං-වँ॑ව්රාජ . තාග්ං හෝ॒දීක්ෂ්යෝ॑වාච . උප॒ මා-(අ)(අ)ව॑ර්ත॒ස්වේති॑ . තග්ං හෝ॑වාච . භෝග॒-න්තු ම॒ ආච॑ක්ෂ්ව . ඒ॒ත-න්ම॒ ආච॑ක්ෂ්ව . යත්තේ॑ පා॒ණාවිති॑ . තස්යා॑ උ॒ හ ත්රීන්. වේදා॒-න්ප්රද॑දෞ . තස්මා॒දු හ॒ ස්ත්රියෝ॒ භෝග॒මෛව හා॑රයන්තේ .. ස යඃ කා॒මයේ॑ත ප්රි॒ය-ස්ස්යා॒මිති॑ .. 45 ..

යං-වාँ॑ කා॒මයේ॑ත ප්රි॒ය-ස්ස්යා॒දිති॑ . තස්මා॑ ඒ॒තග්ග් ස්ථා॑ග॒ර-ම॑ලඞ්කා॒ර-ඞ්ක॑ල්පයි॒ත්වා . දශ॑හෝතාර-ම්පු॒රස්තා᳚-ද්ව්යා॒ඛ්යාය॑ . චතු॑ර්හෝතාර-න්දක්ෂිණ॒තඃ . පඤ්ච॑හෝතාර-ම්ප॒ශ්චාත් . ෂඩ්ඪෝ॑තාර-මුත්තර॒තඃ . ස॒ප්තහෝ॑තා-රමු॒පරි॑ෂ්ටාත් . ස॒ම්භා॒රෛශ්ච॒ පත්නි॑භිශ්ච॒ මුඛේ॑-(අ)ල॒ඞ්කෘත්ය॑ . ආ-(අ)ස්යාර්ධං-ව්රँ॑ජේත් . ප්රි॒යෝ හෛ॒ව භ॑වති .. 46 ..

(අ॒යා॒ - න්ය॒ල॒ඞ්කෘත්ය॑ - ස්යා॒මිති॑ - භවති) (අ. 10)

අනුවාකං 11 - දශහෝත්රාදිමන්ත්රනාම්නා-ම්ප්රවෘත්තිනිමිත්තම්

බ්රහ්මා᳚ත්ම॒න්-වද॑සෘජත . තද॑කාමයත . සමා॒ත්මනා॑ පද්යේ॒යේති॑ . ආත්ම॒-න්නාත්ම॒-න්නිත්යාම॑න්ත්රයත . තස්මෛ॑ දශ॒මග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ශෘණෝත් . ස දශ॑හූතෝ-(අ)භවත් . දශ॑හූතෝ හ॒ වෛ නාමෛ॒ෂඃ . තං-වාँ ඒ॒ත-න්දශ॑හූත॒ග්ං॒ සන්ත᳚ම් . දශ॑හෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණ . ප॒රෝක්ෂ॑ප්රියා ඉව॒ හි දේ॒වාඃ .. 47 ..

ආත්ම॒-න්නාත්ම॒-න්නිත්යාම॑න්ත්රයත . තස්මෛ॑ සප්ත॒මග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ශෘණෝත් . ස ස॒ප්තහූ॑තෝ-(අ)භවත් . ස॒ප්තහූ॑තෝ හ॒ වෛ නාමෛ॒ෂඃ . තං-වාँ ඒ॒තග්ං ස॒ප්තහූ॑ත॒ග්ං॒ සන්ත᳚ම් . ස॒ප්තහෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණ . ප॒රෝක්ෂ॑ප්රියා ඉව॒ හි දේ॒වාඃ .. ආත්ම॒-න්නාත්ම॒-න්නිත්යාම॑න්ත්රයත . තස්මෛ॑ ෂ॒ෂ්ඨග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ශෘණෝත් . ස ෂඩ්ඪූ॑තෝ-(අ)භවත් .. 48 ..

ෂඩ්ඪූ॑තෝ හ॒ වෛ නාමෛ॒ෂඃ . තං-වාँ ඒ॒තග්ං ෂඩ්ඪූ॑ත॒ග්ං॒ සන්ත᳚ම් . ෂඩ්ඪෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණ . ප॒රෝක්ෂ॑ප්රියා ඉව॒ හි දේ॒වාඃ .. ආත්ම॒-න්නාත්ම॒-න්නිත්යාම॑න්ත්රයත . තස්මෛ॑ පඤ්ච॒මග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ ශෘණෝත් . ස පඤ්ච॑ හූතෝ-(අ)භවත් . පඤ්ච॑හූතෝ හ॒ වෛ නාමෛ॒ෂඃ . තං-වාँ ඒ॒ත-ම්පඤ්ච॑හූත॒ග්ං॒ සන්ත᳚ම් . පඤ්ච॑හෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණ .. 49 ..

