2.2 - Hotribrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Prajapatirakamayata Prajah — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - હોતૃબ્રાહ્મણમ્

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - દશહોતૃમન્ત્રસ્ય ક્રત્વર્થપુરુષાર્થપ્રયોગૌ

પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત પ્ર॒જા-સ્સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્ય॑ દર્ભસ્ત॒મ્બે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તા અ॑સ્માથ્સૃ॒ષ્ટા અપા᳚ક્રામન્ન્ । તા ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । યઃ કા॒મયે॑ત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ દશ॑હોતાર॒-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્ય॑ દર્ભસ્ત॒મ્બે જુ॑હુયાત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતા ॥ 1 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્ર જા॑યતે ॥ મન॑સા જુહોતિ । મન॑ ઇવ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ પૂ॒ર્ણયા॑ જુહોતિ । પૂ॒ર્ણ ઇ॑વ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ ન્યૂ॑નયા જુહોતિ । ન્યૂ॑ના॒દ્ધિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અસૃ॑જત । પ્ર॒જાના॒ગ્ં॒ સૃષ્ટ્યૈ᳚ ॥ 2 ॥

દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બે જુ॑હોતિ । એ॒તસ્મા॒દ્વૈ યોનેઃ᳚ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । યસ્મા॑દે॒વ યોનેઃ᳚ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અસૃ॑જત । તસ્મા॑દે॒વ યોનેઃ॒ પ્ર જા॑યતે ॥ બ્રા॒હ્મ॒ણો દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપા᳚સ્તે । બ્રા॒હ્મ॒ણો વૈ પ્ર॒જાના॑-મુપદ્ર॒ષ્ટા । ઉ॒પ॒દ્ર॒ષ્ટુ॒મત્યે॒વ પ્ર જા॑યતે ॥ ગ્રહો॑ ભવતિ । પ્ર॒જાનાગ્ં॑ સૃ॒ષ્ટાના॒-ન્ધૃત્યૈ᳚ ॥ ય-મ્બ્રા᳚હ્મ॒ણં-વિઁ॒દ્યાં-વિઁ॒દ્વાગ્ંસં॒-યઁશો॒ નર્ચ્છેત્ ॥ 3 ॥

સો-ઽર॑ણ્ય-મ્પ॒રેત્ય॑ । દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બ-મુ॒દ્ગ્રત્થ્ય॑ । બ્રા॒હ્મ॒ણ-ન્દ॑ક્ષિણ॒તો નિ॒ષાદ્ય॑ । ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્ વ્યાચ॑ક્ષીત । એ॒તદ્વૈ દે॒વાના᳚-મ્પર॒મ-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્મ॑ । યચ્ચતુ॑ર્હોતારઃ । તદે॒વ પ્ર॑કા॒શ-ઙ્ગ॑મયતિ । તદે॑ન-મ્પ્રકા॒શ-ઙ્ગ॒તમ્ । પ્ર॒કા॒શ-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગમયતિ ॥ દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બ-મુ॒દ્ગ્રત્થ્ય॒ વ્યાચ॑ષ્ટે ॥ 4 ॥

અ॒ગ્નિ॒વાન્. વૈ દ॑ર્ભસ્ત॒મ્બઃ । અ॒ગ્નિ॒વત્યે॒વ વ્યાચ॑ષ્ટે ॥ બ્રા॒હ્મ॒ણો દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપા᳚સ્તે । બ્રા॒હ્મ॒ણો વૈ પ્ર॒જાના॑-મુપદ્ર॒ષ્ટા । ઉ॒પ॒દ્ર॒ષ્ટુ॒-મત્યે॒વૈનં॒-યઁશ॑ ઋચ્છતિ ॥ ઈ॒શ્વ॒ર-ન્તં-યઁશો-ઽર્તો॒રિત્યા॑હુઃ । યસ્યાન્તે᳚ વ્યા॒ચષ્ટ॒ ઇતિ॑ । વર॒સ્તસ્મૈ॒ દેયઃ॑ । યદે॒વૈન॒-ન્તત્રો॑પ॒ નમ॑તિ । તદે॒વાવ॑ રુન્ધે ॥ 5 ॥

અ॒ગ્નિમા॒દધા॑નો॒ દશ॑હોત્રા॒ ઽરણિ॒મવ॑દદ્ધ્યાત્ । પ્રજા॑તમે॒વૈન॒-માધ॑ત્તે । તેનૈ॒વોદ્દ્રુત્યા᳚ગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॑હુયાત્ । પ્રજા॑તમે॒વૈન॑જ્જુહોતિ । હ॒વિર્નિ॑ર્વ॒ફ્સ્યન્-દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । પ્રજા॑તમે॒વૈન॒-ન્નિર્વ॑પતિ । સા॒મિ॒ધે॒ની-ર॑નુવ॒ક્ષ્યન્-દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । સા॒મિ॒ધે॒નીરે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । અથો॑ ય॒જ્ઞો વૈ દશ॑હોતા । ય॒જ્ઞમે॒વ ત॑નુતે ॥ 6 ॥

અ॒ભિ॒ચર॒ન્-દશ॑હોતાર-ઞ્જુહુયાત્ । નવ॒ વૈ પુરુ॑ષે પ્રા॒ણાઃ । નાભિ॑ર્દશ॒મી । સપ્રા॑ણમે॒વૈન॑-મ॒ભિચ॑રતિ । એ॒તાવ॒દ્વૈ પુરુ॑ષસ્ય॒ સ્વમ્ । યાવ॑-ત્પ્રા॒ણાઃ । યાવ॑દે॒વાસ્યાસ્તિ॑ । તદ॒ભિચ॑રતિ ॥ સ્વકૃ॑ત॒ ઇરિ॑ણે જુહોતિ પ્રદ॒રે વા᳚ । એ॒તદ્વા અ॒સ્યૈ નિર્-ઋ॑તિગૃહીતમ્ । નિર્-ઋ॑તિ ગૃહીત એ॒વૈન॒-ન્નિર્-ઋ॑ત્યા ગ્રાહયતિ ॥ ય-દ્વા॒ચઃ ક્રૂ॒રમ્ । તેન॒ વષ॑ટ્કરોતિ । વા॒ચ એ॒વૈન॑-ઙ્ક્રૂ॒રેણ॒ પ્ર વૃ॑શ્ચતિ । તા॒જગાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ ॥ 7 ॥

(દશ॑હોતા॒ - સૃષ્ટ્યા॑ - ઋ॒ચ્છે-દ્- વ્યાચ॑ષ્ટે - રુન્ધ - એ॒વ ત॑નુતે॒ - નિર્-ઋ॑તિગૃહીત॒-મ્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - ચતુર્હોત્રાદિમન્ત્રાણા-ઙ્ક્રત્વર્થપ્રયોગઃ

પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત દર્શપૂર્ણમા॒સૌ સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ઞ્ચતુ॑ર્હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ દ॑ર્શપૂર્ણમા॒સાવ॑સૃજત । તાવ॑સ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટાવપા᳚ક્રામતામ્ । તૌ ગ્રહે॑ણા ગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સા-વા॒લભ॑માનઃ । ચતુ॑ર્હોતાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑-હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સાવે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે ॥ 8 ॥

ગ્રહો॑ ભવતિ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સયો᳚-સ્સૃ॒ષ્ટયો॒ર્ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત ચાતુર્મા॒સ્યાનિ॑ સૃજે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ ચા॑તુર્મા॒સ્યાન્ય॑સૃજત । તાન્ય॑સ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટાન્યપા᳚ક્રામન્ન્ । તાનિ॒ ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાન્યા॒લભ॑માનઃ ॥ 9 ॥

પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાન્યે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનાગ્ં॑ સૃ॒ષ્ટાના॒-ન્ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત પશુબ॒ન્ધગ્ં સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒તગ્ં ષડ્ઢો॑તાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ પ॑શુબ॒ન્ધમ॑સૃજત । સો᳚-ઽસ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટો ઽપા᳚ક્રામત્ । ત-ઙ્ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ ॥ 10 ॥

તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધેન॑ ય॒ક્ષ્યમા॑ણઃ । ષડ્ઢો॑તાર॒-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધમે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધસ્ય॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒રગ્ં સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒તગ્ં સ॒પ્તહો॑તાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒ર-મ॑સૃજત ॥ 11 ॥

સો᳚-ઽસ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટો-ઽપા᳚ક્રામત્ । ત-ઙ્ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । દી॒ક્ષિ॒ષ્યમા॑ણઃ । સ॒પ્તહો॑તાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । સૌ॒મ્યમે॒વાદ્ધ્વ॒રગ્ં સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । સૌ॒મ્યસ્યા᳚-દ્ધ્વ॒રસ્ય॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ દે॒વેભ્યો॒ વૈ ય॒જ્ઞો ન પ્રાભ॑વત્ । તમે॑તાવ॒ચ્છ-સ્સમ॑ભરન્ન્ ॥ 12 ॥

ય-થ્સ॑ભાં॒રાઃ । તતો॒ વૈ તેભ્યો॑ ય॒જ્ઞઃ પ્રાભ॑વત્ । ય-થ્સ॑ભાં॒રા ભવ॑ન્તિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રભૂ᳚ત્યૈ ॥ આ॒તિ॒ત્થ્યમા॒સાદ્ય॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખં-વાઁ આ॑તિ॒થ્યમ્ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ ય॒જ્ઞગ્ં સ॒ભૃન્ત્ય॒ પ્ર ત॑નુતે ॥ અય॑જ્ઞો॒ વા એ॒ષઃ । યો॑-ઽપ॒ત્નીકઃ॑ । ન પ્ર॒જાઃ પ્ર જા॑યેરન્ન્ । પત્ની॒ર્વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞમે॒વાકઃ॑ । પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નાય ॥ ઉ॒પ॒સથ્સુ॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । એ॒તદ્વૈ પત્ની॑ના-મા॒યત॑નમ્ । સ્વ એ॒વૈના॑ આ॒યત॒ને-ઽવ॑ કલ્પયતિ ॥ 13 ॥

(ત॒નુ॒ત॒ - આ॒લભ॑માનો - ઽગૃહ્ણા - દસૃજ - તાભર - ઞ્જાયેર॒ન્-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - ચતુર્હોતૃપઞ્ચહોતૃમન્ત્રગ્રહભાગયોઃ પુરુષાર્થ પ્રયોગઃ

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્ર જા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ ત્રિ॒વૃત॒ગ્ગ્॒ સ્તોમ॑-મસૃજત । ત-મ્પ॑ઞ્ચદ॒શસ્તોમો॑ મદ્ધ્ય॒ત ઉદ॑તૃણત્ । તૌ પૂ᳚ર્વપ॒ક્ષશ્ચા॑પરપ॒ક્ષશ્ચા॑ભવતામ્ । પૂ॒ર્વ॒પ॒ક્ષ-ન્દે॒વા અન્વસૃ॑જ્યન્ત । અ॒પ॒ર॒પ॒ક્ષ-મન્વસુ॑રાઃ । તતો॑ દે॒વા અભ॑વન્ન્ । પરા-ઽસુ॑રાઃ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ વસી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ ॥ 14 ॥

ત-મ્પૂ᳚ર્વપ॒ક્ષે યા॑જયેત્ । વસી॑યાને॒વ ભ॑વતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ પાપી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । તમ॑પરપ॒ક્ષે યા॑જયેત્ । પાપી॑યાને॒વ ભ॑વતિ । તસ્મા᳚-ત્પૂર્વપ॒ક્ષો॑ ¶પ॒ક્ષાત્-ક॑રુ॒ણ્ય॑તરઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતા । ચતુ॑ર્હોતા॒ પઞ્ચ॑હોતા । ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । ઋ॒તવઃ॑ સંવઁથ્સ॒રઃ ॥ 15 ॥

પ્ર॒જાઃ પ॒શવ॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ય એ॒વ-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ-મ્બ॒હોર્ભૂયાગ્ં॑સં॒-વેઁદ॑ । બ॒હોરે॒વ ભૂયા᳚-ન્ભવતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દેવાસુ॒રાન॑સૃજત । સ ઇન્દ્ર॒મપિ॒ નાસૃ॑જત । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । ઇન્દ્ર॑-ન્નો જન॒યેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । યથા॒ ઽહં-યુઁ॒ષ્માગ્ સ્તપ॒સા ઽસૃ॑ક્ષિ । એ॒વમિન્દ્ર॑-ઞ્જનયદ્ધ્વ॒મિતિ॑ ॥ 16 ॥

તે તપો॑-ઽતપ્યન્ત । ત આ॒ત્મન્નિન્દ્ર॑-મપશ્યન્ન્ । તમ॑બ્રુવન્ન્ । જાય॒સ્વેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કિ-મ્ભા॑ગ॒ધેય॑-મ॒ભિજ॑નિષ્ય॒ ઇતિ॑ । ઋ॒તૂન્-થ્સં॑વઁથ્સ॒રમ્ । પ્ર॒જાઃ પ॒શૂન્ । ઇ॒માલ્ ઁલો॒કાનિત્ય॑બ્રુવન્ન્ । તં-વૈઁ મા-ઽઽહુ॑ત્યા॒ પ્રજ॑નય॒તેત્ય॑બ્રવીત્ ॥ 17 ॥

ત-ઞ્ચતુ॑ર્હોત્રા॒ પ્રાજ॑નયન્ન્ ॥ યઃ કા॒મયે॑ત વી॒રો મ॒ આ જા॑યે॒તેતિ॑ । સ ચતુ॑ર્હોતાર-ઞ્જુહુયાત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ ચતુ॑ર્હોતા । પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્રજા॑યતે । જ॒જન॒દિન્દ્ર॑-મિન્દ્રિ॒યાય॒ સ્વાહેતિ॒ ગ્રહે॑ણ જુહોતિ । આ-ઽસ્ય॑ વી॒રો જા॑યતે । વી॒રગ્ં હિ દે॒વા એ॒તયા ઽઽહુ॑ત્યા॒ પ્રાજ॑નયન્ન્ ॥ આ॒દિ॒ત્યાશ્ચાઙ્ગિ॑રસશ્ચ સુવ॒ર્ગે લો॒કે᳚ ઽસ્પર્ધન્ત । વ॒ય-મ્પૂર્વે॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમિ॑યામ વ॒ય-મ્પૂર્વ॒ ઇતિ॑ ॥ 18 ॥

ત આ॑દિ॒ત્યા એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હોતાર-મપશ્યન્ન્ । ત-મ્પુ॒રા પ્રા॑તરનુવા॒કાદાગ્ની᳚દ્ધ્રે ઽજુહવુઃ । તતો॒ વૈ તે પૂર્વે॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ । ય-સ્સુ॑વ॒ર્ગકા॑મ॒-સ્સ્યાત્ । સ પઞ્ચ॑હોતાર-મ્પુ॒રા પ્રા॑તરનુવા॒કાદાગ્ની᳚દ્ધ્રે જુહુયાત્ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વૈ પઞ્ચ॑હોતા । સં॒વઁ॒થ્સ॒ર-સ્સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । સં॒વઁ॒થ્સ॒ર એ॒વર્તુષુ॑ પ્રતિ॒ષ્ઠાય॑ । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ તે᳚બ્રુવ॒-ન્નઙ્ગિ॑રસ આદિ॒ત્યાન્ ॥ 19 ॥

ક્વ॑ સ્થ । ક્વ॑ વ-સ્સ॒દ્ભ્યો હ॒વ્યં-વઁ॑ક્ષ્યામ॒ ઇતિ॑ । છન્દ॒-સ્સ્વિત્ય॑બ્રુવન્ન્ । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા-ન્ત્રિ॒ષ્ટુભિ॒-જગ॑ત્યા॒મિતિ॑ । તસ્મા॒ચ્છન્દઃ॑ સુ સ॒દ્ભ્ય આ॑દિ॒ત્યેભ્યઃ॑ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સીઃ પ્ર॒જા હ॒વ્યં-વઁ॑હન્તિ । વહ॑ન્ત્યસ્મૈ પ્ર॒જા બ॒લિમ્ । ઐન॒મપ્ર॑તિખ્યાત-ઙ્ગચ્છતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્ં॒શઃ । એ॒તસ્મિ॒ન્ વા એ॒ષ શ્રિ॒તઃ । એ॒તસ્મિ॒ન્-પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । ય એ॒વમે॒તગ્ગ્ શ્રિ॒ત-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 20 ॥

(સ્યા॒દિતિ॑ - સંવઁથ્સ॒રો - જ॑નયદ્ધ્વ॒મિતી - ત્ય॑બ્રવી॒ત્ - પૂર્વ॒ ઇત્યા॑ - દિ॒ત્યાન્ - ઋ॒તવ॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - જગ-થ્સૃષ્ટિકથનમુખેન હોતૃમન્ત્રપ્રશંસા

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । તેન॑ દશ॒ધા ઽઽત્માનં॑-વિઁ॒ધાય॑ । દશ॑હોત્રા ઽતપ્યત । તસ્ય॒ ચિત્તિ॒-સ્સ્રુગાસી᳚ત્ । ચિ॒ત્તમાજ્ય᳚મ્ । તસ્યૈ॒તા॑વત્યે॒વ વાગાસી᳚ત્ । એ॒તાવાન્॑. યજ્ઞક્ર॒તુઃ ॥ સ ચતુ॑ર્હોતાર-મસૃજત । સો॑-ઽનન્દત્ ॥ 21 ॥

અસૃ॑ક્ષિ॒ વા ઇ॒મમિતિ॑ । તસ્ય॒ સોમો॑ હ॒વિરાસી᳚ત્ । સ ચતુ॑ર્હોત્રા ઽતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ ભૂરિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । સ ભૂમિ॑મસૃજત । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્ર-ન્દ॑ર્શપૂર્ણમા॒સૌ યજૂગ્ં॑ષિ । સ દ્વિ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ ભુવ॒ ઇતિ॒ વ્યાહ॑રત્ ॥ 22 ॥

