Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 56 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

सुन्दरकाण्डको यो सर्गमा हनुमानले सीतालाई भेटेर आश्वासन दिएपछि रामको दर्शन गर्न उत्सुक भई अरिष्ट पर्वतमाथि चढेको वर्णन छ। सीताले रामले लङ्कालाई बाणले व्याकुल बनाएर आफूलाई लैजाने कुरा गरेकी थिइन्, र हनुमानले राम चाँडै आउनेछन् भनी उत्तर दिएका थिए। पर्वतको प्राकृतिक सौन्दर्यको वर्णन गरिएको छ। हनुमान पर्वतमाथि चढ्दा त्यो पर्वत उनको वेगले पीडित भई रसातलमा प्रवेश गर्यो, र त्यसपछि उनले लवण समुद्र नाघ्न चाहे।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

सीतेला वंदन करून हनुमान तिला आश्वासन देतो की राम लवकरच येऊन तिचे दुःख दूर करील. सीता रामाच्या पराक्रमाला अनुरूप कार्य करण्याची विनंती करते. नंतर हनुमान अरिष्ट पर्वतावर चढतो आणि त्याच्या वेगाने पर्वत हादरतो. शेवटी तो लवणसमुद्र ओलांडण्याचा निश्चय करतो.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

સુંદરકાંડના ૫૬મા સર્ગમાં હનુમાન સીતાને નમસ્કાર કરીને વિદાય લે છે અને સીતા તેમને રામના આગમનની આશા વ્યક્ત કરે છે. હનુમાન સીતાને આશ્વાસન આપીને અરિષ્ટ પર્વત પર ચઢે છે અને લવણ સમુદ્ર તરફ જવા માટે તેમના પગના ભારથી પર્વત ધ્રૂજી ઊઠે છે. પર્વત પરથી ઉડીને હનુમાન દક્ષિણ દિશાથી ઉત્તર દિશા તરફ જાય છે અને તેમના ભારથી પર્વત પાતાળમાં પ્રવેશે છે. આ સર્ગમાં હનુમાનની શક્તિ અને લંકાથી પરત ફરવાની તેમની યાત્રાનું વર્ણન છે.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।

Shloka 1

ततस्तु शिंशुपामूले जानकीं पर्युपस्थिताम् ।
अभिवाद्याब्रवीद्दिष्ट्या पश्यामि त्वामिहाक्षताम् ॥ 1 ॥

tatastu śiṃśupāmūle jānakīṃ paryupasthitām |
abhivādyābravīddiṣṭyā paśyāmi tvāmihākṣatām || 1 ||

ત્યાર પછી શિંશપા વૃક્ષના મૂળમાં નજીક ઊભેલી જાનકીને નમસ્કાર કરીને તેમણે કહ્યું: 'ભાગ્યશાળી છું, હું તમને અહીં નિર્વિઘ્ન જોઉં છું.' ^AI

मग तो (हनुमान) शिंशपा वृक्षाच्या मुळाशी जवळ उभ्या असलेल्या जानकीला वंदन करून म्हणाला, दैवाच्या कृपेने मी तुला इथे निरुपद्रवी पाहत आहे. ^AI

त्यसपछि शिंशुपा वृक्षको फेदमा नजिकै रहेकी जानकीलाई प्रणाम गरेर उनले भने — भाग्यवश मैले तिमीलाई यहाँ निर्विघ्न देखें । ^AI

Shloka 2

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं हनुमन्तमभाषत ॥ 2 ॥

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ hanumantamabhāṣata || 2 ||

ત્યાર પછી સીતાએ વારંવાર જોતાં જોતાં પતિ-સ્નેહથી યુક્ત થઈને પ્રસ્થાન કરતા હનુમાનને આ વચન કહ્યું. ^AI

मग निघालेल्या त्या हनुमंताकडे पुन्हा पुन्हा पाहत, पतीविषयीच्या स्नेहाने युक्त अशी सीता तो वाक्य बोलली. ^AI

त्यसपछि प्रस्थान गर्न लागेका उनलाई बारम्बार हेर्दै सीताले पतिप्रति स्नेहयुक्त वचन हनुमानसँग भनिन् । ^AI

Shloka 3

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः ॥ 3 ॥

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ || 3 ||

'હે શત્રુવીરોનો નાશ કરનાર! આ કાર્યની સિદ્ધિ માટે તમે એકલા જ સમર્થ છો; તમારો બળવિસ્તાર યશ આપનારો છે.' ^AI

हे परवीरांचा संहार करणाऱ्ये, या कार्याच्या साधनासाठी तू एकटाच पुरेसा आहेस; तुझ्या बलाची वाढ कीर्तीकारक आहे. ^AI

हे शत्रुवीरहन्ता ! यस कार्यको सम्पादनमा तिमी एक्लै पर्याप्त छौ; तिम्रो बलको उदय कीर्तिकर छ । ^AI