ප॒රෝක්ෂ॑ප්රියා ඉව॒ හි දේ॒වාඃ .. ආත්ම॒-න්නාත්ම॒-න්නිත්යාම॑න්ත්රයත . තස්මෛ॑ චතු॒ර්ථග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ශෘණෝත් . ස චතු॑ර්හූතෝ-(අ)භවත් . චතු॑ර්හූතෝ හ॒ වෛ නාමෛ॒ෂඃ . තං-වාँ ඒ॒ත-ඤ්චතු॑ර්හූත॒ග්ං॒ සන්ත᳚ම් . චතු॑ර්හෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණ . ප॒රෝක්ෂ॑ප්රියා ඉව॒ හි දේ॒වාඃ .. තම॑බ්රවීත් . ත්වං-වෛँ මේ॒ නේදි॑ෂ්ඨග්ං හූ॒තඃ ප්රත්ය॑ශ්රෞෂීඃ . ත්වයෛ॑-නානාඛ්යා॒තාර॒ ඉති॑ . තස්මා॒න්නු හෛ॑නා॒ග්॒-ශ්චතු॑ර්හෝතාර॒ ඉත්යාච॑ක්ෂතේ . තස්මා᳚-ච්ඡුශ්රූ॒ෂුඃ පු॒ත්රාණා॒ග්ං॒ හෘද්ය॑තමඃ . නේදි॑ෂ්ඨෝ॒ හෘද්ය॑තමඃ . නේදි॑ෂ්ඨෝ॒ බ්රහ්ම॑ණෝ භවති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 50 ..

(දේ॒වාඃ - ෂඩ්ඪූ॑තෝ-(අ)භව॒ත් - පඤ්ච॑හෝ॒තේත්යාච॑ක්ෂතේ ප॒රෝක්ෂේ॑ණා - ශ්රෞෂී॒-ෂ්ෂට්ච॑) (අ. 11)

(බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනඃ॒ කිං - දක්ෂි॑ණාං॒ - ँයෝ වා අවි॑ද්වා॒න් - තස්ය॒ වෛ - බ්ර॑හ්මවා॒දිනෝ॒ ය-ද්දශ॑හෝතාරඃ - ප්ර॒ජාප॑ති॒ ව්යස්රං - ප්ර॒ජාප॑තිඃ॒ පුරු॑ෂං - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත॒ ස තප॒-ස්සෝ᳚-(අ)න්තර්වා᳚න් - බ්රහ්මවා॒දිනෝ॒ යෝ වා ඉ॒මං-විँ॒ද්යාත් - ප්ර॒ජාප॑ති॒-ස්සෝම॒ග්ං॒ රාජා॑නං॒ - බ්රහ්මා᳚ත් ම॒න්වදේකා॑දශ)

(බ්ර॒හ්ම॒වා॒දින॒ - ස්තස්ය॒ වා අ॒ග්නේ--ර් යද්වා ඉ॒ද-ඞ්කිඤ්ච॑ - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත॒ -ය ඒ॒වාස්ය॑ දක්ෂිණ॒තඃ ප॑ඤ්චා॒ශත්)

(බ්ර॒හ්ම॒වා॒දිනෝ॒ - ය ඒ॒වං-වේँද॑ )

.. හරිඃ॑ ඕම් ..

.. කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය බ්රාහ්මණේ ද්විතීයාෂ්ටකේ තෘතීයඃ ප්රපාඨක-ස්සමාප්තඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ

dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ

yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam

tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)

(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )

(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |

tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )

anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā

[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā

[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam

brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)

(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)

(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणशेषः

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - सर्वेषां होतृमन्त्राणा-ञ्चतुर्होतृशब्देन व्यवहार

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कि-ञ्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वमिति॑ । यदे॒वैषु च॑तु॒र्धा होता॑रः । तेन॒ चतु॑र्होतारः । तस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्ते । तच्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वम् ॥ सोमो॒ वै चतु॑र्होता । अ॒ग्निः पञ्च॑होता । धा॒ता षड्ढो॑ता । इन्द्रः॑ स॒प्तहो॑ता ॥ 1 ॥

