Taittiriya Brahmana Ashtaka 2 Prashna 2.3 — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

तैत्तिरीय ब्राह्मणांतल्या दुसऱ्या अष्टकांतलो तिसरो प्रपाठक होतृब्राह्मणशेष आसा. हातूंत चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता, सप्तहोता आनी दशहोता अशा होतृशब्दांचो अर्थ आनी वापर सांगलां. ब्रह्मवादी म्हणतात ते प्रमाण चार होतृंक चतुर्होतृत्व, आनी प्रजापति, सोम, अग्नि, धाता, इंद्र, अर्यमा हांका त्या त्या होतृसंज्ञा दिल्यात. प्रतिग्रह मंत्राच्या महिमेंत सांगलां की जो जाणून प्रतिग्रह करता तो इंद्रियाचो भाग आपणांत स्थापित करता, पूण अजाणान केल्ल्या प्रतिग्रहान तो भाग निघून वता. अग्निहोत्र आनी दर्श-पौर्णमास, चातुर्मास्य ह्या यज्ञक्रतूंचे ऋत्विज किते आसात तेंय हांगा सांगलां.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Anuvaka 1

ਕृष੍ਣ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੀਯ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾष੍ਟਕੇ ਤृਤੀਯਃ ਪ੍ਰਪਾਠਕਃ - ਹੋਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼ੇषਃ
ਓ-ਨ੍ਨਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਗਣਪਤਯੇ ਨਮਃ,
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । ਹ॒ਰਿਃ॒ ਓਮ੍ ॥
ਅਨੁਵਾਕਂ 1 - ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਹੋਤृਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਹੋਤृਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰ
ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨੋੑ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਕਿ-ਞ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਹੋਤृ॒ਤ੍ਵਮਿਤਿੑ । ਯਦੇ॒ਵੈषੁ ਚੑਤੁ॒ਰ੍ਧਾ ਹੋਤਾੑਰਃ । ਤੇਨ॒ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰਃ । ਤਸ੍ਮਾ॒ਚ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ । ਤਚ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ-ਞ੍ਚਤੁਰ੍ਹੋਤृ॒ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ਸੋਮੋ॒ ਵੈ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਃ ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾ । ਧਾ॒ਤਾ षਡ੍ਢੋੑਤਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਃੑ ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ ॥ 1 ॥

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणांत दुसऱ्या अष्टकांत तिसरो प्रपाठक - होतृब्राह्मणशेष. ओम् नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः, श्री गुरुभ्यो नमः. हरिः ओम्. अनुवाक 1 - सगळ्या होतृमंत्रांचो चतुर्होतृ शब्दान वापर. ब्रह्मवादी म्हणतात: चार होतृंक चतुर्होतृत्व कितें? जे देवांत चार प्रकारांनी होतार आसात, ताका लागून ते चतुर्होतार. देखून तांका चतुर्होतार म्हणतात. तें चार होतृंक चतुर्होतृत्व. सोम चतुर्होता. अग्नि पंचहोता. धाता षड्ढोता. इंद्र सप्तहोता. ॥ 1 ॥ ^AI

Anuvaka 2

ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒-ਰ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾ । ਯ ਏ॒ਵ-ਞ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ॒-ਮृਦ੍ਧਿਂ॒-ਵੇਁਦੑ । ऋ॒ਧ੍ਨੋਤ੍ਯੇ॒ਵ ॥ ਯ ਏੑषਾਮੇ॒ਵ-ਮ੍ਬ॒ਨ੍ਧੁਤਾਂ॒-ਵੇਁਦੑ । ਬਨ੍ਧੁੑਮਾਨ੍ਭਵਤਿ । ਯ ਏੑषਾਮੇ॒ਵ-ਙ੍ਕ੍ਲृਪ੍ਤਿਂ॒-ਵੇਁਦੑ । ਕਲ੍ਪੑਤੇ-ऽਸ੍ਮੈ । ਯ ਏੑषਾਮੇ॒ਵ-ਮਾ॒ਯਤੑਨਂ॒-ਵੇਁਦੑ । ਆ॒ਯਤੑਨਵਾਨ੍-ਭਵਤਿ । ਯ ਏੑषਾਮੇ॒ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰੑਤਿ॒ष੍ਠਾਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 2 ॥

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

प्रजापति दशहोता. जो कोण चार होतृंक वृद्धी जाणता, तो वाढता. जो तांची बांधवता जाणता, तो बांधववान जाता. जो तांची रचना जाणता, ताका ती साधता. जो तांचें आयतन जाणता, तो आयतनवान जाता. जो तांची प्रतिष्ठा जाणता, तो प्रतिष्ठित जाता. ॥ 2 ॥ ^AI

Anuvaka 3

ਪ੍ਰਤ੍ਯੇ॒ਵ ਤਿੑष੍ਠਤਿ ॥ ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨੋੑ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਦਸ਼ੑਹੋਤਾ॒ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾ । ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾ॒ षਡ੍ਢੋੑਤਾ ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ । ਅਥ॒ ਕਸ੍ਮਾ॒ਚ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤ॒ ਇਤਿੑ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ॒ ਵੈ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ॒ ਖਲੁ॒ ਵੈ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋੑ ਦੇ॒ਵਤਾੑਨਾ-ਮੁਪ॒ਦੇਸ਼ੑਨਾਤ੍ । ਯ ਏ॒ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰ॒ਗ੍ਗ੍॒ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੑ-ਨ੍ਦੇ॒ਵਤਾੑਨਾ-ਮੁਪ॒ਦੇਸ਼ੑਨਾ॒-ਦ੍ਵੇਦੑ । ਵਸਿੑष੍ਠ-ਸ੍ਸਮਾ॒ਨਾਨਾ᳚-ਮ੍ਭਵਤਿ । ਤਸ੍ਮਾ॒ਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠੑਮਾ॒ਯਨ੍ਤੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਥ॒ਮੇਨੈ॒ਵਾਨੁੑਬੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ । ਅ॒ਯਮਾਗਨ੍ਨ੍ੑ । ਅ॒ਯਮਵਾੑਸਾ॒ਦਿਤਿੑ । ਕੀ॒ਰ੍ਤਿਰੑਸ੍ਯ॒ ਪੂਰ੍ਵਾ-ऽऽਗੑਚ੍ਛਤਿ ਜ॒ਨਤਾੑਮਾਯ॒ਤਃ । ਅਥੋੑ ਏਨ-ਮ੍ਪ੍ਰਥ॒ਮੇਨੈ॒ਵਾਨੁੑ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ । ਅ॒ਯਮਾਗਨ੍ਨ੍ੑ । ਅ॒ਯਮਵਾੑਸਾ॒ਦਿਤਿੑ ॥ 3 ॥

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

तो प्रतिष्ठित जाता. ब्रह्मवादी म्हणतात: दशहोता, चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता, सप्तहोता. मागीर कित्याक चतुर्होतार म्हणतात? इंद्र चतुर्होता. इंद्र देवतांत श्रेष्ठ, कारण तो उपदेशान श्रेष्ठ. जो कोण इंद्राक देवतांत श्रेष्ठ उपदेशान जाणता, तो समान लोकांत वसिष्ठ जाता. देखून श्रेष्ठ येवपी मनशाक पयल्याच क्षणार ओळखतात: हो आयलो, हो पावलो. ताची कीर्ति पयलीं येता, लोकांत येवपी. आनी मागीर ताका पयल्याच क्षणार ओळखतात: हो आयलो, हो पावलो. ॥ 3 ॥ ^AI

(ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ - ਪ੍ਰਤਿ॒ष੍ਠਾਂ-ਵੇਁਦੑ - ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ॒ षਟ੍ਚੑ) (ਅ. 1)

Anuvaka 4

ਅਨੁਵਾਕਂ 2 - ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਹੋਤृਮਨ੍ਤ੍ਰਹੋਮਃ
ਦਕ੍षਿੑਣਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀ॒ष੍ਯਨ੍-ਥ੍ਸ॒ਪ੍ਤਦੑਸ਼॒ ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਪਾ᳚ਨ੍ਯਾਤ੍ । ਆ॒ਤ੍ਮਾਨੑਮੇ॒ਵ ਸਮਿੑਨ੍ਧੇ । ਤੇਜੑਸੇ ਵੀ॒ਰ੍ਯਾੑਯ । ਅਥੋ᳚ ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਰੇ॒ਵੈਨਾ᳚-ਮ੍ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿੑ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ । ਆ॒ਤ੍ਮਨੋ ऽਨਾ᳚ਰ੍ਤ੍ਯੈ ॥ ਯਦ੍ਯੇੑਨ॒ਮਾਰ੍ਤ੍-ਵਿੑਜ੍ਯਾ-ਦ੍ਵृ॒ਤਗ੍ਂ ਸਨ੍ਤੑ-ਨ੍ਨਿ॒ਰ੍ਹਰੇੑਰਨ੍ਨ੍ । ਆਗ੍ਨੀ᳚ਦ੍ਧ੍ਰੇ ਜੁਹੁਯਾ॒-ਦ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰਮ੍ । ਚ॒ਤੁ॒ਰ੍ਗृ॒ਹੀ॒ਤੇਨਾਜ੍ਯੇੑਨ । ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ᳚ਤ੍-ਪ੍ਰ॒ਤ੍ਯਨ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਨ੍ੑ । ਪ੍ਰ॒ਤਿ॒ਲੋ॒ਮਂ-ਵਿਁ॒ਗ੍ਰਾਹ᳚ਮ੍ ॥ 4 ॥

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ
dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

अनुवाक 2 - नैमित्तिक होतृमंत्र होम. दक्षिणा घेवपाचो आसा तो सतरा फावटी उजव्या नाकपुडयांतल्यान श्वास सोडूंक, आपूणच आपल्याक तेजा खातीर आनी वीर्याक खातीर प्रज्वलित करता. आनी मागीर प्रजापतीच आपूण जावन ती दक्षिणा घेता, आपल्याक इजा जावंक नजो म्हणून. जर ताका यज्ञांत विघ्न आयलें आनी तो व्रत घेतिल्लो आसतना ताका भायर काडलो, तर अग्नीध्रांत दशहोता मंत्रान होम करूंक, चार ग्रहणांनी घेतिल्ल्या आज्यान, मुखार उबो रावून, उलट क्रमान विग्रह करून. ^AI

Anuvaka 5

ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਨੇ॒ਵਾਸ੍ਯੋਪੑਦਾਸਯਤਿ ॥ ਯਦ੍ਯੇੑਨ॒-ਮ੍ਪੁਨੑਰੁਪ॒ ਸ਼ਿਕ੍षੇੑਯੁਃ । ਆਗ੍ਨੀ᳚ਦ੍ਧ੍ਰ ਏ॒ਵ ਜੁੑਹੁਯਾ॒-ਦ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰਮ੍ । ਚ॒ਤੁ॒ਰ੍ਗृ॒ਹੀ॒ਤੇਨਾਜ੍ਯੇੑਨ । ਪ॒ਸ਼੍ਚਾ-ਤ੍ਪ੍ਰਾਂਆਸੀੑਨਃ । ਅ॒ਨੁ॒ਲੋ॒ਮ-ਮਵਿੑਗ੍ਰਾਹਮ੍ । ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਨੇ॒ਵਾਸ੍ਮੈੑ ਕਲ੍ਪਯਤਿ ॥ ਪ੍ਰਾਯੑਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੀ॒-ਵਾਘੋਤੇ-ਤ੍ਯृੑਤੁਮੁ॒ਖ ऋੑਤੁਮੁਖੇ ਜੁਹੋਤਿ । ऋ॒ਤੂਨੇ॒ਵਾਸ੍ਮੈੑ ਕਲ੍ਪਯਤਿ । ਕਲ੍ਪੑਨ੍ਤੇ-ऽਸ੍ਮਾ ऋ॒ਤਵਃੑ ॥ 5 ॥

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

ताचे प्राणच उणे करता. जर ताका परत शिकोवंक सोदत, तर अग्नीध्रांतच दशहोता मंत्रान होम करूंक, चार ग्रहणांनी घेतिल्ल्या आज्यान, फाटल्यान बसून, सरळ क्रमान विग्रह करून. ताका प्राण परत योग्य करून दिता. प्रायश्चित्ती वाघोते असो ऋतुमुख मंत्र ऋतुमुखांत होम करता. ताका ऋतू योग्य करून दिता. ताका ऋतू योग्य जातात. ^AI

Anuvaka 6

ਕ੍ਲृ॒ਤਾ ਅੑਸ੍ਮਾ ऋ॒ਤਵ॒ ਆਯੑਨ੍ਤਿ ॥ षਡ੍ਢੋੑਤਾ॒ ਵੈ ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਰਿ॒ਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵੑਮਸृਜਤ । ਸ ਮਨੋੑ-ऽਸृਜਤ । ਮਨ॒ਸੋ-ऽਧਿੑ ਗਾਯ॒ਤ੍ਰੀਮੑਸृਜਤ । ਤਦ੍ਗਾੑਯ॒ਤ੍ਰੀਂ-ਯਁਸ਼ੑ ਆਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ । ਤਾਮਾ-ऽਲੑਭਤ । ਗਾ॒ਯ॒ਤ੍ਰਿ॒ਯਾ ਅਧਿ॒ ਛਨ੍ਦਾਗ੍ੑਸ੍ਯ ਸृਜਤ । ਛਨ੍ਦੋ॒ਭ੍ਯੋ-ऽਧਿ॒ ਸਾਮੑ । ਤ-ਥ੍ਸਾਮ॒ ਯਸ਼ੑ ਆਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ । ਤਦਾ-ऽਲੑਭਤ ॥ 6 ॥

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

ताका ऋतू तयार जावन येतात. प्रजापती षड्ढोता जावन हें सगळें निर्माण केलें. ताणें मन निर्माण केलें. मनासावन गायत्री निर्माण केली. गायत्रीक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. गायत्रीसावन छंद निर्माण केले. छंदांसावन साम. सामाक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. ^AI

Anuvaka 7

ਸਾਮ੍ਨੋ-ऽਧਿ॒ ਯਜੂਗ੍ੑष੍ਯਸृਜਤ । ਯਜੁ॒ਰ੍ਭ੍ਯੋ-ऽਧਿ॒ ਵਿष੍ਣੁ᳚ਮ੍ । ਤ-ਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ॒-ਯਁਸ਼ੑ ਆਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ । ਤਮਾ-ऽਲੑਭਤ । ਵਿ॒ष੍ਣੋਰਦ੍ਧ੍ਯੋषੑਧੀਰਸृਜਤ । ਓषੑਧੀ॒ਭ੍ਯੋ-ऽਧਿ॒ ਸੋਮ᳚ਮ੍ । ਤ-ਥ੍ਸੋਮਂ॒-ਯਁਸ਼ੑ ਆਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ । ਤਮਾ-ऽਲੑਭਤ । ਸੋਮਾ॒ਦਧਿੑ ਪ॒ਸ਼ੂਨੑਸृਜਤ । ਪ॒ਸ਼ੁਭ੍ਯੋ-ऽਧੀਨ੍ਦ੍ਰ᳚ਮ੍ ॥ 7 ॥

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

सामासावन यजूस निर्माण केले. यजुर्भ्यांसावन विष्णू. विष्णूक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. विष्णूसावन औषधी निर्माण केल्यो. औषधींसावन सोम. सोमाक जो यश मेळ्ळो, तो ताणें घेतलो. सोमासावन पशू निर्माण केले. पशूंसावन इंद्र. ^AI