સો᳚-ઽન્તરિ॑ક્ષ-મસૃજત । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનિ॒ સામા॑નિ । સ તૃ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ સુવ॒રિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । સ દિવ॑મસૃજત । અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒મ-મુ॒ક્થ્ય॑-મતિરા॒ત્રમૃચઃ॑ । એ॒તા વૈ વ્યાહૃ॑તય ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒મા-ન્ખલુ॒ વૈ લો॒કાનનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવ॒શ્છન્દાગ્ં॑સિ॒ પ્રાજા॑યન્ત । ય એ॒વમે॒તાઃ પ્ર॒જાપ॑તેઃ પ્રથ॒મા વ્યાહૃ॑તીઃ॒ પ્રજા॑તા॒ વેદ॑ ॥ 23 ॥

પ્ર પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્મિથુ॒નૈ-ર્જા॑યતે ॥ સ પઞ્ચ॑હોતાર-મસૃજત । સ હ॒વિર્ના-વિ॑ન્દત । તસ્મૈ॒ સોમ॑-સ્ત॒નુવ॒-મ્પ્રાય॑ચ્છત્ । એ॒ત-ત્તે॑ હ॒વિરિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોત્રા ઽતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ પ્ર॒ત્યઙ્ઙ॑બાધત । સો-ઽસુ॑રા-નસૃજત । તદ॒સ્યા પ્રિ॑યમાસીત્ ॥ 24 ॥

ત-દ્દુ॒ર્વર્ણ॒ગ્ં॒ હિર॑ણ્યમભવત્ । ત-દ્દુ॒ર્વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॑ । સ દ્વિ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ પ્રાંઅ॑બાધત । સ દે॒વાન॑સૃજત । તદ॑સ્ય પ્રિ॒યમ॑સીત્ । ત-થ્સુ॒વર્ણ॒ગ્ં॒ હિર॑ણ્યમભવત્ । ત-થ્સુ॒વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॑ । ય એ॒વગ્ં સુ॒વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॒ વેદ॑ ॥ 25 ॥

સુ॒વર્ણ॑ આ॒ત્મના॑ ભવતિ । દુ॒ર્વર્ણો᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યઃ । તસ્મા᳚-થ્સુ॒વર્ણ॒ગ્ં॒ હિર॑ણ્ય-મ્ભા॒ર્ય᳚મ્ । સુ॒વર્ણ॑ એ॒વ ભ॑વતિ । ઐન॑-મ્પ્રિ॒ય-ઙ્ગ॑ચ્છતિ॒ નાપ્રિ॑યમ્ ॥ સ સ॒પ્તહો॑તાર-મસૃજત । સ સ॒પ્તહો᳚ત્રૈ॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમૈ᳚ત્ ॥ ત્રિ॒ણ॒વેન॒ સ્તોમે॑નૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒-ન્પ્રાણુ॑દત । ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્ં॒શેન॒ પ્રત્ય॑તિષ્ઠત્ । એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શેન॒ રુચ॑મધત્ત ॥ 26 ॥

સ॒પ્ત॒દ॒શેન॒ પ્રાજા॑યત । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સોમે॑ન॒ યજ॑તે । સ॒પ્તહો᳚ત્રૈ॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ । ત્રિ॒ણ॒વેન॒ સ્તોમે॑નૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા॒ન્-પ્રણુ॑દતે । ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્ં॒શેન॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્ં॒શેન॒ રુચ॑-ન્ધત્તે । સ॒પ્ત॒દ॒શેન॒ પ્રજા॑યતે । તસ્મા᳚-થ્સપ્તદ॒શ-સ્સ્તોમો॒ ન નિ॒ર્॒હૃત્યઃ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ ર્વૈ સ॑પ્તદ॒શઃ । પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ મ॑દ્ધ્ય॒તો ધ॑ત્તે॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ 27 ॥

(અ॒ન॒ન્દ॒-દ્- ભુવ॒ ઇતિ॒ વ્યાહ॑ર॒-દ્- વેદા॑ - સી॒-દ્- વેદા॑ - ધત્ત॒ - પ્રજા᳚ત્યૈ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - દક્ષિણાપ્રતિગ્રહમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્

દે॒વા વૈ વરુ॑ણમયાજયન્ન્ । સ યસ્યૈ॑ યસ્યૈ દે॒વતા॑યૈ॒ દક્ષિ॑ણા॒મન॑યત્ । તામ॑વ્લીનાત્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । વ્યા॒વૃત્ય॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણામ । તથા॑ નો॒ દક્ષિ॑ણા॒ ન વ્લે᳚ષ્ય॒તીતિ॑ । તે વ્યા॒વૃત્ય॒ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણન્ન્ । તતો॒ વૈ તા-ન્દક્ષિ॑ણા॒ નાવ્લી॑નાત્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ વ્યા॒વૃત્ય॒ દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । નૈન॒-ન્દક્ષિ॑ણા વ્લીનાતિ ॥ 28 ॥

રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે॒-ઽગ્નયે॒ હિર॑ણ્ય॒મિત્યા॑હ । આ॒ગ્ને॒યં-વૈઁ હિર॑ણ્યમ્ । સ્વયૈ॒વૈન॑-દ્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । સોમા॑ય॒ વાસ॒ ઇત્યા॑હ । સૌ॒મ્યં-વૈઁ વાસઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-દ્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । રુ॒દ્રાય॒ ગામિત્યા॑હ । રૌ॒દ્રી વૈ ગૌઃ । સ્વયૈ॒વૈના᳚-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । વરુ॑ણા॒યાશ્વ॒મિત્યા॑હ ॥ 29 ॥

વા॒રુ॒ણો વા અશ્વઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । પ્રા॒જાપ॑તયે॒ પુરુ॑ષ॒મિત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વૈ પુરુ॑ષઃ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । મન॑વે॒ તલ્પ॒મિત્યા॑હ । મા॒ન॒વો વૈ તલ્પઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । ઉ॒ત્તા॒નાયા᳚ઙ્ગીર॒સાયાન॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ ॥ 30 ॥

અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ વૈ॒શ્વા॒ન॒ર્યાર્ચા રથ॒-મ્પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રો વૈ દે॒વત॑યા॒ રથઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યા॒-મિત્યા॑હ । અ॒મૃત॑મે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ॥ વયો॑ દા॒ત્ર ઇત્યા॑હ । વય॑ એ॒વૈન॑-ઙ્કૃ॒ત્વા । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ ॥ મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્ર ઇત્યા॑હ ॥ 31 ॥

યદ્વૈ શિ॒વમ્ । તન્મયઃ॑ । આ॒ત્મન॑ એ॒વૈષા પરી᳚ત્તિઃ ॥ ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદા॒દિત્યા॑હ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ કઃ । સ પ્ર॒જાપ॑તયે દદાતિ ॥ કામઃ॒ કામા॒યેત્યા॑હ । કામે॑ન॒ હિ દદા॑તિ । કામે॑ન પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ ॥ કામો॑ દા॒તા કામઃ॑ પ્રતિ ગ્રહી॒તેત્યા॑હ ॥ 32 ॥

કામો॒ હિ દા॒તા । કામઃ॑ પ્રતિ ગ્રહી॒તા ॥ કામગ્ં॑ સમુ॒દ્ર-માવિ॒શેત્યા॑હ । સ॒મુ॒દ્ર ઇ॑વ॒ હિ કામઃ॑ । નેવ॒ હિ કામ॒સ્યાન્તો-ઽસ્તિ॑ । ન સ॑મુ॒દ્રસ્ય॑ ॥ કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ । યેન॒ કામે॑ન પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । સ એ॒વૈન॑મ॒મુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે કામ॒ આગ॑ચ્છતિ ॥ કામૈ॒તત્ત॑ એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॒ણેત્યા॑હ । કામ॑ એ॒વ ત-દ્યજ॑માનો॒-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે દક્ષિ॑ણામિચ્છતિ । ન પ્ર॑તિગ્રહી॒તરિ॑ ॥ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒નૃ॒ણામે॒વૈના॒-મ્પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ 33 ॥

(વ્લી॒ના॒ત્ય - શ્વ॒મિત્યા॑હા - ઙ્ગિર॒સઃ - પ્ર॑તિગ્રહી॒ત્ર ઇત્યા॑હ - પ્રતિગ્રહી॒તેત્યા॑હ॒ - દક્ષિ॒ણેત્યા॑હ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - દ્વાદશાહદશમે-ઽહનિ હોતૃમન્ત્રાઃ

અન્તો॒ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞસ્ય॑ । ય-દ્દ॑શ॒મમહઃ॑ । દ॒શ॒મે-ઽહ᳚ન્-થ્સર્પરા॒જ્ઞિયા॑ ઋ॒ગ્ભિ-સ્સ્તુ॑વન્તિ । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । અ॒ન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધતે ॥ તિ॒સૃભિઃ॑ સ્તુવન્તિ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । એ॒ભ્ય એ॒વ લો॒કેભ્યો॒-ઽન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધતે । પૃશ્નિ॑વતી-ર્ભવન્તિ । અન્નં॒-વૈઁ પૃશ્નિ॑ ॥ 34 ॥

અન્ન॑મે॒વાવ॑-રુન્ધતે ॥ મન॑સા॒ પ્રસ્તૌ॑તિ । મન॒સોદ્ગા॑યતિ । મન॑સા॒ પ્રતિ॑ હરતિ । મન॑ ઇવ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ દે॒વા વૈ સ॒ર્પાઃ । તેષા॑મિ॒યગ્ં રાજ્ઞી᳚ । ય-થ્સ॑ર્પરા॒જ્ઞિયા॑ ઋ॒ગ્ભિ-સ્સ્તુ॒વન્તિ॑ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ 35 ॥

ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્॒. હોતા॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । સ્તુ॒તમનુ॑શગ્ંસતિ॒ શાન્ત્યૈ᳚ ॥ અન્તો॒ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞસ્ય॑ । ય-દ્દ॑શ॒મમહઃ॑ । એ॒ત-ત્ખલુ॒ વૈ દે॒વાના᳚-મ્પર॒મ-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્મ॑ । યચ્ચતુ॑ર્હોતારઃ । દ॒શ॒મે-ઽહ॒ગ્ગ્॒-શ્ચતુ॑ર્હોતૄ॒ન્ વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । પ॒ર॒મ-ન્દે॒વાના॒-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્માવ॑રુન્ધે । તદે॒વ પ્ર॑કા॒શ-ઙ્ગ॑મયતિ ॥ 36 ॥

તદે॑ન-મ્પ્રકા॒શ-ઙ્ગ॒તમ્ । પ્ર॒કા॒શ-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગમયતિ ॥ વાચં॑-યઁચ્છતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ ય॒જ॒મા॒ન॒દે॒વ॒ત્યં॑-વાઁ અહઃ॑ । ભ્રા॒તૃ॒વ્ય॒દે॒વ॒ત્યા॑ રાત્રિઃ॑ । અહ્ના॒ રાત્રિ॑-ન્ધ્યાયેત્ । ભ્રાતૃ॑વ્યસ્યૈ॒વ તલ્લો॒કં-વૃઁ॑ઙ્ક્તે । યદ્દિવા॒ વાચં॑-વિઁસૃ॒જેત્ । અહ॒ર્ભ્રાતૃ॑વ્યા॒યોચ્છિગ્ં॑ષેત્ । યન્નક્તં॑-વિઁસૃ॒જેત્ । રાત્રિ॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્યા॒યોચ્છિગ્ં॑ષેત્ । અ॒ધિ॒વૃ॒ક્ષ॒સૂ॒ર્યે વાચં॒-વિઁસૃ॑જતિ । એ॒તાવ॑ન્તમે॒વાસ્મૈ॑ લો॒કમુચ્છિગ્ં॑ષતિ । યાવ॑દાદિ॒ત્યો᳚-ઽસ્ત॒મેતિ॑ ॥ 37 ॥

(પૃશ્નિ॑ - તિષ્ઠન્તિ - ગમયતિ - શિગ્ંષે॒-ત્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - સપ્તહોતૃમન્ત્રસાધ્યયજ્ઞપ્રશંસા

પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તા-સ્સૃ॒ષ્ટા-સ્સમ॑શ્લિષ્યન્ન્ । તા રૂ॒પેણાનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્મા॑દાહુઃ । રૂ॒પં-વૈઁ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિતિ॑ । તા નામ્ના-ઽનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્મા॑દાહુઃ । નામ॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિતિ॑ । તસ્મા॒દપ્યા॑ ઽમિ॒ત્રૌ સ॒ગન્ત્ય॑ । નામ્ના॒ ચેદ્ધ્વયે॑તે ॥ 38 ॥

મિ॒ત્રમે॒વ ભ॑વતઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દેવાસુ॒રાન॑સૃજત । સ ઇન્દ્ર॒મપિ॒ નાસૃ॑જત । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । ઇન્દ્ર॑-ન્નો જન॒યેતિ॑ । સ આ॒ત્મ-ન્નિન્દ્ર॑-મપશ્યત્ । તમ॑સૃજત । ત-ન્ત્રિ॒ષ્ટુગ્-વી॒ર્ય॑-મ્ભૂ॒ત્વા-ઽનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્ય॒ વજ્રઃ॑ પઞ્ચદ॒શો હસ્ત॒ આપ॑દ્યત । તેનો॒દય્યાસુ॑રાન॒ભ્ય॑ ભવત્ ॥ 39 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અ॒ભિ ભ્રાતૃ॑વ્યા-ન્ભવતિ ॥ તે દે॒વા અસુ॑રૈ-ર્વિ॒જિત્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ । તે॑-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે વ્ય॑ક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । અ॒મુતઃ॑ પ્રદાનં॒-વાઁ ઉપ॑જિજીવિ॒મેતિ॑ । તે સ॒પ્તહો॑તારં-યઁ॒જ્ઞં-વિઁ॒ધાયા॒યાસ્ય᳚મ્ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સ-મ્પ્રાહિ॑ણ્વન્ન્ । એ॒તેના॒મુત્ર॑ કલ્પ॒યેતિ॑ ॥ 40 ॥

તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિઃ॑ । યદિ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । સ વા અ॒ય-મ્મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ ય॒જ્ઞ-સ્સ॒પ્તહો॑તા । અ॒મુત્ર॑ સ॒દ્ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં-વઁ॑હતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નં-યઁ॒જ્ઞો ન॑મતિ ॥ સો॑-ઽમન્યત । અ॒ભિ વા ઇ॒મે᳚-ઽસ્મા-લ્લો॒કાદ॒મુંલોઁ॒ક-ઙ્ક॑મિષ્યન્ત॒ ઇતિ॑ । સ વાચ॑સ્પતે॒ હૃદિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । તસ્મા᳚-ત્પુ॒ત્રો હૃદ॑યમ્ । તસ્મા॑દ॒સ્મા-લ્લો॒કાદ॒મું-લોઁ॒ક-ન્નાભિકા॑મયન્તે । પુ॒ત્રો હિ હૃદ॑યમ્ ॥ 41 ॥

(હ્વયે॑ત - અભવત્ - કલ્પ॒યે - તીતિ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - હોતૃમન્ત્રાણાં સોમયાગાઙ્ગત્વમ્

દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્હોતૃભિ-ર્ય॒જ્ઞમ॑તન્વત । તે વિ પા॒પ્મના॒ ભ્રાતૃ॑વ્યે॒ણાજ॑યન્ત । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑જયન્ન્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાગ્-શ્ચતુ॑ર્હોતૃભિર્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑નુ॒તે । વિ પા॒પ્મના॒ ભ્રાતૃ॑વ્યેણ જયતે । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ ॥ ષડ્ઢો᳚ત્રા પ્રાય॒ણીય॒માસા॑દયતિ । અ॒મુષ્મૈ॒ વૈ લો॒કાય॒ ષડ્ઢો॑તા । ઘ્નન્તિ॒ ખલુ॒ વા એ॒ત-થ્સોમ᳚મ્ । યદ॑ભિષુ॒ણ્વન્તિ॑ ॥ 42 ॥

ઋ॒જુ॒ધૈવૈન॑મ॒મું-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ । ચતુ॑ર્હોત્રા ઽઽતિ॒ત્થ્યમ્ । યશો॒ વૈ ચતુ॑ર્હોતા । યશ॑ એ॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે । પઞ્ચ॑હોત્રા પ॒શુમુપ॑ સાદયતિ । સુ॒વ॒ર્ગ્યો॑ વૈ પઞ્ચ॑હોતા । યજ॑માનઃ પ॒શુઃ । યજ॑માનમે॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ । ગ્રહા᳚ન્-ગૃહી॒ત્વા સ॒પ્તહો॑તાર-ઞ્જુહોતિ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યં-વૈઁ સ॒પ્તહો॑તા ॥ 43 ॥

ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્હોતૄ-નનુસવ॒ન-ન્ત॒ર્પય॑તિ । તૃપ્ય॑તિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ઉપૈ॑નગ્ં સોમપી॒થો ન॑મતિ । બ॒હિ॒ષ્પવ॒મા॒ને દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । માદ્ધ્ય॑ન્દિને॒ પવ॑માને॒ ચતુ॑ર્હોતારમ્ । આર્ભ॑વે॒ પવ॑માને॒ પઞ્ચ॑હોતારમ્ । પિ॒તૃ॒ય॒જ્ઞે ષડ્ઢો॑તારમ્ । ય॒જ્ઞા॒ય॒જ્ઞિય॑સ્ય સ્તો॒ત્રે સ॒પ્તહો॑તારમ્ । અ॒નુ॒સ॒વ॒નમે॒વૈનાગ્॑ સ્તર્પયતિ ॥ 44 ॥