Shloka 4

शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 4 ॥

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 4 ||

'શત્રુસેનાને પીડનાર કાકુત્સ્થ (રામ) જો લંકાને બાણોથી ભરપૂર કરીને મને લઈ જાય, તો તે તેમને યોગ્ય જ ગણાશે.' ^AI

हे परसैन्याचा मर्दन करणाऱ्ये, काकुत्स्थ (राम) बाणांनी लंकेला गर्दीने भरून टाकून जर मला घेऊन गेले, तर ते त्याच्या योग्य असे होईल. ^AI

शत्रुसेनाको मर्दन गर्ने काकुत्स्थ (राम) ले लङ्कालाई बाणहरूले व्याकुल बनाएर यदि मलाई लगे, त्यो उनको स्वभावको योग्य हुनेछ । ^AI

Shloka 5

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ 5 ॥

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavatyāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 5 ||

'તેથી મહાત્મા, યુદ્ધમાં શૂર એવા તેમના પરાક્રમને અનુરૂપ જે યોગ્ય હોય તે પ્રમાણે તમે ઉપાય કરો.' ^AI

म्हणून त्या महात्म्याच्या, युद्धशूर अशा रामाच्या पराक्रमाला जे अनुरूप असेल, तसे तू घडवून आण. ^AI

त्यसैले हे हनुमान ! महात्मा, युद्धमा वीर उनको पराक्रम जस्तो उपयुक्त छ, त्यस्तै तिमीले पनि गर । ^AI

Shloka 6

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्य हनुमांस्तस्या वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 6 ॥

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumāṃstasyā vākyamuttaramabravīt || 6 ||

તેમનું અર્થસભર, નમ્ર અને યુક્તિયુક્ત વચન સાંભળીને હનુમાને તેના ઉત્તરમાં આ વચન કહ્યું. ^AI

मग तिचे अर्थपूर्ण, नम्र आणि युक्तियुक्त असे वाक्य ऐकून हनुमान तिला उत्तर वाक्य बोलला. ^AI

त्यसपछि उनको त्यो अर्थपूर्ण, नम्र र युक्तिसंगत वचन सुनेर हनुमानले त्यसको उत्तर भने । ^AI

Shloka 7

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थः हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।
यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ 7 ॥

kṣiprameṣyati kākutsthaḥ haryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati || 7 ||

'કાકુત્સ્થ (રામ) શ્રેષ્ઠ વાનરો અને રીંછો સાથે શીઘ્ર આવશે; તેઓ યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતીને તમારું શોક દૂર કરશે.' ^AI

श्रेष्ठ वानर व भालूंनी वेढलेला काकुत्स्थ (राम) लवकरच येईल; तो युद्धात शत्रूंना जिंकून तुझे दुःख दूर करील. ^AI

वानर र भालुहरूमध्ये श्रेष्ठहरूले घेरिएका काकुत्स्थ (राम) चाँडै आउनेछन्, जसले युद्धमा शत्रुहरूलाई जितेर तिम्रो शोक हटाउनेछन् । ^AI

Shloka 8

एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान् मारुतात्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीमभ्यवादयत् ॥ 8 ॥

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumān mārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīmabhyavādayat || 8 ||

આમ વૈદેહીને આશ્વાસન આપીને મારુતાત્મજ હનુમાને જવાનો નિશ્ચય કરીને વૈદેહીને નમસ્કાર કર્યા. ^AI

अशा प्रकारे वैदेहीला आश्वासन देऊन मारुतात्मज हनुमानाने निघण्याचा निश्चय करून वैदेहीला वंदन केले. ^AI

यसरी वैदेहीलाई आश्वासन दिएर मारुतात्मज हनुमानले जानेको निश्चय गरी वैदेहीलाई प्रणाम गरे । ^AI

Shloka 9

ततस्स कपिशार्दूलः स्वामिसन्दर्शनोत्सुकः ।
आरुरोह गिरिश्रेष्ठमरिष्टमरिमर्दनः ॥ 9 ॥

tatassa kapiśārdūlaḥ svāmisandarśanotsukaḥ |
āruroha giriśreṣṭhamariṣṭamarimardanaḥ || 9 ||

પછી વાનરશ્રેષ્ઠ અને શત્રુદમન કરનારો હનુમાન, સ્વામીનાં દર્શન માટે ઉત્સુક થઈને, શ્રેષ્ઠ પર્વત અરિષ્ટ પર ચઢ્યો. ^AI

मग तो वानरश्रेष्ठ, शत्रुदमन करणारा हनुमान, आपल्या स्वामींच्या (श्रीरामांच्या) दर्शनासाठी उत्सुक होऊन अरिष्ट नावाच्या श्रेष्ठ पर्वतावर चढला. ^AI