Anuvaka 8

ਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਂ॒-ਯਁਸ਼ੑ ਆਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ । ਤਦੇੑਨ॒-ਨ੍ਨਾਤਿ॒ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੑਵਤ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੑ ਇਵ ਯਸ਼॒ਸ੍ਵੀ ਭੑਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਨੈਨਂ॒-ਯਁਸ਼ੋ-ऽਤਿ॒ ਪ੍ਰਚ੍ਯੑਵਤੇ ॥ ਯਦ੍ਵਾ ਇ॒ਦ-ਙ੍ਕਿ-ਞ੍ਚੑ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵੑਮੁਤ੍ਤਾ॒ਨ ਏ॒ਵਾਙ੍ਗੀੑਰ॒ਸਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤਦੇੑਨ॒-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹੀਤ॒-ਨ੍ਨਾਹਿੑਨਤ੍ । ਯ-ਤ੍ਕਿਞ੍ਚੑ ਪ੍ਰਤਿ ਗृਹ੍ਣੀ॒ਯਾਤ੍ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵੑਮੁਤ੍ਤਾ॒ਨਸ੍ਤ੍ਵਾ᳚ਙ੍ਗੀਰ॒ਸਃ ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹ੍ਣਾ॒ਤ੍ਵਿਤ੍ਯੇ॒ਵ ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ । ਇ॒ਯਂ-ਵਾਁ ਉੑਤ੍ਤਾ॒ਨ ਆ᳚ਙ੍ਗੀਰ॒ਸਃ । ਅ॒ਨਯੈ॒ਵੈਨ॒ਤ੍-ਪ੍ਰਤਿੑ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ । ਨੈਨਗ੍ਂੑ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ॥ ਬ॒ਰ॒ਃਇषਾ॒ ਪ੍ਰਤੀੑਯਾ॒ਦ੍ਗਾਂ-ਵਾਁ-ऽਸ਼੍ਵਂੑ-ਵਾਁ । ਏ॒ਤਦ੍ਵੈ ਪੑਸ਼ੂ॒ਨਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਿ॒ਯ-ਨ੍ਧਾਮੑ । ਪ੍ਰਿ॒ਯੇਣੈ॒ਵੈਨ॒-ਨ੍ਧਾਮ੍ਨਾ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇੑਤਿ ॥ 8 ॥

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

त्या इंद्राक जो यश प्राप्त जालो. तें यश ताका सोडून गेलें ना. जो असो जाणता, तो इंद्रासारखो यशस्वी जाता. ताचें यश कधीच सोडून वचना. जें कांय आसा, तें सगळें उत्तान आंगिरसान स्वीकारलें. तें स्वीकारल्यान ताका हानी जाली ना. जें कांय स्वीकारचें आसा, तें सगळें उत्तान आंगिरस स्वीकारूं, अशें म्हणून स्वीकारचें. ही पृथ्वी उत्तान आंगिरस. हिचेच वरवीं तें स्वीकारता. ताका हानी करना. बरहिषान वा गायेन वा घोड्यान वा प्रतिग्रह करचो. हें पशूंचें प्रिय धाम. प्रिय धामानूच ताचे कडेन येता. ^AI

Anuvaka 9

(ਵਿ॒ਗ੍ਰਾਹੑ - ਮृ॒ਤਵ॒ - ਸ੍ਤਦਾ-ऽਲੑਭ॒ - ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਂੑ - ਗृਹ੍ਣੀਯਾ॒-ਥ੍षਟ੍ਚੑ) (ਅ. 2)
ਅਨੁਵਾਕਂ 3 - ਕੇਸ਼ਵਪਨਾਙ੍ਗ-ਮ੍ਪੁष੍ਟਿਵੇਦਨਂ
ਯੋ ਵਾ ਅਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਿਵ॒ਰ੍ਤਯੑਤੇ । ਵਿਸ਼ੀੑਰ੍षਾ॒ ਸਪਾ᳚ਪ੍ਮਾ॒ ऽਮੁष੍ਮਿੑਲ੍ ਁਲੋ॒ਕੇ ਭੑਵਤਿ । ਅਥ॒ ਯੋ ਵਿ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਨਿੑਵ॒ਰ੍ਤਯੑਤੇ । ਸਸ਼ੀੑਰ੍षਾ॒ ਵਿਪਾ᳚ਪ੍ਮਾ॒ ऽਮੁष੍ਮਿੑਲ੍ ਁਲੋ॒ਕੇ ਭੑਵਤਿ ॥ ਦੇ॒ਵਤਾ॒ ਵੈ ਸ॒ਪ੍ਤ ਪੁष੍ਟਿੑਕਾਮਾ॒ ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੑ ਪृਥਿ॒ਵੀ ਚੑ । ਵਾ॒ਯੁਸ਼੍ਚਾ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍ष-ਞ੍ਚ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ॒ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚੑ ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ᳚ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਰ੍ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸ ਸਾੑਹ॒ਸ੍ਰ-ਮੑਪੁष੍ਯਤ੍ ॥ 9 ॥

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ
yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

जो अविद्वान निवर्तन करता, तो शिर नाशिल्लो, पापी, परलोकांत जाता. आनी जो विद्वान निवर्तन करता, तो शिर आशिल्लो, पापरहित, परलोकांत जाता. देवता सात पुष्टी इच्छिणार्यो निवर्तन करताल्यो. अग्नी आनी पृथ्वी, वायू आनी अंतरिक्ष, आदित्य आनी द्यौ, आनी चंद्रमा. अग्नीन निवर्तन केलें. तो हजारान पुष्ट जालो. ^AI

Anuvaka 10

ਪृ॒ਥਿ॒ਵੀ ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸੌषੑਧੀਭਿ॒-ਰ੍ਵਨ॒ਸ੍ਪਤਿੑਭਿ-ਰਪੁष੍ਯਤ੍ । ਵਾ॒ਯੁਰ੍ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸ ਮਰੀੑਚੀਭਿ-ਰਪੁष੍ਯਤ੍ । ਅ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍ष॒-ਨ੍ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਤਦ੍ਵਯੋੑਭਿ-ਰਪੁष੍ਯਤ੍ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯੋ ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸ ਰ॒ਸ਼੍ਮਿਭਿੑ-ਰਪੁष੍ਯਤ੍ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸਾ ਨਕ੍षੑਤ੍ਰੈ-ਰਪੁष੍ਯਤ੍ । ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾ॒ ਨ੍ਯੑਵਰ੍ਤਯਤ । ਸੋੑ-ऽਹੋਰਾ॒ਤ੍ਰੈ-ਰੑਰ੍ਧਮਾ॒ਸੈ-ਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ੑ ऋ॒ਤੁਭਿਃੑ ਸਂਵਁਥ੍ਸ॒ਰੇਣਾੑ-ਪੁष੍ਯਤ੍ । ਤਾਨ੍ਪੋषਾ᳚ਨ੍-ਪੁष੍ਯਤਿ । ਯਾਗ੍ਸ੍ਤੇ-ऽਪੁੑष੍ਯਨ੍ਨ੍ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦਾਨ੍ਨਿ ਚੑ ਵ॒ਰ੍ਤਯੑਤੇ॒ ਪਰਿੑ ਚ ॥ 10 ॥

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

पृथ्वीन निवर्तन केलें. ती औषधी आनी वनस्पतींनी पुष्ट जाली. वायून निवर्तन केलें. तो मरीचींनी पुष्ट जालो. अंतरिक्षान निवर्तन केलें. तें पक्ष्यांनी पुष्ट जालें. आदित्यान निवर्तन केलें. तो किरणांनी पुष्ट जालो. द्यौन निवर्तन केलें. ती नक्षत्रांनी पुष्ट जाली. चंद्रमान निवर्तन केलें. तो अहोरात्र, अर्धमास, मास, ऋतू आनी वर्सान पुष्ट जालो. तो ते पोषण पुष्ट करता. जे तुजे पुष्ट जाले, ते. जो असो जाणता आनी निवर्तन करता, तो परि पुष्ट जाता. ^AI

(ਅ॒ਪੁ॒ष੍ਯ॒ਨ੍ - ਨਕ੍षੑਤ੍ਰੈਰਪੁष੍ਯ॒-ਤ੍ਪਞ੍ਚੑ ਚ) (ਅ. 3)

Anuvaka 11

ਅਨੁਵਾਕਂ 4 - ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਮਨ੍ਤ੍ਰਮਹਿਮਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਤਸ੍ਯ॒ ਵਾ ਅ॒ਗ੍ਨੇਰ੍-ਹਿਰੑਣ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਅ॒ਰ੍ਧਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਤਦੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸੋ᳚-ऽਰ੍ਧਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯ-ਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ । ਅ॒ਰ੍ਧਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ੍. ਹਿਰੑਣ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅ॒ਰ੍ਧਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ ਸੋਮੑਸ੍ਯ॒ ਵਾਸਃੑ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਤृਤੀੑਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ ॥ 11 ॥

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam
tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

अनुवाक 4 - प्रतिग्रह मंत्राच्या महिमाचें ज्ञान. त्या अग्नीचें, जेन्ना ताणें सुवर्ण प्रतिग्रह केलें, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो अर्ध भाग निघून गेलो. तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो अर्ध इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. जो अशें जाणून सुवर्ण प्रतिग्रह करता, तो अर्ध इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता. पूण जो अजाण सुवर्ण प्रतिग्रह करता, ताचो अर्ध इंद्रिय भाग निघून वता. त्या सोमाचें, जेन्ना ताणें वस्त्र प्रतिग्रह केलें, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो तिसरो भाग निघून गेलो. ^AI

Anuvaka 12

ਤਦੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸ ਤृਤੀੑਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ । ਤृਤੀੑਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ੍. ਵਾਸਃੑ ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਤृਤੀੑਯਮਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ ਰੁ॒ਦ੍ਰਸ੍ਯ॒ ਗਾ-ਮ੍ਪ੍ਰੑਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਚ॒ਤੁ॒ਰ੍ਥਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਤਾਮੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸ ਚੑਤੁ॒ਰ੍ਥਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ ॥ 12 ॥

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो तिसरो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. जो अशें जाणून वस्त्र प्रतिग्रह करता, तो तिसरो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता. पूण जो अजाण वस्त्र प्रतिग्रह करता, ताचो तिसरो इंद्रिय भाग निघून वता. त्या रुद्राचें, जेन्ना ताणें गाय प्रतिग्रह केली, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो चवथो भाग निघून गेलो. ती ह्या मंत्रानच परत मेळयली. तेखातीर ताणें तो चवथो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. ^AI

Anuvaka 13

ਚ॒ਤੁ॒ਰ੍ਥਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਗਾ-ਮ੍ਪ੍ਰੑਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਚ॒ਤੁ॒ਰ੍ਥਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ ਵਰੁੑਣ॒ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਪ॒ਞ੍ਚ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਤਮੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸ ਪੑਞ੍ਚ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ । ਪ॒ਞ੍ਚ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨਸ਼੍ਵੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ ॥ 13 ॥

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

तो चवथो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता, जो अशें जाणून गाय प्रतिग्रह करता. पूण जो अजाण प्रतिग्रह करता, ताचो चवथो इंद्रिय भाग निघून वता. त्या वरुणाचें, जेन्ना ताणें घोडो प्रतिग्रह केलो, तेन्ना ताच्या इंद्रियाचो पांचवो भाग निघून गेलो. तो ह्या मंत्रानच परत मेळयलो. तेखातीर ताणें तो पांचवो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित केलो. तो पांचवो इंद्रिय भाग आपणांत स्थापित करता, जो अशें जाणून घोडो प्रतिग्रह करता. ^AI

Anuvaka 14

ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਪ॒ਞ੍ਚ॒ਮਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤੇਃ॒ ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ष॒ष੍ਠਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਤਮੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸ ष॒ष੍ਠਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ । ष॒ष੍ਠਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ष॒ष੍ਠਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ-ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ 14 ॥

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या पांचव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. त्या प्रजापतीन पुरुष प्रतिग्रह केलो, ताच्या सव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ताका ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलो. ह्या मंत्रान ताणें सवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता पुरुष प्रतिग्रह करता, तो सवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या सव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. ^AI

Anuvaka 15

ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ ਮਨੋ॒ਸ੍ਤਲ੍ਪੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਸ॒ਪ੍ਤ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਤਮੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸ ਸੑਪ੍ਤ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯ-ਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤ । ਸ॒ਪ੍ਤ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਗ੍ਸ੍ਤਲ੍ਪੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਸ॒ਪ੍ਤ॒ਮਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ-ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਤਸ੍ਯ॒ ਵਾ ਉੑਤ੍ਤਾ॒ਨਸ੍ਯਾ᳚ਙ੍ਗੀਰ॒ਸਸ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾੑਣ-ਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰ॒ਹੁषਃੑ । ਅ॒ष੍ਟ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ-ਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ ॥ 15 ॥

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

त्या मनून तल्प प्रतिग्रह केलो, ताच्या सातव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ताका ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलो. ह्या मंत्रान ताणें सातवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता तल्प प्रतिग्रह करता, तो सातवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या सातव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. त्या उत्तान अंगिरसान प्राण प्रतिग्रह केलो, ताच्या आठव्या इंद्रियाचें तें निघून गेलें. ^AI

Anuvaka 16

ਤਦੇ॒ਤੇਨੈ॒ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤੇਨ॒ ਵੈ ਸੋ᳚-ऽष੍ਟ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਅ॒ष੍ਟ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮ-ਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧੑਤ੍ਤੇ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ ਪ੍ਰਾੑਣ-ਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅਥ॒ ਯੋ-ऽਵਿੑਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰਤਿਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ । ਅ॒ष੍ਟ॒ਮਮੑਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑ ਕ੍ਰਾਮਤਿ ॥ ਯਦ੍ਵਾ ਇ॒ਦ-ਙ੍ਕਿ-ਞ੍ਚੑ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵੑ-ਮੁਤ੍ਤਾ॒ਨ ਏ॒ਵਾਙ੍ਗੀੑਰ॒ਸਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ । ਤਦੇੑਨ॒-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹੀਤ॒-ਨ੍ਨਾਹਿੑਨਤ੍ । ਯ-ਤ੍ਕਿ-ਞ੍ਚੑ ਪ੍ਰਤਿ ਗृਹ੍ਣੀ॒ਯਾਤ੍ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵੑ-ਮੁਤ੍ਤਾ॒ਨ-ਸ੍ਤ੍ਵਾ᳚ਙ੍ਗੀਰ॒ਸਃ ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹ੍ਣਾ॒ਤ੍ਵਿਤ੍ਯੇ॒ਵ ਪ੍ਰਤਿੑ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ । ਇ॒ਯਂ-ਵਾਁ ਉੑਤ੍ਤਾ॒ਨ ਆ᳚ਙ੍ਗੀਰ॒ਸਃ । ਅ॒ਨਯੈ॒ਵੈਨ॒ਤ੍-ਪ੍ਰਤਿੑਗृਹ੍ਣਾਤਿ । ਨੈਨਗ੍ਂੑ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ॥ 16 ॥

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

तें ह्याच मंत्रान ताणें परत प्रतिग्रह केलें. ह्या मंत्रान ताणें आठवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित केलें. जो असो जाणता प्राण प्रतिग्रह करता, तो आठवें इंद्रिय आपल्या आत्म्यांत स्थापित करता. आतां जो अज्ञानी प्रतिग्रह करता, ताच्या आठव्या इंद्रियाचें तें निघून जाता. जें कितेंय हें सगळें, तें सगळें उत्तान अंगिरसानच प्रतिग्रह केलें. तें ताका प्रतिग्रह केल्लें हानि करूंक ना. जें कितेंय प्रतिग्रह करचें आसा, तें सगळें उत्तान अंगिरस तुका प्रतिग्रह करूं दी, अशेंच प्रतिग्रह करचो. ही पृथ्वीच उत्तान अंगिरस. हिचेंच तें प्रतिग्रह करता. ताका हानि करना. ^AI

