श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ विंशस्सर्गः ।
स तां परिवृतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम् ।
साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयत रावणः ॥ 1 ॥
मां दृष्ट्वा नागनासोरु गूहमाना स्तनोदरम् ।
अदर्शनमिवात्मानं भयान्नेतुं त्वमिच्छसि ॥ 2 ॥
कामये त्वां विशालाक्षि बहुमन्यस्व मां प्रिये ।
सर्वाङ्गगुणसम्पन्ने सर्वलोकमनोहरे ॥ 3 ॥
नेह केचिन्मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः ।
व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम् ॥ 4 ॥
स्वधर्मो रक्षसां भीरु सर्वथैव न संशयः ।
गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा ॥ 5 ॥
एवं चैतदकामां तु न त्वां स्प्रक्ष्यामि मैथिलि ।
कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम् ॥ 6 ॥
देवि नेह भयं कार्यं मयि विश्वसि हि प्रिये ।
प्रणयस्व च तत्त्वेन मैवं भूः शोकलालसा ॥ 7 ॥
एकवेणी धराशय्या ध्यानं मलिनमम्बरम् ।
अस्थानेऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते ॥ 8 ॥
विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगरूणि च ।
विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च ॥ 9 ॥
महार्हाणि च पानानि शयनान्यासनानि च ।
गीतं नृत्तं च वाद्यं च लभ मां प्राप्य मैथिलि ॥ 10 ॥
स्त्रीरत्नमसि मैवं भूः कुरु गात्रेषु भूषणम् ।
मां प्राप्य हि कथं नु स्वास्त्वमनर्हा सुविग्रहे ॥ 11 ॥
इदं ते चारु सञ्जातं यौवनं व्यतिवर्तते ।
यदतीतं पुनर्नैति स्रोतः शीघ्रमपामिव ॥ 12 ॥
त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वसृक् ।
न हि रूपोपमा त्वन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥ 13 ॥
त्वां समासाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् ।
कः पुमानतिवर्तेत साक्षादपि पितामहः ॥ 14 ॥
यद्यत्पश्यामि ते गात्रं शीतांशुसदृशानने ।
तस्मिंस्तस्मिन् पृथुश्रोणि चक्षुर्मम निबध्यते ॥ 15 ॥
भव मैथिलि भार्या मे मोहमेनं विसर्जय ।
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणामाहृतानामितस्ततः ॥ 16 ॥
सर्वासामेव भद्रं ते ममाग्रमहिषी भव ।
लोकेभ्यो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि वै ॥ 17 ॥
तानि मे भीरु सर्वाणि राज्यं चैतदहं च ते ।
विजित्य पृथिवीं सर्वां नानानगरमालिनीम् ॥ 18 ॥
जनकाय प्रदास्यामि तव हेतोर्विलासिनि ।
नेह पश्यामि लोकेऽन्यं यो मे प्रतिबलो भवेत् ।
पश्य मे सुमहद्वीर्यमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ 19 ॥
असकृत्संयुगे भग्ना मया विमृदितध्वजाः ॥ 20 ॥
अशक्ताः प्रत्यनीकेषु स्थातुं मम सुरासुराः ।
इच्छ मां क्रियतामद्य प्रतिकर्म तवोत्तमम् ॥ 21 ॥
सप्रभाण्यवसज्यन्तां तवाङ्गे भूषणानि च ।
साधु पश्यामि ते रूपं संयुक्तं प्रतिकर्मणा ॥ 22 ॥
प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने ।
भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं पिब भीरु रमस्व च ॥ 23 ॥
यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ।
ललस्व मयि विस्रब्धा धृष्टमाज्ञापयस्व च ॥ 24 ॥
मत्प्रसादाल्ललन्त्याश्च ललन्तां बान्धवास्तव ।
ऋद्धिं ममानुपश्य त्वं श्रियं भद्रे यशश्च मे ॥ 25 ॥
किं करिष्यसि रामेण सुभगे चीरवाससा ।
निक्षिप्तविजयो रामो गतश्रीर्वनगोचरः ॥ 26 ॥
व्रती स्थण्डिलशायी च शङ्के जीवति वा न वा ।
न हि वैदेहि रामस्त्वां द्रष्टुं वा प्युपलप्स्यते ।
पुरोबलाकैरसितैर्मेघैर्ज्योत्स्नामिवावृताम् ॥ 27 ॥
न चापि मम हस्तात्त्वां प्राप्तुमर्हति राघवः ॥ 28 ॥
हिरण्यकशिपुः कीर्तिमिन्द्रहस्तगतामिव ।
चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि ॥ 29 ॥
मनो हरसि मे भीरु सुपर्णः पन्नगं यथा ।
क्लिष्टकौशेयवसनां तन्वीमप्यनलङ्कृताम् ॥ 30 ॥
त्वां दृष्ट्वा स्वेषु दारेषु रतिं नोपलभाम्यहम् ।
अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वगुणान्विताः ॥ 31 ॥
यावन्त्यो मम सर्वासामैश्वर्यं कुरु जानकि ।
मम ह्यसितकेशान्ते त्रैलोक्यप्रवराः स्त्रियः ॥ 32 ॥
तास्त्वां परिचरिष्यन्ति श्रियमप्सरसो यथा ।
यानि वैश्रवणे सुभ्रु रत्नानि च धनानि च ॥ 33 ॥