त्यसपछि, शत्रुहरूको संहार गर्ने ती वानरश्रेष्ठ हनुमान्, मालिकको दर्शन गर्न उत्सुक भई, श्रेष्ठ पर्वत अरिष्टमाथि चढे ॥ ९ ॥ ^AI

Shloka 10

तुङ्गपद्मकजुष्टाभिर्नीलाभिर्वनराजिभिः ।
सोत्तरीयमिवाम्भोदैः शृङ्गान्तरविलम्बिभिः ॥ 10 ॥

tuṅgapadmakajuṣṭābhirnīlābhirvanarājibhiḥ |
sottarīyamivāmbhodaiḥ śṛṅgāntaravilambibhiḥ || 10 ||

ઊંચા પદ્મક વૃક્ષોથી શોભતી, શિખરોની વચ્ચે લટકતા વાદળો સાથેની નીલી વનરાજિઓથી તે પર્વત ઉપરના વસ્ત્રવાળો જેવો દેખાતો હતો. ^AI

तो पर्वत उंच कमळांनी युक्त अशा निळ्या वनरांगांनी आणि शिखरांच्या मधल्या भागात लोंबणाऱ्या मेघांनी ओढणी परिधान केल्यासारखा दिसत होता. ^AI

त्यो पर्वत अग्ला कमलहरूले सेवित नीलो वनसमूहहरूले युक्त थियो, र शिखरका बीचमा झुन्डिएका मेघहरूले मानौं त्यसलाई उत्तरीय वस्त्र धारण गराएका थिए ॥ १० ॥ ^AI

Shloka 11

बोध्यमानमिव प्रीत्या दिवाकरकरैश्शुभैः ।
उन्मिषन्तमिवोद्धूतैर्लोचनैरिव धातुभिः ॥ 11 ॥

bodhyamānamiva prītyā divākarakaraiśśubhaiḥ |
unmiṣantamivoddhūtairlocanairiva dhātubhiḥ || 11 ||

શુભ સૂર્યકિરણોથી તે પ્રેમથી જાગૃત કરાતો હોય, અને ધાતુઓથી ઉન્મિષિત થતાં નેત્રોવાળો હોય તેમ દેખાતો હતો. ^AI

सूर्याच्या शुभ किरणांनी तो प्रीतीने जागवला जात असल्यासारखा, आणि उधळलेल्या धातूंनी (खनिजांनी) डोळे उघडल्यासारखा दिसत होता. ^AI

सूर्यका शुभ किरणहरूले प्रेमपूर्वक त्यसलाई ब्युँझाइरहेका थिए, र उडेका धातुहरूले मानौं त्यसले आँखाहरू खोलिरहेको थियो ॥ ११ ॥ ^AI

Shloka 12

तोयौघननिस्स्वनैर्मन्द्रैः प्राधीतमिव पर्वतम् ।
प्रगीतमिव विस्पष्टैर्नानाप्रस्रवणस्वनैः ॥ 12 ॥

toyaughananissvanairmandraiḥ prādhītamiva parvatam |
pragītamiva vispaṣṭairnānāprasravaṇasvanaiḥ || 12 ||

પાણીના પ્રવાહોની મંદ્ર ગર્જનાથી તે પર્વત મોટે સ્વરે વેદપાઠ કરતો હોય, અને વિવિધ ઝરણાંઓની સ્પષ્ટ ધ્વનિથી ગીત ગાતો હોય તેમ ભાસતો હતો. ^AI

पाण्याच्या प्रवाहांच्या मंद्र गंभीर नादांनी तो पर्वत वेदांचे पठण करत असल्यासारखा, आणि नाना धबधब्यांच्या स्पष्ट नादांनी गायन करत असल्यासारखा दिसत होता. ^AI

पानीका प्रवाहका मन्द्र ध्वनिहरूले मानौं त्यो पर्वत वेद पाठ गरिरहेको थियो, र विभिन्न झरनाहरूका स्पष्ट ध्वनिहरूले मानौं त्यो गाइरहेको थियो ॥ १२ ॥ ^AI

Shloka 13

देवदारुभिरत्युच्चैरूर्ध्वबाहुमिव स्थितम् ।
प्रपातजलनिर्घोषैः प्राक्रुष्टमिव सर्वतः ॥ 13 ॥

devadārubhiratyuccairūrdhvabāhumiva sthitam |
prapātajalanirghoṣaiḥ prākruṣṭamiva sarvataḥ || 13 ||

અત્યંત ઊંચા દેવદારુ વૃક્ષોથી તે ઊર્ધ્વબાહુ થઈને ઊભેલો હોય, અને ધોધના જળના ઘોષથી ચારે બાજુથી પોકાર કરતો હોય તેમ દેખાતો હતો. ^AI