Anuvaka 17

(ਤृਤੀੑਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਚ੍ - ਚਤੁ॒ਰ੍ਥਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾ॒ਤ੍ਮਨ੍ਨੁ॒ਪਾਧ॒ - ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਵੑ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿਗृ॒ਹ੍ਣਾਤਿੑ - ष॒ष੍ਠੑਮਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪੑਕ੍ਰਾਮ -ਤ੍ਯष੍ਟ॒ਮਮਿੑਨ੍ਦ੍ਰਿ॒ਯਸ੍ਯਾਪਾ᳚ਕ੍ਰਾਮਤ੍ - ਪ੍ਰਤਿ ਗृਹ੍ਣੀ॒ਯਾਚ੍ ਚ॒ਤ੍ਵਾਰਿੑ ਚ) (ਅ. 4)
(ਤਸ੍ਯ॒ ਵਾ ਅ॒ਗ੍ਨੇਰ੍-ਹਿਰੑਣ੍ਯ॒ਗ੍ਂ॒ ਸੋਮੑਸ੍ਯ॒ ਵਾਸ॒ਸ੍ਤਦੇ॒ਤੇਨੑ ਰੁ॒ਦ੍ਰਸ੍ਯ॒ ਗਾ-ਨ੍ਤਾਮੇ॒ਤੇਨ॒ ਵਰੁੑਣ॒ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵੑ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤੇਃ॒ ਪੁਰੁੑष॒-ਮ੍ਮਨੋ॒ਸ੍ਤਲ੍ਪ॒-ਨ੍ਤਮੇ॒ਤੇਨੋ᳚ਤ੍ਤਾ॒ਨਸ੍ਯ॒ ਤਦੇ॒ਤੇਨਾਪ੍ਰਾੑਣ॒ਦ੍ਯ-ਦ੍ਵੈ )
(ਅ॒ਰ੍ਧ-ਨ੍ਤृਤੀੑਯਮष੍ਟ॒ਮ-ਨ੍ਤਚ੍ਚੑਤੁ॒ਰ੍ਥ-ਨ੍ਤਾ-ਮ੍ਪੑਞ੍ਚ॒ਮਗ੍ਂ ष॒ष੍ਠਗ੍ਂ ਸੑਪ੍ਤ॒ਮਨ੍ਤਮ੍ ।
ਤਦੇ॒ਤੇਨ॒ ਦ੍ਵੇ ਤਾਮੇ॒ਤੇਨੈਕ॒-ਨ੍ਤਮੇ॒ਤੇਨ॒ ਤ੍ਰੀਣਿ॒ ਤਦੇ॒ਤੇਨੈਕਂ᳚ )
ਅਨੁਵਾਕਂ 5 - ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਤਰਰੂਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿषਯਸ੍ਸਂਵਾਁਦਃ
ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨੋੑ ਵਦਨ੍ਤਿ ॥ ਯ-ਦ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰ-ਸ੍ਸ॒ਤ੍ਰਮਾਸੑਤ । ਕੇਨ॒ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਕੇਨੑ ਪ੍ਰ॒ਜਾ ਅੑਸृਜ॒ਨ੍ਤੇਤਿੑ । ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਨਾ॒ ਵੈ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇਨੑ ਪ੍ਰ॒ਜਾ ਅੑਸृਜਨ੍ਤ ॥ ਯਚ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ-ਸ੍ਸ॒ਤ੍ਰਮਾਸੑਤ । ਕੇਨ॒ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਕੇਨੌषੑਧੀ-ਰਸृਜ॒ਨ੍ਤੇਤਿੑ । ਸੋਮੇੑਨ॒ ਵੈ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ ॥ 17 ॥

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )
(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |
tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )
anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

तिसऱ्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, चवथ्या इंद्रियाचें आत्मनि उपाधान जालें, अश्व प्रतिग्रहण करता, सव्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, आठव्या इंद्रियाचें अपक्रमण जालें, प्रतिग्रहण करूं ये, आनी चार. (अ. 4) त्या अग्नीचें सुवर्ण, सोमाचें वस्त्र, तें ह्या रुद्राचें गो, ह्या वरुणाचें अश्व, प्रजापतीचें पुरुष, मनूचें तल्प, तें ह्या उत्तानाचें, तें ह्या अप्राणाचें, जें कितें. अर्ध, तिसरें, आठवें, तें चवथें, तां पांचवें, सवें, सातवें, तें. तें ह्या दोन, तां ह्या एक, तें ह्या तीन, तें ह्या एक. अनुवाक 5 - प्रश्नोत्तररूप ब्रह्मविषय संवाद. ब्रह्मवादी म्हणतात. जेन्ना दशहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा प्रजा निर्माण केल्यो? प्रजापतीन ते गृहपतीन वाढले, तेन प्रजा निर्माण केल्यो. जेन्ना चतुर्होतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा औषधी निर्माण केल्यो? सोमान ते गृहपतीन वाढले. ^AI

Anuvaka 18

ਤੇਨੌषੑਧੀ-ਰਸृਜਨ੍ਤ ॥ ਯ-ਤ੍ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾਰ-ਸ੍ਸ॒ਤ੍ਰਮਾਸੑਤ । ਕੇਨ॒ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਕੇਨੈ॒ਭ੍ਯੋ ਲੋ॒ਕੇਭ੍ਯੋ-ऽਸੁੑਰਾ॒-ਨ੍ਪ੍ਰਾਣੁੑਦਨ੍ਤ । ਕੇਨੈੑषਾ-ਮ੍ਪ॒ਸ਼ੂਨੑਵृਞ੍ਜ॒ਤੇਤਿੑ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਨਾ॒ ਵੈ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇਨੈ॒ਭ੍ਯੋ ਲੋ॒ਕੇਭ੍ਯੋ-ऽਸੁੑਰਾ॒ਨ੍-ਪ੍ਰਾਣੁੑਦਨ੍ਤ । ਤੇਨੈੑषਾ-ਮ੍ਪ॒ਸ਼ੂਨੑਵृਞ੍ਜਤ ॥ ਯ-ਥ੍षਡ੍ਢੋੑਤਾਰ-ਸ੍ਸ॒ਤ੍ਰਮਾਸੑਤ । ਕੇਨ॒ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ ॥ 18 ॥

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

तेन औषधी निर्माण केल्यो. जेन्ना पंचहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा ह्या लोकांतल्यान असुरांक धांवडले? कुणा तांचीं पशूं हरण केलीं? अग्नीन ते गृहपतीन वाढले, तेन ह्या लोकांतल्यान असुरांक धांवडले, तेन तांचीं पशूं हरण केलीं. जेन्ना षड्ढोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? ^AI

Anuvaka 19

ਕੇਨ॒ਰ੍ਤੂਨੑ-ਕਲ੍ਪਯ॒ਨ੍ਤੇਤਿੑ । ਧਾ॒ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇਨ॒ਰ੍ਤੂਨੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤ ॥ ਯ-ਥ੍ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾਰ-ਸ੍ਸ॒ਤ੍ਰਮਾਸੑਤ । ਕੇਨ॒ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਕੇਨ॒ ਸੁਵੑਰਾਯਨ੍ਨ੍ । ਕੇਨੇ॒ਮਾਲ੍ ਁਲੋ॒ਕਾਨ੍-ਥ੍ਸਮੑਤਨ੍ਵ॒ਨ੍ਨਿਤਿੑ । ਅ॒ਰ੍ਯ॒ਮ੍ਣਾ ਵੈ ਤੇ ਗृ॒ਹਪੑਤਿਨਾ ऽऽਰ੍ਧ੍ਨੁਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇਨ॒ ਸੁਵੑਰਾਯਨ੍ਨ੍ । ਤੇਨੇ॒ਮਾਲ੍ ਁਲੋ॒ਕਾਨ੍-ਥ੍ਸਮੑਤਨ੍ਵ॒ਨ੍ਨਿਤਿੑ ॥ 19 ॥

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

कुणा ऋतू कल्पिले? धात्रान ते गृहपतीन वाढले, तेन ऋतू कल्पिले. जेन्ना सप्तहोतार सत्र केलें, ते कुणा गृहपतीन वाढले? कुणा स्वर्गाक गेले? कुणा हे लोक पसरले? अर्यमान ते गृहपतीन वाढले, तेन स्वर्गाक गेले, तेन हे लोक पसरले. ^AI

Anuvaka 20

ਏ॒ਤੇ ਵੈ ਦੇ॒ਵਾ ਗृ॒ਹਪੑਤਯਃ । ਤਾਨ੍. ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ੍ । ਅਪ੍ਯ॒ਨ੍ਯਸ੍ਯੑ ਗਾਰ੍ਹਪ॒ਤੇ ਦੀਕ੍षੑਤੇ । ਅ॒ਵਾ॒ਨ੍ਤ॒ਰਮੇ॒ਵ ਸ॒ਤ੍ਰਿਣਾੑ-ਮृਦ੍ਧ੍ਨੋਤਿ ॥ ਯੋ ਵਾ ਅੑਰ੍ਯ॒ਮਣਂ॒-ਵੇਁਦੑ । ਦਾਨੑਕਾਮਾ ਅਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰ॒ਜਾ ਭੑਵਨ੍ਤਿ । ਯ॒ਜ੍ਞੋ ਵਾ ਅੑਰ੍ਯ॒ਮਾ । ਆਰ੍ਯਾੑਵਸ॒ਤਿਰਿਤਿ॒ ਵੈ ਤਮਾੑਹੁ॒ਰ੍ਯ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਸ਼ਗ੍ਂਸੑਨ੍ਤਿ ॥ ਆਰ੍ਯਾੑ ਵਸ॒ਤਿਰ੍ਭੑਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 20 ॥

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

ही देव गृहपती अशेत. जो असो जाणकार जाण्टा, तो दुसऱ्याच्या गार्हपत्य दीक्षेंतूय दीक्षा घेता, तो सत्रिणां मदींच अंतर साधयता. जो अर्यमाचें जाण्टा, ताचे कडेन प्रजा दान करपाक इत्सुक जातात. यज्ञ होय अर्यमा. जाका लोक प्रशंसा करतात, ताका आर्यावसति अशें म्हण्टात. जो असो जाण्टा, तो आर्यावसति जाता. ॥ 20 ॥ ^AI

Anuvaka 21

ਯਦ੍ਵਾ ਇ॒ਦ-ਙ੍ਕਿ-ਞ੍ਚੑ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵ॒-ਞ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰਃ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृ॒ਭ੍ਯੋ-ऽਧਿੑ ਯ॒ਜ੍ਞੋ ਨਿਮਿੑਰ੍ਤਃ । ਸ ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ੍. ਵਿ॒ਵਦੇੑਤ । ਅ॒ਹਮੇ॒ਵ ਭੂਯੋੑ ਵੇਦ । ਯਸ਼੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤॄ॒ਨ੍॒. ਵੇਦੇਤਿੑ । ਸ ਹ੍ਯੇੑਵ ਭੂਯੋ॒ ਵੇਦੑ । ਯਸ਼੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤॄ॒ਨ੍.॒ ਵੇਦੑ ॥ ਯੋ ਵੈ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤॄ॒ਨ੍॒. ਵੇਦੑ । ਸਰ੍ਵਾੑਸੁ ਪ੍ਰ॒ਜਾਸ੍ਵਨ੍ਨੑਮਤ੍ਤਿ ॥ 21 ॥

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

हें जें कितेंय आसा, तें सगळें चतुर्होतारांचें. चतुर्होतृभ्योचेर यज्ञ निर्माण जाला. जो असो जाणकार जाण्टा, तो झगडटा: 'हांवूच चड जाण्टां, आनी चतुर्होतॄन जाण्टा' अशें म्हण्टा. तोच चड जाण्टा, जो चतुर्होतॄन जाण्टा. जो चतुर्होतृ होतॄन जाण्टा, तो सगळ्या प्रजांनी अन्न खाता. ॥ 21 ॥ ^AI

Anuvaka 22

ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼ੋ॒-ऽਭਿਜੑਯਤਿ । ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒ਰ੍ਵੈ ਦਸ਼ੑਹੋਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾ᳚ । ਸੋਮ॒ਸ਼੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾ᳚ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਃ ਪਞ੍ਚੑਹੋਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾ᳚ । ਧਾ॒ਤਾ षਡ੍ਢੋੑਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾ᳚ । ਅ॒ਰ੍ਯ॒ਮਾ ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾ᳚ । ਏ॒ਤੇ ਵੈ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤृਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹੋਤਾੑਰਃ । ਤਾਨ੍. ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਸਰ੍ਵਾੑਸੁ ਪ੍ਰ॒ਜਾਸ੍ਵਨ੍ਨੑਮਤ੍ਤਿ । ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼ੋ॒-ऽਭਿ ਜੑਯਤਿ ॥ 22 ॥

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

तो सगळ्या दिशा जिखता. प्रजापति दशहोतृ होता. सोम चतुर्होतृ होता. अग्नि पञ्चहोतृ होता. धाता षड्ढोतृ होता. अर्यमा सप्तहोतृ होता. हे चतुर्होतृ होतार. जो असो जाण्टा, तो सगळ्या प्रजांनी अन्न खाता. तो सगळ्या दिशा जिखता. ॥ 22 ॥ ^AI

(ਆ॒ਰ੍ਧ੍ਨੁ॒ਵ॒ - ਨ੍ਨਾ॒ਧ੍ਨੁ॒ਵ॒ - ਨ੍ਨਿਤ੍ਯੇ॒ - ਵਂ-ਵੇਁਦਾ᳚ - ਤ੍ਤਿ॒ - ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼ੋ॒ਭਿ ਜੑਯਤਿ ) (ਅ. 5)

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

आर्ध्नुवन्, आध्नुवन्, इत्येवंविद, इति, सर्वा दिशोभि जयति (अ. 5) ^AI

(ਵੈ ਤੇਨੑ ਸ॒ਤ੍ਰ-ਙ੍ਕੇਨੑ)

Anuvaka 23

2.3.6 ਅਨੁਵਾਕਂ - ਹੋਤृਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕ੍ਰਤੂਨਾਮृਤ੍ਵਿਗ੍ ਵਿਸ਼ੇषਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯ-ਞ੍ਚ
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਃ ਪ੍ਰ॒ਜਾ-ਸ੍ਸृ॒ष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯੑਸ੍ਰਗ੍ਂਸਤ । ਸ ਹृਦੑਯ-ਮ੍ਭੂ॒ਤੋੑ-ऽਸ਼ਯਤ੍ । ਆਤ੍ਮ॒ਨ੍॒. ਹਾ(3) ਇਤ੍ਯਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ਆਪਃ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ । ਤਾ ਅੑਗ੍ਨਿਹੋ॒ਤ੍ਰੇਣੈ॒ਵ ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ । ਤਾਃ ਕੁਸਿੑਨ੍ਧ॒ਮੁਪੌੑਹਨ੍ਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾੑਦਗ੍ਨਿਹੋ॒ਤ੍ਰਸ੍ਯੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋਃ । ਏਕੑ ऋ॒ਤ੍ਵਿਕ੍ ॥ ਚ॒ਤੁ॒ष੍ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ਅ॒ਗ੍ਨਿ-ਰ੍ਵਾ॒ਯੁ-ਰਾੑਦਿ॒ਤ੍ਯ-ਸ਼੍ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ᳚ ॥ 23 ॥

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

2.3.6 अनुवाक: होतृप्रशंसाप्रसंगान क्रतूंचें ऋत्विग्विशेषव्यवस्थापन, आनी अग्निहोत्राचें प्राशस्त्य. प्रजापतिन प्रजा निर्माण करून तो विसर्जित जालो. तो हृदयांत भूत जावन पडलो. 'आत्मन् हा' अशें आपयलें. आपो प्रतिसाद दिलो. ते अग्निहोत्रानच यज्ञक्रतून उप पर्यावर्तलीं. तीं कुसिंधु उपौहन्न. देखून अग्निहोत्र यज्ञक्रतूचो एक ऋत्विक्. चार वेळा आपयलें. अग्नि, वायु, आदित्य, चन्द्रमा. ॥ 23 ॥ ^AI

Anuvaka 24

ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇ ਦੑਰ੍ਸ਼ਪੂਰ੍ਣਮਾ॒ਸਾਭ੍ਯਾੑਮੇ॒ਵ ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ । ਤ ਉਪੌੑਹਗ੍ਗ੍-ਸ਼੍ਚ॒ਤ੍ਵਾਰ੍ਯਙ੍ਗਾੑਨਿ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਪੂਰ੍ਣਮਾ॒ਸਯੋ᳚-ਰ੍ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋਃ । ਚ॒ਤ੍ਵਾਰੑ ऋ॒ਤ੍ਵਿਜਃੑ ॥ ਪ॒ਞ੍ਚ॒ ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ਪ॒ਸ਼ਵਃ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇ ਚਾੑਤੁਰ੍ਮਾ॒ਸ੍ਯੈਰੇ॒ਵ ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ । ਤ ਉਪੌੑਹ॒ਲ੍ ਁਲੋਮੑ ਛ॒ਵੀ-ਮ੍ਮਾ॒ਗ੍ਂ॒ਸਮਸ੍ਥਿੑ ਮ॒ਜ੍ਜਾਨ᳚ਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਚ੍ਚਾਤੁਰ੍ਮਾ॒ਸ੍ਯਾਨਾਂ᳚-ਯਁਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋਃ ॥ 24 ॥

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

ते प्रत्युत्तर दिले. ते दर्श आनी पौर्णमास यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी उपाहग चार अंगां आपणाकडेन घेतलीं. देखून दर्श आनी पौर्णमास यज्ञक्रतूचे चार ऋत्विज आसतात. पांच वेळा आपयले. पशूंनी प्रत्युत्तर दिले. ते चातुर्मास्य यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी लोम, चाम, मांस, अस्थी आनी मज्जा आपणाकडेन घेतलीं. देखून चातुर्मास्य यज्ञक्रतूचे पांच ऋत्विज आसतात. ^AI