તૃપ્ય॑તિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ઉપૈ॑નગ્ં સોમપી॒થો ન॑મતિ ॥ દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્હોતૃભિ-સ્સ॒ત્રમા॑સત । ઋદ્ધિ॑પરિમિતં॒-યઁશ॑સ્કામાઃ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । યન્નઃ॑ પ્રથ॒મં-યઁશ॑ ઋ॒ચ્છાત્ । સર્વે॑ષા-ન્ન॒સ્ત-થ્સ॒હાસ॒દિતિ॑ । સોમ॒શ્ચતુ॑ર્હોત્રા । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોત્રા । ધા॒તા ષડ્ઢો᳚ત્રા ॥ 45 ॥

ઇન્દ્રઃ॑ સ॒પ્તહો᳚ત્રા । પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્દશ॑હોત્રા । તેષા॒ગ્ં॒ સોમ॒ગ્ં॒ રાજા॑નં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ ॥ તન્ન્ય॑કામયત । તેનાપા᳚ક્રામત્ । તેન॑ પ્ર॒લાય॑મચરત્ । ત-ન્દે॒વાઃ પ્રૈ॒ષૈઃ પ્રૈષ॑મૈચ્છન્ન્ । તત્-પ્રૈ॒ષાણા᳚-મ્પ્રૈષ॒ત્વમ્ । નિ॒વિદ્ભિ॒ર્ન્ય॑વેદયન્ન્ । તન્નિ॒વિદા᳚-ન્નિવિ॒ત્ત્વમ્ ॥ 46 ॥

આ॒પ્રીભિ॑રાપ્નુવન્ન્ । તદા॒પ્રીણા॑માપ્રિ॒ત્વમ્ । તમ॑ઘ્નન્ન્ । તસ્ય॒ યશો॒ વ્ય॑ગૃહ્ણત । તે ગ્રહા॑ અભવન્ન્ । તદ્ગ્રહા॑ણા-ઙ્ગ્રહ॒ત્વમ્ । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો॒ ગ્રહા॑ ગૃ॒હ્યન્તે᳚ । તસ્ય॒ ત્વે॑વ ગૃ॑હી॒તાઃ ॥ તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । યો વૈ ન॒-શ્શ્રેષ્ઠો-ઽભૂ᳚ત્ ॥ 47 ॥

તમ॑વધિષ્મ । પુન॑રિ॒મગ્ં સુ॑વામહા॒ ઇતિ॑ । ત-ઞ્છન્દો॑ભિ-રસુવન્ત । તચ્છન્દ॑સા-ઞ્છન્દ॒સ્ત્વમ્ । સામ્ના॒ સમાન॑યન્ન્ । ત-થ્સામ્નઃ॑ સામ॒ત્વમ્ । ઉ॒ક્થૈ-રુદ॑સ્થાપયન્ન્ । તદુ॒ક્થાના॑-મુક્થ॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 48 ॥

સર્વ॒માયુ॑રેતિ ॥ સોમો॒ વૈ યશઃ॑ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સોમ॑મા॒ગચ્છ॑તિ । યશ॑ એ॒વૈન॑મૃચ્છતિ । તસ્મા॑દાહુઃ । યશ્ચૈ॒વં-વેઁદ॒ યશ્ચ॒ ન । તાવુ॒ભૌ સોમ॒-માગ॑ચ્છતઃ । સોમો॒ હિ યશઃ॑ । ત-ન્ત્વા-ઽવ યશ॑ ઋચ્છ॒તીત્યા॑હુઃ । ય-સ્સોમે॒ સોમ॒-મ્પ્રાહેતિ॑ । તસ્મા॒-થ્સોમે॒ સોમઃ॒ પ્રોચ્યઃ॑ । યશ॑ એ॒વૈન॑મૃચ્છતિ ॥ 49 ॥

(અ॒ભિ॒ષુ॒ણ્વન્તિ॑ - સ॒પ્તહો॑તા - તર્પયતિ॒ - ષડ્ઢો᳚ત્રા - નિવિ॒ત્ત્વ - મભૂ᳚ત્ - તિષ્ઠતિ॒ - પ્રાહેતિ॒ દ્વે ચ॑) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - હોતૃમન્ત્રોત્પત્તિકથનપ્રસઙ્ગેન જગ-થ્સૃષ્ટિઃ

ઇ॒દં-વાઁ અગ્રે॒ નૈવ કિઞ્ચ॒નાસી᳚ત્ । ન દ્યૌરા॑સીત્ । ન પૃ॑થિ॒વી । નાન્તરિ॑ક્ષમ્ । તદસ॑દે॒વ સન્મનો॑ ઽકુરુત॒ સ્યામિતિ॑ । તદ॑તપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ્ધૂ॒મો॑-ઽજાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ॒ગ્નિ-ર॑જાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત ॥ 50 ॥

તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાજ્જ્યોતિ॑-રજાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ॒ર્ચિ-ર॑જાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાન્મરી॑ચયો-ઽજાયન્ત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદુ॑દા॒રા અ॑જાયન્ત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તદ॒ભ્રમિ॑વ॒ સમ॑હન્યત ॥ ત-દ્વ॒સ્તિમ॑ભિનત્ ॥ 51 ॥

સ સ॑મુ॒દ્રો॑-ઽભવત્ । તસ્મા᳚-થ્સમુ॒દ્રસ્ય॒ ન પિ॑બન્તિ । પ્ર॒જન॑નમિવ॒ હિ મન્ય॑ન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ॒શો-ર્જાય॑માના॒દાપઃ॑ પુ॒રસ્તા᳚-દ્યન્તિ ॥ ત-દ્દશ॑હો॒તા-ઽન્વ॑સૃજ્યત । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑ હોતા ॥ ય એ॒વ-ન્તપ॑સો વી॒ર્યં॑-વિઁ॒દ્વાગ્સ્તપ્ય॑તે । ભવ॑ત્યે॒વ ॥ તદ્વા ઇ॒દમાપઃ॑ સલિ॒લ-મા॑સીત્ । સો॑-ઽરોદીત્-પ્ર॒જાપ॑તિઃ ॥ 52 ॥

સ કસ્મા॑ અજ્ઞિ । ય-દ્ય॒સ્યા અપ્ર॑તિષ્ઠાયા॒ ઇતિ॑ । યદ॒ફ્સ્વ॑-વાપ॑દ્યત । સા પૃ॑થિ॒વ્ય॑ભવત્ । યદ્વ્યમૃ॑ષ્ટ । તદ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મભવત્ । યદૂ॒ર્ધ્વ-મુ॒દમૃ॑ષ્ટ । સા દ્યૌર॑ભવત્ । યદરો॑દીત્ । તદ॒નયો॑ રોદ॒સ્ત્વમ્ ॥ 53 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નાસ્ય॑ ગૃ॒હે રુ॑દન્તિ । એ॒તદ્વા એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઞ્જન્મ॑ । ય એ॒વમે॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઞ્જન્મ॒ વેદ॑ । નૈષુ લો॒કે-ષ્વાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ । સ ઇ॒મા-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-મ॑વિન્દત ॥ સ ઇ॒મા-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાં-વિઁ॒ત્ત્વા ઽકા॑મયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑નભવત્ । સ જ॒ઘના॒દસુ॑રા-નસૃજત ॥ 54 ॥

તેભ્યો॑ મૃ॒ન્મયે॒ પાત્રે-ઽન્ન॑મદુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । સા તમિ॑સ્રા-ઽભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ પ્ર॒જન॑નાદે॒વ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તસ્મા॑દિ॒મા ભૂયિ॑ષ્ઠાઃ । પ્ર॒જન॑ના॒દ્ધ્યે॑ના॒ અસૃ॑જત ॥ 55 ॥

તાભ્યો॑ દારુ॒મયે॒ પાત્રે॒ પયો॑-ઽદુહત । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । સા જોથ્સ્ના॑ ઽભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સતપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ ઉ॑પપ॒ક્ષાભ્યા॑-મે॒વર્તૂન॑સૃજત । તેભ્યો॑ રજ॒તે પાત્રે॑ ઘૃ॒તમ॑દુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ ॥ 56 ॥

તામપા॑હત । સો॑-ઽહોરા॒ત્રયો᳚-સ્સ॒ન્ધિ-ર॑ભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ મુખા᳚-દ્દે॒વા-ન॑સૃજત । તેભ્યો॒ હરિ॑તે॒ પાત્રે॒ સોમ॑મદુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । તદહ॑રભવત્ ॥ 57 ॥

એ॒તે વૈ પ્ર॒જાપ॑તે॒ર્દોહાઃ᳚ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । દુ॒હ એ॒વ પ્ર॒જાઃ ॥ દિવા॒ વૈ નો॑-ઽભૂ॒દિતિ॑ । ત-દ્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-ન્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વં-વેઁદ॑ । દે॒વવા॑ને॒વ ભ॑વતિ ॥ એ॒તદ્વા અ॑હોરા॒ત્રાણા॒-ઞ્જન્મ॑ । ય એ॒વમ॑હોરા॒ત્રાણા॒-ઞ્જન્મ॒ વેદ॑ । નાહો॑રા॒ત્રેષ્વાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ ॥ 58 ॥

અસ॒તો-ઽધિ॒ મનો॑-ઽસૃજ્યત । મનઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ-મસૃજત । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તદ્વા ઇ॒દ-મ્મન॑સ્યે॒વ પ॑ર॒મ-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । યદિ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ । તદે॒તચ્છ્વો॑વસ્ય॒ સન્નામ॒ બ્રહ્મ॑ ॥ વ્યુ॒ચ્છન્તી᳚ વ્યુચ્છન્ત્યસ્મૈ॒ વસ્ય॑સી વસ્યસી॒ વ્યુ॑ચ્છતિ । પ્રજા॑યતે પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । પ્ર પ॑રમે॒ષ્ઠિનો॒ માત્રા॑-માપ્નોતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 59 ॥

(અ॒ગ્નિર॑જાયત॒ તદ્ભૂયો॑-ઽતપ્યતા - ભિનદ - રોદી-ત્પ્ર॒જાપ॑તી - રોદ॒સ્ત્વ - મ॑સૃજ॒ - તાસૃ॑જત - ઘૃ॒તમ॑દુહ॒દ્યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી॒ - દહ॑રભવ-દ્- ઋચ્છતિ॒ - વેદ॑) (અ. 9)

(ઇ॒દ-ન્ધૂ॒મો᳚ ઽગ્નિ-ર્જ્યોતિ॑ ર॒ર્ચિ-ર્મરી॑ચય ઉદા॒રા સ્તદ॒ભ્રગ્ં /

સ જ॒ઘના॒-થ્સા તમિ॑સ્રા॒ સ પ્ર॒જન॑ના॒-થ્સા જોથ્સ્ના॒ સ ઉ॑પપ॒ક્ષાભ્યા॒ગ્ં॒ સો॑ ઽહોરા॒ત્રયો᳚-સ્સ॒ન્ધિ-સ્સમુખા॒-ત્તદહ॑-ર્દે॒વવા᳚ન્ / મૃ॒ન્મયે॑ દારુ॒મયે॑ રજ॒તે હરિ॑તે॒ તેભ્ય॒સ્તાભ્યો॒ દ્વે તેભ્યો-ઽન્ન॒-મ્પયો॑

ઘૃ॒તગ્ં સોમ᳚મ્)

અનુવાકં 10 - દેવસૃષ્ટિમધ્યે-ઽવસ્થિતસ્યેન્દ્રસ્ય દેવતાધિપતિત્વમ્

પ્ર॒જાપ॑તિ॒-રિન્દ્ર॑મસૃજ-તાનુજાવ॒ર-ન્દે॒વાના᳚મ્ । ત-મ્પ્રાહિ॑ણોત્ । પરે॑હિ । એ॒તેષા᳚-ન્દે॒વાના॒-મધિ॑પતિરે॒ધીતિ॑ । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । કસ્ત્વમસિ॑ । વ॒યં-વૈઁ ત્વચ્છ્રેયાગ્ં॑સ-સ્સ્મ॒ ઇતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કસ્ત્વમસિ॑ વ॒યં-વૈઁ ત્વચ્છ્રેયાગ્ં॑સ-સ્સ્મ॒ ઇતિ॑ મા દે॒વા અ॑વોચ॒ન્નિતિ॑ ॥ અથ॒ વા ઇ॒દ-ન્તર્હિ॑ પ્ર॒જાપ॑તૌ॒ હર॑ આસીત્ ॥ 60 ॥

યદ॒સ્મિન્ના॑દિ॒ત્યે । તદે॑નમબ્રવીત્ । એ॒તન્મે॒ પ્રય॑ચ્છ । અથા॒હમે॒તેષા᳚-ન્દે॒વાના॒-મધિ॑પતિ-ર્ભવિષ્યા॒મીતિ॑ । કો॑હગ્ગ્-સ્યા॒મિત્ય॑બ્રવીત્ । એ॒ત-ત્પ્ર॒દાયેતિ॑ । એ॒ત-થ્સ્યા॒ ઇત્ય॑બ્રવીત્ । યદે॒તદ્બ્રવી॒ષીતિ॑ । કો હ॒ વૈ નામ॑ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 61 ॥

વિ॒દુરે॑ન॒-ન્નામ્ના᳚ । તદ॑સ્મૈ રુ॒ક્મ-ઙ્કૃ॒ત્વા પ્રત્ય॑મુઞ્ચત્ । તતો॒ વા ઇન્દ્રો॑ દે॒વાના॒-મધિ॑પતિ-રભવત્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અધિ॑પતિરે॒વ સ॑મા॒નાના᳚-મ્ભવતિ ॥ સો॑-ઽમન્યત । કિ-ઙ્કિં॒-વાઁ અ॑કર॒મિતિ॑ । સ ચ॒ન્દ્ર-મ્મ॒ આહ॒રેતિ॒ પ્રાલ॑પત્ । તચ્ચ॒ન્દ્રમ॑સ-શ્ચન્દ્રમ॒સ્ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 62 ॥

ચ॒ન્દ્રવા॑ને॒વ ભ॑વતિ ॥ ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । સુ॒વીર્યો॑ ઽમર્યા॒ યથા॑ ગોપા॒યત॒ ઇતિ॑ । ત-થ્સૂર્ય॑સ્ય સૂર્ય॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નૈન॑-ન્દભ્નોતિ ॥ કશ્ચ॒ નાસ્મિ॒ન્વા ઇ॒દમિ॑ન્દ્રિ॒ય-મ્પ્રત્ય॑સ્થા॒દિતિ॑ । તદિન્દ્ર॑-સ્યેન્દ્ર॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યા॒વ્યે॑વ ભ॑વતિ ॥ 63 ॥

અ॒યં-વાઁ ઇ॒દ-મ્પ॑ર॒મો॑-ઽભૂ॒દિતિ॑ । તત્-પ॑રમે॒ષ્ઠિનઃ॑ પરમેષ્ઠિ॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ॒ર॒મામે॒વ કાષ્ઠા᳚-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ત-ન્દે॒વા-સ્સ॑મ॒ન્ત-મ્પર્ય॑વિશન્ન્ । વસ॑વઃ પુ॒રસ્તા᳚ત્ । રુ॒દ્રા દ॑ક્ષિણ॒તઃ । આ॒દિ॒ત્યાઃ પ॒શ્ચાત્ । વિશ્વે॑ દે॒વા ઉ॑ત્તર॒તઃ । અઙ્ગિ॑રસઃ પ્ર॒ત્યઞ્ચ᳚મ્ ॥ 64 ॥

સા॒દ્ધ્યાઃ પરા᳚ઞ્ચમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નગ્ં સમા॒ના-સ્સં-વિઁ॑શન્તિ ॥ સ પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્ર॒જા આવ॑યત્ । તા અ॑સ્મૈ॒ નાતિ॑ષ્ઠન્તા॒ન્નાદ્યા॑ય । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒તઃ પર્યા॑યન્ન્ । સ દ॑ક્ષિણ॒તઃ પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ ॥ 65 ॥

પ॒શ્ચાત્-પર્યા॑યન્ન્ । સ પ॒શ્ચાત્-પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ । મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાત્ । ઉ॒ત્ત॒ર॒તઃ પર્યા॑યન્ન્ । સ ઉ॑ત્તર॒તઃ પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ । મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાત્ ॥ 66 ॥

મુખ॑મુત્તર॒તઃ । ઊ॒ર્ધ્વા ઉદા॑યન્ન્ । સ ઉ॒પરિ॑ષ્ટા॒ન્ન્ય॑-વર્તયત । તા-સ્સ॒ર્વતો॑મુખો ભૂ॒ત્વા ઽઽવ॑યત્ । તતો॒ વૈ તસ્મૈ᳚ પ્ર॒જા અતિ॑ષ્ઠન્તા॒ન્નાદ્યા॑ય ॥ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્પરિ॑ ચ વ॒ર્તય॑તે॒ નિ ચ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભુ॒ત્વા પ્ર॒જા અ॑ત્તિ । તિષ્ઠ॑ન્તે-ઽસ્મૈ પ્ર॒જા અ॒ન્નાદ્યા॑ય । અ॒ન્ના॒દ એ॒વ ભ॑વતિ ॥ 67 ॥

(આ॒સી॒-દ્- વેદ॑ - ચન્દ્રમ॒સ્ત્વં-યઁ એ॒વં-વેઁદે᳚ - ન્દ્રિયા॒વ્યે॑વ ભ॑વતિ - પ્ર॒ત્યઞ્ચ॒ - મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તો - મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાન્ - +નવ॑ ચ) (આ10 )

અનુવાકં 11 - હોતૃમન્ત્રાણા-મ્પુરુષાર્થપ્રયોગઃ

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત બ॒હોર્ભૂયા᳚ન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ બ॒હોર્ભૂયા॑નભવત્ । યઃ કા॒મયે॑ત બ॒હોર્ભૂયા᳚ન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ દશ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । બ॒હોરે॒વ ભૂયા᳚ન્-ભવતિ ॥ સો॑-ઽકામયત વી॒રો મ॒ આજા॑યે॒તેતિ॑ । સ દશ॑હોતુ॒શ્ચતુ॑ર્હોતાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત ॥ 68 ॥