अत्यंत उंच देवदारूच्या वृक्षांनी तो वर हात उंचावून उभा असल्यासारखा, आणि कोसळणाऱ्या पाण्याच्या गर्जनेने सर्व बाजूंनी आरडाओरडा करत असल्यासारखा दिसत होता. ^AI

अत्युच्च देवदारु वृक्षहरूले मानौं त्यसले हातहरू माथि उठाएर उभिएको थियो, र झरनाका जलका गर्जनहरूले मानौं त्यसले चारैतिर कराइरहेको थियो ॥ १३ ॥ ^AI

Shloka 14

वेपमानमिव श्यामैः कम्पमानैश्शरद्वनैः ।
वेणुभिर्मारुतोद्धूतैः कूजन्तमिव कीचकैः ॥ 14 ॥

vepamānamiva śyāmaiḥ kampamānaiśśaradvanaiḥ |
veṇubhirmārutoddhūtaiḥ kūjantamiva kīcakaiḥ || 14 ||

શ્યામ વર્ણના ધ્રૂજતા શરદ ઋતુના વનોથી તે કંપતો હોય, અને પવનથી ઉડતા વાંસ તથા કીચક વૃક્ષોથી કૂજન કરતો હોય તેમ ભાસતો હતો. ^AI

श्यामल शरदकालीन वनांनी थरथरत असल्यासारखा, आणि वाऱ्याने हलणाऱ्या वेळूंच्या कीचकांनी कूजन करत असल्यासारखा तो दिसत होता. ^AI

श्याम वर्णका शरद्कालीन वनहरू काँपिरहेका थिए, मानौं त्यो पर्वत काँपिरहेको थियो; र वायुले उडाएका बाँसहरूका फुकेका ध्वनिहरूले मानौं त्यसले कुजिरहेको थियो ॥ १४ ॥ ^AI

Shloka 15

निश्श्वसन्तमिवामर्षाद्घोरैराशीविषोत्तमैः ।
नीहारकृतगम्भीरैर्ध्यायन्तमिव गह्वरैः ॥ 15 ॥

niśśvasantamivāmarṣādghorairāśīviṣottamaiḥ |
nīhārakṛtagambhīrairdhyāyantamiva gahvaraiḥ || 15 ||

ભયંકર શ્રેષ્ઠ સર્પોની જેમ અમર્ષથી નિઃશ્વાસ નાખતો હોય, અને ધુમ્મસથી ગંભીર બનેલી ગુફાઓથી ધ્યાન ધરતો હોય તેમ દેખાતો હતો. ^AI

घोर श्रेष्ठ सर्पांनी रागाने निःश्वास टाकत असल्यासारखा, आणि धुक्याने गंभीर झालेल्या गुहांनी ध्यान करत असल्यासारखा तो दिसत होता. ^AI

भयानक र श्रेष्ठ विषधर सर्पहरूले मानौं त्यसले क्रोधले निश्वास फेरिरहेको थियो, र कुहिरोले गम्भीर बनाएका गुफाहरूले मानौं त्यो ध्यानमग्न थियो ॥ १५ ॥ ^AI

Shloka 16

मेघपादनिभैः पादैः प्रक्रान्तमिव सर्वतः ।
जृम्म्भमाणमिवाऽकाशे शिखरैरभ्रमालिभिः ॥ 16 ॥

meghapādanibhaiḥ pādaiḥ prakrāntamiva sarvataḥ |
jṛmmbhamāṇamivā'kāśe śikharairabhramālibhiḥ || 16 ||

વાદળોના પાયા જેવા પાયાથી તે ચારે બાજુ આગળ વધેલો હોય, અને વાદળસમૂહ સાથેના શિખરોથી આકાશમાં જાણે જંભાઈ રહ્યો હોય તેમ ભાસતો હતો. ^AI

मेघांच्या तळाशी सारखे पायांनी सर्व बाजूंनी पसरत असल्यासारखा, आणि मेघसमूहरूपी शिखरांनी आकाशात जांभई देत असल्यासारखा तो दिसत होता. ^AI

मेघका टुक्राजस्ता पाखाहरूले मानौं त्यो चारैतिर फैलिएको थियो, र मेघसमूहसहितका शिखरहरूले आकाशमा मानौं त्यो जम्हाइरहेको थियो ॥ १६ ॥ ^AI

Shloka 17

कूटैश्च बहुधा कीर्णैश्शोभितं बहुकन्दरैः ।
सालतालाश्वकर्णैश्च वंशैश्च बहुभिर्वृतम् ॥ 17 ॥

kūṭaiśca bahudhā kīrṇaiśśobhitaṃ bahukandaraiḥ |
sālatālāśvakarṇaiśca vaṃśaiśca bahubhirvṛtam || 17 ||