Anuvaka 25

ਪਞ੍ਚ॒ਰ੍ਤ੍ਵਿਜਃੑ ॥ ष॒ਟ੍ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ऋ॒ਤਵਃ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ । ਤੇ ਪੑਸ਼ੁਬ॒ਨ੍ਧੇਨੈ॒ਵ ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ । ਤ ਉਪੌੑਹ॒ਨ੍-ਥ੍ਸ੍ਤਨਾੑਵਾ॒ਣ੍ਡੌ ਸ਼ਿ॒ਸ਼੍ਨਮਵਾ᳚ਞ੍ਚ-ਮ੍ਪ੍ਰਾ॒ਣਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍-ਪਸ਼ੁਬ॒ਨ੍ਧਸ੍ਯੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋਃ । षਡृ॒ਤ੍ਵਿਜਃੑ ॥ ਸ॒ਪ੍ਤ॒ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ਹੋਤ੍ਰਾਃ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ੍ । ਤਾ-ਸ੍ਸੌ॒ਮ੍ਯੇਨੈ॒ਵਾਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰੇਣੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ ॥ 25 ॥

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

सहा वेळा आपयले. ऋतूंनी प्रत्युत्तर दिले. ते पशुबंध यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. तांणी स्तन, अंडकोश, शिश्न आनी खालचो प्राण आपणाकडेन घेतले. देखून पशुबंध यज्ञक्रतूचे सहा ऋत्विज आसतात. सात वेळा आपयले. होत्रांनी प्रत्युत्तर दिले. ते सोमयाग यज्ञक्रतूकडेन परत वळले. ^AI

Anuvaka 26

ਤਾ ਉਪੌੑਹਨ੍-ਥ੍ਸ॒ਪ੍ਤਸ਼ੀੑਰ੍ष॒ਣ੍ਯਾ᳚ਨ੍-ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਥ੍ਸੌ॒ਮ੍ਯਸ੍ਯਾ᳚ਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰਸ੍ਯੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋਃ । ਸ॒ਪ੍ਤ ਹੋਤ੍ਰਾਃ॒ ਪ੍ਰਾਚੀ॒ਰ੍ਵषੑਟ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ॥ ਦ॒ਸ਼॒ਕृਤ੍ਵੋ-ऽਹ੍ਵੑਯਤ੍ । ਤਪਃ॒ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਤਤ੍-ਕਰ੍ਮੑਣੈ॒ਵ ਸਂੑਵਁਥ੍ਸ॒ਰੇਣ॒ ਸਰ੍ਵੈ᳚ਰ੍ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਭਿ॒ਰੁਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਤ । ਤ-ਥ੍ਸਰ੍ਵੑਮਾ॒ਤ੍ਮਾਨ॒-ਮਪੑਰਿਵਰ੍ਗ॒-ਮੁਪੌੑਹਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਥ੍- ਸਂਵਁਥ੍ਸ॒ਰੇ ਸਰ੍ਵੇੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤਵੋ-ऽਵੑਰੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ॥ ਤਸ੍ਮਾ॒-ਦ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾ॒ ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾ । ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾ॒ षਡ੍ਢੋੑਤਾ ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ । ਏਕੑਹੋਤ੍ਰੇ ਬ॒ਲਿਗ੍ਂ ਹੑਰਨ੍ਤਿ । ਹਰੑਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰ॒ਜਾ ਬ॒ਲਿਮ੍ । ਐਨ॒ਮਪ੍ਰੑਤਿਖ੍ਯਾਤ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 26 ॥

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

तांणी सात शिरांचे प्राण आपणाकडेन घेतले. देखून सोमयाग यज्ञक्रतूचे सात होत्रे पूर्वेकडेन वषट्कार करतात. धा वेळा आपयले. तपानी प्रत्युत्तर दिले. ते कर्मान आनी वर्सान सगळ्या यज्ञक्रतूंकडेन परत वळले. ते सगळें आत्म्याकडेन अपरिवर्गपणान आपणाकडेन घेतले. देखून वर्सांत सगळे यज्ञक्रतू आपणाकडेन घेतले जातात. देखून धाहोता, चतुर्होता, पंचहोता, षड्ढोता आनी सप्तहोता आसतात. एकहोत्राक बळी दितात. ताका प्रजा बळी दितात. अशें जाणपी मनशाक अपरिहार्यपणान मेळटा. ^AI

Anuvaka 27

(ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾ᳚ - ਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਮਾ॒ਸ੍ਯਾਨਾਂ᳚-ਯਁਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੋ - ਰੑਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰੇਣੑ ਯਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁਨੋਪੑ ਪ॒ਰ੍ਯਾਵੑਰ੍ਤਨ੍ਤ - ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ ਚ॒ਤ੍ਵਾਰਿੑ ਚ) (ਅ. 6)
ਅਨੁਵਾਕਂ 7 - ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਤੁਰੁਦ੍ਭਾਵਸਾਧਨੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਃ॒ ਪੁਰੁੑष-ਮਸृਜਤ । ਸੋ᳚-ऽਗ੍ਨਿਰੑਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਮਮਾ॒ਯ-ਮਨ੍ਨੑਮ॒ਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿੑ । ਸੋੑ-ऽਬਿਭੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਂ॒-ਵੈਁ ਮਾ॒-ऽਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਧੑਕ੍ष੍ਯ॒ਤੀਤਿੑ । ਸ ਏ॒ਤਾਗ੍-ਸ਼੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤॄਨਾਤ੍ਮ॒-ਸ੍ਪਰੑਣਾਨਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ਤਾਨੑਜੁਹੋਤ੍ । ਤੈਰ੍ਵੈ ਸ ਆ॒ਤ੍ਮਾਨੑ-ਮਸ੍ਪृਣੋਤ੍ ॥ ਯਦੑਗ੍ਨਿਹੋ॒ਤ੍ਰ-ਞ੍ਜੁ॒ਹੋਤਿੑ । ਏਕੑਹੋਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋ॒ਤ੍ਰਮ੍ ॥ 27 ॥

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

चंद्रमा चातुर्मास्य यज्ञक्रतूंच्या अद्ध्वरान यज्ञक्रतून उपरांत परत येतात, सप्तहोता आनी चार. अनुवाक 7 - अग्निहोत्राच्या सर्वक्रतू उद्भव साधनान प्रशंसा. प्रजापतीन पुरुष निर्माण केलो. तो अग्नि जालो आनी म्हणालो, 'हें म्हजें अन्न जावं.' तो भियेलो, 'हें सर्व म्हाका जलायतलें.' ताणें आत्म्याक तृप्त करपी चार होतृ पळयले. ते ताणें हवन केले. तांच्या द्वारा ताणें आत्म्याक तृप्त केलो. जेन्ना अग्निहोत्र हवन करता, तेन्ना एकहोता यज्ञक्रतू प्राप्त करता, अग्निहोत्र. ^AI

Anuvaka 28

ਕੁਸਿੑਨ੍ਧ-ਞ੍ਚਾ॒ਤ੍ਮਨਃੑ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ਚ॒ਤੁਰੁਨ੍ਨੑਯਤਿ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਪੂਰ੍ਣਮਾ॒ਸੌ । ਚ॒ਤ੍ਵਾਰਿੑ ਚਾ॒ਤ੍ਮਨੋ-ऽਙ੍ਗਾੑਨਿ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ਚ॒ਤੁਰੁਨ੍ਨੑਯਤਿ । ਸ॒ਮਿਤ੍ਪੑਞ੍ਚ॒ਮੀ । ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤਿ ਚਾਤੁਰ੍ਮਾ॒ਸ੍ਯਾਨਿੑ । ਲੋਮੑ ਛ॒ਵੀ-ਮ੍ਮਾ॒ਗ੍ਂ॒ਸਮਸ੍ਥਿੑ ਮ॒ਜ੍ਜਾਨ᳚ਮ੍ ॥ 28 ॥

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

कुसिंधान आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. तेन्ना चार होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, दर्शपूर्णमास. चार आत्म्याचे अवयव तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. समित पांचवी. तेन्ना पांच होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, चातुर्मास्य. लोम, त्वचा, मांस, अस्थि, मज्जा. ^AI

Anuvaka 29

ਤਾਨਿੑ ਚਾ॒ਤ੍ਮਨਃੑ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ਚ॒ਤੁਰੁਨ੍ਨੑਯਤਿ । ਦ੍ਵਿਰ੍ਜੁੑਹੋਤਿ । षਡ੍ਢੋੑਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤਿ ਪਸ਼ੁਬ॒ਨ੍ਧਮ੍ । ਸ੍ਤਨਾੑਵਾ॒ਣ੍ਡੌ ਸ਼ਿ॒ਸ਼੍ਨਮਵਾ᳚ਞ੍ਚ-ਮ੍ਪ੍ਰਾ॒ਣਮ੍ । ਤਾਨਿੑ ਚਾ॒ਤ੍ਮਨਃੑ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ । ਚ॒ਤੁਰੁਨ੍ਨੑਯਤਿ । ਦ੍ਵਿਰ੍ਜੁੑਹੋਤਿ ॥ 29 ॥

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

ताणीं आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. तेन्ना सहा होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, पशुबंध. स्तन, अंडकोश, शिश्न, अवाञ्च प्राण. ताणीं आत्म्याक तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. ^AI

Anuvaka 30

ਸ॒ਮਿ-ਥ੍ਸੑਪ੍ਤ॒ਮੀ । ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤਿ ਸੌ॒ਮ੍ਯ-ਮੑਦ੍ਧ੍ਵ॒ਰਮ੍ । ਸ॒ਪ੍ਤ ਚਾ॒ਤ੍ਮਨਃੑ ਸ਼ੀਰ੍ष॒ਣ੍ਯਾ᳚ਨ੍-ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਨ੍-ਥ੍ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ਚ॒ਤੁਰੁਨ੍ਨੑਯਤਿ । ਦ੍ਵਿਰ੍ਜੁ॒ਹੋਤਿੑ । ਦ੍ਵਿਰ੍ਨਿਮਾ᳚ਰ੍ष੍ਟਿ । ਦ੍ਵਿਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਞਾੑਤਿ । ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰਮੇ॒ਵ ਤ-ਦ੍ਯੑਜ੍ਞਕ੍ਰ॒ਤੁ-ਮਾ᳚ਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਵਁਥ੍ਸ॒ਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵੑ-ਞ੍ਚਾ॒ਤ੍ਮਾਨ॒-ਮਪੑਰਿਵਰ੍ਗਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤਿੑ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਸ੍ਯੑ ਚ॒ ਸਾਯੁੑਜ੍ਯ-ਙ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 30 ॥

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

समित सातवी. तेन्ना सात होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, सौम्य अद्ध्वर. सात आत्म्याचे मस्तकांतले प्राण तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. चार उन्नयन करता. दोन हवन करता. दोन निमार्जन करता. दोन प्राशन करता. तेन्ना दश होतृ यज्ञक्रतू प्राप्त करता, संवत्सर. सर्व आत्म्याक अपरिवर्ग तृप्त करता आनी आदित्याच्या सायुज्याक वता. ^AI

Anuvaka 31

(ਅ॒ਗ੍ਨਿ॒ਹੋ॒ਤ੍ਰਂ - ਮ॒ਜ੍ਜਾਨਂ॒ - ਦ੍ਵਿਰ੍ਜੁੑਹੋ॒ - ਤ੍ਯਪੑਰਿਵਰ੍ਗਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਪृ॒ਣੋਤ੍ਯੇਕੑ-ਞ੍ਚ ) (ਅ. 7)
ਅਨੁਵਾਕਂ 8 - ਸृष੍ਟਿਸਾਧਨਤ੍ਵੇਨ ਹੋਤृਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ
[(ਅਪੑਕ੍ਰਾਮਤ ਗਰ੍ਭਿ॒ਣ੍ਯਃ) ਇਸ੍ ਓਨ੍ਲ੍ਯ੍ ਇਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰੁਚ੍ਤਿਓਨ੍ , ਨੋਤ੍ ਅ ਮਨ੍ਤ੍ਰ]
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ-ਰਕਾਮਯਤ॒ ਪ੍ਰਜਾੑਯੇ॒ਯੇਤਿੑ । ਸ ਤਪੋੑ-ऽਤਪ੍ਯਤ । ਸੋ᳚-ऽਨ੍ਤਰ੍ਵਾੑਨਭਵਤ੍ । ਸ ਹਰਿੑਤ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾ॒ਵੋੑ-ऽਭਵਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ॒-ਥ੍ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯੑਨ੍ਤਰ੍ਵੑਤ੍ਨੀ । ਹਰਿੑਣੀ ਸ॒ਤੀ ਸ਼੍ਯਾ॒ਵਾ ਭੑਵਤਿ । ਸ ਵਿ॒ਜਾਯੑਮਾਨੋ॒ ਗਰ੍ਭੇੑਣਾਤਾਮ੍ਯਤ੍ । ਸ ਤਾ॒ਨ੍ਤਃ ਕृ॒ष੍ਣ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾ॒ਵੋੑ-ऽਭਵਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਤ੍ਤਾ॒ਨ੍ਤਃ ਕृ॒ष੍ਣ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਯਾ॒ਵੋ ਭੑਵਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਸੁੑਰੇ॒ਵਾਜੀੑਵਤ੍ ॥ 31 ॥

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā
[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

अग्निहोत्रांत मज्जा दोन फावटी जुहोता, आनी परिवर्ग सोडून एकूच स्पृश करता. (अ. 7) अनुवाक 8 - सृष्टीचें साधन म्हणून होतृमंत्रांच्या सामर्थ्याची प्रशंसा [(अपक्रामत गर्भिण्यः) हें फकत सूचना आसा, मंत्र न्हय] प्रजापतीन इच्छा केली, 'हांव प्रजा उत्पन्न करूं.' तो तप केलो. तो अंतर्वत्नी जालो. तो हरित आनी श्याव रंगाचो जालो. देखून स्त्री अंतर्वत्नी जाता. गर्भिणी स्त्री हरित आनी श्याव रंगाची जाता. तो जल्म घेतना गर्भान पिडिल्लो जालो. तो अंतरांत कृष्ण आनी श्याव रंगाचो जालो. देखून गर्भ अंतरांत कृष्ण आनी श्याव रंगाचो जाता. ताचे अंतरांत असुर रावताले. ॥ 31 ॥ ^AI

Anuvaka 32

ਤੇਨਾਸੁ॒ਨਾ-ऽਸੁੑਰਾਨਸृਜਤ । ਤਦਸੁੑਰਾਣਾ-ਮਸੁਰ॒ਤ੍ਵਮ੍ । ਯ ਏ॒ਵਮਸੁੑਰਾਣਾ-ਮਸੁਰ॒ਤ੍ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਅਸੁੑਮਾਨੇ॒ਵ ਭੑਵਤਿ । ਨੈਨ॒ਮਸੁੑਰ੍ਜਹਾਤਿ ॥ ਸੋ-ऽਸੁੑਰਾਨ੍-ਥ੍ਸृ॒ष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿ॒ਤੇਵਾੑਮਨ੍ਯਤ । ਤਦਨੁੑ ਪਿ॒ਤॄਨੑਸृਜਤ । ਤਤ੍-ਪਿੑਤृ॒ਣਾ-ਮ੍ਪਿੑਤृ॒ਤ੍ਵਮ੍ । ਯ ਏ॒ਵ-ਮ੍ਪਿੑਤृ॒ਣਾ-ਮ੍ਪਿੑਤृ॒ਤ੍ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਪਿ॒ਤੇਵੈ॒ਵ ਸ੍ਵਾਨਾ᳚-ਮ੍ਭਵਤਿ ॥ 32 ॥

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

त्या असून (प्राणान) ताणें असुरांक उत्पन्न केले. तेंच असुरांचें असुरत्व. जो असुरांचें असुरत्व अशें जाणता, तो असुमान (प्राणवान) जाता. असुर ताका सोडना. तो असुरांक उत्पन्न करून बापापरी मानू लागलो. ताचे उपरांत पितरांक उत्पन्न केले. तेंच पितरांचें पितृत्व. जो पितरांचें पितृत्व अशें जाणता, तो आपल्या लोकांक बापापरी जाता. ॥ 32 ॥ ^AI