प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होता । य ए॒व-ञ्चतु॑र्होतृणा॒-मृद्धिं॒-वेँद॑ । ऋ॒ध्नोत्ये॒व ॥ य ए॑षामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॑ । बन्धु॑मान्भवति । य ए॑षामे॒व-ङ्क्लृप्तिं॒-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । य ए॑षामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवान्-भवति । य ए॑षामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॑ ॥ 2 ॥

प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । अथ॒ कस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्त॒ इति॑ । इन्द्रो॒ वै चतु॑र्होता । इन्द्रः॒ खलु॒ वै श्रेष्ठो॑ दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑नात् । य ए॒वमिन्द्र॒ग्ग्॒ श्रेष्ठ॑-न्दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑ना॒-द्वेद॑ । वसि॑ष्ठ-स्समा॒नाना᳚-म्भवति । तस्मा॒च्छ्रेष्ठ॑मा॒यन्त॑-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ । की॒र्तिर॑स्य॒ पूर्वा-ऽऽग॑च्छति ज॒नता॑माय॒तः । अथो॑ एन-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑ बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ ॥ 3 ॥

(स॒प्तहो॑ता - प्रति॒ष्ठां-वेँद॑ - बुद्ध्यन्ते॒ षट्च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - नैमित्तिको होतृमन्त्रहोमः

दक्षि॑णा-म्प्रतिग्रही॒ष्यन्-थ्स॒प्तद॑श॒ कृत्वो-ऽपा᳚न्यात् । आ॒त्मान॑मे॒व समि॑न्धे । तेज॑से वी॒र्या॑य । अथो᳚ प्र॒जाप॑तिरे॒वैना᳚-म्भू॒त्वा प्रति॑ गृह्णाति । आ॒त्मनो ऽना᳚र्त्यै ॥ यद्ये॑न॒मार्त्-वि॑ज्या-द्वृ॒तग्ं सन्त॑-न्नि॒र्हरे॑रन्न् । आग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठन्न्॑ । प्र॒ति॒लो॒मं-विँ॒ग्राह᳚म् ॥ 4 ॥

प्रा॒णाने॒वास्योप॑दासयति ॥ यद्ये॑न॒-म्पुन॑रुप॒ शिक्षे॑युः । आग्नी᳚द्ध्र ए॒व जु॑हुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । प॒श्चा-त्प्रांआसी॑नः । अ॒नु॒लो॒म-मवि॑ग्राहम् । प्रा॒णाने॒वास्मै॑ कल्पयति ॥ प्राय॑श्चित्ती॒-वाघोते-त्यृ॑तुमु॒ख ऋ॑तुमुखे जुहोति । ऋ॒तूने॒वास्मै॑ कल्पयति । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ 5 ॥

क्लृ॒ता अ॑स्मा ऋ॒तव॒ आय॑न्ति ॥ षड्ढो॑ता॒ वै भू॒त्वा प्र॒जाप॑तिरि॒दग्ं सर्व॑मसृजत । स मनो॑-ऽसृजत । मन॒सो-ऽधि॑ गाय॒त्रीम॑सृजत । तद्गा॑य॒त्रीं-यँश॑ आर्च्छत् । तामा-ऽल॑भत । गा॒य॒त्रि॒या अधि॒ छन्दाग्॑स्य सृजत । छन्दो॒भ्यो-ऽधि॒ साम॑ । त-थ्साम॒ यश॑ आर्च्छत् । तदा-ऽल॑भत ॥ 6 ॥

साम्नो-ऽधि॒ यजूग्॑ष्यसृजत । यजु॒र्भ्यो-ऽधि॒ विष्णु᳚म् । त-द्विष्णुं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । वि॒ष्णोरद्ध्योष॑धीरसृजत । ओष॑धी॒भ्यो-ऽधि॒ सोम᳚म् । त-थ्सोमं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । सोमा॒दधि॑ प॒शून॑सृजत । प॒शुभ्यो-ऽधीन्द्र᳚म् ॥ 7 ॥

तदिन्द्रं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तदे॑न॒-न्नाति॒ प्राच्य॑वत । इन्द्र॑ इव यश॒स्वी भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ । नैनं॒-यँशो-ऽति॒ प्रच्य॑वते ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्किञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒नस्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ ब॒र॒ःइषा॒ प्रती॑या॒द्गां-वाँ-ऽश्वं॑-वाँ । ए॒तद्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॑ । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ प्रत्ये॑ति ॥ 8 ॥

(वि॒ग्राह॑ - मृ॒तव॒ - स्तदा-ऽल॑भ॒ - तेन्द्रं॑ - गृह्णीया॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - केशवपनाङ्ग-म्पुष्टिवेदनं