ઘણા પ્રકારના શિખરોથી વ્યાપ્ત અને ઘણી ગુફાઓથી શોભતું; સાલ, તાલ, અશ્વકર્ણ અને ઘણા વાંસના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું. ^AI

अनेक कूटांनी (शिखरांनी) आणि पुष्कळ कंदरांनी (गुहांनी) बहुधा व्यापलेला व शोभलेला; साल, ताल, अश्वकर्ण व वंश या अनेक वृक्षांनी वेढलेला. ^AI

त्यो पर्वत धेरैतिर फैलिएका शिखरहरूले र धेरै गुफाहरूले शोभित थियो, र साल, ताल, अश्वकर्ण तथा धेरै वंश (बाँस) वृक्षहरूले घेरिएको थियो। ^AI

Shloka 18

लतावितानैर्विततैः पुष्पवद्भिरलङ्कृतम् ।
नानामृगगणाकीर्णं धातुनिष्यन्दभूषितम् ॥ 18 ॥

latāvitānairvitataiḥ puṣpavadbhiralaṅkṛtam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ dhātuniṣyandabhūṣitam || 18 ||

ફેલાયેલી અને ફૂલોથી યુક્ત લતાઓના જાળાંથી અલંકૃત; નાના-મોટા અનેક પ્રાણીઓના સમૂહથી ભરેલું અને ધાતુઓના ઝરણથી શોભતું. ^AI

पसरलेल्या व फुलांनी युक्त लतांच्या विस्तारांनी अलंकृत; नाना प्रकारच्या मृगसमूहांनी भरलेला व धातूंच्या निष्यंदांनी (धातूरसांच्या प्रवाहांनी) भूषित. ^AI

त्यो फैलिएका लताका जालहरूले, फूलहरूले युक्त भई, सजिएको थियो; अनेक प्रकारका मृगहरूका समूहले भरिएको र धातुहरूका स्रावले भूषित थियो। ^AI

Shloka 19

बहुप्रस्रवणोपेतं शिलासञ्चयसङ्कटम् ।
महर्षियक्षगन्धर्वकिन्नरोरगसेवितम् ॥ 19 ॥

bahuprasravaṇopetaṃ śilāsañcayasaṅkaṭam |
maharṣiyakṣagandharvakinnaroragasevitam || 19 ||

ઘણા ઝરણાંઓથી યુક્ત અને શિલાઓના સમૂહથી ગીચ; મહર્ષિઓ, યક્ષો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને ઉરગો (સર્પો)થી સેવિત. ^AI

पुष्कळ प्रस्रवणांनी (झऱ्यांनी) युक्त, शिळांच्या राशींनी दुर्गम; महर्षी, यक्ष, गंधर्व, किन्नर व उरग (सर्प) यांनी सेवित. ^AI

त्यो धेरै झरनाहरूले युक्त, शिलाहरूका समूहले साँघुरो बनेको, र महर्षि, यक्ष, गन्धर्व, किन्नर तथा उरग (सर्प/नाग) हरूले सेवित थियो। ^AI

Shloka 20

लतापादपसङ्घातं सिंहाध्युषितकन्दरम् ।
व्याघ्रसङ्घसमाकीर्णं स्वादुमूलफलद्रुमम् ॥ 20 ॥

latāpādapasaṅghātaṃ siṃhādhyuṣitakandaram |
vyāghrasaṅghasamākīrṇaṃ svādumūlaphaladrumam || 20 ||

લતાઓ અને વૃક્ષોના સમૂહવાળું, સિંહોથી સેવિત ગુફાઓવાળું; વાઘોના સમૂહથી વ્યાપ્ત અને સ્વાદિષ્ટ મૂળ તથા ફળવાળા વૃક્ષોથી યુક્ત. ^AI

लता व वृक्षांच्या समूहांनी युक्त, सिंहांनी अधिष्ठित कंदरा असलेला; व्याघ्रसमूहांनी भरलेला व गोड मुळे व फळे देणाऱ्या वृक्षांनी युक्त. ^AI

त्यो लता र वृक्षहरूका समूहले युक्त, सिंहहरूले बसेका गुफाहरू भएको, बाघहरूका समूहले भरिएको, र स्वादिला जरा तथा फल भएका वृक्षहरूले युक्त थियो। ^AI

Shloka 21

तमारुरोह हनुमान् पर्वतं पवनात्मजः ।
रामदर्शनशीघ्रेण प्रहर्षेणाभिचोदितः ॥ 21 ॥

tamāruroha hanumān parvataṃ pavanātmajaḥ |
rāmadarśanaśīghreṇa praharṣeṇābhicoditaḥ || 21 ||

રામના દર્શનની ઉતાવળરૂપી અત્યંત હર્ષથી પ્રેરાયેલા પવનપુત્ર વીર હનુમાન તે પર્વત પર ચઢ્યા. ^AI