Anuvaka 33

ਯਨ੍ਤ੍ਯੑਸ੍ਯ ਪਿ॒ਤਰੋ॒ ਹਵ᳚ਮ੍ ॥ ਸ ਪਿ॒ਤॄਨ੍-ਥ੍ਸृ॒ष੍ਟ੍ਵਾ ऽਮੑਨਸ੍ਯਤ੍ । ਤਦਨੁੑ ਮਨੁ॒ष੍ਯਾੑ-ਨਸृਜਤ । ਤਨ੍ਮੑਨੁ॒ष੍ਯਾੑਣਾ-ਮ੍ਮਨੁष੍ਯ॒ਤ੍ਵਮ੍ । ਯ ਏ॒ਵ-ਮ੍ਮੑਨੁ॒ष੍ਯਾੑਣਾ-ਮ੍ਮਨੁष੍ਯ॒ਤ੍ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਮ॒ਨ॒ਸ੍ਵ੍ਯੇੑਵ ਭੑਵਤਿ । ਨੈਨ॒-ਮ੍ਮਨੁੑਰ੍ਜਹਾਤਿ ॥ ਤਸ੍ਮੈੑ ਮਨੁ॒ष੍ਯਾ᳚ਨ੍-ਥ੍ਸਸृਜਾ॒ਨਾਯੑ । ਦਿਵਾੑ ਦੇਵ॒ਤ੍ਰਾ ऽਭੑਵਤ੍ । ਤਦਨੁੑ ਦੇ॒ਵਾਨੑਸृਜਤ । ਤ-ਦ੍ਦੇ॒ਵਾਨਾ᳚-ਨ੍ਦੇਵ॒ਤ੍ਵਮ੍ । ਯ ਏ॒ਵ-ਨ੍ਦੇ॒ਵਾਨਾ᳚-ਨ੍ਦੇਵ॒ਤ੍ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਦਿਵਾੑ ਹੈ॒ਵਾਸ੍ਯੑ ਦੇਵ॒ਤ੍ਰਾ ਭੑਵਤਿ ॥ ਤਾਨਿ॒ ਵਾ ਏ॒ਤਾਨਿੑ ਚ॒ਤ੍ਵਾਰ੍ਯਮ੍ਭਾਗ੍ਂੑਸਿ । ਦੇ॒ਵਾ ਮੑਨੁ॒ष੍ਯਾਃ᳚ ਪਿ॒ਤਰੋ-ऽਸੁੑਰਾਃ ॥ ਤੇषੁ॒ ਸਰ੍ਵੇ॒ष੍ਵਮ੍ਭੋ॒ ਨਭੑ ਇਵ ਭਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 33 ॥

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

ताचे पितर हवनाक येतात. तो पितरांक उत्पन्न करून मनस्वी जालो. ताचे उपरांत मनुष्यांक उत्पन्न केले. तेंच मनुष्यांचें मनुष्यत्व. जो मनुष्यांचें मनुष्यत्व अशें जाणता, तो मनस्वी जाता. मनु ताका सोडना. ताणें मनुष्यांक उत्पन्न केल्यार, दिवा देवत्रा जालो. ताचे उपरांत देवांक उत्पन्न केले. तेंच देवांचें देवत्व. जो देवांचें देवत्व अशें जाणता, ताचें दिवा देवत्रा जाता. हीं चार अंभाग्स (भाग) आसात: देव, मनुष्य, पितर आनी असुर. त्या सगळ्यांत ताका अंभो नभापरी जाता, जो अशें जाणता. ॥ 33 ॥ ^AI

(ਅ॒ਜੀ॒ਵ॒ਥ੍ - ਸ੍ਵਾਨਾ᳚-ਮ੍ਭਵਤਿ - ਦੇ॒ਵਾਨੑਸृਜਤ ਸ॒ਪ੍ਤ ਚੑ) (ਅ. 8)

Anuvaka 34

ਅਨੁਵਾਕਂ 9 - ਵਾਯੁਰੂਪਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇਨ ਹੋਤृਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ
[(ਯ॒ਥਾ॒ਸ੍ਥਾ॒ਨ-ਙ੍ਗੑਰ੍ਭਿ॒ਣ੍ਯਃੑ) ਇਸ੍ ऒਨ੍ਲ੍ਯ੍ ਇਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰੁਚ੍ਤਿऒਨ੍ , ਨॊਤ੍ ਅ ਮਨ੍ਤ੍ਰ]
ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨੋੑ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਯੋ ਵਾ ਇ॒ਮਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਯਾਤ੍ । ਯਤੋ॒-ऽਯ-ਮ੍ਪਵੑਤੇ । ਯਦੑਭਿ॒ ਪਵੑਤੇ । ਯਦੑਭਿ ਸ॒ਪਂਵਁੑਤੇ । ਸਰ੍ਵ॒ਮਾਯੁੑਰਿਯਾਤ੍ । ਨ ਪੁ॒ਰਾ ऽऽਯੁੑषਃ॒ ਪ੍ਰਮੀੑਯੇਤ । ਪ॒ਸ਼ੁ॒ਮਾਨ੍-ਥ੍ਸ੍ਯਾ᳚ਤ੍ । ਵਿ॒ਨ੍ਦੇਤੑ ਪ੍ਰ॒ਜਾਮ੍ ॥ ਯੋ ਵਾ ਇ॒ਮਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 34 ॥

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā
[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

अनुवाक 9 - वायुरूपत्वज्ञानान होतृमंत्रांची प्रशंसा [(यथास्थान-ङ्गर्भिण्यः) ही इंद्राची स्तुती, मंत्र न्हय] ब्रह्मवादी अशें सांगतात: जो कोण इमं वेगान व्हांवपी वायू जाणता, जाचे कडल्यान हो वायू व्हांवता, जाका अभि व्हांवता, जाका अभि संव्हांवता, तो सगळें आयुश्य जगता. आयुश्याचे आदीं मरना. पशूंनी भरलेलो जाता. प्रजा मेळयता. जो कोण इमं जाणता. ॥ 34 ॥ ^AI

Anuvaka 35

ਯਤੋ॒-ऽਯ-ਮ੍ਪਵੑਤੇ । ਯਦੑਭਿ॒ ਪਵੑਤੇ । ਯਦੑਭਿ ਸ॒ਪਂਵਁੑਤੇ । ਸਰ੍ਵ॒ਮਾਯੁੑਰੇਤਿ । ਨ ਪੁ॒ਰਾ-ऽऽਯੁੑषਃ॒ ਪ੍ਰਮੀੑਯਤੇ । ਪ॒ਸ਼ੁ॒ਮਾ-ਨ੍ਭੑਵਤਿ । ਵਿ॒ਨ੍ਦਤੇ᳚ ਪ੍ਰ॒ਜਾਮ੍ ॥ ਅ॒ਦ੍ਭ੍ਯਃ ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਪੋੑ-ऽਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਪੋੑ-ऽਭਿ ਸਮ੍ਪੑਵਤੇ ॥ 35 ॥

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

जाचे कडल्यान हो वायू व्हांवता, जाका अभि व्हांवता, जाका अभि संव्हांवता, तो सगळें आयुश्य जगता. आयुश्याचे आदीं मरना. पशूंनी भरलेलो जाता. प्रजा मेळयता. उदकांतल्यान व्हांवता. उदकांक अभि व्हांवता. उदकांक अभि संव्हांवता. ॥ 35 ॥ ^AI

Anuvaka 36

ਅ॒ਸ੍ਯਾਃ ਪੑਵਤੇ । ਇ॒ਮਾਮ॒ਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਇ॒ਮਾਮ॒ਭਿ ਸਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਗ੍ਨੇਃ ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਮ॒ਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਗ੍ਨਿਮ॒ਭਿ ਸ-ਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਾ-ਤ੍ਪਵਤੇ । ਅ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ॒ਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਅ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ॒ਭਿ ਸ-ਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਾ-ਤ੍ਪੑਵਤੇ ॥ 36 ॥

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ह्या पृथ्वीचेर व्हांवता. हिका अभि व्हांवता. हिका अभि संव्हांवता. अग्नीचेर व्हांवता. अग्नीक अभि व्हांवता. अग्नीक अभि संव्हांवता. अंतरिक्षांतल्यान व्हांवता. अंतरिक्षाक अभि व्हांवता. अंतरिक्षाक अभि संव्हांवता. आदित्यांतल्यान व्हांवता. ॥ 36 ॥ ^AI

Anuvaka 37

ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਮ॒ਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਮ॒ਭਿ ਸ-ਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਦ੍ਯੋਃ ਪੑਵਤੇ । ਦਿਵੑਮ॒ਭਿ ਪੑਵਤੇ ॥ ਦਿਵੑਮ॒ਭਿ ਸ-ਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਦਿ॒ਗ੍ਭ੍ਯਃ ਪੑਵਤੇ । ਦਿਸ਼ੋ॒-ऽਭਿ ਪੑਵਤੇ । ਦਿਸ਼ੋ॒-ऽਭਿ ਸ-ਮ੍ਪੑਵਤੇ । ਸ ਯਤ੍-ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒ਦ੍ਵਾਤਿੑ । ਪ੍ਰਾ॒ਣ ਏ॒ਵ ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ᳚ਦ੍ਵਾਤਿ ॥ 37 ॥

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

आदित्याक अभि व्हांवता. आदित्याक अभि संव्हांवता. द्युलोकांतल्यान व्हांवता. द्युलोकाक अभि व्हांवता. द्युलोकाक अभि संव्हांवता. दिकांतल्यान व्हांवता. दिकांक अभि व्हांवता. दिकांक अभि संव्हांवता. तो जो मुखार व्हांवता, तो प्राण रूप जावन मुखार व्हांवता. ॥ 37 ॥ ^AI

Anuvaka 38

ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍-ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒-ਦ੍ਵਾਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਃ᳚ ਪ੍ਰ॒ਜਾਃ ਪ੍ਰਤਿੑ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ । ਪ੍ਰਾ॒ਣੋ ਹਿ ਪ੍ਰਿ॒ਯਃ ਪ੍ਰ॒ਜਾਨਾ᳚ਮ੍ । ਪ੍ਰਾ॒ਣ ਇੑਵ ਪ੍ਰਿ॒ਯਃ ਪ੍ਰ॒ਜਾਨਾ᳚-ਮ੍ਭਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਸ ਵਾ ਏ॒ष ਪ੍ਰਾ॒ਣ ਏ॒ਵ ॥ ਅਥ॒ ਯ-ਦ੍ਦੑਕ੍षਿਣ॒ਤੋ ਵਾਤਿੑ । ਮਾ॒ਤ॒ਰਿਸ਼੍ਵੈ॒ਵ ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਦੑਕ੍षਿਣ॒ਤੋ ਵਾੑਤਿ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਦ੍ਦਕ੍षਿਣ॒ਤੋ ਵਾਨ੍ਤਂੑ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਯਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼॒ ਆਵਾੑਤਿ ॥ 38 ॥

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

देखून मुखार व्हांवपी वायूक सगळ्यो प्रजा आनंदान येवकार दितात. कारण प्राण प्रजांचो प्रिय आसा. प्राणा सारको प्रजांचो प्रिय जाता. जो कोण अशें जाणता. तो खरोच प्राण. आतां जो दक्षिणेकडल्यान व्हांवता, तो मातरिश्वा रूप जावन दक्षिणेकडल्यान व्हांवता. देखून दक्षिणेकडल्यान व्हांवपी वायू जाणचो. तो सगळ्यो दिका भरून व्हांवता. ॥ 38 ॥ ^AI

Anuvaka 39

ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼ੋ-ऽਨੁ॒ ਵਿਵਾੑਤਿ । ਸਰ੍ਵਾ॒ ਦਿਸ਼ੋ-ऽਨੁ॒ ਸਂਵਾਁ॒ਤੀਤਿੑ । ਸ ਵਾ ਏ॒ष ਮਾੑਤ॒ਰਿਸ਼੍ਵੈ॒ਵ ॥ ਅਥ॒ ਯਤ੍-ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤਿੑ । ਪਵੑਮਾਨ ਏ॒ਵ ਭੂ॒ਤ੍ਵਾ ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾੑਤਿ । ਪੂ॒ਤਮੑਸ੍ਮਾ॒ ਆਹੑਰਨ੍ਤਿ । ਪੂ॒ਤਮੁਪੑਹਰਨ੍ਤਿ । ਪੂ॒ਤਮੑਸ਼੍ਨਾਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਸ ਵਾ ਏ॒ष ਪਵੑਮਾਨ ਏ॒ਵ ॥ 39 ॥

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

सगळ्यो दिका अनुसरून व्हांवता. सगळ्यो दिका अनुसरून संव्हांवता. तो खरोच मातरिश्वा. आतां जो फाटल्यान व्हांवता, तो पवमान रूप जावन फाटल्यान व्हांवता. ताका शुद्ध आसन हाडटात. शुद्ध उपहार दितात. शुद्ध खाता. जो कोण अशें जाणता. तो खरोच पवमान. ॥ 39 ॥ ^AI

Anuvaka 40

ਅਥ॒ ਯਦੁੑਤ੍ਤਰ॒ਤੋ ਵਾਤਿੑ । ਸ॒ਵਿ॒ਤੈਵ ਭੂ॒ਤ੍ਵੋਤ੍ਤੑਰ॒ਤੋ ਵਾੑਤਿ । ਸ॒ਵਿ॒ਤੇਵ॒ ਸ੍ਵਾਨਾ᳚-ਮ੍ਭਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ । ਸ ਵਾ ਏ॒ष ਸੑਵਿ॒ਤੈਵ ॥ ਤੇ ਯ ਏੑਨ-ਮ੍ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾੑਦਾ॒ਯਨ੍ਤੑ-ਮੁਪ॒ਵਦੑਨ੍ਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਾਸ੍ਯੑ ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ᳚ਤ੍-ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨਃੑ । ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇ ऽਪੑਘ੍ਨਨ੍ਤਿ । ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒ਦਿਤੑਰਾਨ੍-ਪਾ॒ਪ੍ਮਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ ॥ ਅਥ॒ ਯ ਏੑਨ-ਨ੍ਦਕ੍षਿਣ॒ਤ ਆ॒ਯਨ੍ਤੑ-ਮੁਪ॒ਵਦੑਨ੍ਤਿ ॥ 40 ॥

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

आतां उत्तरेकडून वारो वाजता, तो सविता देवूच जाल्यार उत्तरेकडून वाजता. तो सवित्या सारखो आपल्या लोकांचो जाता. जो हें अशें जाणता, तो हा सविता देवूच जाता. जे ताका मुखार येवन उपहास करतात, तेच ताचे मुखार पाप. ते ते नाश करतात. मुखार दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका दक्षिणेकडून येवन उपहास करतात. ^AI

Anuvaka 41

ਯ ਏ॒ਵਾਸ੍ਯੑ ਦਕ੍षਿਣ॒ਤਃ ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨਃੑ । ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇ ऽਪੑਘ੍ਨਨ੍ਤਿ । ਦ॒ਕ੍षਿ॒ਣ॒ਤ ਇਤੑਰਾ-ਨ੍ਪਾ॒ਪ੍ਮਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ ॥ ਅਥ॒ ਯ ਏੑਨ-ਮ੍ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦਾ॒ਯਨ੍ਤੑ-ਮੁਪ॒ਵਦੑਨ੍ਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਾਸ੍ਯੑ ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਤ੍-ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨਃੑ । ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇ ऽਪੑਘ੍ਨਨ੍ਤਿ । ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦਿਤੑਰਾਨ੍-ਪਾ॒ਪ੍ਮਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ ॥ ਅਥ॒ ਯ ਏੑਨਮੁਤ੍ਤਰ॒ਤ ਆ॒ਯਨ੍ਤੑਮੁਪ॒ ਵਦੑਨ੍ਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਾਸ੍ਯੋ᳚ਤ੍ਤਰ॒ਤਃ ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨਃੑ । ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇ ऽਪੑਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ॥ 41 ॥

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

जे ताचे दक्षिणेकडील पाप, ते ते नाश करतात. दक्षिणेकडून दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका पाठीमागून येवन उपहास करतात, जे ताचे पाठीमागील पाप, ते ते नाश करतात. पाठीमागून दुसरे पाप ताका लागतात. आतां जे ताका उत्तरेकडून येवन उपहास करतात, जे ताचे उत्तरेकडील पाप, ते ते नाश करतात. ^AI