यो वा अवि॑द्वा-न्निव॒र्तय॑ते । विशी॑र्षा॒ सपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति । अथ॒ यो वि॒द्वा-न्नि॑व॒र्तय॑ते । सशी॑र्षा॒ विपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति ॥ दे॒वता॒ वै स॒प्त पुष्टि॑कामा॒ न्य॑वर्तयन्त । अ॒ग्निश्च॑ पृथि॒वी च॑ । वा॒युश्चा॒न्तरि॑क्ष-ञ्च । आ॒दि॒त्यश्च॒ द्यौश्च॑ च॒न्द्रमाः᳚ । अ॒ग्निर्न्य॑वर्तयत । स सा॑ह॒स्र-म॑पुष्यत् ॥ 9 ॥

पृ॒थि॒वी न्य॑वर्तयत । सौष॑धीभि॒-र्वन॒स्पति॑भि-रपुष्यत् । वा॒युर्न्य॑वर्तयत । स मरी॑चीभि-रपुष्यत् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्न्य॑वर्तयत । तद्वयो॑भि-रपुष्यत् । आ॒दि॒त्यो न्य॑वर्तयत । स र॒श्मिभि॑-रपुष्यत् । द्यौर्न्य॑वर्तयत । सा नक्ष॑त्रै-रपुष्यत् । च॒न्द्रमा॒ न्य॑वर्तयत । सो॑-ऽहोरा॒त्रै-र॑र्धमा॒सै-र्मासैर्॑ ऋ॒तुभिः॑ संवँथ्स॒रेणा॑-पुष्यत् । तान्पोषा᳚न्-पुष्यति । याग्स्ते-ऽपु॑ष्यन्न् । य ए॒वं-विँ॒दान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च ॥ 10 ॥

(अ॒पु॒ष्य॒न् - नक्ष॑त्रैरपुष्य॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - प्रतिग्रहमन्त्रमहिमज्ञानम्

तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽर्धमि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. हिर॑ण्य-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अ॒र्धम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै सोम॑स्य॒ वासः॑ प्रतिजग्र॒हुषः॑ । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 11 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वासः॑ प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । तृती॑यमस्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै रु॒द्रस्य॒ गा-म्प्र॑तिजग्र॒हुषः॑ । च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तामे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स च॑तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त ॥ 12 ॥

च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्गा-म्प्र॑ति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । च॒तु॒र्थम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स प॑ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वानश्व॑-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ ॥ 13 ॥

अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । प॒ञ्च॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्पुरु॑ष-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । ष॒ष्ठम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ 14 ॥

तस्य॒ वै मनो॒स्तल्प॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स स॑प्त॒ममि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्स्तल्प॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स॒प्त॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ तस्य॒ वा उ॑त्ता॒नस्या᳚ङ्गीर॒सस्या प्रा॑ण-त्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 15 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान प्रा॑ण-त्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒ष्ट॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑ गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्कि-ञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न-स्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑ गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ 16 ॥

(तृती॑यमिन्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामच् - चतु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्मन्नु॒पाध॒ - त्ताश्व॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ - ष॒ष्ठ॑मस्येन्द्रि॒यस्याप॑क्राम -त्यष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामत् - प्रति गृह्णी॒याच् च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)

(तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य॒ग्ं॒ सोम॑स्य॒ वास॒स्तदे॒तेन॑ रु॒द्रस्य॒ गा-न्तामे॒तेन॒ वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष॒-म्मनो॒स्तल्प॒-न्तमे॒तेनो᳚त्ता॒नस्य॒ तदे॒तेनाप्रा॑ण॒द्य-द्वै )

(अ॒र्ध-न्तृती॑यमष्ट॒म-न्तच्च॑तु॒र्थ-न्ता-म्प॑ञ्च॒मग्ं ष॒ष्ठग्ं स॑प्त॒मन्तम् ।

तदे॒तेन॒ द्वे तामे॒तेनैक॒-न्तमे॒तेन॒ त्रीणि॒ तदे॒तेनैकं᳚ )

अनुवाकं 5 - प्रश्नोत्तररूपो ब्रह्मविषयस्संवाँदः

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ॥ य-द्दश॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॑ प्र॒जा अ॑सृज॒न्तेति॑ । प्र॒जाप॑तिना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॑ प्र॒जा अ॑सृजन्त ॥ यच्चतु॑र्होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनौष॑धी-रसृज॒न्तेति॑ । सोमे॑न॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 17 ॥