તસ્ય॒ પ્રયુ॒ક્તીન્દ્રો॑ ઽજાયત । યઃ કા॒મયે॑ત વી॒રો મ॒ આજા॑યે॒તેતિ॑ । સ ચતુ॑ર્હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । આ-ઽસ્ય॑ વી॒રો જા॑યતે ॥ સો॑-ઽકામયત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ ચતુ॑ર્હોતુઃ॒ પઞ્ચ॑હોતાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ પશુ॒માન॑ભવત્ । યઃ કા॒મયે॑ત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત ॥ 69 ॥

પ॒શુ॒માને॒વ ભ॑વતિ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ર્તવો॑ મે કલ્પેર॒ન્નિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોતુ॒-ષ્ષડ્ઢો॑તાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્ત્યૃ॒તવો᳚-ઽસ્મા અકલ્પન્ત । યઃ કા॒મયે॑ત॒ર્તવો॑ મે કલ્પેર॒ન્નિતિ॑ । સ ષડ્ઢો॑તાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । કલ્પ॑ન્તે-ઽસ્મા ઋ॒તવઃ॑ ॥ સો॑-ઽકામયત સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી સ્યા᳚મ્ । આ મે॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યે॒તેતિ॑ ॥ 70 ॥

સ ષડ્ઢો॑તુ-સ્સ॒પ્તહો॑તાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જ્ય॑ભવત્ । આ-ઽસ્ય॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જ્ય॑જાયત । યઃ કા॒મયે॑ત સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી સ્યા᳚મ્ । આ મે॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યે॒તેતિ॑ । સ સ॒પ્તહો॑તાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । સો॒મ॒પ એ॒વ સો॑મયા॒જી ભ॑વતિ । આ-ઽસ્ય॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યતે ॥ સ વા એ॒ષ પ॒શુઃ પ॑ઞ્ચ॒ધા પ્રતિ॑ તિષ્ઠતિ ॥ 71 ॥

પ॒દ્ભિર્મુખે॑ન ॥ તે દે॒વાઃ પ॒શૂન્. વિ॒ત્ત્વા । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ ॥ તે॑-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે વ્ય॑ક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । અ॒મુતઃ॑ પ્રદાનં॒-વાઁ ઉપ॑જિજીવિ॒મેતિ॑ । તે સ॒પ્તહો॑તારં-યઁ॒જ્ઞં-વિઁ॒ધાયા॒યાસ્ય᳚મ્ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સ-મ્પ્રાહિ॑ણ્વન્ન્ । એ॒તેના॒મુત્ર॑ કલ્પ॒યેતિ॑ । તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિઃ॑ ॥ 72 ॥

યદિ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । સ વા અ॒ય-મ્મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ ય॒જ્ઞ-સ્સ॒પ્તહો॑તા । અ॒મુત્ર॑ સ॒દ્ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં-વઁ॑હતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નં-યઁ॒જ્ઞો ન॑મતિ ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા-ન્નિ॒દાનં॒-વેઁદ॑ । નિ॒દાન॑વા-ન્ભવતિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં-વૈઁ દશ॑હોતુર્નિ॒દાન᳚મ્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સૌ ચતુ॑ર્હોતુઃ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનિ॒ પઞ્ચ॑ હોતુઃ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધ-ષ્ષડ્ઢો॑તુઃ । સૌ॒મ્યો᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર-સ્સ॒પ્તહો॑તુઃ । એ॒તદ્વૈ ચતુ॑ર્હોતૃણા-ન્નિ॒દાન᳚મ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નિ॒દાન॑વા-ન્ભવતિ ॥ 73 ॥

(અ॒મિ॒મી॒ત॒ ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત॒ - પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જિત - જાયે॒તેતિ॑ - તિષ્ઠતિ॒ - ક્લૃપ્તિ॒--ર્ દશ॑હોતુ-ર્નિ॒દાનગ્ં॑ સ॒પ્ત ચ॑ ) (અ. 11)

(પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત પ્ર॒જા-સ્સૃ॑જે॒યેતિ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત દર્શપૂર્ણમા॒સૌ સૃ॑જે॒યેતિ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॒ સ તપ॒-સ્સ ત્રિ॒વૃતં॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ દશ॑હોતાર॒-ન્તેન॑ દશ॒ધા-ઽઽત્માનં॑ - દે॒વા વૈ વરુ॑ણ॒ - મન્તો॒ વૈ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒સ્તા-સ્સૃ॒ષ્ટા-સ્સમ॑શ્લિષ્યન્ - દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્હોતૃભિ - રિ॒દં-વાઁ અગ્રે᳚ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિન્દ્રં॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત બ॒હોર્ભૂયા॒નેકા॑દશ)

(પ્ર॒જાપ॑તિ॒ - સ્તદ્ગ્રહ॑સ્ય - પ્ર॒જા॑પતિરકામયતા॒ - નયૈ॒વૈન॒ત્ - તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિ॒ - સ્તસ્મા᳚-ત્તેપા॒નાજ્જ્યોતિ॒--ર્ યદ॒સ્મિન્ના॑દિ॒ત્યે -સષડ્ઢો॑તુ-સ્સ॒પ્તહો॑તાર॒-ન્ત્રિસ॑પ્તતિઃ)

(પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત - નિ॒દાન॑વાન્ભવતિ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇam

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau

pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbḙ-'juhot | tato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛ॒ṣṭā apā᳚krāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | yaḥ kā॒mayḙta॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbe jṷhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā || 1 ||

pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || pū॒rṇayā̭ juhoti | pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 2 ||

da॒rbha॒sta॒mbe jṷhoti | e॒tasmā॒dvai yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | yasmā̭de॒va yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | tasmā̭de॒va yoneḥ॒ pra jā̭yate || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒matye॒va pra jā̭yate || graho̭ bhavati | pra॒jānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || ya-mbrā᳚hma॒ṇaṃ-vi~॒dyāṃ-vi~॒dvāgṃsaṃ॒-ya~śo॒ narcchet || 3 ||

so-'ra̭ṇya-mpa॒retya̭ | da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya̭ | brā॒hma॒ṇa-nda̭kṣiṇa॒to ni॒ṣādya̭ | catṷrhotṝ॒n vyāca̭kṣīta | e॒tadvai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya॒ vyāca̭ṣṭe || 4 ||

a॒gni॒vān. vai da̭rbhasta॒mbaḥ | a॒gni॒vatye॒va vyāca̭ṣṭe || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒-matye॒vainaṃ॒-ya~śa̭ ṛcchati || ī॒śva॒ra-ntaṃ-ya~śo-'rto॒rityā̭huḥ | yasyānte᳚ vyā॒caṣṭa॒ iti̭ | vara॒stasmai॒ deyaḥ̭ | yade॒vaina॒-ntatro̭pa॒ nama̭ti | tade॒vāva̭ rundhe || 5 ||

a॒gnimā॒dadhā̭no॒ daśa̭hotrā॒ 'raṇi॒mava̭daddhyāt | prajā̭tame॒vaina॒-mādha̭tte | tenai॒voddrutyā᳚gniho॒tra-ñjṷhuyāt | prajā̭tame॒vaina̭jjuhoti | ha॒virni̭rva॒phsyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tame॒vaina॒-nnirva̭pati | sā॒mi॒dhe॒nī-ra̭nuva॒kṣyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | sā॒mi॒dhe॒nīre॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | atho̭ ya॒jño vai daśa̭hotā | ya॒jñame॒va ta̭nute || 6 ||

a॒bhi॒cara॒n-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ | nābhi̭rdaśa॒mī | saprā̭ṇame॒vaina̭-ma॒bhica̭rati | e॒tāva॒dvai purṷṣasya॒ svam | yāva̭-tprā॒ṇāḥ | yāva̭de॒vāsyāsti̭ | tada॒bhica̭rati || svakṛ̭ta॒ iri̭ṇe juhoti prada॒re vā᳚ | e॒tadvā a॒syai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta e॒vaina॒-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvā॒caḥ krū॒ram | tena॒ vaṣa̭ṭkaroti | vā॒ca e॒vaina̭-ṅkrū॒reṇa॒ pra vṛ̭ścati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti || 7 ||

(daśa̭hotā॒ - sṛṣṭyā̭ - ṛ॒cche-d- vyāca̭ṣṭe - rundha - e॒va ta̭nute॒ - nir-ṛ̭tigṛhīta॒-mpañca̭ ca) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - caturhotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ

pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ñcatṷrhotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa da̭rśapūrṇamā॒sāva̭sṛjata | tāva̭smā-thsṛ॒ṣṭāvapā᳚krāmatām | tau grahḙṇā gṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sā-vā॒labha̭mānaḥ | catṷrhotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭-hava॒nīyḙ juhuyāt | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sāve॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute || 8 ||

graho̭ bhavati | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sayo᳚-ssṛ॒ṣṭayo॒rdhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata cāturmā॒syāni̭ sṛje॒yeti̭ | sa e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa cā̭turmā॒syānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛ॒ṣṭānyapā᳚krāmann | tāni॒ grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | cā॒tu॒rmā॒syānyā॒labha̭mānaḥ || 9 ||

pañca̭hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | cā॒tu॒rmā॒syānye॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cā॒tu॒rmā॒syānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata paśuba॒ndhagṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa pa̭śuba॒ndhama̭sṛjata | so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo 'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||

tadgraha̭sya graha॒tvam | pa॒śu॒ba॒ndhena̭ ya॒kṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | pa॒śu॒ba॒ndhame॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | pa॒śu॒ba॒ndhasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata sau॒mya-ma̭ddhva॒ragṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ sa॒ptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ 'juhot | tato॒ vai sa sau॒mya-ma̭ddhva॒ra-ma̭sṛjata || 11 ||

so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | dī॒kṣi॒ṣyamā̭ṇaḥ | sa॒ptaho̭tāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | sau॒myame॒vāddhva॒ragṃ sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | sau॒myasyā᳚-ddhva॒rasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || de॒vebhyo॒ vai ya॒jño na prābha̭vat | tamḙtāva॒ccha-ssama̭bharann || 12 ||

ya-thsa̭bhāṃ॒rāḥ | tato॒ vai tebhyo̭ ya॒jñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃ॒rā bhava̭nti | ya॒jñasya॒ prabhū᳚tyai || ā॒ti॒tthyamā॒sādya॒ vyāca̭ṣṭe | ya॒jña॒mu॒khaṃ-vā~ ā̭ti॒thyam | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñagṃ sa॒bhṛntya॒ pra ta̭nute || aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ pra jā̭yerann | patnī॒rvyāca̭ṣṭe | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || u॒pa॒sathsu॒ vyāca̭ṣṭe | e॒tadvai patnī̭nā-mā॒yata̭nam | sva e॒vainā̭ ā॒yata॒ne-'va̭ kalpayati || 13 ||

(ta॒nu॒ta॒ - ā॒labha̭māno - 'gṛhṇā - dasṛja - tābhara - ñjāyera॒n-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - caturhotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ pra jā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tri॒vṛta॒gg॒ stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcada॒śastomo̭ maddhya॒ta uda̭tṛṇat | tau pū᳚rvapa॒kṣaścā̭parapa॒kṣaścā̭bhavatām | pū॒rva॒pa॒kṣa-nde॒vā anvasṛ̭jyanta | a॒pa॒ra॒pa॒kṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ || 14 ||

ta-mpū᳚rvapa॒kṣe yā̭jayet | vasī̭yāne॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | tama̭parapa॒kṣe yā̭jayet | pāpī̭yāne॒va bha̭vati | tasmā᳚-tpūrvapa॒kṣo̭ ¶pa॒kṣāt-ka̭ru॒ṇya̭taraḥ || pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā | catṷrhotā॒ pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒raḥ || 15 ||

pra॒jāḥ pa॒śava̭ i॒me lo॒kāḥ | ya e॒va-mpra॒jāpa̭ti-mba॒horbhūyāgṃ̭saṃ॒-ve~da̭ | ba॒hore॒va bhūyā᳚-nbhavati || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | so᳚-'bravīt | yathā॒ 'haṃ-yu~॒ṣmāg stapa॒sā 'sṛ̭kṣi | e॒vamindra̭-ñjanayaddhva॒miti̭ || 16 ||

te tapo̭-'tapyanta | ta ā॒tmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭-ma॒bhija̭niṣya॒ iti̭ | ṛ॒tūn-thsaṃ̭va~thsa॒ram | pra॒jāḥ pa॒śūn | i॒māl ~lo॒kānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā॒ praja̭naya॒tetya̭bravīt || 17 ||

ta-ñcatṷrhotrā॒ prāja̭nayann || yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ā jā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra-ñjuhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai catṷrhotā | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā prajā̭yate | ja॒jana॒dindra̭-mindri॒yāya॒ svāheti॒ grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate | vī॒ragṃ hi de॒vā e॒tayā ''hṷtyā॒ prāja̭nayann || ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚ 'spardhanta | va॒ya-mpūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kami̭yāma va॒ya-mpūrva॒ iti̭ || 18 ||

ta ā̭di॒tyā e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre 'juhavuḥ | tato॒ vai te pūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ya-ssṷva॒rgakā̭ma॒-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre juhuyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ro vai pañca̭hotā | saṃ॒va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒vartuṣṷ prati॒ṣṭhāya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || te᳚bruva॒-nnaṅgi̭rasa ādi॒tyān || 19 ||

kva̭ stha | kva̭ va-ssa॒dbhyo ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ | chanda॒-ssvitya̭bruvann | gā॒ya॒tri॒yā-ntri॒ṣṭubhi॒-jaga̭tyā॒miti̭ | tasmā॒cchandaḥ̭ su sa॒dbhya ā̭di॒tyebhyaḥ̭ | ā॒ṅgī॒ra॒sīḥ pra॒jā ha॒vyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒tasmi॒n vā e॒ṣa śri॒taḥ | e॒tasmi॒n-prati̭ṣṭhitaḥ | ya e॒vame॒tagg śri॒ta-mprati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 20 ||

(syā॒diti̭ - saṃva~thsa॒ro - ja̭nayaddhva॒mitī - tya̭bravī॒t - pūrva॒ ityā̭ - di॒tyān - ṛ॒tava॒-ṣṣaṭca̭) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | tena̭ daśa॒dhā ''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | daśa̭hotrā 'tapyata | tasya॒ citti॒-ssrugāsī᳚t | ci॒ttamājya᳚m | tasyai॒tā̭vatye॒va vāgāsī᳚t | e॒tāvāṋ. yajñakra॒tuḥ || sa catṷrhotāra-masṛjata | so̭-'nandat || 21 ||

asṛ̭kṣi॒ vā i॒mamiti̭ | tasya॒ somo̭ ha॒virāsī᳚t | sa catṷrhotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti॒ vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | a॒gni॒ho॒tra-nda̭rśapūrṇamā॒sau yajūgṃ̭ṣi | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva॒ iti॒ vyāha̭rat || 22 ||

so᳚-'ntari̭kṣa-masṛjata | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ sāmā̭ni | sa tṛ॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suva॒riti॒ vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | a॒gni॒ṣṭo॒ma-mu॒kthya̭-matirā॒tramṛcaḥ̭ | e॒tā vai vyāhṛ̭taya i॒me lo॒kāḥ | i॒mā-nkhalu॒ vai lo॒kānanṷ pra॒jāḥ pa॒śava॒śchandāgṃ̭si॒ prājā̭yanta | ya e॒vame॒tāḥ pra॒jāpa̭teḥ pratha॒mā vyāhṛ̭tīḥ॒ prajā̭tā॒ veda̭ || 23 ||

pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa ha॒virnā-vi̭ndata | tasmai॒ soma̭-sta॒nuva॒-mprāya̭cchat | e॒ta-ttḙ ha॒viriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pra॒tyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tada॒syā pri̭yamāsīt || 24 ||

ta-ddu॒rvarṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddu॒rvarṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa de॒vāna̭sṛjata | tada̭sya pri॒yama̭sīt | ta-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsu॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | ya e॒vagṃ su॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma॒ veda̭ || 25 ||

su॒varṇa̭ ā॒tmanā̭ bhavati | du॒rvarṇo᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā᳚-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mbhā॒rya᳚m | su॒varṇa̭ e॒va bha̭vati | aina̭-mpri॒ya-ṅga̭cchati॒ nāpri̭yam || sa sa॒ptaho̭tāra-masṛjata | sa sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamai᳚t || tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdata | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ pratya̭tiṣṭhat | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭madhatta || 26 ||

sa॒pta॒da॒śena॒ prājā̭yata | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te | sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyā॒n-praṇṷdate | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ prati̭ tiṣṭhati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭-ndhatte | sa॒pta॒da॒śena॒ prajā̭yate | tasmā᳚-thsaptada॒śa-sstomo॒ na ni॒r॒hṛtyaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti॒ rvai sa̭ptada॒śaḥ | pra॒jāpa̭time॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ prajā᳚tyai || 27 ||