Anuvaka 42

ਉ॒ਤ੍ਤ॒ਰ॒ਤ ਇਤੑਰਾ-ਨ੍ਪਾ॒ਪ੍ਮਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ ॥ ਤਸ੍ਮਾੑ ਦੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ੍ । ਵੀਵੑ ਨृਤ੍ਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰੇਵੑ ਚਲੇਤ੍ । ਵ੍ਯਸ੍ਯੇੑਵਾ॒ਕ੍ष੍ਯੌ ਭਾੑषੇਤ । ਮ॒ਣ੍ਟਯੇੑਦਿਵ । ਕ੍ਰਾ॒ਥਯੇੑਦਿਵ । ਸ਼ृ॒ਙ੍ਗਾ॒ਯੇਤੇੑਵ ॥ ਉ॒ਤ ਮੋਪੑਵਦੇਯੁਃ । ਉ॒ਤ ਮੇੑ ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨ॒-ਮਪੑਹਨ੍ਯੁ॒ਰਿਤਿੑ ॥ ਸ ਯਾ-ਨ੍ਦਿਸ਼ਗ੍ਂੑ ਸ॒ਨਿਮੇ॒ष੍ਯਨ੍-ਥ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਯ॒ਦਾ ਤਾ-ਨ੍ਦਿਸ਼ਂ॒-ਵਾਁਤੋੑ ਵਾ॒ਯਾਤ੍ । ਅਥ॒ ਪ੍ਰਵੇ॒ਯਾਤ੍ । ਪ੍ਰ ਵਾੑ ਧਾਪਯੇਤ੍ (ਧਾਵਯੇਤ੍) । ਸਾ॒ਤਮੇ॒ਵ ਰੑਦਿ॒ਤਂ-ਵ੍ਯੂਁੑਢ-ਙ੍ਗ॒ਨ੍ਧਮ॒ਭਿ ਪ੍ਰਚ੍ਯੑਵਤੇ । ਆ-ऽਸ੍ਯ॒ ਤ-ਞ੍ਜੑਨਪ॒ਦ-ਮ੍ਪੂਰ੍ਵਾੑ ਕੀ॒ਰ੍ਤਿਰ੍ਗੑਚ੍ਛਤਿ ॥ ਦਾਨੑਕਾਮਾ ਅਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰ॒ਜਾ ਭੑਵਨ੍ਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 42 ॥

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

उत्तरेकडून दुसरे पाप ताका लागतात. म्हणून देव जाणपी मनीस नाचतलो, हालतलो, आपले दोळे भाशेन चलयतलो, मंटयेतलो, क्राथयेतलो, शिंगां सारखे करतलो. आनी म्हाका उपहास करतले आनी म्हजें पाप हरण करतले अशें म्हणतलो. ज्या दिशेक तो जावपाचो आसा, जेन्ना त्या दिशेक वारो वाजता, तेन्ना तो प्रवेश करतलो वा धांवतलो. तो सातमेच रडिल्लो, व्यूढ, गंधाक अभिमुख व्हांवता. ताचें तें जनपद पूर्व कीर्तीक वता. ताका दान करपाची इच्छा करपी प्रजा जातात. जो हें अशें जाणता. ^AI

Anuvaka 43

(ਵੇਦ॒ - ਸਮ੍ਪੑਵਤ - ਆਦਿ॒ਤ੍ਯਾ-ਤ੍ਪੑਵਤੇ - ਵਾ॒ਤ੍ਯਾ - ਵਾ᳚ਤ੍ਯੇ॒ - ष ਪਵੑਮਾਨ ਏ॒ਵ - ਦੑਕ੍षਿਣ॒ਤ ਆ॒ਯਨ੍ਤੑਮੁਪ॒ ਵਦੑਨ੍ - ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰ॒ਤਃ ਪਾ॒ਪ੍ਮਾਨ॒ਸ੍ਤਾਗ੍ਸ੍ਤੇ ऽਪੑਘ੍ਨ॒ - ਨ੍ਤੀਤ੍ਯ॒ष੍ਟੌ ਚੑ) (ਅ. 9)
ਅਨੁਵਾਕਂ 10 - ਦਸ਼ਹੋਤृਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾ-ਙ੍ਕਾਮ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਃ
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒-ਸ੍ਸੋਮ॒ਗ੍ਂ॒ ਰਾਜਾੑਨਮਸृਜਤ । ਤ-ਨ੍ਤ੍ਰਯੋ॒ ਵੇਦਾ॒ ਅਨ੍ਵੑਸृਜ੍ਯਨ੍ਤ । ਤਾਨ੍. ਹਸ੍ਤੇੑ-ऽਕੁਰੁਤ । ਅਥ॒ ਹ ਸੀਤਾੑ ਸਾਵਿ॒ਤ੍ਰੀ । ਸੋਮ॒ਗ੍ਂ॒ ਰਾਜਾੑਨ-ਞ੍ਚਕਮੇ । ਸ਼੍ਰ॒ਦ੍ਧਾਮੁ॒ ਸ ਚੑਕਮੇ । ਸਾ ਹੑ ਪਿ॒ਤਰੑ-ਮ੍ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒-ਮੁਪੑਸਸਾਰ । ਤਗ੍ਂ ਹੋੑਵਾਚ । ਨਮੑਸ੍ਤੇ ਅਸ੍ਤੁ ਭਗਵਃ । ਉਪੑ ਤ੍ਵਾ-ऽਯਾਨਿ ॥ 43 ॥

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

प्रजापतीन सोम राजाक निर्माण केलो. ताका तीन वेद अनुसरले. ते हातांत धरले. आतां सीता सावित्री सोम राजाक इच्छिताली. ती श्रद्धा इच्छिताली. ती पिता प्रजापतीकडे गेली. ताका म्हणली: भगवन, तुका नमस्कार असूं. हांव तुजे कडे येतां. ^AI

Anuvaka 44

ਪ੍ਰ ਤ੍ਵਾੑ ਪਦ੍ਯੇ ॥ ਸੋਮਂ॒-ਵੈਁ ਰਾਜਾੑਨ-ਙ੍ਕਾਮਯੇ । ਸ਼੍ਰ॒ਦ੍ਧਾਮੁ॒ ਸ ਕਾੑਮਯਤ॒ ਇਤਿੑ । ਤਸ੍ਯਾੑ ਉ॒ ਹ ਸ੍ਥਾੑਗ॒ਰਮੑਲਙ੍ਕਾ॒ਰ-ਙ੍ਕੑਲ੍ਪਯਿ॒ਤ੍ਵਾ । ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰ-ਮ੍ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ᳚-ਦ੍ਵ੍ਯਾ॒ਖ੍ਯਾਯੑ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ-ਨ੍ਦਕ੍षਿਣ॒ਤਃ । ਪਞ੍ਚੑ ਹੋਤਾਰ-ਮ੍ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਤ੍ । षਡ੍ਢੋੑਤਾਰ-ਮੁਤ੍ਤਰ॒ਤਃ । ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾਰ-ਮੁ॒ਪਰਿੑष੍ਟਾਤ੍ । ਸ॒ਮ੍ਭਾ॒ਰੈਸ਼੍ਚ॒ ਪਤ੍ਨਿੑਭਿਸ਼੍ਚ॒ ਮੁਖੇੑ-ऽਲ॒ਙ੍ਕृਤ੍ਯੑ ॥ 44 ॥

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

तुजे कडेन हांव पडटां. सोम राजाक हांव इतो करतां, आनी श्रद्धा ताणें इतो केलो. तिचो असो स्थागर अलंकार तयार करून, दशहोतार पूर्वेक वाचून, चतुर्होतार दक्षिणेक, पंचहोतार पश्चिमेक, षड्ढोतार उत्तरेक, सप्तहोतार वयर, आनी संभारांनी आनी पत्नींनी तोंड अलंकृत करून. ^AI

Anuvaka 45

ਆ-ऽਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ-ਵਁੑਵ੍ਰਾਜ । ਤਾਗ੍ਂ ਹੋ॒ਦੀਕ੍ष੍ਯੋੑਵਾਚ । ਉਪ॒ ਮਾ-ऽऽਵੑਰ੍ਤ॒ਸ੍ਵੇਤਿੑ । ਤਗ੍ਂ ਹੋੑਵਾਚ । ਭੋਗ॒-ਨ੍ਤੁ ਮ॒ ਆਚੑਕ੍ष੍ਵ । ਏ॒ਤ-ਨ੍ਮ॒ ਆਚੑਕ੍ष੍ਵ । ਯਤ੍ਤੇੑ ਪਾ॒ਣਾਵਿਤਿੑ । ਤਸ੍ਯਾੑ ਉ॒ ਹ ਤ੍ਰੀਨ੍. ਵੇਦਾ॒-ਨ੍ਪ੍ਰਦੑਦੌ । ਤਸ੍ਮਾ॒ਦੁ ਹ॒ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ॒ ਭੋਗ॒ਮੈਵ ਹਾੑਰਯਨ੍ਤੇ ॥ ਸ ਯਃ ਕਾ॒ਮਯੇੑਤ ਪ੍ਰਿ॒ਯ-ਸ੍ਸ੍ਯਾ॒ਮਿਤਿੑ ॥ 45 ॥

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

तो तिचे कडेन गेलो. ती होदीक्ष उवाच: म्हजे कडेन परत ये. तो तिका म्हणालो: भोग म्हाका सांग, हें म्हाका सांग, जें तुजे हातांत आसा. तिचो तीन वेद ताणें दिले. देखूनच बायलो भोगच घेतात. जो कोण इतो करतलो: हांव प्रिय जावं. ^AI

Anuvaka 46

ਯਂ-ਵਾਁੑ ਕਾ॒ਮਯੇੑਤ ਪ੍ਰਿ॒ਯ-ਸ੍ਸ੍ਯਾ॒ਦਿਤਿੑ । ਤਸ੍ਮਾੑ ਏ॒ਤਗ੍ਗ੍ ਸ੍ਥਾੑਗ॒ਰ-ਮੑਲਙ੍ਕਾ॒ਰ-ਙ੍ਕੑਲ੍ਪਯਿ॒ਤ੍ਵਾ । ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰ-ਮ੍ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ᳚-ਦ੍ਵ੍ਯਾ॒ਖ੍ਯਾਯੑ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ-ਨ੍ਦਕ੍षਿਣ॒ਤਃ । ਪਞ੍ਚੑਹੋਤਾਰ-ਮ੍ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਤ੍ । षਡ੍ਢੋੑਤਾਰ-ਮੁਤ੍ਤਰ॒ਤਃ । ਸ॒ਪ੍ਤਹੋੑਤਾ-ਰਮੁ॒ਪਰਿੑष੍ਟਾਤ੍ । ਸ॒ਮ੍ਭਾ॒ਰੈਸ਼੍ਚ॒ ਪਤ੍ਨਿੑਭਿਸ਼੍ਚ॒ ਮੁਖੇੑ-ऽਲ॒ਙ੍ਕृਤ੍ਯੑ । ਆ-ऽਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ-ਵ੍ਰਁੑਜੇਤ੍ । ਪ੍ਰਿ॒ਯੋ ਹੈ॒ਵ ਭੑਵਤਿ ॥ 46 ॥

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

जो कोण इतो करतलो: हांव प्रिय जावं, ताचो असो स्थागर अलंकार तयार करून, दशहोतार पूर्वेक वाचून, चतुर्होतार दक्षिणेक, पंचहोतार पश्चिमेक, षड्ढोतार उत्तरेक, सप्तहोतार वयर, आनी संभारांनी आनी पत्नींनी तोंड अलंकृत करून, तिचे कडेन वचूं. तो खरोच प्रिय जाता. ^AI

(ਅ॒ਯਾ॒ - ਨ੍ਯ॒ਲ॒ਙ੍ਕृਤ੍ਯੑ - ਸ੍ਯਾ॒ਮਿਤਿੑ - ਭਵਤਿ) (ਅ. 10)

Anuvaka 47

ਅਨੁਵਾਕਂ 11 - ਦਸ਼ਹੋਤ੍ਰਾਦਿਮਨ੍ਤ੍ਰਨਾਮ੍ਨਾ-ਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ᳚ਤ੍ਮ॒ਨ੍-ਵਦੑਸृਜਤ । ਤਦੑਕਾਮਯਤ । ਸਮਾ॒ਤ੍ਮਨਾੑ ਪਦ੍ਯੇ॒ਯੇਤਿੑ । ਆਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਾਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਮੑਨ੍ਤ੍ਰਯਤ । ਤਸ੍ਮੈੑ ਦਸ਼॒ਮਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਸ ਦਸ਼ੑਹੂਤੋ-ऽਭਵਤ੍ । ਦਸ਼ੑਹੂਤੋ ਹ॒ ਵੈ ਨਾਮੈ॒षਃ । ਤਂ-ਵਾਁ ਏ॒ਤ-ਨ੍ਦਸ਼ੑਹੂਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਦਸ਼ੑਹੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣ । ਪ॒ਰੋਕ੍षੑਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ॒ ਹਿ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ 47 ॥

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam
brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ब्रह्मान आत्म्यांत निर्माण केलें. तें इतो करूं लागलें: हांव आत्म्यान पडूं. आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका दशम हूतान जाप दिली. तो दशहूत जालो. दशहूत हेंच ताचें नांव. ताका दशहूत आसतना, दशहोतार अशें परोक्षान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसता. ^AI

Anuvaka 48

ਆਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਾਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਮੑਨ੍ਤ੍ਰਯਤ । ਤਸ੍ਮੈੑ ਸਪ੍ਤ॒ਮਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਸ ਸ॒ਪ੍ਤਹੂੑਤੋ-ऽਭਵਤ੍ । ਸ॒ਪ੍ਤਹੂੑਤੋ ਹ॒ ਵੈ ਨਾਮੈ॒षਃ । ਤਂ-ਵਾਁ ਏ॒ਤਗ੍ਂ ਸ॒ਪ੍ਤਹੂੑਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਸ॒ਪ੍ਤਹੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣ । ਪ॒ਰੋਕ੍षੑਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ॒ ਹਿ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ ਆਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਾਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਮੑਨ੍ਤ੍ਰਯਤ । ਤਸ੍ਮੈੑ ष॒ष੍ਠਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਸ षਡ੍ਢੂੑਤੋ-ऽਭਵਤ੍ ॥ 48 ॥

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका सप्तम हूतान जाप दिली. तो सप्तहूत जालो. सप्तहूत हेंच ताचें नांव. ताका सप्तहूत आसतना, सप्तहोतार अशें परोक्षान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसता. आत्म्यांत आत्म्यांत नित्य आमंत्रण करूं लागलो. ताका षष्ठ हूतान जाप दिली. तो षड्ढूत जालो. ^AI

Anuvaka 49

षਡ੍ਢੂੑਤੋ ਹ॒ ਵੈ ਨਾਮੈ॒षਃ । ਤਂ-ਵਾਁ ਏ॒ਤਗ੍ਂ षਡ੍ਢੂੑਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । षਡ੍ਢੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣ । ਪ॒ਰੋਕ੍षੑਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ॒ ਹਿ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ ਆਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਾਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਮੑਨ੍ਤ੍ਰਯਤ । ਤਸ੍ਮੈੑ ਪਞ੍ਚ॒ਮਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑ ਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਸ ਪਞ੍ਚੑ ਹੂਤੋ-ऽਭਵਤ੍ । ਪਞ੍ਚੑਹੂਤੋ ਹ॒ ਵੈ ਨਾਮੈ॒षਃ । ਤਂ-ਵਾਁ ਏ॒ਤ-ਮ੍ਪਞ੍ਚੑਹੂਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਪਞ੍ਚੑਹੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣ ॥ 49 ॥

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

हो षड्ढूत अशेंच नांव आसा. ताका षड्ढूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें आत्मानात्मान असो नित्य मंत्र म्हणलो. ताका हूत जाल्ल्यान पांचवो प्रत्युत्तर दिलो. तो पंचहूत जालो. हो पंचहूत अशेंच नांव आसा. ताका पंचहूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. ^AI