रामदर्शनाच्या शीघ्रतेने उत्पन्न झालेल्या प्रहर्षाने प्रेरित होऊन वायुपुत्र हनुमान त्या पर्वतावर चढला. ^AI

वायुपुत्र वीर हनुमान्, रामको दर्शन गर्ने तीव्र हर्षले प्रेरित भई, त्यो पर्वतमाथि चढे। ^AI

Shloka 22

तेन पादतलाक्रान्ता रम्येषु गिरिसानुषु ।
सघोषास्समशीर्यन्त शिलाश्चूर्णीकृतास्ततः ॥ 22 ॥

tena pādatalākrāntā ramyeṣu girisānuṣu |
saghoṣāssamaśīryanta śilāścūrṇīkṛtāstataḥ || 22 ||

તેમના પગતળની ચોટથી રમણીય પર્વતશિખરો પરની શિલાઓ ઘોષ સાથે ચૂર્ણ થઈને વિખેરાઈ ગઈ. ^AI

त्याच्या पादतळाने आक्रांत झालेल्या रम्य गिरिशिखरांवरील शिळा गर्जना करीत चूर्ण झाल्या. ^AI

उनका पादतलले आक्रान्त भएका, रमणीय पर्वतका कान्लाहरूमा रहेका शिलाहरू त्यसपछि चूर्ण भई ठूलो आवाजसहित छरिए। ^AI

Shloka 23

स तमारुह्य शैलेन्द्रं व्यवर्धत महाकपिः ।
दक्षिणादुत्तरं पारं प्रार्थयन् लवणाम्भसः ॥ 23 ॥

sa tamāruhya śailendraṃ vyavardhata mahākapiḥ |
dakṣiṇāduttaraṃ pāraṃ prārthayan lavaṇāmbhasaḥ || 23 ||

મહાકપિ તે શૈલેન્દ્ર પર ચઢીને લવણ સમુદ્રના દક્ષિણ કિનારેથી ઉત્તર કિનારાની ઇચ્છા રાખતા વધ્યા. ^AI

त्या महाकपीने त्या शैलेंद्रावर चढून, लवणजलाच्या (क्षारसमुद्राच्या) दक्षिणेकडून उत्तरेकडील तीराची इच्छा करीत तो वाढला. ^AI

त्यो महाकपि त्यो शैलेन्द्रमाथि चढेर, लवणसमुद्रको दक्षिणबाट उत्तरतट चाहँदै, झन् बढ्न थाले। ^AI

Shloka 24

अधिरुह्य ततो वीरः पर्वतं पवनात्मजः ।
ददर्श सागरं भीमं मीनोरगनिषेवितम् ॥ 24 ॥

adhiruhya tato vīraḥ parvataṃ pavanātmajaḥ |
dadarśa sāgaraṃ bhīmaṃ mīnoraganiṣevitam || 24 ||

પછી વીર પવનપુત્ર તે પર્વત પર ચઢીને માછલીઓ અને સર્પોથી સેવિત ભયંકર સાગરને જોયો. ^AI

नंतर वीर वायुपुत्राने त्या पर्वतावर चढून, मत्स्य व उरग (सर्प) यांनी सेवित अशा भीम सागराला पाहिले. ^AI

त्यसपछि वीर वायुपुत्रले त्यो पर्वतमाथि चढेर, माछा र उरग (सर्प/नाग) हरूले सेवित भयावह समुद्रलाई देखे। ^AI

Shloka 25

स मारुत इवाऽकाशं मारुतस्यात्मसम्भवः ।
प्रपेदे हरिशार्दूलो दक्षिणादुत्तरां दिशम् ॥ 25 ॥

sa māruta ivā'kāśaṃ mārutasyātmasambhavaḥ |
prapede hariśārdūlo dakṣiṇāduttarāṃ diśam || 25 ||

પવનના પુત્ર એવા તે વીર હનુમાન પવનની જેમ આકાશમાં ઊડીને દક્ષિણ દિશાથી ઉત્તર દિશા તરફ ગયા. ^AI

त्या मारुताच्या (वायूच्या) पुत्र असलेल्या, मारुतासारख्या वेगवान वानरश्रेष्ठाने आकाशातून दक्षिण दिशेकडून उत्तर दिशेकडे प्रयाण केले. ^AI

वायुका पुत्र हनुमान्, वायुजस्तो वेग भएका ती वीर हरिश्रेष्ठले आकाशमा उडेर दक्षिण दिशाबाट उत्तर दिशातर्फ प्रस्थान गरे। ^AI

Shloka 26

स तदा पीडितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ।
ररास सह तैर्भूतैः प्रविशन्वसुधातलम् ॥ 26 ॥

sa tadā pīḍitastena kapinā parvatottamaḥ |
rarāsa saha tairbhūtaiḥ praviśanvasudhātalam || 26 ||