तेनौष॑धी-रसृजन्त ॥ य-त्पञ्च॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त । केनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्ज॒तेति॑ । अ॒ग्निना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒न्-प्राणु॑दन्त । तेनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्जत ॥ य-थ्षड्ढो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 18 ॥

केन॒र्तून॑-कल्पय॒न्तेति॑ । धा॒त्रा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒र्तून॑कल्पयन्त ॥ य-थ्स॒प्तहो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॒ सुव॑रायन्न् । केने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ । अ॒र्य॒म्णा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒ सुव॑रायन्न् । तेने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ ॥ 19 ॥

ए॒ते वै दे॒वा गृ॒हप॑तयः । तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान् । अप्य॒न्यस्य॑ गार्हप॒ते दीक्ष॑ते । अ॒वा॒न्त॒रमे॒व स॒त्रिणा॑-मृद्ध्नोति ॥ यो वा अ॑र्य॒मणं॒-वेँद॑ । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य॒ज्ञो वा अ॑र्य॒मा । आर्या॑वस॒तिरिति॒ वै तमा॑हु॒र्य-म्प्र॒शग्ंस॑न्ति ॥ आर्या॑ वस॒तिर्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 20 ॥

यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॒-ञ्चतु॑र्होतारः । चतु॑र्होतृ॒भ्यो-ऽधि॑ य॒ज्ञो निमि॑र्तः । स य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वि॒वदे॑त । अ॒हमे॒व भूयो॑ वेद । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्॒. वेदेति॑ । स ह्ये॑व भूयो॒ वेद॑ । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्.॒ वेद॑ ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होतॄ॒न्॒. वेद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति ॥ 21 ॥

सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिज॑यति । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । सोम॒श्चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒ग्निः पञ्च॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । धा॒ता षड्ढो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒र्य॒मा स॒प्तहो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । ए॒ते वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता॑रः । तान्. य ए॒वं-वेँद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति । सर्वा॒ दिशो॒-ऽभि ज॑यति ॥ 22 ॥

(आ॒र्ध्नु॒व॒ - न्ना॒ध्नु॒व॒ - न्नित्ये॒ - वं-वेँदा᳚ - त्ति॒ - सर्वा॒ दिशो॒भि ज॑यति ) (अ. 5)

(वै तेन॑ स॒त्र-ङ्केन॑)

2.3.6 अनुवाकं - होतृप्रशंसाप्रसङ्गेन क्रतूनामृत्विग् विशेषव्यवस्थापनम्, अग्निहोत्रस्य प्राशस्त्य-ञ्च

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा व्य॑स्रग्ंसत । स हृद॑य-म्भू॒तो॑-ऽशयत् । आत्म॒न्॒. हा(3) इत्यह्व॑यत् । आपः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता अ॑ग्निहो॒त्रेणै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । ताः कुसि॑न्ध॒मुपौ॑हन्न् । तस्मा॑दग्निहो॒त्रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । एक॑ ऋ॒त्विक् ॥ च॒तु॒ष्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । अ॒ग्नि-र्वा॒यु-रा॑दि॒त्य-श्च॒न्द्रमाः᳚ ॥ 23 ॥

ते प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते द॑र्शपूर्णमा॒साभ्या॑मे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑हग्ग्-श्च॒त्वार्यङ्गा॑नि । तस्मा᳚-द्दर्शपूर्णमा॒सयो᳚-र्यज्ञक्र॒तोः । च॒त्वार॑ ऋ॒त्विजः॑ ॥ प॒ञ्च॒ कृत्वो-ऽह्व॑यत् । प॒शवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒ल् ँलोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् । तस्मा᳚च्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तोः ॥ 24 ॥

पञ्च॒र्त्विजः॑ ॥ ष॒ट्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । ऋ॒तवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते प॑शुब॒न्धेनै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒न्-थ्स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तस्मा᳚त्-पशुब॒न्धस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । षडृ॒त्विजः॑ ॥ स॒प्त॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । होत्राः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता-स्सौ॒म्येनै॒वाद्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त ॥ 25 ॥