(a॒na॒nda॒-d- bhuva॒ iti॒ vyāha̭ra॒-d- vedā̭ - sī॒-d- vedā̭ - dhatta॒ - prajā᳚tyai) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam

de॒vā vai varṷṇamayājayann | sa yasyai̭ yasyai de॒vatā̭yai॒ dakṣi̭ṇā॒mana̭yat | tāma̭vlīnāt | te᳚-'bruvann | vyā॒vṛtya॒ prati̭ gṛhṇāma | tathā̭ no॒ dakṣi̭ṇā॒ na vle᳚ṣya॒tīti̭ | te vyā॒vṛtya॒ pratya̭gṛhṇann | tato॒ vai tā-ndakṣi̭ṇā॒ nāvlī̭nāt | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān vyā॒vṛtya॒ dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | naina॒-ndakṣi̭ṇā vlīnāti || 28 ||

rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇya॒mityā̭ha | ā॒gne॒yaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya॒ vāsa॒ ityā̭ha | sau॒myaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | ru॒drāya॒ gāmityā̭ha | rau॒drī vai gauḥ | svayai॒vainā᳚-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | varṷṇā॒yāśva॒mityā̭ha || 29 ||

vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | prā॒jāpa̭taye॒ purṷṣa॒mityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vai purṷṣaḥ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve॒ talpa॒mityā̭ha | mā॒na॒vo vai talpaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyāna॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ || 30 ||

a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti || vai॒śvā॒na॒ryārcā ratha॒-mprati̭ gṛhṇāti | vai॒śvā॒na॒ro vai de॒vata̭yā॒ rathaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛta॒tvama̭śyā॒-mityā̭ha | a॒mṛta̭me॒vātman-dha̭tte || vayo̭ dā॒tra ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tra ityā̭ha || 31 ||

yadvai śi॒vam | tanmayaḥ̭ | ā॒tmana̭ e॒vaiṣā parī᳚ttiḥ || ka i॒da-ṅkasmā̭ adā॒dityā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvai kaḥ | sa pra॒jāpa̭taye dadāti || kāmaḥ॒ kāmā॒yetyā̭ha | kāmḙna॒ hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛ॒hṇāti̭ || kāmo̭ dā॒tā kāmaḥ̭ prati grahī॒tetyā̭ha || 32 ||

kāmo॒ hi dā॒tā | kāmaḥ̭ prati grahī॒tā || kāmagṃ̭ samu॒dra-māvi॒śetyā̭ha | sa॒mu॒dra i̭va॒ hi kāmaḥ̭ | neva॒ hi kāma॒syānto-'sti̭ | na sa̭mu॒drasya̭ || kāmḙna tvā॒ prati̭ gṛhṇā॒mītyā̭ha | yena॒ kāmḙna prati gṛ॒hṇāti̭ | sa e॒vaina̭ma॒muṣmi̭l ~lo॒ke kāma॒ āga̭cchati || kāmai॒tatta̭ e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi॒ṇetyā̭ha | kāma̭ e॒va ta-dyaja̭māno॒-'muṣmi̭l ~lo॒ke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahī॒tari̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | a॒nṛ॒ṇāme॒vainā॒-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||

(vlī॒nā॒tya - śva॒mityā̭hā - ṅgira॒saḥ - pra̭tigrahī॒tra ityā̭ha - pratigrahī॒tetyā̭ha॒ - dakṣi॒ṇetyā̭ha ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ

anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | da॒śa॒me-'ha᳚n-thsarparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstṷvanti | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | a॒nnādya॒mava̭rundhate || ti॒sṛbhiḥ̭ stuvanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒-'nnādya॒mava̭rundhate | pṛśni̭vatī-rbhavanti | annaṃ॒-vai~ pṛśni̭ || 34 ||

anna̭me॒vāva̭-rundhate || mana̭sā॒ prastaṷti | mana॒sodgā̭yati | mana̭sā॒ prati̭ harati | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || de॒vā vai sa॒rpāḥ | teṣā̭mi॒yagṃ rājñī᳚ | ya-thsa̭rparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstu॒vanti̭ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||

catṷrhotṝ॒n॒. hotā॒ vyāca̭ṣṭe | stu॒tamanṷśagṃsati॒ śāntyai᳚ || anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | da॒śa॒me-'ha॒gg॒-ścatṷrhotṝ॒n vyāca̭ṣṭe | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | pa॒ra॒ma-nde॒vānā॒-ṅguhya॒-mbrahmāva̭rundhe | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati || 36 ||

tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyā̭ rātriḥ̭ | ahnā॒ rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyai॒va tallo॒kaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒jet | aha॒rbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛ॒jet | rātri॒-mbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | a॒dhi॒vṛ॒kṣa॒sū॒rye vācaṃ॒-vi~sṛ̭jati | e॒tāva̭ntame॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādi॒tyo᳚-'sta॒meti̭ || 37 ||

(pṛśni̭ - tiṣṭhanti - gamayati - śigṃṣe॒-tpañca̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyann | tā rū॒peṇānu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | rū॒paṃ-vai~ pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tā nāmnā-'nu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | nāma॒ vai pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tasmā॒dapyā̭ 'mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte || 38 ||

mi॒trame॒va bha̭vataḥ || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | sa ā॒tma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntri॒ṣṭug-vī॒rya̭-mbhū॒tvā-'nu॒ prāvi̭śat | tasya॒ vajraḥ̭ pañcada॒śo hasta॒ āpa̭dyata | teno॒dayyāsṷrāna॒bhya̭ bhavat || 39 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | a॒bhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te de॒vā asṷrai-rvi॒jitya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ || 40 ||

tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ | yadi॒da-ṅki-ñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || so̭-'manyata | a॒bhi vā i॒me᳚-'smā-llo॒kāda॒muṃlo~॒ka-ṅka̭miṣyanta॒ iti̭ | sa vāca̭spate॒ hṛditi॒ vyāha̭rat | tasmā᳚-tpu॒tro hṛda̭yam | tasmā̭da॒smā-llo॒kāda॒muṃ-lo~॒ka-nnābhikā̭mayante | pu॒tro hi hṛda̭yam || 41 ||

(hvayḙta - abhavat - kalpa॒ye - tīti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam

de॒vā vai catṷrhotṛbhi-rya॒jñama̭tanvata | te vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇāja̭yanta | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāg-ścatṷrhotṛbhirya॒jña-nta̭nu॒te | vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vyeṇa jayate | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || ṣaḍḍho᳚trā prāya॒ṇīya॒māsā̭dayati | a॒muṣmai॒ vai lo॒kāya॒ ṣaḍḍho̭tā | ghnanti॒ khalu॒ vā e॒ta-thsoma᳚m | yada̭bhiṣu॒ṇvanti̭ || 42 ||

ṛ॒ju॒dhaivaina̭ma॒muṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | catṷrhotrā ''ti॒tthyam | yaśo॒ vai catṷrhotā | yaśa̭ e॒vātman-dha̭tte | pañca̭hotrā pa॒śumupa̭ sādayati | su॒va॒rgyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | yaja̭māname॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | grahā᳚n-gṛhī॒tvā sa॒ptaho̭tāra-ñjuhoti | i॒ndri॒yaṃ-vai~ sa॒ptaho̭tā || 43 ||

i॒ndri॒yame॒vātman-dha̭tte || yo vai catṷrhotṝ-nanusava॒na-nta॒rpaya̭ti | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati | ba॒hi॒ṣpava॒mā॒ne daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine॒ pava̭māne॒ catṷrhotāram | ārbha̭ve॒ pava̭māne॒ pañca̭hotāram | pi॒tṛ॒ya॒jñe ṣaḍḍho̭tāram | ya॒jñā॒ya॒jñiya̭sya sto॒tre sa॒ptaho̭tāram | a॒nu॒sa॒va॒name॒vaināg̭ starpayati || 44 ||

tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati || de॒vā vai catṷrhotṛbhi-ssa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ॒-ya~śa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ | soma॒ścatṷrhotrā | a॒gniḥ pañca̭hotrā | dhā॒tā ṣaḍḍho᳚trā || 45 ||

indraḥ̭ sa॒ptaho᳚trā | pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotrā | teṣā॒gṃ॒ soma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | tena̭ pra॒lāya̭macarat | ta-nde॒vāḥ prai॒ṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-prai॒ṣāṇā᳚-mpraiṣa॒tvam | ni॒vidbhi॒rnya̭vedayann | tanni॒vidā᳚-nnivi॒ttvam || 46 ||

ā॒prībhi̭rāpnuvann | tadā॒prīṇā̭māpri॒tvam | tama̭ghnann | tasya॒ yaśo॒ vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgraha॒tvam | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ grahā̭ gṛ॒hyante᳚ | tasya॒ tvḙva gṛ̭hī॒tāḥ || te᳚-'bruvann | yo vai na॒-śśreṣṭho-'bhū᳚t || 47 ||

tama̭vadhiṣma | puna̭ri॒magṃ sṷvāmahā॒ iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchanda॒stvam | sāmnā॒ samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāma॒tvam | u॒kthai-ruda̭sthāpayann | tadu॒kthānā̭-muktha॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 48 ||

sarva॒māyṷreti || somo॒ vai yaśaḥ̭ | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsoma̭mā॒gaccha̭ti | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na | tāvu॒bhau soma॒-māga̭cchataḥ | somo॒ hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛccha॒tītyā̭huḥ | ya-ssome॒ soma॒-mprāheti̭ | tasmā॒-thsome॒ somaḥ॒ procyaḥ̭ | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati || 49 ||

(a॒bhi॒ṣu॒ṇvanti̭ - sa॒ptaho̭tā - tarpayati॒ - ṣaḍḍho᳚trā - nivi॒ttva - mabhū᳚t - tiṣṭhati॒ - prāheti॒ dve ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ

i॒daṃ-vā~ agre॒ naiva kiñca॒nāsī᳚t | na dyaurā̭sīt | na pṛ̭thi॒vī | nāntari̭kṣam | tadasa̭de॒va sanmano̭ 'kuruta॒ syāmiti̭ | tada̭tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāddhū॒mo̭-'jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒gni-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata || 50 ||

tasmā᳚t-tepā॒nājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒rci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nādṷdā॒rā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tada॒bhrami̭va॒ sama̭hanyata || ta-dva॒stima̭bhinat || 51 ||

sa sa̭mu॒dro̭-'bhavat | tasmā᳚-thsamu॒drasya॒ na pi̭banti | pra॒jana̭namiva॒ hi manya̭nte | tasmā᳚-tpa॒śo-rjāya̭mānā॒dāpaḥ̭ pu॒rastā᳚-dyanti || ta-ddaśa̭ho॒tā-'nva̭sṛjyata | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭ hotā || ya e॒va-ntapa̭so vī॒ryaṃ̭-vi~॒dvāgstapya̭te | bhava̭tye॒va || tadvā i॒damāpaḥ̭ sali॒la-mā̭sīt | so̭-'rodīt-pra॒jāpa̭tiḥ || 52 ||

sa kasmā̭ ajñi | ya-dya॒syā apra̭tiṣṭhāyā॒ iti̭ | yada॒phsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thi॒vya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tada॒ntari̭kṣa-mabhavat | yadū॒rdhva-mu॒damṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tada॒nayo̭ roda॒stvam || 53 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛ॒he rṷdanti | e॒tadvā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma̭ | ya e॒vame॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma॒ veda̭ | naiṣu lo॒ke-ṣvārti॒mārccha̭ti | sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ma̭vindata || sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā 'kā̭mayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa ja॒ghanā॒dasṷrā-nasṛjata || 54 ||

tebhyo̭ mṛ॒nmaye॒ pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa pra॒jana̭nāde॒va pra॒jā a̭sṛjata | tasmā̭di॒mā bhūyi̭ṣṭhāḥ | pra॒jana̭nā॒ddhyḙnā॒ asṛ̭jata || 55 ||

tābhyo̭ dāru॒maye॒ pātre॒ payo̭-'duhata | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | satapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapa॒kṣābhyā̭-me॒vartūna̭sṛjata | tebhyo̭ raja॒te pātrḙ ghṛ॒tama̭duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t || 56 ||

tāmapā̭hata | so̭-'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā᳚-dde॒vā-na̭sṛjata | tebhyo॒ hari̭te॒ pātre॒ soma̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||

e॒te vai pra॒jāpa̭te॒rdohāḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | du॒ha e॒va pra॒jāḥ || divā॒ vai no̭-'bhū॒diti̭ | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | de॒vavā̭ne॒va bha̭vati || e॒tadvā a̭horā॒trāṇā॒-ñjanma̭ | ya e॒vama̭horā॒trāṇā॒-ñjanma॒ veda̭ | nāho̭rā॒treṣvārti॒mārccha̭ti || 58 ||

asa॒to-'dhi॒ mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ pra॒jāpa̭ti-masṛjata | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tadvā i॒da-mmana̭sye॒va pa̭ra॒ma-mprati̭ṣṭhitam | yadi॒da-ṅkiñca̭ | tade॒tacchvo̭vasya॒ sannāma॒ brahma̭ || vyu॒cchantī᳚ vyucchantyasmai॒ vasya̭sī vasyasī॒ vyṷcchati | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | pra pa̭rame॒ṣṭhino॒ mātrā̭-māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||

(a॒gnira̭jāyata॒ tadbhūyo̭-'tapyatā - bhinada - rodī-tpra॒jāpa̭tī - roda॒stva - ma̭sṛja॒ - tāsṛ̭jata - ghṛ॒tama̭duha॒dyā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī॒ - daha̭rabhava-d- ṛcchati॒ - veda̭) (a. 9)

(i॒da-ndhū॒mo᳚ 'gni-rjyoti̭ ra॒rci-rmarī̭caya udā॒rā stada॒bhragṃ /

sa ja॒ghanā॒-thsā tami̭srā॒ sa pra॒jana̭nā॒-thsā jothsnā॒ sa ṷpapa॒kṣābhyā॒gṃ॒ so̭ 'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ssamukhā॒-ttadaha̭-rde॒vavā᳚n / mṛ॒nmayḙ dāru॒mayḙ raja॒te hari̭te॒ tebhya॒stābhyo॒ dve tebhyo-'nna॒-mpayo̭

ghṛ॒tagṃ soma᳚m)

anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam

pra॒jāpa̭ti॒-rindra̭masṛja-tānujāva॒ra-nde॒vānā᳚m | ta-mprāhi̭ṇot | parḙhi | e॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭patire॒dhīti̭ | ta-nde॒vā a̭bruvann | kastvamasi̭ | va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ | so᳚-'bravīt | kastvamasi̭ va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ mā de॒vā a̭voca॒nniti̭ || atha॒ vā i॒da-ntarhi̭ pra॒jāpa̭tau॒ hara̭ āsīt || 60 ||

yada॒sminnā̭di॒tye | tadḙnamabravīt | e॒tanme॒ praya̭ccha | athā॒hame॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭pati-rbhaviṣyā॒mīti̭ | ko̭hagg-syā॒mitya̭bravīt | e॒ta-tpra॒dāyeti̭ | e॒ta-thsyā॒ itya̭bravīt | yade॒tadbravī॒ṣīti̭ | ko ha॒ vai nāma̭ pra॒jāpa̭tiḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 61 ||

vi॒durḙna॒-nnāmnā᳚ | tada̭smai ru॒kma-ṅkṛ॒tvā pratya̭muñcat | tato॒ vā indro̭ de॒vānā॒-madhi̭pati-rabhavat | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | adhi̭patire॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ॒-vā~ a̭kara॒miti̭ | sa ca॒ndra-mma॒ āha॒reti॒ prāla̭pat | tacca॒ndrama̭sa-ścandrama॒stvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 62 ||

ca॒ndravā̭ne॒va bha̭vati || ta-nde॒vā a̭bruvann | su॒vīryo̭ 'maryā॒ yathā̭ gopā॒yata॒ iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūrya॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca॒ nāsmi॒nvā i॒dami̭ndri॒ya-mpratya̭sthā॒diti̭ | tadindra̭-syendra॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati || 63 ||

a॒yaṃ-vā~ i॒da-mpa̭ra॒mo̭-'bhū॒diti̭ | tat-pa̭rame॒ṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhi॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒ra॒māme॒va kāṣṭhā᳚-ṅgacchati || ta-nde॒vā-ssa̭ma॒nta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ pu॒rastā᳚t | ru॒drā da̭kṣiṇa॒taḥ | ā॒di॒tyāḥ pa॒ścāt | viśvḙ de॒vā ṷttara॒taḥ | aṅgi̭rasaḥ pra॒tyañca᳚m || 64 ||

sā॒ddhyāḥ parā᳚ñcam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samā॒nā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā āva̭yat | tā a̭smai॒ nāti̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | da॒kṣi॒ṇa॒taḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇa॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ || 65 ||

pa॒ścāt-paryā̭yann | sa pa॒ścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt | u॒tta॒ra॒taḥ paryā̭yann | sa ṷttara॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt || 66 ||

mukha̭muttara॒taḥ | ū॒rdhvā udā̭yann | sa u॒pari̭ṣṭā॒nnya̭-vartayata | tā-ssa॒rvato̭mukho bhū॒tvā ''va̭yat | tato॒ vai tasmai᳚ pra॒jā ati̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya || ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npari̭ ca va॒rtaya̭te॒ ni ca̭ | pra॒jāpa̭tire॒va bhu॒tvā pra॒jā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai pra॒jā a॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati || 67 ||

(ā॒sī॒-d- veda̭ - candrama॒stvaṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~de᳚ - ndriyā॒vyḙva bha̭vati - pra॒tyañca॒ - mukha̭-ndakṣiṇa॒to - mukha̭-mpa॒ścān - +nava̭ ca) (ā10 )

anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti ba॒horbhūyā̭nabhavat | yaḥ kā॒mayḙta ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mprayṷñjīta | ba॒hore॒va bhūyā᳚n-bhavati || so̭-'kāmayata vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa daśa̭hotu॒ścatṷrhotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta || 68 ||

tasya॒ prayu॒ktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra॒-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa catṷrhotuḥ॒ pañca̭hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti paśu॒māna̭bhavat | yaḥ kā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa pañca̭hotāra॒-mprayṷñjīta || 69 ||

pa॒śu॒māne॒va bha̭vati || so̭-'kāmayata॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa pañca̭hotu॒-ṣṣaḍḍho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷktyṛ॒tavo᳚-'smā akalpanta | yaḥ kā॒mayḙta॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra॒-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || so̭-'kāmayata soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ || 70 ||

sa ṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭bhavat | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭jāyata | yaḥ kā॒mayḙta soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ | sa sa॒ptaho̭tāra॒-mprayṷñjīta | so॒ma॒pa e॒va so̭mayā॒jī bha̭vati | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭yate || sa vā e॒ṣa pa॒śuḥ pa̭ñca॒dhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||

pa॒dbhirmukhḙna || te de॒vāḥ pa॒śūn. vi॒ttvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ | tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||

yadi॒da-ṅkiñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || yo vai catṷrhotṛṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ daśa̭hoturni॒dāna᳚m | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau catṷrhotuḥ | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ pañca̭ hotuḥ | pa॒śu॒ba॒ndha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | sau॒myo᳚-'ddhva॒ra-ssa॒ptaho̭tuḥ | e॒tadvai catṷrhotṛṇā-nni॒dāna᳚m | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati || 73 ||