તે વાનર દ્વારા એ પર્વતશ્રેષ્ઠ તે સમયે પીડિત થઈને, તે ભૂતો સાથે પૃથ્વીતળમાં પ્રવેશતાં જોરથી ગર્જના કરવા લાગ્યો. ^AI

तेव्हा त्या वानराने पीडित झालेला तो श्रेष्ठ पर्वत त्या प्राण्यांसह पृथ्वीतळात शिरत असता मोठ्याने रडला (गर्जना केली). ^AI

त्यसबेला ती कपिले पीडित गरिएको त्यो श्रेष्ठ पर्वत, आफ्ना सम्पूर्ण प्राणीहरूसहित पृथ्वीको तल प्रवेश गर्दै ठूलो गर्जन गर्यो। ^AI

Shloka 27

कम्पमानैश्च शिखरैः पतद्भिरपि च द्रुमैः ।
तस्योरुवेगोन्मथिताः पादपाः पुष्पशालिनः ॥ 27 ॥

kampamānaiśca śikharaiḥ patadbhirapi ca drumaiḥ |
tasyoruvegonmathitāḥ pādapāḥ puṣpaśālinaḥ || 27 ||

ધ્રૂજતાં શિખરો અને નીચે પડતાં વૃક્ષોથી યુક્ત થઈને, તેમના જાંઘના વેગથી ઉખેડાયેલા પુષ્પોથી શોભતા વૃક્ષો. ^AI

त्याच्या उरूंच्या (मांड्यांच्या) वेगाने उन्मळून पडलेली, फुलांनी बहरलेली झाडे, तसेच थरथरणारी शिखरे आणि पडणारी वृक्षे. ^AI

काँपिरहेका शिखरहरू र खसिरहेका वृक्षहरूका साथै, तिनको जाँघको वेगले उखेलिएका फूलले भरिएका वृक्षहरू पृथ्वीमा खसे। ^AI

Shloka 28

निपेतुर्भूतले रुग्णाश्शक्रायुधहता इव ।
कन्दरान्तरसंस्थानां पीडितानां महौजसाम् ॥ 28 ॥

nipeturbhūtale rugṇāśśakrāyudhahatā iva |
kandarāntarasaṃsthānāṃ pīḍitānāṃ mahaujasām || 28 ||

ઇન્દ્રના વજ્રથી હણાયેલા જેવા ભાંગીને ભૂમિ પર પડ્યા. ગુફાઓની અંદર રહેતા, પીડિત થયેલા, મહાન બળવાળા. ^AI

इंद्राच्या वज्राने तोडल्यासारखी ती झाडे भंगलेली अवस्थेत भूमीवर पडली. तसेच दऱ्यांच्या आत राहणारे, पीडित झालेले, महाबलवान प्राणी. ^AI

इन्द्रको वज्रले हानिएझैं भएर ती वृक्षहरू पृथ्वीमा लडे। गुफाभित्र बसेका महाबलशाली प्राणीहरू पनि पीडित भए। ^AI

Shloka 29

सिंहानां निनदो भीमो नभो भिन्दन् स शुश्रुवे ।
त्रस्तव्यावृत्तवसना व्याकुलीकृतभूषणाः ॥ 29 ॥

siṃhānāṃ ninado bhīmo nabho bhindan sa śuśruve |
trastavyāvṛttavasanā vyākulīkṛtabhūṣaṇāḥ || 29 ||

સિંહોની ભયંકર ગર્જના આકાશને ચીરતી સંભળાઈ. ભયથી કપડાં ઊતરી ગયેલાં અને આભૂષણો અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયેલાં. ^AI

आकाश फोडणारी सिंहांची भयंकर गर्जना ऐकू आली. भयभीत होऊन वस्त्रे सावरत, दागिने गोंधळून गेलेल्या. ^AI

सिंहहरूको भयानक गर्जन आकाश चिर्दै सुनियो। त्रस्त भएर भाग्दा विद्याधरीहरूका वस्त्र सर्लक्क परे र उनका गहनाहरू अस्तव्यस्त भए। ^AI

Shloka 30

विद्याधर्यः समुत्पेतुस्सहसा धरणीधरात् ।
अतिप्रमाणा बलिनो दीप्तजिह्वा महाविषाः ॥ 30 ॥

vidyādharyaḥ samutpetussahasā dharaṇīdharāt |
atipramāṇā balino dīptajihvā mahāviṣāḥ || 30 ||

વિદ્યાધરીઓ અચાનક પર્વત પરથી ઊડી ગયાં. અતિ વિશાળ, બળવાન, પ્રકાશતી જીભવાળા અને મહાઝેરી સર્પો. ^AI