ता उपौ॑हन्-थ्स॒प्तशी॑र्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान् । तस्मा᳚-थ्सौ॒म्यस्या᳚द्ध्व॒रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । स॒प्त होत्राः॒ प्राची॒र्वष॑ट्कुर्वन्ति ॥ द॒श॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । तपः॒ प्रत्य॑शृणोत् । तत्-कर्म॑णै॒व सं॑वँथ्स॒रेण॒ सर्वै᳚र्यज्ञक्र॒तुभि॒रुप॑ प॒र्याव॑र्तत । त-थ्सर्व॑मा॒त्मान॒-मप॑रिवर्ग॒-मुपौ॑हत् । तस्मा᳚थ्- संवँथ्स॒रे सर्वे॑ यज्ञक्र॒तवो-ऽव॑रुद्ध्यन्ते ॥ तस्मा॒-द्दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । एक॑होत्रे ब॒लिग्ं ह॑रन्ति । हर॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 26 ॥

(च॒न्द्रमा᳚ - श्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तो - र॑द्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त - स॒प्तहो॑ता च॒त्वारि॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - अग्निहोत्रस्य सर्वक्रतुरुद्भावसाधनेन प्रशंसा

प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑ष-मसृजत । सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् । ममा॒य-मन्न॑म॒स्त्विति॑ । सो॑-ऽबिभेत् । सर्वं॒-वैँ मा॒-ऽय-म्प्रध॑क्ष्य॒तीति॑ । स ए॒ताग्-श्चतु॑र्होतॄनात्म॒-स्पर॑णानपश्यत् । तान॑जुहोत् । तैर्वै स आ॒त्मान॑-मस्पृणोत् ॥ यद॑ग्निहो॒त्र-ञ्जु॒होति॑ । एक॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोत्यग्निहो॒त्रम् ॥ 27 ॥

कुसि॑न्ध-ञ्चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । चतु॑र्होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति दर्शपूर्णमा॒सौ । च॒त्वारि॑ चा॒त्मनो-ऽङ्गा॑नि स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । स॒मित्प॑ञ्च॒मी । पञ्च॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति चातुर्मा॒स्यानि॑ । लोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् ॥ 28 ॥

तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति । षड्ढो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति पशुब॒न्धम् । स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति ॥ 29 ॥

स॒मि-थ्स॑प्त॒मी । स॒प्तहो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रम् । स॒प्त चा॒त्मनः॑ शीर्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान्-थ्स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॒होति॑ । द्विर्निमा᳚र्ष्टि । द्विः प्राश्ञा॑ति । दश॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति संवँथ्स॒रम् । सर्व॑-ञ्चा॒त्मान॒-मप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ 30 ॥

(अ॒ग्नि॒हो॒त्रं - म॒ज्जानं॒ - द्विर्जु॑हो॒ - त्यप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोत्येक॑-ञ्च ) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - सृष्टिसाधनत्वेन होतृमन्त्रासामर्थ्य प्रशंसा

[(अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः) इस् ओन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिओन् , नोत् अ मन्त्र]

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स हरि॑त-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-थ्स्त्र्य॑न्तर्व॑त्नी । हरि॑णी स॒ती श्या॒वा भ॑वति । स वि॒जाय॑मानो॒ गर्भे॑णाताम्यत् । स ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-त्ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो भ॑वति । तस्यासु॑रे॒वाजी॑वत् ॥ 31 ॥

तेनासु॒ना-ऽसु॑रानसृजत । तदसु॑राणा-मसुर॒त्वम् । य ए॒वमसु॑राणा-मसुर॒त्वं-वेँद॑ । असु॑माने॒व भ॑वति । नैन॒मसु॑र्जहाति ॥ सो-ऽसु॑रान्-थ्सृ॒ष्ट्वा पि॒तेवा॑मन्यत । तदनु॑ पि॒तॄन॑सृजत । तत्-पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वम् । य ए॒व-म्पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वं-वेँद॑ । पि॒तेवै॒व स्वाना᳚-म्भवति ॥ 32 ॥

यन्त्य॑स्य पि॒तरो॒ हव᳚म् ॥ स पि॒तॄन्-थ्सृ॒ष्ट्वा ऽम॑नस्यत् । तदनु॑ मनु॒ष्या॑-नसृजत । तन्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वम् । य ए॒व-म्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वं-वेँद॑ । म॒न॒स्व्ये॑व भ॑वति । नैन॒-म्मनु॑र्जहाति ॥ तस्मै॑ मनु॒ष्या᳚न्-थ्ससृजा॒नाय॑ । दिवा॑ देव॒त्रा ऽभ॑वत् । तदनु॑ दे॒वान॑सृजत । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दिवा॑ है॒वास्य॑ देव॒त्रा भ॑वति ॥ तानि॒ वा ए॒तानि॑ च॒त्वार्यम्भाग्ं॑सि । दे॒वा म॑नु॒ष्याः᳚ पि॒तरो-ऽसु॑राः ॥ तेषु॒ सर्वे॒ष्वम्भो॒ नभ॑ इव भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 33 ॥