(a॒mi॒mī॒ta॒ ta-mprāyṷṅkta॒ - pañca̭hotāra॒-mprayṷñjita - jāye॒teti̭ - tiṣṭhati॒ - klṛpti॒--r daśa̭hotu-rni॒dānagṃ̭ sa॒pta ca̭ ) (a. 11)

(pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa tapa॒-ssa tri॒vṛtaṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ daśa̭hotāra॒-ntena̭ daśa॒dhā-''tmānaṃ̭ - de॒vā vai varṷṇa॒ - manto॒ vai - pra॒jāpa̭ti॒stā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyan - de॒vā vai catṷrhotṛbhi - ri॒daṃ-vā~ agre᳚ - pra॒jāpa̭ti॒rindraṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ba॒horbhūyā॒nekā̭daśa)

(pra॒jāpa̭ti॒ - stadgraha̭sya - pra॒jā̭patirakāmayatā॒ - nayai॒vaina॒t - tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛpti॒ - stasmā᳚-ttepā॒nājjyoti॒--r yada॒sminnā̭di॒tye -saṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-ntrisa̭ptatiḥ)

(pra॒jāpa̭tirakāmayata - ni॒dāna̭vānbhavati)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणम्

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

अनुवाकं 1 - दशहोतृमन्त्रस्य क्रत्वर्थपुरुषार्थप्रयोगौ

प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्य॑ दर्भस्त॒म्बे॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स प्र॒जा अ॑सृजत । ता अ॑स्माथ्सृ॒ष्टा अपा᳚क्रामन्न् । ता ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । यः का॒मये॑त॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स दश॑होतार॒-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्य॑ दर्भस्त॒म्बे जु॑हुयात् । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होता ॥ 1 ॥

प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्र जा॑यते ॥ मन॑सा जुहोति । मन॑ इव॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ पू॒र्णया॑ जुहोति । पू॒र्ण इ॑व॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ न्यू॑नया जुहोति । न्यू॑ना॒द्धि प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा असृ॑जत । प्र॒जाना॒ग्ं॒ सृष्ट्यै᳚ ॥ 2 ॥

द॒र्भ॒स्त॒म्बे जु॑होति । ए॒तस्मा॒द्वै योनेः᳚ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । यस्मा॑दे॒व योनेः᳚ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा असृ॑जत । तस्मा॑दे॒व योनेः॒ प्र जा॑यते ॥ ब्रा॒ह्म॒णो द॑क्षिण॒त उपा᳚स्ते । ब्रा॒ह्म॒णो वै प्र॒जाना॑-मुपद्र॒ष्टा । उ॒प॒द्र॒ष्टु॒मत्ये॒व प्र जा॑यते ॥ ग्रहो॑ भवति । प्र॒जानाग्ं॑ सृ॒ष्टाना॒-न्धृत्यै᳚ ॥ य-म्ब्रा᳚ह्म॒णं-विँ॒द्यां-विँ॒द्वाग्ंसं॒-यँशो॒ नर्च्छेत् ॥ 3 ॥

सो-ऽर॑ण्य-म्प॒रेत्य॑ । द॒र्भ॒स्त॒म्ब-मु॒द्ग्रत्थ्य॑ । ब्रा॒ह्म॒ण-न्द॑क्षिण॒तो नि॒षाद्य॑ । चतु॑र्होतॄ॒न् व्याच॑क्षीत । ए॒तद्वै दे॒वाना᳚-म्पर॒म-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्म॑ । यच्चतु॑र्होतारः । तदे॒व प्र॑का॒श-ङ्ग॑मयति । तदे॑न-म्प्रका॒श-ङ्ग॒तम् । प्र॒का॒श-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गमयति ॥ द॒र्भ॒स्त॒म्ब-मु॒द्ग्रत्थ्य॒ व्याच॑ष्टे ॥ 4 ॥

अ॒ग्नि॒वान्. वै द॑र्भस्त॒म्बः । अ॒ग्नि॒वत्ये॒व व्याच॑ष्टे ॥ ब्रा॒ह्म॒णो द॑क्षिण॒त उपा᳚स्ते । ब्रा॒ह्म॒णो वै प्र॒जाना॑-मुपद्र॒ष्टा । उ॒प॒द्र॒ष्टु॒-मत्ये॒वैनं॒-यँश॑ ऋच्छति ॥ ई॒श्व॒र-न्तं-यँशो-ऽर्तो॒रित्या॑हुः । यस्यान्ते᳚ व्या॒चष्ट॒ इति॑ । वर॒स्तस्मै॒ देयः॑ । यदे॒वैन॒-न्तत्रो॑प॒ नम॑ति । तदे॒वाव॑ रुन्धे ॥ 5 ॥

अ॒ग्निमा॒दधा॑नो॒ दश॑होत्रा॒ ऽरणि॒मव॑दद्ध्यात् । प्रजा॑तमे॒वैन॒-माध॑त्ते । तेनै॒वोद्द्रुत्या᳚ग्निहो॒त्र-ञ्जु॑हुयात् । प्रजा॑तमे॒वैन॑ज्जुहोति । ह॒विर्नि॑र्व॒फ्स्यन्-दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । प्रजा॑तमे॒वैन॒-न्निर्व॑पति । सा॒मि॒धे॒नी-र॑नुव॒क्ष्यन्-दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । सा॒मि॒धे॒नीरे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । अथो॑ य॒ज्ञो वै दश॑होता । य॒ज्ञमे॒व त॑नुते ॥ 6 ॥

अ॒भि॒चर॒न्-दश॑होतार-ञ्जुहुयात् । नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णाः । नाभि॑र्दश॒मी । सप्रा॑णमे॒वैन॑-म॒भिच॑रति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षस्य॒ स्वम् । याव॑-त्प्रा॒णाः । याव॑दे॒वास्यास्ति॑ । तद॒भिच॑रति ॥ स्वकृ॑त॒ इरि॑णे जुहोति प्रद॒रे वा᳚ । ए॒तद्वा अ॒स्यै निर्-ऋ॑तिगृहीतम् । निर्-ऋ॑ति गृहीत ए॒वैन॒-न्निर्-ऋ॑त्या ग्राहयति ॥ य-द्वा॒चः क्रू॒रम् । तेन॒ वष॑ट्करोति । वा॒च ए॒वैन॑-ङ्क्रू॒रेण॒ प्र वृ॑श्चति । ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑ति ॥ 7 ॥

(दश॑होता॒ - सृष्ट्या॑ - ऋ॒च्छे-द्- व्याच॑ष्टे - रुन्ध - ए॒व त॑नुते॒ - निर्-ऋ॑तिगृहीत॒-म्पञ्च॑ च) (अ. 1)

अनुवाकं 2 - चतुर्होत्रादिमन्त्राणा-ङ्क्रत्वर्थप्रयोगः

प्र॒जाप॑तिरकामयत दर्शपूर्णमा॒सौ सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒त-ञ्चतु॑र्होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स द॑र्शपूर्णमा॒साव॑सृजत । ताव॑स्मा-थ्सृ॒ष्टावपा᳚क्रामताम् । तौ ग्रहे॑णा गृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सा-वा॒लभ॑मानः । चतु॑र्होतार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑-हव॒नीये॑ जुहुयात् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सावे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते ॥ 8 ॥

ग्रहो॑ भवति । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सयो᳚-स्सृ॒ष्टयो॒र्धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत चातुर्मा॒स्यानि॑ सृजे॒येति॑ । स ए॒त-म्पञ्च॑होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स चा॑तुर्मा॒स्यान्य॑सृजत । तान्य॑स्मा-थ्सृ॒ष्टान्यपा᳚क्रामन्न् । तानि॒ ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । चा॒तु॒र्मा॒स्यान्या॒लभ॑मानः ॥ 9 ॥

पञ्च॑होतार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । चा॒तु॒र्मा॒स्यान्ये॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । चा॒तु॒र्मा॒स्यानाग्ं॑ सृ॒ष्टाना॒-न्धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत पशुब॒न्धग्ं सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒तग्ं षड्ढो॑तार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स प॑शुब॒न्धम॑सृजत । सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टो ऽपा᳚क्रामत् । त-ङ्ग्रहे॑णागृह्णात् ॥ 10 ॥

तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । प॒शु॒ब॒न्धेन॑ य॒क्ष्यमा॑णः । षड्ढो॑तार॒-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । प॒शु॒ब॒न्धमे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । प॒शु॒ब॒न्धस्य॑ सृ॒ष्टस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रग्ं सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒तग्ं स॒प्तहो॑तार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ ऽजुहोत् । ततो॒ वै स सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒र-म॑सृजत ॥ 11 ॥

सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टो-ऽपा᳚क्रामत् । त-ङ्ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । दी॒क्षि॒ष्यमा॑णः । स॒प्तहो॑तार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । सौ॒म्यमे॒वाद्ध्व॒रग्ं सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । सौ॒म्यस्या᳚-द्ध्व॒रस्य॑ सृ॒ष्टस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ दे॒वेभ्यो॒ वै य॒ज्ञो न प्राभ॑वत् । तमे॑ताव॒च्छ-स्सम॑भरन्न् ॥ 12 ॥

य-थ्स॑भां॒राः । ततो॒ वै तेभ्यो॑ य॒ज्ञः प्राभ॑वत् । य-थ्स॑भां॒रा भव॑न्ति । य॒ज्ञस्य॒ प्रभू᳚त्यै ॥ आ॒ति॒त्थ्यमा॒साद्य॒ व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञ॒मु॒खं-वाँ आ॑ति॒थ्यम् । मु॒ख॒त ए॒व य॒ज्ञग्ं स॒भृन्त्य॒ प्र त॑नुते ॥ अय॑ज्ञो॒ वा ए॒षः । यो॑-ऽप॒त्नीकः॑ । न प्र॒जाः प्र जा॑येरन्न् । पत्नी॒र्व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञमे॒वाकः॑ । प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय ॥ उ॒प॒सथ्सु॒ व्याच॑ष्टे । ए॒तद्वै पत्नी॑ना-मा॒यत॑नम् । स्व ए॒वैना॑ आ॒यत॒ने-ऽव॑ कल्पयति ॥ 13 ॥

(त॒नु॒त॒ - आ॒लभ॑मानो - ऽगृह्णा - दसृज - ताभर - ञ्जायेर॒न्-थ्षट्च॑) (अ. 2)

अनुवाकं 3 - चतुर्होतृपञ्चहोतृमन्त्रग्रहभागयोः पुरुषार्थ प्रयोगः

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्र जा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स त्रि॒वृत॒ग्ग्॒ स्तोम॑-मसृजत । त-म्प॑ञ्चद॒शस्तोमो॑ मद्ध्य॒त उद॑तृणत् । तौ पू᳚र्वप॒क्षश्चा॑परप॒क्षश्चा॑भवताम् । पू॒र्व॒प॒क्ष-न्दे॒वा अन्वसृ॑ज्यन्त । अ॒प॒र॒प॒क्ष-मन्वसु॑राः । ततो॑ दे॒वा अभ॑वन्न् । परा-ऽसु॑राः । य-ङ्का॒मये॑त॒ वसी॑यान्-थ्स्या॒दिति॑ ॥ 14 ॥

त-म्पू᳚र्वप॒क्षे या॑जयेत् । वसी॑याने॒व भ॑वति । य-ङ्का॒मये॑त॒ पापी॑यान्-थ्स्या॒दिति॑ । तम॑परप॒क्षे या॑जयेत् । पापी॑याने॒व भ॑वति । तस्मा᳚-त्पूर्वप॒क्षो॑ ¶प॒क्षात्-क॑रु॒ण्य॑तरः ॥ प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होता । चतु॑र्होता॒ पञ्च॑होता । षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । ऋ॒तवः॑ संवँथ्स॒रः ॥ 15 ॥

प्र॒जाः प॒शव॑ इ॒मे लो॒काः । य ए॒व-म्प्र॒जाप॑ति-म्ब॒होर्भूयाग्ं॑सं॒-वेँद॑ । ब॒होरे॒व भूया᳚-न्भवति ॥ प्र॒जाप॑ति-र्देवासु॒रान॑सृजत । स इन्द्र॒मपि॒ नासृ॑जत । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । इन्द्र॑-न्नो जन॒येति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । यथा॒ ऽहं-युँ॒ष्माग् स्तप॒सा ऽसृ॑क्षि । ए॒वमिन्द्र॑-ञ्जनयद्ध्व॒मिति॑ ॥ 16 ॥

ते तपो॑-ऽतप्यन्त । त आ॒त्मन्निन्द्र॑-मपश्यन्न् । तम॑ब्रुवन्न् । जाय॒स्वेति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । कि-म्भा॑ग॒धेय॑-म॒भिज॑निष्य॒ इति॑ । ऋ॒तून्-थ्सं॑वँथ्स॒रम् । प्र॒जाः प॒शून् । इ॒माल् ँलो॒कानित्य॑ब्रुवन्न् । तं-वैँ मा-ऽऽहु॑त्या॒ प्रज॑नय॒तेत्य॑ब्रवीत् ॥ 17 ॥

त-ञ्चतु॑र्होत्रा॒ प्राज॑नयन्न् ॥ यः का॒मये॑त वी॒रो म॒ आ जा॑ये॒तेति॑ । स चतु॑र्होतार-ञ्जुहुयात् । प्र॒जाप॑ति॒र्वै चतु॑र्होता । प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्रजा॑यते । ज॒जन॒दिन्द्र॑-मिन्द्रि॒याय॒ स्वाहेति॒ ग्रहे॑ण जुहोति । आ-ऽस्य॑ वी॒रो जा॑यते । वी॒रग्ं हि दे॒वा ए॒तया ऽऽहु॑त्या॒ प्राज॑नयन्न् ॥ आ॒दि॒त्याश्चाङ्गि॑रसश्च सुव॒र्गे लो॒के᳚ ऽस्पर्धन्त । व॒य-म्पूर्वे॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमि॑याम व॒य-म्पूर्व॒ इति॑ ॥ 18 ॥

त आ॑दि॒त्या ए॒त-म्पञ्च॑होतार-मपश्यन्न् । त-म्पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒कादाग्नी᳚द्ध्रे ऽजुहवुः । ततो॒ वै ते पूर्वे॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । य-स्सु॑व॒र्गका॑म॒-स्स्यात् । स पञ्च॑होतार-म्पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒कादाग्नी᳚द्ध्रे जुहुयात् । सं॒वँ॒थ्स॒रो वै पञ्च॑होता । सं॒वँ॒थ्स॒र-स्सु॑व॒र्गो लो॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒र ए॒वर्तुषु॑ प्रति॒ष्ठाय॑ । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ ते᳚ब्रुव॒-न्नङ्गि॑रस आदि॒त्यान् ॥ 19 ॥

क्व॑ स्थ । क्व॑ व-स्स॒द्भ्यो ह॒व्यं-वँ॑क्ष्याम॒ इति॑ । छन्द॒-स्स्वित्य॑ब्रुवन्न् । गा॒य॒त्रि॒या-न्त्रि॒ष्टुभि॒-जग॑त्या॒मिति॑ । तस्मा॒च्छन्दः॑ सु स॒द्भ्य आ॑दि॒त्येभ्यः॑ । आ॒ङ्गी॒र॒सीः प्र॒जा ह॒व्यं-वँ॑हन्ति । वह॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः । ए॒तस्मि॒न् वा ए॒ष श्रि॒तः । ए॒तस्मि॒न्-प्रति॑ष्ठितः । य ए॒वमे॒तग्ग् श्रि॒त-म्प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 20 ॥

(स्या॒दिति॑ - संवँथ्स॒रो - ज॑नयद्ध्व॒मिती - त्य॑ब्रवी॒त् - पूर्व॒ इत्या॑ - दि॒त्यान् - ऋ॒तव॒-ष्षट्च॑) (अ. 3)

अनुवाकं 4 - जग-थ्सृष्टिकथनमुखेन होतृमन्त्रप्रशंसा

प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । तेन॑ दश॒धा ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ । दश॑होत्रा ऽतप्यत । तस्य॒ चित्ति॒-स्स्रुगासी᳚त् । चि॒त्तमाज्य᳚म् । तस्यै॒ता॑वत्ये॒व वागासी᳚त् । ए॒तावान्॑. यज्ञक्र॒तुः ॥ स चतु॑र्होतार-मसृजत । सो॑-ऽनन्दत् ॥ 21 ॥

असृ॑क्षि॒ वा इ॒ममिति॑ । तस्य॒ सोमो॑ ह॒विरासी᳚त् । स चतु॑र्होत्रा ऽतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स भूरिति॒ व्याह॑रत् । स भूमि॑मसृजत । अ॒ग्नि॒हो॒त्र-न्द॑र्शपूर्णमा॒सौ यजूग्ं॑षि । स द्वि॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स भुव॒ इति॒ व्याह॑रत् ॥ 22 ॥

सो᳚-ऽन्तरि॑क्ष-मसृजत । चा॒तु॒र्मा॒स्यानि॒ सामा॑नि । स तृ॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स सुव॒रिति॒ व्याह॑रत् । स दिव॑मसृजत । अ॒ग्नि॒ष्टो॒म-मु॒क्थ्य॑-मतिरा॒त्रमृचः॑ । ए॒ता वै व्याहृ॑तय इ॒मे लो॒काः । इ॒मा-न्खलु॒ वै लो॒काननु॑ प्र॒जाः प॒शव॒श्छन्दाग्ं॑सि॒ प्राजा॑यन्त । य ए॒वमे॒ताः प्र॒जाप॑तेः प्रथ॒मा व्याहृ॑तीः॒ प्रजा॑ता॒ वेद॑ ॥ 23 ॥