विद्याधरी स्त्रिया अचानक पर्वतावरून वर उडाल्या. अतिप्रचंड आकाराचे, बलवान, तेजस्वी जिभा असलेले, महाविषारी सर्प. ^AI

विद्याधरीहरू अचानक त्यो पर्वतबाट माथि उडे। अत्यन्त ठूला, बलवान्, चम्किलो जिह्वा भएका र महाविष भएका सर्पहरू पनि देखिए। ^AI

Shloka 31

निपीडितशिरोग्रीवा व्यचेष्टन्त महाहयः ।
किन्नरोरगन्धर्वयक्षविद्याधरास्तदा ॥ 31 ॥

nipīḍitaśirogrīvā vyaceṣṭanta mahāhayaḥ |
kinnaroragandharvayakṣavidyādharāstadā || 31 ||

માથું અને ડોકું દબાયેલાં થતાં મહાન સર્પો તરફડિયાં મારવા લાગ્યા. તે સમયે કિન્નર, ઉરગ, ગંધર્વ, યક્ષ અને વિદ્યાધરો. ^AI

डोके व मान दाबली गेलेली महान अश्वे तडफडत होती. तसेच किन्नर, उरग (सर्प), गंधर्व, यक्ष व विद्याधर. ^AI

शिर र घाँटीमा च्यापिएका महान् अश्वहरू व्याकुल भएर छटपटाए। त्यसबेला किन्नर, उरग, गन्धर्व, यक्ष र विद्याधरहरू पनि व्याकुल भए। ^AI

Shloka 32

पीडितं तं नगवरं त्यक्त्वा गगनमास्थिताः ।
स च भूमिधरः श्रीमान्बलिना तेन पीडितः ॥ 32 ॥

pīḍitaṃ taṃ nagavaraṃ tyaktvā gaganamāsthitāḥ |
sa ca bhūmidharaḥ śrīmānbalinā tena pīḍitaḥ || 32 ||

પીડિત થયેલા તે શ્રેષ્ઠ પર્વતને છોડીને તેઓ આકાશમાં સ્થિર થયા. અને તે બળવાન વાનરથી પીડિત થયેલો તે શોભાયમાન પર્વત. ^AI

पीडित झालेला तो श्रेष्ठ पर्वत सोडून ते आकाशात स्थिर झाले. आणि त्या बलवान वानराने पीडित झालेला तो शोभायमान भूधर (पर्वत). ^AI

पीडित भएको त्यो श्रेष्ठ पर्वतलाई छोडेर ती सबै आकाशमा स्थित भए। तर त्यो श्रीसम्पन्न भूमिधर पर्वत भने ती बलवान् कपिले पीडित भयो। ^AI

Shloka 33

सवृक्षशिखरोदग्रः प्रविवेश रसातलम् ।
दशयोजनविस्तारस्त्रिंशद्योजनमुच्छ्रितः ॥ 33 ॥

savṛkṣaśikharodagraḥ praviveśa rasātalam |
daśayojanavistārastriṃśadyojanamucchritaḥ || 33 ||

વૃક્ષોના શિખરોથી ઉન્નત એવો તે પર્વત દશ યોજન પહોળો અને ત્રીસ યોજન ઊંચો હતો, તે (હનુમાનના આઘાતથી) પાતાળમાં પ્રવેશ્યો. ^AI

तो उत्तम पर्वत वृक्षांच्या शिखरांनी उंच असून दहा योजने विस्ताराचा व तीस योजने उंच होता; त्या बलवानाने पिडला गेल्यावर तो पाताळात शिरला. ^AI

रूखहरूका शिखरले उच्च रहेको त्यो पर्वत रसातलमा प्रवेश गयो। त्यो दश योजन चौडा र तीस योजन अग्लो थियो। ^AI

Shloka 34

धरण्यां समतां यातः स बभूव धराधरः ।
स लिलङ्घयिषुर्भीमं सलीलं लवणार्णवम् ॥ 34 ॥

dharaṇyāṃ samatāṃ yātaḥ sa babhūva dharādharaḥ |
sa lilaṅghayiṣurbhīmaṃ salīlaṃ lavaṇārṇavam || 34 ||

તે પર્વત પૃથ્વી પર સપાટ થઈ ગયો. ત્યારબાદ તે (હનુમાન) ભયંકર લવણ સમુદ્રને સહેલાઈથી ઓળંગવા ઈચ્છતો હતો. ^AI

तो धराधर पर्वत जमिनीवर समतळ झाला. मग तो भीम व सहज लवणसमुद्र ओलांडू इच्छिणारा झाला. ^AI

त्यो पर्वत पृथ्वीमा समान भयो। त्यसपछि उसले भयानक लवण समुद्रलाई सजिलैसँग नाघ्न चाह्यो। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥

5.56 सुन्दरकाण्ड - षट्पञ्चाश सर्गः