(अ॒जी॒व॒थ् - स्वाना᳚-म्भवति - दे॒वान॑सृजत स॒प्त च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - वायुरूपत्वज्ञानेन होतृमन्त्राणा-म्प्रशंसा

[(य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑) इस् ऒन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिऒन् , नॊत् अ मन्त्र]

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् । यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रियात् । न पु॒रा ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑येत । प॒शु॒मान्-थ्स्या᳚त् । वि॒न्देत॑ प्र॒जाम् ॥ यो वा इ॒मं-वेँद॑ ॥ 34 ॥

यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रेति । न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ अ॒द्भ्यः प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि सम्प॑वते ॥ 35 ॥

अ॒स्याः प॑वते । इ॒माम॒भि प॑वते । इ॒माम॒भि सम्प॑वते । अ॒ग्नेः प॑वते । अ॒ग्निम॒भि प॑वते । अ॒ग्निम॒भि स-म्प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षा-त्पवते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि स-म्प॑वते । आ॒दि॒त्या-त्प॑वते ॥ 36 ॥

आ॒दि॒त्यम॒भि प॑वते । आ॒दि॒त्यम॒भि स-म्प॑वते । द्योः प॑वते । दिव॑म॒भि प॑वते ॥ दिव॑म॒भि स-म्प॑वते । दि॒ग्भ्यः प॑वते । दिशो॒-ऽभि प॑वते । दिशो॒-ऽभि स-म्प॑वते । स यत्-पु॒रस्ता॒द्वाति॑ । प्रा॒ण ए॒व भू॒त्वा पु॒रस्ता᳚द्वाति ॥ 37 ॥

तस्मा᳚त्-पु॒रस्ता॒-द्वान्त᳚म् । सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति । प्रा॒णो हि प्रि॒यः प्र॒जाना᳚म् । प्रा॒ण इ॑व प्रि॒यः प्र॒जाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष प्रा॒ण ए॒व ॥ अथ॒ य-द्द॑क्षिण॒तो वाति॑ । मा॒त॒रिश्वै॒व भू॒त्वा द॑क्षिण॒तो वा॑ति । तस्मा᳚-द्दक्षिण॒तो वान्तं॑-विँ॒द्यात् । सर्वा॒ दिश॒ आवा॑ति ॥ 38 ॥

सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ विवा॑ति । सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ संवाँ॒तीति॑ । स वा ए॒ष मा॑त॒रिश्वै॒व ॥ अथ॒ यत्-प॒श्चाद्वाति॑ । पव॑मान ए॒व भू॒त्वा प॒श्चाद्वा॑ति । पू॒तम॑स्मा॒ आह॑रन्ति । पू॒तमुप॑हरन्ति । पू॒तम॑श्नाति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष पव॑मान ए॒व ॥ 39 ॥

अथ॒ यदु॑त्तर॒तो वाति॑ । स॒वि॒तैव भू॒त्वोत्त॑र॒तो वा॑ति । स॒वि॒तेव॒ स्वाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष स॑वि॒तैव ॥ ते य ए॑न-म्पु॒रस्ता॑दा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ पु॒रस्ता᳚त्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । पु॒रस्ता॒दित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-न्दक्षिण॒त आ॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति ॥ 40 ॥

य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । द॒क्षि॒ण॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-म्प॒श्चादा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ प॒श्चात्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । प॒श्चादित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑नमुत्तर॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न्ति । य ए॒वास्यो᳚त्तर॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति ॥ 41 ॥

उ॒त्त॒र॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ तस्मा॑ दे॒वं-विँ॒द्वान् । वीव॑ नृत्येत् । प्रेव॑ चलेत् । व्यस्ये॑वा॒क्ष्यौ भा॑षेत । म॒ण्टये॑दिव । क्रा॒थये॑दिव । शृ॒ङ्गा॒येते॑व ॥ उ॒त मोप॑वदेयुः । उ॒त मे॑ पा॒प्मान॒-मप॑हन्यु॒रिति॑ ॥ स या-न्दिशग्ं॑ स॒निमे॒ष्यन्-थ्स्यात् । य॒दा ता-न्दिशं॒-वाँतो॑ वा॒यात् । अथ॒ प्रवे॒यात् । प्र वा॑ धापयेत् (धावयेत्) । सा॒तमे॒व र॑दि॒तं-व्यूँ॑ढ-ङ्ग॒न्धम॒भि प्रच्य॑वते । आ-ऽस्य॒ त-ञ्ज॑नप॒द-म्पूर्वा॑ की॒र्तिर्ग॑च्छति ॥ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 42 ॥