Anuvaka 50

ਪ॒ਰੋਕ੍षੑਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ॒ ਹਿ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ ਆਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਾਤ੍ਮ॒-ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਮੑਨ੍ਤ੍ਰਯਤ । ਤਸ੍ਮੈੑ ਚਤੁ॒ਰ੍ਥਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼ृਣੋਤ੍ । ਸ ਚਤੁੑਰ੍ਹੂਤੋ-ऽਭਵਤ੍ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੂਤੋ ਹ॒ ਵੈ ਨਾਮੈ॒षਃ । ਤਂ-ਵਾਁ ਏ॒ਤ-ਞ੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੂਤ॒ਗ੍ਂ॒ ਸਨ੍ਤ᳚ਮ੍ । ਚਤੁੑਰ੍ਹੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣ । ਪ॒ਰੋਕ੍षੑਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ॒ ਹਿ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥ ਤਮੑਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਤ੍ਵਂ-ਵੈਁ ਮੇ॒ ਨੇਦਿੑष੍ਠਗ੍ਂ ਹੂ॒ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੑਸ਼੍ਰੌषੀਃ । ਤ੍ਵਯੈੑ-ਨਾਨਾਖ੍ਯਾ॒ਤਾਰ॒ ਇਤਿੑ । ਤਸ੍ਮਾ॒ਨ੍ਨੁ ਹੈੑਨਾ॒ਗ੍॒-ਸ਼੍ਚਤੁੑਰ੍ਹੋਤਾਰ॒ ਇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ । ਤਸ੍ਮਾ᳚-ਚ੍ਛੁਸ਼੍ਰੂ॒षੁਃ ਪੁ॒ਤ੍ਰਾਣਾ॒ਗ੍ਂ॒ ਹृਦ੍ਯੑਤਮਃ । ਨੇਦਿੑष੍ਠੋ॒ ਹृਦ੍ਯੑਤਮਃ । ਨੇਦਿੑष੍ਠੋ॒ ਬ੍ਰਹ੍ਮੑਣੋ ਭਵਤਿ । ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ ॥ 50 ॥

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें आत्मानात्मान असो नित्य मंत्र म्हणलो. ताका हूत जाल्ल्यान चौथो प्रत्युत्तर दिलो. तो चतुर्हूत जालो. हो चतुर्हूत अशेंच नांव आसा. ताका चतुर्हूत अशें परोक्षपणान म्हणतात. देवांक परोक्ष प्रिय आसा. ताणें ताका म्हणलें: तूं म्हाका सगळ्यांत लागीं हूत जाल्ल्यान प्रत्युत्तर दिलें. तुवें हांकां नांव दिलें. देखून हांकां चतुर्होतार अशें म्हणतात. देखून पुत्रांमदीं आज्ञा पाळपी, हृदयाक सगळ्यांत लागीं, ब्रह्माक सगळ्यांत लागीं जाता, जो हें अशें जाणता. ^AI

(ਦੇ॒ਵਾਃ - षਡ੍ਢੂੑਤੋ-ऽਭਵ॒ਤ੍ - ਪਞ੍ਚੑਹੋ॒ਤੇਤ੍ਯਾਚੑਕ੍षਤੇ ਪ॒ਰੋਕ੍षੇੑਣਾ - ਸ਼੍ਰੌषੀ॒-ष੍षਟ੍ਚੑ) (ਅ. 11)
(ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨਃ॒ ਕਿਂ - ਦਕ੍षਿੑਣਾਂ॒ - ਁਯੋ ਵਾ ਅਵਿੑਦ੍ਵਾ॒ਨ੍ - ਤਸ੍ਯ॒ ਵੈ - ਬ੍ਰੑਹ੍ਮਵਾ॒ਦਿਨੋ॒ ਯ-ਦ੍ਦਸ਼ੑਹੋਤਾਰਃ - ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒ ਵ੍ਯਸ੍ਰਂ - ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਃ॒ ਪੁਰੁੑषਂ - ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਰਕਾਮਯਤ॒ ਸ ਤਪ॒-ਸ੍ਸੋ᳚-ऽਨ੍ਤਰ੍ਵਾ᳚ਨ੍ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾ॒ਦਿਨੋ॒ ਯੋ ਵਾ ਇ॒ਮਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਯਾਤ੍ - ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿ॒-ਸ੍ਸੋਮ॒ਗ੍ਂ॒ ਰਾਜਾੑਨਂ॒ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ᳚ਤ੍ ਮ॒ਨ੍ਵਦੇਕਾੑਦਸ਼)
(ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨ॒ - ਸ੍ਤਸ੍ਯ॒ ਵਾ ਅ॒ਗ੍ਨੇ--ਰ੍ ਯਦ੍ਵਾ ਇ॒ਦ-ਙ੍ਕਿਞ੍ਚੑ - ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਰਕਾਮਯਤ॒ -ਯ ਏ॒ਵਾਸ੍ਯੑ ਦਕ੍षਿਣ॒ਤਃ ਪੑਞ੍ਚਾ॒ਸ਼ਤ੍)

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)
(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)
(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(देव - षड्ढूत जालो - पंचहूत अशें परोक्षपणान म्हणतात - तुवें ऐकलें - षट्च) (अ. ११) (ब्रह्मवादी - कितें - दक्षिणा - जो खरोच अविद्वान - ताची वै - ब्रह्मवादी - जे दशहोतार - प्रजापति - व्यस्रं - प्रजापतिनें पुरुष - प्रजापतिनें कामना केली - तो तप - तो अंतर्वान - ब्रह्मवादी - जो वा हें विद्यात् - प्रजापति - सोम राजा - ब्रह्मात् मन्वदेकादश) (ब्रह्मवादी - ताची वै अग्ने - जें वा हें किंच - प्रजापतिनें कामना केली - जो एवास्य दक्षिणतः पंचाशत्) ^AI

(ਬ੍ਰ॒ਹ੍ਮ॒ਵਾ॒ਦਿਨੋ॒ - ਯ ਏ॒ਵਂ-ਵੇਁਦੑ )

॥ ਹਰਿਃੑ ਓਮ੍ ॥
॥ ਕृष੍ਣ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੀਯ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾष੍ਟਕੇ ਤृਤੀਯਃ ਪ੍ਰਪਾਠਕ-ਸ੍ਸਮਾਪ੍ਤਃ ॥

|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

हरि ओम्. कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणांत दुसऱ्या अष्टकांत तिसरो प्रपाठक संपलो. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणशेषः

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - सर्वेषां होतृमन्त्राणा-ञ्चतुर्होतृशब्देन व्यवहार

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कि-ञ्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वमिति॑ । यदे॒वैषु च॑तु॒र्धा होता॑रः । तेन॒ चतु॑र्होतारः । तस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्ते । तच्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वम् ॥ सोमो॒ वै चतु॑र्होता । अ॒ग्निः पञ्च॑होता । धा॒ता षड्ढो॑ता । इन्द्रः॑ स॒प्तहो॑ता ॥ 1 ॥

प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होता । य ए॒व-ञ्चतु॑र्होतृणा॒-मृद्धिं॒-वेँद॑ । ऋ॒ध्नोत्ये॒व ॥ य ए॑षामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॑ । बन्धु॑मान्भवति । य ए॑षामे॒व-ङ्क्लृप्तिं॒-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । य ए॑षामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवान्-भवति । य ए॑षामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॑ ॥ 2 ॥

प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । अथ॒ कस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्त॒ इति॑ । इन्द्रो॒ वै चतु॑र्होता । इन्द्रः॒ खलु॒ वै श्रेष्ठो॑ दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑नात् । य ए॒वमिन्द्र॒ग्ग्॒ श्रेष्ठ॑-न्दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑ना॒-द्वेद॑ । वसि॑ष्ठ-स्समा॒नाना᳚-म्भवति । तस्मा॒च्छ्रेष्ठ॑मा॒यन्त॑-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ । की॒र्तिर॑स्य॒ पूर्वा-ऽऽग॑च्छति ज॒नता॑माय॒तः । अथो॑ एन-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑ बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ ॥ 3 ॥

(स॒प्तहो॑ता - प्रति॒ष्ठां-वेँद॑ - बुद्ध्यन्ते॒ षट्च॑) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - नैमित्तिको होतृमन्त्रहोमः

दक्षि॑णा-म्प्रतिग्रही॒ष्यन्-थ्स॒प्तद॑श॒ कृत्वो-ऽपा᳚न्यात् । आ॒त्मान॑मे॒व समि॑न्धे । तेज॑से वी॒र्या॑य । अथो᳚ प्र॒जाप॑तिरे॒वैना᳚-म्भू॒त्वा प्रति॑ गृह्णाति । आ॒त्मनो ऽना᳚र्त्यै ॥ यद्ये॑न॒मार्त्-वि॑ज्या-द्वृ॒तग्ं सन्त॑-न्नि॒र्हरे॑रन्न् । आग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठन्न्॑ । प्र॒ति॒लो॒मं-विँ॒ग्राह᳚म् ॥ 4 ॥

प्रा॒णाने॒वास्योप॑दासयति ॥ यद्ये॑न॒-म्पुन॑रुप॒ शिक्षे॑युः । आग्नी᳚द्ध्र ए॒व जु॑हुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । प॒श्चा-त्प्रांआसी॑नः । अ॒नु॒लो॒म-मवि॑ग्राहम् । प्रा॒णाने॒वास्मै॑ कल्पयति ॥ प्राय॑श्चित्ती॒-वाघोते-त्यृ॑तुमु॒ख ऋ॑तुमुखे जुहोति । ऋ॒तूने॒वास्मै॑ कल्पयति । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ 5 ॥

क्लृ॒ता अ॑स्मा ऋ॒तव॒ आय॑न्ति ॥ षड्ढो॑ता॒ वै भू॒त्वा प्र॒जाप॑तिरि॒दग्ं सर्व॑मसृजत । स मनो॑-ऽसृजत । मन॒सो-ऽधि॑ गाय॒त्रीम॑सृजत । तद्गा॑य॒त्रीं-यँश॑ आर्च्छत् । तामा-ऽल॑भत । गा॒य॒त्रि॒या अधि॒ छन्दाग्॑स्य सृजत । छन्दो॒भ्यो-ऽधि॒ साम॑ । त-थ्साम॒ यश॑ आर्च्छत् । तदा-ऽल॑भत ॥ 6 ॥

साम्नो-ऽधि॒ यजूग्॑ष्यसृजत । यजु॒र्भ्यो-ऽधि॒ विष्णु᳚म् । त-द्विष्णुं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । वि॒ष्णोरद्ध्योष॑धीरसृजत । ओष॑धी॒भ्यो-ऽधि॒ सोम᳚म् । त-थ्सोमं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । सोमा॒दधि॑ प॒शून॑सृजत । प॒शुभ्यो-ऽधीन्द्र᳚म् ॥ 7 ॥

तदिन्द्रं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तदे॑न॒-न्नाति॒ प्राच्य॑वत । इन्द्र॑ इव यश॒स्वी भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ । नैनं॒-यँशो-ऽति॒ प्रच्य॑वते ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्किञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒नस्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ ब॒र॒ःइषा॒ प्रती॑या॒द्गां-वाँ-ऽश्वं॑-वाँ । ए॒तद्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॑ । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ प्रत्ये॑ति ॥ 8 ॥

(वि॒ग्राह॑ - मृ॒तव॒ - स्तदा-ऽल॑भ॒ - तेन्द्रं॑ - गृह्णीया॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - केशवपनाङ्ग-म्पुष्टिवेदनं

यो वा अवि॑द्वा-न्निव॒र्तय॑ते । विशी॑र्षा॒ सपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति । अथ॒ यो वि॒द्वा-न्नि॑व॒र्तय॑ते । सशी॑र्षा॒ विपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति ॥ दे॒वता॒ वै स॒प्त पुष्टि॑कामा॒ न्य॑वर्तयन्त । अ॒ग्निश्च॑ पृथि॒वी च॑ । वा॒युश्चा॒न्तरि॑क्ष-ञ्च । आ॒दि॒त्यश्च॒ द्यौश्च॑ च॒न्द्रमाः᳚ । अ॒ग्निर्न्य॑वर्तयत । स सा॑ह॒स्र-म॑पुष्यत् ॥ 9 ॥

पृ॒थि॒वी न्य॑वर्तयत । सौष॑धीभि॒-र्वन॒स्पति॑भि-रपुष्यत् । वा॒युर्न्य॑वर्तयत । स मरी॑चीभि-रपुष्यत् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्न्य॑वर्तयत । तद्वयो॑भि-रपुष्यत् । आ॒दि॒त्यो न्य॑वर्तयत । स र॒श्मिभि॑-रपुष्यत् । द्यौर्न्य॑वर्तयत । सा नक्ष॑त्रै-रपुष्यत् । च॒न्द्रमा॒ न्य॑वर्तयत । सो॑-ऽहोरा॒त्रै-र॑र्धमा॒सै-र्मासैर्॑ ऋ॒तुभिः॑ संवँथ्स॒रेणा॑-पुष्यत् । तान्पोषा᳚न्-पुष्यति । याग्स्ते-ऽपु॑ष्यन्न् । य ए॒वं-विँ॒दान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च ॥ 10 ॥

(अ॒पु॒ष्य॒न् - नक्ष॑त्रैरपुष्य॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - प्रतिग्रहमन्त्रमहिमज्ञानम्

तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽर्धमि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. हिर॑ण्य-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अ॒र्धम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै सोम॑स्य॒ वासः॑ प्रतिजग्र॒हुषः॑ । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 11 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वासः॑ प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । तृती॑यमस्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै रु॒द्रस्य॒ गा-म्प्र॑तिजग्र॒हुषः॑ । च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तामे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स च॑तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त ॥ 12 ॥

च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्गा-म्प्र॑ति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । च॒तु॒र्थम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स प॑ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वानश्व॑-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ ॥ 13 ॥

अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । प॒ञ्च॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्पुरु॑ष-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । ष॒ष्ठम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ 14 ॥

तस्य॒ वै मनो॒स्तल्प॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स स॑प्त॒ममि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्स्तल्प॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स॒प्त॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ तस्य॒ वा उ॑त्ता॒नस्या᳚ङ्गीर॒सस्या प्रा॑ण-त्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 15 ॥

तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान प्रा॑ण-त्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒ष्ट॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑ गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्कि-ञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न-स्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑ गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ 16 ॥

(तृती॑यमिन्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामच् - चतु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्मन्नु॒पाध॒ - त्ताश्व॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ - ष॒ष्ठ॑मस्येन्द्रि॒यस्याप॑क्राम -त्यष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामत् - प्रति गृह्णी॒याच् च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)

(तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य॒ग्ं॒ सोम॑स्य॒ वास॒स्तदे॒तेन॑ रु॒द्रस्य॒ गा-न्तामे॒तेन॒ वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष॒-म्मनो॒स्तल्प॒-न्तमे॒तेनो᳚त्ता॒नस्य॒ तदे॒तेनाप्रा॑ण॒द्य-द्वै )

(अ॒र्ध-न्तृती॑यमष्ट॒म-न्तच्च॑तु॒र्थ-न्ता-म्प॑ञ्च॒मग्ं ष॒ष्ठग्ं स॑प्त॒मन्तम् ।

तदे॒तेन॒ द्वे तामे॒तेनैक॒-न्तमे॒तेन॒ त्रीणि॒ तदे॒तेनैकं᳚ )

अनुवाकं 5 - प्रश्नोत्तररूपो ब्रह्मविषयस्संवाँदः

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ॥ य-द्दश॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॑ प्र॒जा अ॑सृज॒न्तेति॑ । प्र॒जाप॑तिना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॑ प्र॒जा अ॑सृजन्त ॥ यच्चतु॑र्होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनौष॑धी-रसृज॒न्तेति॑ । सोमे॑न॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 17 ॥

तेनौष॑धी-रसृजन्त ॥ य-त्पञ्च॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त । केनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्ज॒तेति॑ । अ॒ग्निना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒न्-प्राणु॑दन्त । तेनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्जत ॥ य-थ्षड्ढो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 18 ॥

केन॒र्तून॑-कल्पय॒न्तेति॑ । धा॒त्रा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒र्तून॑कल्पयन्त ॥ य-थ्स॒प्तहो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॒ सुव॑रायन्न् । केने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ । अ॒र्य॒म्णा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒ सुव॑रायन्न् । तेने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ ॥ 19 ॥

ए॒ते वै दे॒वा गृ॒हप॑तयः । तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान् । अप्य॒न्यस्य॑ गार्हप॒ते दीक्ष॑ते । अ॒वा॒न्त॒रमे॒व स॒त्रिणा॑-मृद्ध्नोति ॥ यो वा अ॑र्य॒मणं॒-वेँद॑ । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य॒ज्ञो वा अ॑र्य॒मा । आर्या॑वस॒तिरिति॒ वै तमा॑हु॒र्य-म्प्र॒शग्ंस॑न्ति ॥ आर्या॑ वस॒तिर्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 20 ॥

यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॒-ञ्चतु॑र्होतारः । चतु॑र्होतृ॒भ्यो-ऽधि॑ य॒ज्ञो निमि॑र्तः । स य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वि॒वदे॑त । अ॒हमे॒व भूयो॑ वेद । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्॒. वेदेति॑ । स ह्ये॑व भूयो॒ वेद॑ । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्.॒ वेद॑ ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होतॄ॒न्॒. वेद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति ॥ 21 ॥

सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिज॑यति । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । सोम॒श्चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒ग्निः पञ्च॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । धा॒ता षड्ढो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒र्य॒मा स॒प्तहो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । ए॒ते वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता॑रः । तान्. य ए॒वं-वेँद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति । सर्वा॒ दिशो॒-ऽभि ज॑यति ॥ 22 ॥

(आ॒र्ध्नु॒व॒ - न्ना॒ध्नु॒व॒ - न्नित्ये॒ - वं-वेँदा᳚ - त्ति॒ - सर्वा॒ दिशो॒भि ज॑यति ) (अ. 5)

(वै तेन॑ स॒त्र-ङ्केन॑)

2.3.6 अनुवाकं - होतृप्रशंसाप्रसङ्गेन क्रतूनामृत्विग् विशेषव्यवस्थापनम्, अग्निहोत्रस्य प्राशस्त्य-ञ्च

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा व्य॑स्रग्ंसत । स हृद॑य-म्भू॒तो॑-ऽशयत् । आत्म॒न्॒. हा(3) इत्यह्व॑यत् । आपः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता अ॑ग्निहो॒त्रेणै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । ताः कुसि॑न्ध॒मुपौ॑हन्न् । तस्मा॑दग्निहो॒त्रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । एक॑ ऋ॒त्विक् ॥ च॒तु॒ष्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । अ॒ग्नि-र्वा॒यु-रा॑दि॒त्य-श्च॒न्द्रमाः᳚ ॥ 23 ॥

ते प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते द॑र्शपूर्णमा॒साभ्या॑मे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑हग्ग्-श्च॒त्वार्यङ्गा॑नि । तस्मा᳚-द्दर्शपूर्णमा॒सयो᳚-र्यज्ञक्र॒तोः । च॒त्वार॑ ऋ॒त्विजः॑ ॥ प॒ञ्च॒ कृत्वो-ऽह्व॑यत् । प॒शवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒ल् ँलोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् । तस्मा᳚च्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तोः ॥ 24 ॥

पञ्च॒र्त्विजः॑ ॥ ष॒ट्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । ऋ॒तवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते प॑शुब॒न्धेनै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒न्-थ्स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तस्मा᳚त्-पशुब॒न्धस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । षडृ॒त्विजः॑ ॥ स॒प्त॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । होत्राः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता-स्सौ॒म्येनै॒वाद्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त ॥ 25 ॥

ता उपौ॑हन्-थ्स॒प्तशी॑र्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान् । तस्मा᳚-थ्सौ॒म्यस्या᳚द्ध्व॒रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । स॒प्त होत्राः॒ प्राची॒र्वष॑ट्कुर्वन्ति ॥ द॒श॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । तपः॒ प्रत्य॑शृणोत् । तत्-कर्म॑णै॒व सं॑वँथ्स॒रेण॒ सर्वै᳚र्यज्ञक्र॒तुभि॒रुप॑ प॒र्याव॑र्तत । त-थ्सर्व॑मा॒त्मान॒-मप॑रिवर्ग॒-मुपौ॑हत् । तस्मा᳚थ्- संवँथ्स॒रे सर्वे॑ यज्ञक्र॒तवो-ऽव॑रुद्ध्यन्ते ॥ तस्मा॒-द्दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । एक॑होत्रे ब॒लिग्ं ह॑रन्ति । हर॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 26 ॥

(च॒न्द्रमा᳚ - श्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तो - र॑द्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त - स॒प्तहो॑ता च॒त्वारि॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - अग्निहोत्रस्य सर्वक्रतुरुद्भावसाधनेन प्रशंसा

प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑ष-मसृजत । सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् । ममा॒य-मन्न॑म॒स्त्विति॑ । सो॑-ऽबिभेत् । सर्वं॒-वैँ मा॒-ऽय-म्प्रध॑क्ष्य॒तीति॑ । स ए॒ताग्-श्चतु॑र्होतॄनात्म॒-स्पर॑णानपश्यत् । तान॑जुहोत् । तैर्वै स आ॒त्मान॑-मस्पृणोत् ॥ यद॑ग्निहो॒त्र-ञ्जु॒होति॑ । एक॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोत्यग्निहो॒त्रम् ॥ 27 ॥

कुसि॑न्ध-ञ्चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । चतु॑र्होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति दर्शपूर्णमा॒सौ । च॒त्वारि॑ चा॒त्मनो-ऽङ्गा॑नि स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । स॒मित्प॑ञ्च॒मी । पञ्च॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति चातुर्मा॒स्यानि॑ । लोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् ॥ 28 ॥

तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति । षड्ढो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति पशुब॒न्धम् । स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति ॥ 29 ॥

स॒मि-थ्स॑प्त॒मी । स॒प्तहो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रम् । स॒प्त चा॒त्मनः॑ शीर्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान्-थ्स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॒होति॑ । द्विर्निमा᳚र्ष्टि । द्विः प्राश्ञा॑ति । दश॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति संवँथ्स॒रम् । सर्व॑-ञ्चा॒त्मान॒-मप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ 30 ॥

(अ॒ग्नि॒हो॒त्रं - म॒ज्जानं॒ - द्विर्जु॑हो॒ - त्यप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोत्येक॑-ञ्च ) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - सृष्टिसाधनत्वेन होतृमन्त्रासामर्थ्य प्रशंसा

[(अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः) इस् ओन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिओन् , नोत् अ मन्त्र]

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स हरि॑त-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-थ्स्त्र्य॑न्तर्व॑त्नी । हरि॑णी स॒ती श्या॒वा भ॑वति । स वि॒जाय॑मानो॒ गर्भे॑णाताम्यत् । स ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-त्ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो भ॑वति । तस्यासु॑रे॒वाजी॑वत् ॥ 31 ॥

तेनासु॒ना-ऽसु॑रानसृजत । तदसु॑राणा-मसुर॒त्वम् । य ए॒वमसु॑राणा-मसुर॒त्वं-वेँद॑ । असु॑माने॒व भ॑वति । नैन॒मसु॑र्जहाति ॥ सो-ऽसु॑रान्-थ्सृ॒ष्ट्वा पि॒तेवा॑मन्यत । तदनु॑ पि॒तॄन॑सृजत । तत्-पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वम् । य ए॒व-म्पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वं-वेँद॑ । पि॒तेवै॒व स्वाना᳚-म्भवति ॥ 32 ॥

यन्त्य॑स्य पि॒तरो॒ हव᳚म् ॥ स पि॒तॄन्-थ्सृ॒ष्ट्वा ऽम॑नस्यत् । तदनु॑ मनु॒ष्या॑-नसृजत । तन्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वम् । य ए॒व-म्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वं-वेँद॑ । म॒न॒स्व्ये॑व भ॑वति । नैन॒-म्मनु॑र्जहाति ॥ तस्मै॑ मनु॒ष्या᳚न्-थ्ससृजा॒नाय॑ । दिवा॑ देव॒त्रा ऽभ॑वत् । तदनु॑ दे॒वान॑सृजत । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दिवा॑ है॒वास्य॑ देव॒त्रा भ॑वति ॥ तानि॒ वा ए॒तानि॑ च॒त्वार्यम्भाग्ं॑सि । दे॒वा म॑नु॒ष्याः᳚ पि॒तरो-ऽसु॑राः ॥ तेषु॒ सर्वे॒ष्वम्भो॒ नभ॑ इव भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 33 ॥

(अ॒जी॒व॒थ् - स्वाना᳚-म्भवति - दे॒वान॑सृजत स॒प्त च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - वायुरूपत्वज्ञानेन होतृमन्त्राणा-म्प्रशंसा

[(य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑) इस् ऒन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिऒन् , नॊत् अ मन्त्र]

ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् । यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रियात् । न पु॒रा ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑येत । प॒शु॒मान्-थ्स्या᳚त् । वि॒न्देत॑ प्र॒जाम् ॥ यो वा इ॒मं-वेँद॑ ॥ 34 ॥

यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रेति । न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ अ॒द्भ्यः प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि सम्प॑वते ॥ 35 ॥

अ॒स्याः प॑वते । इ॒माम॒भि प॑वते । इ॒माम॒भि सम्प॑वते । अ॒ग्नेः प॑वते । अ॒ग्निम॒भि प॑वते । अ॒ग्निम॒भि स-म्प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षा-त्पवते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि स-म्प॑वते । आ॒दि॒त्या-त्प॑वते ॥ 36 ॥

आ॒दि॒त्यम॒भि प॑वते । आ॒दि॒त्यम॒भि स-म्प॑वते । द्योः प॑वते । दिव॑म॒भि प॑वते ॥ दिव॑म॒भि स-म्प॑वते । दि॒ग्भ्यः प॑वते । दिशो॒-ऽभि प॑वते । दिशो॒-ऽभि स-म्प॑वते । स यत्-पु॒रस्ता॒द्वाति॑ । प्रा॒ण ए॒व भू॒त्वा पु॒रस्ता᳚द्वाति ॥ 37 ॥

तस्मा᳚त्-पु॒रस्ता॒-द्वान्त᳚म् । सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति । प्रा॒णो हि प्रि॒यः प्र॒जाना᳚म् । प्रा॒ण इ॑व प्रि॒यः प्र॒जाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष प्रा॒ण ए॒व ॥ अथ॒ य-द्द॑क्षिण॒तो वाति॑ । मा॒त॒रिश्वै॒व भू॒त्वा द॑क्षिण॒तो वा॑ति । तस्मा᳚-द्दक्षिण॒तो वान्तं॑-विँ॒द्यात् । सर्वा॒ दिश॒ आवा॑ति ॥ 38 ॥

सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ विवा॑ति । सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ संवाँ॒तीति॑ । स वा ए॒ष मा॑त॒रिश्वै॒व ॥ अथ॒ यत्-प॒श्चाद्वाति॑ । पव॑मान ए॒व भू॒त्वा प॒श्चाद्वा॑ति । पू॒तम॑स्मा॒ आह॑रन्ति । पू॒तमुप॑हरन्ति । पू॒तम॑श्नाति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष पव॑मान ए॒व ॥ 39 ॥

अथ॒ यदु॑त्तर॒तो वाति॑ । स॒वि॒तैव भू॒त्वोत्त॑र॒तो वा॑ति । स॒वि॒तेव॒ स्वाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष स॑वि॒तैव ॥ ते य ए॑न-म्पु॒रस्ता॑दा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ पु॒रस्ता᳚त्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । पु॒रस्ता॒दित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-न्दक्षिण॒त आ॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति ॥ 40 ॥

य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । द॒क्षि॒ण॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-म्प॒श्चादा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ प॒श्चात्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । प॒श्चादित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑नमुत्तर॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न्ति । य ए॒वास्यो᳚त्तर॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति ॥ 41 ॥

उ॒त्त॒र॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ तस्मा॑ दे॒वं-विँ॒द्वान् । वीव॑ नृत्येत् । प्रेव॑ चलेत् । व्यस्ये॑वा॒क्ष्यौ भा॑षेत । म॒ण्टये॑दिव । क्रा॒थये॑दिव । शृ॒ङ्गा॒येते॑व ॥ उ॒त मोप॑वदेयुः । उ॒त मे॑ पा॒प्मान॒-मप॑हन्यु॒रिति॑ ॥ स या-न्दिशग्ं॑ स॒निमे॒ष्यन्-थ्स्यात् । य॒दा ता-न्दिशं॒-वाँतो॑ वा॒यात् । अथ॒ प्रवे॒यात् । प्र वा॑ धापयेत् (धावयेत्) । सा॒तमे॒व र॑दि॒तं-व्यूँ॑ढ-ङ्ग॒न्धम॒भि प्रच्य॑वते । आ-ऽस्य॒ त-ञ्ज॑नप॒द-म्पूर्वा॑ की॒र्तिर्ग॑च्छति ॥ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 42 ॥

(वेद॒ - सम्प॑वत - आदि॒त्या-त्प॑वते - वा॒त्या - वा᳚त्ये॒ - ष पव॑मान ए॒व - द॑क्षिण॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न् - त्युत्तर॒तः पा॒प्मान॒स्ताग्स्ते ऽप॑घ्न॒ - न्तीत्य॒ष्टौ च॑) (अ. 9)

अनुवाकं 10 - दशहोतृमन्त्राणा-ङ्काम्यप्रयोगः

प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नमसृजत । त-न्त्रयो॒ वेदा॒ अन्व॑सृज्यन्त । तान्. हस्ते॑-ऽकुरुत । अथ॒ ह सीता॑ सावि॒त्री । सोम॒ग्ं॒ राजा॑न-ञ्चकमे । श्र॒द्धामु॒ स च॑कमे । सा ह॑ पि॒तर॑-म्प्र॒जाप॑ति॒-मुप॑ससार । तग्ं हो॑वाच । नम॑स्ते अस्तु भगवः । उप॑ त्वा-ऽयानि ॥ 43 ॥

प्र त्वा॑ पद्ये ॥ सोमं॒-वैँ राजा॑न-ङ्कामये । श्र॒द्धामु॒ स का॑मयत॒ इति॑ । तस्या॑ उ॒ ह स्था॑ग॒रम॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑ होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑तार-मु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ ॥ 44 ॥

आ-ऽस्यार्धं-वँ॑व्राज । ताग्ं हो॒दीक्ष्यो॑वाच । उप॒ मा-ऽऽव॑र्त॒स्वेति॑ । तग्ं हो॑वाच । भोग॒-न्तु म॒ आच॑क्ष्व । ए॒त-न्म॒ आच॑क्ष्व । यत्ते॑ पा॒णाविति॑ । तस्या॑ उ॒ ह त्रीन्. वेदा॒-न्प्रद॑दौ । तस्मा॒दु ह॒ स्त्रियो॒ भोग॒मैव हा॑रयन्ते ॥ स यः का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒मिति॑ ॥ 45 ॥

यं-वाँ॑ का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒दिति॑ । तस्मा॑ ए॒तग्ग् स्था॑ग॒र-म॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑ता-रमु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ । आ-ऽस्यार्धं-व्रँ॑जेत् । प्रि॒यो है॒व भ॑वति ॥ 46 ॥

(अ॒या॒ - न्य॒ल॒ङ्कृत्य॑ - स्या॒मिति॑ - भवति) (अ. 10)

अनुवाकं 11 - दशहोत्रादिमन्त्रनाम्ना-म्प्रवृत्तिनिमित्तम्

ब्रह्मा᳚त्म॒न्-वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ । आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स दश॑हूतो-ऽभवत् । दश॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-न्दश॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । दश॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 47 ॥

आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स स॒प्तहू॑तो-ऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं स॒प्तहू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । स॒प्तहो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स षड्ढू॑तो-ऽभवत् ॥ 48 ॥

षड्ढू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं षड्ढू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । षड्ढो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑ शृणोत् । स पञ्च॑ हूतो-ऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-म्पञ्च॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण ॥ 49 ॥

प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स चतु॑र्हूतो-ऽभवत् । चतु॑र्हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-ञ्चतु॑र्हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । चतु॑र्हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ मे॒ नेदि॑ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः । त्वयै॑-नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नु है॑ना॒ग्॒-श्चतु॑र्होतार॒ इत्याच॑क्षते । तस्मा᳚-च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ग्ं॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 50 ॥

(दे॒वाः - षड्ढू॑तो-ऽभव॒त् - पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑णा - श्रौषी॒-ष्षट्च॑) (अ. 11)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनः॒ किं - दक्षि॑णां॒ - ँयो वा अवि॑द्वा॒न् - तस्य॒ वै - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ य-द्दश॑होतारः - प्र॒जाप॑ति॒ व्यस्रं - प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑षं - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ स तप॒-स्सो᳚-ऽन्तर्वा᳚न् - ब्रह्मवा॒दिनो॒ यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒ - ब्रह्मा᳚त् म॒न्वदेका॑दश)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिन॒ - स्तस्य॒ वा अ॒ग्ने--र् यद्वा इ॒द-ङ्किञ्च॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ -य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः प॑ञ्चा॒शत्)

(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - य ए॒वं-वेँद॑ )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.3 - ਹੋਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼ੇषਃ - ਕृष੍ਣ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਪਾਠਃ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