प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते ॥ स पञ्च॑होतार-मसृजत । स ह॒विर्ना-वि॑न्दत । तस्मै॒ सोम॑-स्त॒नुव॒-म्प्राय॑च्छत् । ए॒त-त्ते॑ ह॒विरिति॑ । स पञ्च॑होत्रा ऽतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स प्र॒त्यङ्ङ॑बाधत । सो-ऽसु॑रा-नसृजत । तद॒स्या प्रि॑यमासीत् ॥ 24 ॥

त-द्दु॒र्वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्यमभवत् । त-द्दु॒र्वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॑ । स द्वि॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स प्रांअ॑बाधत । स दे॒वान॑सृजत । तद॑स्य प्रि॒यम॑सीत् । त-थ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्यमभवत् । त-थ्सु॒वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॑ । य ए॒वग्ं सु॒वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॒ वेद॑ ॥ 25 ॥

सु॒वर्ण॑ आ॒त्मना॑ भवति । दु॒र्वर्णो᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यः । तस्मा᳚-थ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-म्भा॒र्य᳚म् । सु॒वर्ण॑ ए॒व भ॑वति । ऐन॑-म्प्रि॒य-ङ्ग॑च्छति॒ नाप्रि॑यम् ॥ स स॒प्तहो॑तार-मसृजत । स स॒प्तहो᳚त्रै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमै᳚त् ॥ त्रि॒ण॒वेन॒ स्तोमे॑नै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दत । त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शेन॒ प्रत्य॑तिष्ठत् । ए॒क॒वि॒ग्ं॒शेन॒ रुच॑मधत्त ॥ 26 ॥

स॒प्त॒द॒शेन॒ प्राजा॑यत । य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सोमे॑न॒ यज॑ते । स॒प्तहो᳚त्रै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति । त्रि॒ण॒वेन॒ स्तोमे॑नै॒भ्यो लो॒केभ्यो॒ भ्रातृ॑व्या॒न्-प्रणु॑दते । त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शेन॒ प्रति॑ तिष्ठति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒शेन॒ रुच॑-न्धत्ते । स॒प्त॒द॒शेन॒ प्रजा॑यते । तस्मा᳚-थ्सप्तद॒श-स्स्तोमो॒ न नि॒र्॒हृत्यः॑ । प्र॒जाप॑ति॒ र्वै स॑प्तद॒शः । प्र॒जाप॑तिमे॒व म॑द्ध्य॒तो ध॑त्ते॒ प्रजा᳚त्यै ॥ 27 ॥

(अ॒न॒न्द॒-द्- भुव॒ इति॒ व्याह॑र॒-द्- वेदा॑ - सी॒-द्- वेदा॑ - धत्त॒ - प्रजा᳚त्यै) (अ. 4)

अनुवाकं 5 - दक्षिणाप्रतिग्रहमन्त्रव्याख्यानम्

दे॒वा वै वरु॑णमयाजयन्न् । स यस्यै॑ यस्यै दे॒वता॑यै॒ दक्षि॑णा॒मन॑यत् । ताम॑व्लीनात् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । व्या॒वृत्य॒ प्रति॑ गृह्णाम । तथा॑ नो॒ दक्षि॑णा॒ न व्ले᳚ष्य॒तीति॑ । ते व्या॒वृत्य॒ प्रत्य॑गृह्णन्न् । ततो॒ वै ता-न्दक्षि॑णा॒ नाव्ली॑नात् । य ए॒वं-विँ॒द्वान् व्या॒वृत्य॒ दक्षि॑णा-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । नैन॒-न्दक्षि॑णा व्लीनाति ॥ 28 ॥

राजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे॒-ऽग्नये॒ हिर॑ण्य॒मित्या॑ह । आ॒ग्ने॒यं-वैँ हिर॑ण्यम् । स्वयै॒वैन॑-द्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । सोमा॑य॒ वास॒ इत्या॑ह । सौ॒म्यं-वैँ वासः॑ । स्वयै॒वैन॑-द्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । रु॒द्राय॒ गामित्या॑ह । रौ॒द्री वै गौः । स्वयै॒वैना᳚-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । वरु॑णा॒याश्व॒मित्या॑ह ॥ 29 ॥

वा॒रु॒णो वा अश्वः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । प्रा॒जाप॑तये॒ पुरु॑ष॒मित्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वै पुरु॑षः । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । मन॑वे॒ तल्प॒मित्या॑ह । मा॒न॒वो वै तल्पः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । उ॒त्ता॒नाया᳚ङ्गीर॒सायान॒ इत्या॑ह । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः ॥ 30 ॥

अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति ॥ वै॒श्वा॒न॒र्यार्चा रथ॒-म्प्रति॑ गृह्णाति । वै॒श्वा॒न॒रो वै दे॒वत॑या॒ रथः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति ॥ तेना॑मृत॒त्वम॑श्या॒-मित्या॑ह । अ॒मृत॑मे॒वात्मन्-ध॑त्ते ॥ वयो॑ दा॒त्र इत्या॑ह । वय॑ ए॒वैन॑-ङ्कृ॒त्वा । सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥ मयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्र इत्या॑ह ॥ 31 ॥

यद्वै शि॒वम् । तन्मयः॑ । आ॒त्मन॑ ए॒वैषा परी᳚त्तिः ॥ क इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदा॒दित्या॑ह । प्र॒जाप॑ति॒र्वै कः । स प्र॒जाप॑तये ददाति ॥ कामः॒ कामा॒येत्या॑ह । कामे॑न॒ हि ददा॑ति । कामे॑न प्रतिगृ॒ह्णाति॑ ॥ कामो॑ दा॒ता कामः॑ प्रति ग्रही॒तेत्या॑ह ॥ 32 ॥

कामो॒ हि दा॒ता । कामः॑ प्रति ग्रही॒ता ॥ कामग्ं॑ समु॒द्र-मावि॒शेत्या॑ह । स॒मु॒द्र इ॑व॒ हि कामः॑ । नेव॒ हि काम॒स्यान्तो-ऽस्ति॑ । न स॑मु॒द्रस्य॑ ॥ कामे॑न त्वा॒ प्रति॑ गृह्णा॒मीत्या॑ह । येन॒ कामे॑न प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स ए॒वैन॑म॒मुष्मि॑ल् ँलो॒के काम॒ आग॑च्छति ॥ कामै॒तत्त॑ ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॒णेत्या॑ह । काम॑ ए॒व त-द्यज॑मानो॒-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के दक्षि॑णामिच्छति । न प्र॑तिग्रही॒तरि॑ ॥ य ए॒वं-विँ॒द्वान्-दक्षि॑णा-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒नृ॒णामे॒वैना॒-म्प्रति॑ गृह्णाति ॥ 33 ॥

(व्ली॒ना॒त्य - श्व॒मित्या॑हा - ङ्गिर॒सः - प्र॑तिग्रही॒त्र इत्या॑ह - प्रतिग्रही॒तेत्या॑ह॒ - दक्षि॒णेत्या॑ह च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)

अनुवाकं 6 - द्वादशाहदशमे-ऽहनि होतृमन्त्राः

अन्तो॒ वा ए॒ष य॒ज्ञस्य॑ । य-द्द॑श॒ममहः॑ । द॒श॒मे-ऽह᳚न्-थ्सर्परा॒ज्ञिया॑ ऋ॒ग्भि-स्स्तु॑वन्ति । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । अ॒न्नाद्य॒मव॑रुन्धते ॥ ति॒सृभिः॑ स्तुवन्ति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒भ्य ए॒व लो॒केभ्यो॒-ऽन्नाद्य॒मव॑रुन्धते । पृश्नि॑वती-र्भवन्ति । अन्नं॒-वैँ पृश्नि॑ ॥ 34 ॥

अन्न॑मे॒वाव॑-रुन्धते ॥ मन॑सा॒ प्रस्तौ॑ति । मन॒सोद्गा॑यति । मन॑सा॒ प्रति॑ हरति । मन॑ इव॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ दे॒वा वै स॒र्पाः । तेषा॑मि॒यग्ं राज्ञी᳚ । य-थ्स॑र्परा॒ज्ञिया॑ ऋ॒ग्भि-स्स्तु॒वन्ति॑ । अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ 35 ॥

चतु॑र्होतॄ॒न्॒. होता॒ व्याच॑ष्टे । स्तु॒तमनु॑शग्ंसति॒ शान्त्यै᳚ ॥ अन्तो॒ वा ए॒ष य॒ज्ञस्य॑ । य-द्द॑श॒ममहः॑ । ए॒त-त्खलु॒ वै दे॒वाना᳚-म्पर॒म-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्म॑ । यच्चतु॑र्होतारः । द॒श॒मे-ऽह॒ग्ग्॒-श्चतु॑र्होतॄ॒न् व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । प॒र॒म-न्दे॒वाना॒-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्माव॑रुन्धे । तदे॒व प्र॑का॒श-ङ्ग॑मयति ॥ 36 ॥

तदे॑न-म्प्रका॒श-ङ्ग॒तम् । प्र॒का॒श-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गमयति ॥ वाचं॑-यँच्छति । य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ य॒ज॒मा॒न॒दे॒व॒त्यं॑-वाँ अहः॑ । भ्रा॒तृ॒व्य॒दे॒व॒त्या॑ रात्रिः॑ । अह्ना॒ रात्रि॑-न्ध्यायेत् । भ्रातृ॑व्यस्यै॒व तल्लो॒कं-वृँ॑ङ्क्ते । यद्दिवा॒ वाचं॑-विँसृ॒जेत् । अह॒र्भ्रातृ॑व्या॒योच्छिग्ं॑षेत् । यन्नक्तं॑-विँसृ॒जेत् । रात्रि॒-म्भ्रातृ॑व्या॒योच्छिग्ं॑षेत् । अ॒धि॒वृ॒क्ष॒सू॒र्ये वाचं॒-विँसृ॑जति । ए॒ताव॑न्तमे॒वास्मै॑ लो॒कमुच्छिग्ं॑षति । याव॑दादि॒त्यो᳚-ऽस्त॒मेति॑ ॥ 37 ॥

(पृश्नि॑ - तिष्ठन्ति - गमयति - शिग्ंषे॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 6)

अनुवाकं 7 - सप्तहोतृमन्त्रसाध्ययज्ञप्रशंसा

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । ता-स्सृ॒ष्टा-स्सम॑श्लिष्यन्न् । ता रू॒पेणानु॒ प्रावि॑शत् । तस्मा॑दाहुः । रू॒पं-वैँ प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ । ता नाम्ना-ऽनु॒ प्रावि॑शत् । तस्मा॑दाहुः । नाम॒ वै प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ । तस्मा॒दप्या॑ ऽमि॒त्रौ स॒गन्त्य॑ । नाम्ना॒ चेद्ध्वये॑ते ॥ 38 ॥

मि॒त्रमे॒व भ॑वतः ॥ प्र॒जाप॑ति-र्देवासु॒रान॑सृजत । स इन्द्र॒मपि॒ नासृ॑जत । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । इन्द्र॑-न्नो जन॒येति॑ । स आ॒त्म-न्निन्द्र॑-मपश्यत् । तम॑सृजत । त-न्त्रि॒ष्टुग्-वी॒र्य॑-म्भू॒त्वा-ऽनु॒ प्रावि॑शत् । तस्य॒ वज्रः॑ पञ्चद॒शो हस्त॒ आप॑द्यत । तेनो॒दय्यासु॑रान॒भ्य॑ भवत् ॥ 39 ॥

य ए॒वं-वेँद॑ । अ॒भि भ्रातृ॑व्या-न्भवति ॥ ते दे॒वा असु॑रै-र्वि॒जित्य॑ । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । ते॑-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के व्य॑क्षुद्ध्यन्न् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । अ॒मुतः॑ प्रदानं॒-वाँ उप॑जिजीवि॒मेति॑ । ते स॒प्तहो॑तारं-यँ॒ज्ञं-विँ॒धाया॒यास्य᳚म् । आ॒ङ्गी॒र॒स-म्प्राहि॑ण्वन्न् । ए॒तेना॒मुत्र॑ कल्प॒येति॑ ॥ 40 ॥

तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्तिः॑ । यदि॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । य ए॒वं-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । स वा अ॒य-म्म॑नु॒ष्ये॑षु य॒ज्ञ-स्स॒प्तहो॑ता । अ॒मुत्र॑ स॒द्भ्यो दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँ॑हति । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ सो॑-ऽमन्यत । अ॒भि वा इ॒मे᳚-ऽस्मा-ल्लो॒काद॒मुंलोँ॒क-ङ्क॑मिष्यन्त॒ इति॑ । स वाच॑स्पते॒ हृदिति॒ व्याह॑रत् । तस्मा᳚-त्पु॒त्रो हृद॑यम् । तस्मा॑द॒स्मा-ल्लो॒काद॒मुं-लोँ॒क-न्नाभिका॑मयन्ते । पु॒त्रो हि हृद॑यम् ॥ 41 ॥

(ह्वये॑त - अभवत् - कल्प॒ये - तीति॑ च॒त्वारि॑ च) (अ. 7)

अनुवाकं 8 - होतृमन्त्राणां सोमयागाङ्गत्वम्

दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि-र्य॒ज्ञम॑तन्वत । ते वि पा॒प्मना॒ भ्रातृ॑व्ये॒णाज॑यन्त । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑जयन्न् । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्-श्चतु॑र्होतृभिर्य॒ज्ञ-न्त॑नु॒ते । वि पा॒प्मना॒ भ्रातृ॑व्येण जयते । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति ॥ षड्ढो᳚त्रा प्राय॒णीय॒मासा॑दयति । अ॒मुष्मै॒ वै लो॒काय॒ षड्ढो॑ता । घ्नन्ति॒ खलु॒ वा ए॒त-थ्सोम᳚म् । यद॑भिषु॒ण्वन्ति॑ ॥ 42 ॥

ऋ॒जु॒धैवैन॑म॒मुं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति । चतु॑र्होत्रा ऽऽति॒त्थ्यम् । यशो॒ वै चतु॑र्होता । यश॑ ए॒वात्मन्-ध॑त्ते । पञ्च॑होत्रा प॒शुमुप॑ सादयति । सु॒व॒र्ग्यो॑ वै पञ्च॑होता । यज॑मानः प॒शुः । यज॑मानमे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति । ग्रहा᳚न्-गृही॒त्वा स॒प्तहो॑तार-ञ्जुहोति । इ॒न्द्रि॒यं-वैँ स॒प्तहो॑ता ॥ 43 ॥

इ॒न्द्रि॒यमे॒वात्मन्-ध॑त्ते ॥ यो वै चतु॑र्होतॄ-ननुसव॒न-न्त॒र्पय॑ति । तृप्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति । ब॒हि॒ष्पव॒मा॒ने दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । माद्ध्य॑न्दिने॒ पव॑माने॒ चतु॑र्होतारम् । आर्भ॑वे॒ पव॑माने॒ पञ्च॑होतारम् । पि॒तृ॒य॒ज्ञे षड्ढो॑तारम् । य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॑स्य स्तो॒त्रे स॒प्तहो॑तारम् । अ॒नु॒स॒व॒नमे॒वैनाग्॑ स्तर्पयति ॥ 44 ॥

तृप्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति ॥ दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि-स्स॒त्रमा॑सत । ऋद्धि॑परिमितं॒-यँश॑स्कामाः । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । यन्नः॑ प्रथ॒मं-यँश॑ ऋ॒च्छात् । सर्वे॑षा-न्न॒स्त-थ्स॒हास॒दिति॑ । सोम॒श्चतु॑र्होत्रा । अ॒ग्निः पञ्च॑होत्रा । धा॒ता षड्ढो᳚त्रा ॥ 45 ॥

इन्द्रः॑ स॒प्तहो᳚त्रा । प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होत्रा । तेषा॒ग्ं॒ सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒-यँश॑ आर्च्छत् ॥ तन्न्य॑कामयत । तेनापा᳚क्रामत् । तेन॑ प्र॒लाय॑मचरत् । त-न्दे॒वाः प्रै॒षैः प्रैष॑मैच्छन्न् । तत्-प्रै॒षाणा᳚-म्प्रैष॒त्वम् । नि॒विद्भि॒र्न्य॑वेदयन्न् । तन्नि॒विदा᳚-न्निवि॒त्त्वम् ॥ 46 ॥

आ॒प्रीभि॑राप्नुवन्न् । तदा॒प्रीणा॑माप्रि॒त्वम् । तम॑घ्नन्न् । तस्य॒ यशो॒ व्य॑गृह्णत । ते ग्रहा॑ अभवन्न् । तद्ग्रहा॑णा-ङ्ग्रह॒त्वम् । यस्यै॒वं-विँ॒दुषो॒ ग्रहा॑ गृ॒ह्यन्ते᳚ । तस्य॒ त्वे॑व गृ॑ही॒ताः ॥ ते᳚-ऽब्रुवन्न् । यो वै न॒-श्श्रेष्ठो-ऽभू᳚त् ॥ 47 ॥

तम॑वधिष्म । पुन॑रि॒मग्ं सु॑वामहा॒ इति॑ । त-ञ्छन्दो॑भि-रसुवन्त । तच्छन्द॑सा-ञ्छन्द॒स्त्वम् । साम्ना॒ समान॑यन्न् । त-थ्साम्नः॑ साम॒त्वम् । उ॒क्थै-रुद॑स्थापयन्न् । तदु॒क्थाना॑-मुक्थ॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 48 ॥