(वेद॒ - सम्प॑वत - आदि॒त्या-त्प॑वते - वा॒त्या - वा᳚त्ये॒ - ष पव॑मान ए॒व - द॑क्षिण॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न् - त्युत्तर॒तः पा॒प्मान॒स्ताग्स्ते ऽप॑घ्न॒ - न्तीत्य॒ष्टौ च॑) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - दशहोतृमन्त्राणा-ङ्काम्यप्रयोगः

प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नमसृजत । त-न्त्रयो॒ वेदा॒ अन्व॑सृज्यन्त । तान्. हस्ते॑-ऽकुरुत । अथ॒ ह सीता॑ सावि॒त्री । सोम॒ग्ं॒ राजा॑न-ञ्चकमे । श्र॒द्धामु॒ स च॑कमे । सा ह॑ पि॒तर॑-म्प्र॒जाप॑ति॒-मुप॑ससार । तग्ं हो॑वाच । नम॑स्ते अस्तु भगवः । उप॑ त्वा-ऽयानि ॥ 43 ॥

प्र त्वा॑ पद्ये ॥ सोमं॒-वैँ राजा॑न-ङ्कामये । श्र॒द्धामु॒ स का॑मयत॒ इति॑ । तस्या॑ उ॒ ह स्था॑ग॒रम॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑ होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑तार-मु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ ॥ 44 ॥

आ-ऽस्यार्धं-वँ॑व्राज । ताग्ं हो॒दीक्ष्यो॑वाच । उप॒ मा-ऽऽव॑र्त॒स्वेति॑ । तग्ं हो॑वाच । भोग॒-न्तु म॒ आच॑क्ष्व । ए॒त-न्म॒ आच॑क्ष्व । यत्ते॑ पा॒णाविति॑ । तस्या॑ उ॒ ह त्रीन्. वेदा॒-न्प्रद॑दौ । तस्मा॒दु ह॒ स्त्रियो॒ भोग॒मैव हा॑रयन्ते ॥ स यः का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒मिति॑ ॥ 45 ॥

यं-वाँ॑ का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒दिति॑ । तस्मा॑ ए॒तग्ग् स्था॑ग॒र-म॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑ता-रमु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ । आ-ऽस्यार्धं-व्रँ॑जेत् । प्रि॒यो है॒व भ॑वति ॥ 46 ॥

(अ॒या॒ - न्य॒ल॒ङ्कृत्य॑ - स्या॒मिति॑ - भवति) (अ. 10)

अनुवाकं 11 - दशहोत्रादिमन्त्रनाम्ना-म्प्रवृत्तिनिमित्तम्

ब्रह्मा᳚त्म॒न्-वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ । आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स दश॑हूतो-ऽभवत् । दश॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-न्दश॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । दश॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 47 ॥

आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स स॒प्तहू॑तो-ऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं स॒प्तहू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । स॒प्तहो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स षड्ढू॑तो-ऽभवत् ॥ 48 ॥

षड्ढू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं षड्ढू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । षड्ढो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑ शृणोत् । स पञ्च॑ हूतो-ऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-म्पञ्च॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण ॥ 49 ॥

प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स चतु॑र्हूतो-ऽभवत् । चतु॑र्हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-ञ्चतु॑र्हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । चतु॑र्हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ मे॒ नेदि॑ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः । त्वयै॑-नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नु है॑ना॒ग्॒-श्चतु॑र्होतार॒ इत्याच॑क्षते । तस्मा᳚-च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ग्ं॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 50 ॥

(दे॒वाः - षड्ढू॑तो-ऽभव॒त् - पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑णा - श्रौषी॒-ष्षट्च॑) (अ. 11)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनः॒ किं - दक्षि॑णां॒ - ँयो वा अवि॑द्वा॒न् - तस्य॒ वै - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ य-द्दश॑होतारः - प्र॒जाप॑ति॒ व्यस्रं - प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑षं - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ स तप॒-स्सो᳚-ऽन्तर्वा᳚न् - ब्रह्मवा॒दिनो॒ यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒ - ब्रह्मा᳚त् म॒न्वदेका॑दश)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिन॒ - स्तस्य॒ वा अ॒ग्ने--र् यद्वा इ॒द-ङ्किञ्च॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ -य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः प॑ञ्चा॒शत्)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - य ए॒वं-वेँद॑ )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