सर्व॒मायु॑रेति ॥ सोमो॒ वै यशः॑ । य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सोम॑मा॒गच्छ॑ति । यश॑ ए॒वैन॑मृच्छति । तस्मा॑दाहुः । यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ न । तावु॒भौ सोम॒-माग॑च्छतः । सोमो॒ हि यशः॑ । त-न्त्वा-ऽव यश॑ ऋच्छ॒तीत्या॑हुः । य-स्सोमे॒ सोम॒-म्प्राहेति॑ । तस्मा॒-थ्सोमे॒ सोमः॒ प्रोच्यः॑ । यश॑ ए॒वैन॑मृच्छति ॥ 49 ॥

(अ॒भि॒षु॒ण्वन्ति॑ - स॒प्तहो॑ता - तर्पयति॒ - षड्ढो᳚त्रा - निवि॒त्त्व - मभू᳚त् - तिष्ठति॒ - प्राहेति॒ द्वे च॑) (अ. 8)

अनुवाकं 9 - होतृमन्त्रोत्पत्तिकथनप्रसङ्गेन जग-थ्सृष्टिः

इ॒दं-वाँ अग्रे॒ नैव किञ्च॒नासी᳚त् । न द्यौरा॑सीत् । न पृ॑थि॒वी । नान्तरि॑क्षम् । तदस॑दे॒व सन्मनो॑ ऽकुरुत॒ स्यामिति॑ । तद॑तप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद्धू॒मो॑-ऽजायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद॒ग्नि-र॑जायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत ॥ 50 ॥

तस्मा᳚त्-तेपा॒नाज्ज्योति॑-रजायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद॒र्चि-र॑जायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नान्मरी॑चयो-ऽजायन्त । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नादु॑दा॒रा अ॑जायन्त । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तद॒भ्रमि॑व॒ सम॑हन्यत ॥ त-द्व॒स्तिम॑भिनत् ॥ 51 ॥

स स॑मु॒द्रो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-थ्समु॒द्रस्य॒ न पि॑बन्ति । प्र॒जन॑नमिव॒ हि मन्य॑न्ते । तस्मा᳚-त्प॒शो-र्जाय॑माना॒दापः॑ पु॒रस्ता᳚-द्यन्ति ॥ त-द्दश॑हो॒ता-ऽन्व॑सृज्यत । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑ होता ॥ य ए॒व-न्तप॑सो वी॒र्यं॑-विँ॒द्वाग्स्तप्य॑ते । भव॑त्ये॒व ॥ तद्वा इ॒दमापः॑ सलि॒ल-मा॑सीत् । सो॑-ऽरोदीत्-प्र॒जाप॑तिः ॥ 52 ॥

स कस्मा॑ अज्ञि । य-द्य॒स्या अप्र॑तिष्ठाया॒ इति॑ । यद॒फ्स्व॑-वाप॑द्यत । सा पृ॑थि॒व्य॑भवत् । यद्व्यमृ॑ष्ट । तद॒न्तरि॑क्ष-मभवत् । यदू॒र्ध्व-मु॒दमृ॑ष्ट । सा द्यौर॑भवत् । यदरो॑दीत् । तद॒नयो॑ रोद॒स्त्वम् ॥ 53 ॥

य ए॒वं-वेँद॑ । नास्य॑ गृ॒हे रु॑दन्ति । ए॒तद्वा ए॒षां-लोँ॒काना॒-ञ्जन्म॑ । य ए॒वमे॒षां-लोँ॒काना॒-ञ्जन्म॒ वेद॑ । नैषु लो॒के-ष्वार्ति॒मार्च्छ॑ति । स इ॒मा-म्प्र॑ति॒ष्ठा-म॑विन्दत ॥ स इ॒मा-म्प्र॑ति॒ष्ठां-विँ॒त्त्वा ऽका॑मयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स ज॒घना॒दसु॑रा-नसृजत ॥ 54 ॥

तेभ्यो॑ मृ॒न्मये॒ पात्रे-ऽन्न॑मदुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । सा तमि॑स्रा-ऽभवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स प्र॒जन॑नादे॒व प्र॒जा अ॑सृजत । तस्मा॑दि॒मा भूयि॑ष्ठाः । प्र॒जन॑ना॒द्ध्ये॑ना॒ असृ॑जत ॥ 55 ॥

ताभ्यो॑ दारु॒मये॒ पात्रे॒ पयो॑-ऽदुहत । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । सा जोथ्स्ना॑ ऽभवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । सतपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स उ॑पप॒क्षाभ्या॑-मे॒वर्तून॑सृजत । तेभ्यो॑ रज॒ते पात्रे॑ घृ॒तम॑दुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् ॥ 56 ॥

तामपा॑हत । सो॑-ऽहोरा॒त्रयो᳚-स्स॒न्धि-र॑भवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स मुखा᳚-द्दे॒वा-न॑सृजत । तेभ्यो॒ हरि॑ते॒ पात्रे॒ सोम॑मदुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । तदह॑रभवत् ॥ 57 ॥

ए॒ते वै प्र॒जाप॑ते॒र्दोहाः᳚ । य ए॒वं-वेँद॑ । दु॒ह ए॒व प्र॒जाः ॥ दिवा॒ वै नो॑-ऽभू॒दिति॑ । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दे॒ववा॑ने॒व भ॑वति ॥ ए॒तद्वा अ॑होरा॒त्राणा॒-ञ्जन्म॑ । य ए॒वम॑होरा॒त्राणा॒-ञ्जन्म॒ वेद॑ । नाहो॑रा॒त्रेष्वार्ति॒मार्च्छ॑ति ॥ 58 ॥

अस॒तो-ऽधि॒ मनो॑-ऽसृज्यत । मनः॑ प्र॒जाप॑ति-मसृजत । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । तद्वा इ॒द-म्मन॑स्ये॒व प॑र॒म-म्प्रति॑ष्ठितम् । यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । तदे॒तच्छ्वो॑वस्य॒ सन्नाम॒ ब्रह्म॑ ॥ व्यु॒च्छन्ती᳚ व्युच्छन्त्यस्मै॒ वस्य॑सी वस्यसी॒ व्यु॑च्छति । प्रजा॑यते प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । प्र प॑रमे॒ष्ठिनो॒ मात्रा॑-माप्नोति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 59 ॥

(अ॒ग्निर॑जायत॒ तद्भूयो॑-ऽतप्यता - भिनद - रोदी-त्प्र॒जाप॑ती - रोद॒स्त्व - म॑सृज॒ - तासृ॑जत - घृ॒तम॑दुह॒द्या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी॒ - दह॑रभव-द्- ऋच्छति॒ - वेद॑) (अ. 9)

(इ॒द-न्धू॒मो᳚ ऽग्नि-र्ज्योति॑ र॒र्चि-र्मरी॑चय उदा॒रा स्तद॒भ्रग्ं /

स ज॒घना॒-थ्सा तमि॑स्रा॒ स प्र॒जन॑ना॒-थ्सा जोथ्स्ना॒ स उ॑पप॒क्षाभ्या॒ग्ं॒ सो॑ ऽहोरा॒त्रयो᳚-स्स॒न्धि-स्समुखा॒-त्तदह॑-र्दे॒ववा᳚न् / मृ॒न्मये॑ दारु॒मये॑ रज॒ते हरि॑ते॒ तेभ्य॒स्ताभ्यो॒ द्वे तेभ्यो-ऽन्न॒-म्पयो॑

घृ॒तग्ं सोम᳚म्)

अनुवाकं 10 - देवसृष्टिमध्ये-ऽवस्थितस्येन्द्रस्य देवताधिपतित्वम्

प्र॒जाप॑ति॒-रिन्द्र॑मसृज-तानुजाव॒र-न्दे॒वाना᳚म् । त-म्प्राहि॑णोत् । परे॑हि । ए॒तेषा᳚-न्दे॒वाना॒-मधि॑पतिरे॒धीति॑ । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । कस्त्वमसि॑ । व॒यं-वैँ त्वच्छ्रेयाग्ं॑स-स्स्म॒ इति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । कस्त्वमसि॑ व॒यं-वैँ त्वच्छ्रेयाग्ं॑स-स्स्म॒ इति॑ मा दे॒वा अ॑वोच॒न्निति॑ ॥ अथ॒ वा इ॒द-न्तर्हि॑ प्र॒जाप॑तौ॒ हर॑ आसीत् ॥ 60 ॥

यद॒स्मिन्ना॑दि॒त्ये । तदे॑नमब्रवीत् । ए॒तन्मे॒ प्रय॑च्छ । अथा॒हमे॒तेषा᳚-न्दे॒वाना॒-मधि॑पति-र्भविष्या॒मीति॑ । को॑हग्ग्-स्या॒मित्य॑ब्रवीत् । ए॒त-त्प्र॒दायेति॑ । ए॒त-थ्स्या॒ इत्य॑ब्रवीत् । यदे॒तद्ब्रवी॒षीति॑ । को ह॒ वै नाम॑ प्र॒जाप॑तिः । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 61 ॥

वि॒दुरे॑न॒-न्नाम्ना᳚ । तद॑स्मै रु॒क्म-ङ्कृ॒त्वा प्रत्य॑मुञ्चत् । ततो॒ वा इन्द्रो॑ दे॒वाना॒-मधि॑पति-रभवत् । य ए॒वं-वेँद॑ । अधि॑पतिरे॒व स॑मा॒नाना᳚-म्भवति ॥ सो॑-ऽमन्यत । कि-ङ्किं॒-वाँ अ॑कर॒मिति॑ । स च॒न्द्र-म्म॒ आह॒रेति॒ प्राल॑पत् । तच्च॒न्द्रम॑स-श्चन्द्रम॒स्त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 62 ॥

च॒न्द्रवा॑ने॒व भ॑वति ॥ त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । सु॒वीर्यो॑ ऽमर्या॒ यथा॑ गोपा॒यत॒ इति॑ । त-थ्सूर्य॑स्य सूर्य॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । नैन॑-न्दभ्नोति ॥ कश्च॒ नास्मि॒न्वा इ॒दमि॑न्द्रि॒य-म्प्रत्य॑स्था॒दिति॑ । तदिन्द्र॑-स्येन्द्र॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । इ॒न्द्रि॒या॒व्ये॑व भ॑वति ॥ 63 ॥

अ॒यं-वाँ इ॒द-म्प॑र॒मो॑-ऽभू॒दिति॑ । तत्-प॑रमे॒ष्ठिनः॑ परमेष्ठि॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । प॒र॒मामे॒व काष्ठा᳚-ङ्गच्छति ॥ त-न्दे॒वा-स्स॑म॒न्त-म्पर्य॑विशन्न् । वस॑वः पु॒रस्ता᳚त् । रु॒द्रा द॑क्षिण॒तः । आ॒दि॒त्याः प॒श्चात् । विश्वे॑ दे॒वा उ॑त्तर॒तः । अङ्गि॑रसः प्र॒त्यञ्च᳚म् ॥ 64 ॥

सा॒द्ध्याः परा᳚ञ्चम् । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नग्ं समा॒ना-स्सं-विँ॑शन्ति ॥ स प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्र॒जा आव॑यत् । ता अ॑स्मै॒ नाति॑ष्ठन्ता॒न्नाद्या॑य । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । द॒क्षि॒ण॒तः पर्या॑यन्न् । स द॑क्षिण॒तः पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः ॥ 65 ॥

प॒श्चात्-पर्या॑यन्न् । स प॒श्चात्-पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः । मुख॑-म्प॒श्चात् । उ॒त्त॒र॒तः पर्या॑यन्न् । स उ॑त्तर॒तः पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः । मुख॑-म्प॒श्चात् ॥ 66 ॥

मुख॑मुत्तर॒तः । ऊ॒र्ध्वा उदा॑यन्न् । स उ॒परि॑ष्टा॒न्न्य॑-वर्तयत । ता-स्स॒र्वतो॑मुखो भू॒त्वा ऽऽव॑यत् । ततो॒ वै तस्मै᳚ प्र॒जा अति॑ष्ठन्ता॒न्नाद्या॑य ॥ य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्परि॑ च व॒र्तय॑ते॒ नि च॑ । प्र॒जाप॑तिरे॒व भु॒त्वा प्र॒जा अ॑त्ति । तिष्ठ॑न्ते-ऽस्मै प्र॒जा अ॒न्नाद्या॑य । अ॒न्ना॒द ए॒व भ॑वति ॥ 67 ॥

(आ॒सी॒-द्- वेद॑ - चन्द्रम॒स्त्वं-यँ ए॒वं-वेँदे᳚ - न्द्रिया॒व्ये॑व भ॑वति - प्र॒त्यञ्च॒ - मुख॑-न्दक्षिण॒तो - मुख॑-म्प॒श्चान् - +नव॑ च) (आ10 )

अनुवाकं 11 - होतृमन्त्राणा-म्पुरुषार्थप्रयोगः

प्र॒जाप॑ति-रकामयत ब॒होर्भूया᳚न्-थ्स्या॒मिति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति ब॒होर्भूया॑नभवत् । यः का॒मये॑त ब॒होर्भूया᳚न्-थ्स्या॒मिति॑ । स दश॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । ब॒होरे॒व भूया᳚न्-भवति ॥ सो॑-ऽकामयत वी॒रो म॒ आजा॑ये॒तेति॑ । स दश॑होतु॒श्चतु॑र्होतार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त ॥ 68 ॥

तस्य॒ प्रयु॒क्तीन्द्रो॑ ऽजायत । यः का॒मये॑त वी॒रो म॒ आजा॑ये॒तेति॑ । स चतु॑र्होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । आ-ऽस्य॑ वी॒रो जा॑यते ॥ सो॑-ऽकामयत पशु॒मान्-थ्स्या॒मिति॑ । स चतु॑र्होतुः॒ पञ्च॑होतार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति पशु॒मान॑भवत् । यः का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒मिति॑ । स पञ्च॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत ॥ 69 ॥

प॒शु॒माने॒व भ॑वति ॥ सो॑-ऽकामयत॒र्तवो॑ मे कल्पेर॒न्निति॑ । स पञ्च॑होतु॒-ष्षड्ढो॑तार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्त्यृ॒तवो᳚-ऽस्मा अकल्पन्त । यः का॒मये॑त॒र्तवो॑ मे कल्पेर॒न्निति॑ । स षड्ढो॑तार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ सो॑-ऽकामयत सोम॒प-स्सो॑मया॒जी स्या᳚म् । आ मे॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑ये॒तेति॑ ॥ 70 ॥

स षड्ढो॑तु-स्स॒प्तहो॑तार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति सोम॒प-स्सो॑मया॒ज्य॑भवत् । आ-ऽस्य॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒ज्य॑जायत । यः का॒मये॑त सोम॒प-स्सो॑मया॒जी स्या᳚म् । आ मे॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑ये॒तेति॑ । स स॒प्तहो॑तार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । सो॒म॒प ए॒व सो॑मया॒जी भ॑वति । आ-ऽस्य॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑यते ॥ स वा ए॒ष प॒शुः प॑ञ्च॒धा प्रति॑ तिष्ठति ॥ 71 ॥

प॒द्भिर्मुखे॑न ॥ ते दे॒वाः प॒शून्. वि॒त्त्वा । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् ॥ ते॑-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के व्य॑क्षुद्ध्यन्न् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । अ॒मुतः॑ प्रदानं॒-वाँ उप॑जिजीवि॒मेति॑ । ते स॒प्तहो॑तारं-यँ॒ज्ञं-विँ॒धाया॒यास्य᳚म् । आ॒ङ्गी॒र॒स-म्प्राहि॑ण्वन्न् । ए॒तेना॒मुत्र॑ कल्प॒येति॑ । तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्तिः॑ ॥ 72 ॥

यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । य ए॒वं-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । स वा अ॒य-म्म॑नु॒ष्ये॑षु य॒ज्ञ-स्स॒प्तहो॑ता । अ॒मुत्र॑ स॒द्भ्यो दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँ॑हति । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा-न्नि॒दानं॒-वेँद॑ । नि॒दान॑वा-न्भवति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रं-वैँ दश॑होतुर्नि॒दान᳚म् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सौ चतु॑र्होतुः । चा॒तु॒र्मा॒स्यानि॒ पञ्च॑ होतुः । प॒शु॒ब॒न्ध-ष्षड्ढो॑तुः । सौ॒म्यो᳚-ऽद्ध्व॒र-स्स॒प्तहो॑तुः । ए॒तद्वै चतु॑र्होतृणा-न्नि॒दान᳚म् । य ए॒वं-वेँद॑ । नि॒दान॑वा-न्भवति ॥ 73 ॥

(अ॒मि॒मी॒त॒ त-म्प्रायु॑ङ्क्त॒ - पञ्च॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जित - जाये॒तेति॑ - तिष्ठति॒ - क्लृप्ति॒--र् दश॑होतु-र्नि॒दानग्ं॑ स॒प्त च॑ ) (अ. 11)

(प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत दर्शपूर्णमा॒सौ सृ॑जे॒येति॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॒ स तप॒-स्स त्रि॒वृतं॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ दश॑होतार॒-न्तेन॑ दश॒धा-ऽऽत्मानं॑ - दे॒वा वै वरु॑ण॒ - मन्तो॒ वै - प्र॒जाप॑ति॒स्ता-स्सृ॒ष्टा-स्सम॑श्लिष्यन् - दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि - रि॒दं-वाँ अग्रे᳚ - प्र॒जाप॑ति॒रिन्द्रं॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत ब॒होर्भूया॒नेका॑दश)

(प्र॒जाप॑ति॒ - स्तद्ग्रह॑स्य - प्र॒जा॑पतिरकामयता॒ - नयै॒वैन॒त् - तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्ति॒ - स्तस्मा᳚-त्तेपा॒नाज्ज्योति॒--र् यद॒स्मिन्ना॑दि॒त्ये -सषड्ढो॑तु-स्स॒प्तहो॑तार॒-न्त्रिस॑प्ततिः)

(प्र॒जाप॑तिरकामयत - नि॒दान॑वान्भवति)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