तानि लोकांश्च सुश्रोणि मां च भुङ्क्ष्व यथासुखम् ।
न रामस्तपसा देवि न बलेन न विक्रमैः ॥ 34 ॥
न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ।
पिब विहर रमस्व भुङ्क्ष्व भोगान् धननिचयं प्रदिशामि मेदिनीं च ।
मयि लल ललने यथासुखं त्वं त्वयि च समेत्य ललन्तु बान्धवास्ते ॥ 35 ॥
कुसुमिततरुजालसन्ततानि भ्रमरयुतानि समुद्रतीरजानि ।
कनकविमलहारभूषिताङ्गी विहर मया सह भीरु काननानि ॥ 36 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे विंशस्सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
sa tāṃ parivṛtāṃ dīnāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |
sākārairmadhurairvākyairnyadarśayata rāvaṇaḥ || 1 ||
māṃ dṛṣṭvā nāganāsoru gūhamānā stanodaram |
adarśanamivātmānaṃ bhayānnetuṃ tvamicchasi || 2 ||
kāmaye tvāṃ viśālākṣi bahumanyasva māṃ priye |
sarvāṅgaguṇasampanne sarvalokamanohare || 3 ||
neha kecinmanuṣyā vā rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ |
vyapasarpatu te sīte bhayaṃ mattaḥ samutthitam || 4 ||
svadharmo rakṣasāṃ bhīru sarvathaiva na saṃśayaḥ |
gamanaṃ vā parastrīṇāṃ haraṇaṃ sampramathya vā || 5 ||
evaṃ caitadakāmāṃ tu na tvāṃ sprakṣyāmi maithili |
kāmaṃ kāmaḥ śarīre me yathākāmaṃ pravartatām || 6 ||
devi neha bhayaṃ kāryaṃ mayi viśvasi hi priye |
praṇayasva ca tattvena maivaṃ bhūḥ śokalālasā || 7 ||
ekaveṇī dharāśayyā dhyānaṃ malinamambaram |
asthāne'pyupavāsaśca naitānyaupayikāni te || 8 ||
vicitrāṇi ca mālyāni candanānyagarūṇi ca |
vividhāni ca vāsāṃsi divyānyābharaṇāni ca || 9 ||
mahārhāṇi ca pānāni śayanānyāsanāni ca |
gītaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca labha māṃ prāpya maithili || 10 ||
strīratnamasi maivaṃ bhūḥ kuru gātreṣu bhūṣaṇam |
māṃ prāpya hi kathaṃ nu svāstvamanarhā suvigrahe || 11 ||
idaṃ te cāru sañjātaṃ yauvanaṃ vyativartate |
yadatītaṃ punarnaiti srotaḥ śīghramapāmiva || 12 ||
tvāṃ kṛtvoparato manye rūpakartā sa viśvasṛk |
na hi rūpopamā tvanyā tavāsti śubhadarśane || 13 ||
tvāṃ samāsādya vaidehi rūpayauvanaśālinīm |
kaḥ pumānativarteta sākṣādapi pitāmahaḥ || 14 ||
yadyatpaśyāmi te gātraṃ śītāṃśusadṛśānane |
tasmiṃstasmin pṛthuśroṇi cakṣurmama nibadhyate || 15 ||
bhava maithili bhāryā me mohamenaṃ visarjaya |
bahvīnāmuttamastrīṇāmāhṛtānāmitastataḥ || 16 ||
sarvāsāmeva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava |
lokebhyo yāni ratnāni sampramathyāhṛtāni vai || 17 ||
tāni me bhīru sarvāṇi rājyaṃ caitadahaṃ ca te |
vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ nānānagaramālinīm || 18 ||
janakāya pradāsyāmi tava hetorvilāsini |
neha paśyāmi loke'nyaṃ yo me pratibalo bhavet |
paśya me sumahadvīryamapratidvandvamāhave || 19 ||
asakṛtsaṃyuge bhagnā mayā vimṛditadhvajāḥ || 20 ||
aśaktāḥ pratyanīkeṣu sthātuṃ mama surāsurāḥ |
iccha māṃ kriyatāmadya pratikarma tavottamam || 21 ||
saprabhāṇyavasajyantāṃ tavāṅge bhūṣaṇāni ca |
sādhu paśyāmi te rūpaṃ saṃyuktaṃ pratikarmaṇā || 22 ||
pratikarmābhisaṃyuktā dākṣiṇyena varānane |
bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca || 23 ||
yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca |
lalasva mayi visrabdhā dhṛṣṭamājñāpayasva ca || 24 ||
matprasādāllalantyāśca lalantāṃ bāndhavāstava |
ṛddhiṃ mamānupaśya tvaṃ śriyaṃ bhadre yaśaśca me || 25 ||
kiṃ kariṣyasi rāmeṇa subhage cīravāsasā |
nikṣiptavijayo rāmo gataśrīrvanagocaraḥ || 26 ||
vratī sthaṇḍilaśāyī ca śaṅke jīvati vā na vā |
na hi vaidehi rāmastvāṃ draṣṭuṃ vā pyupalapsyate |
purobalākairasitairmeghairjyotsnāmivāvṛtām || 27 ||
na cāpi mama hastāttvāṃ prāptumarhati rāghavaḥ || 28 ||
hiraṇyakaśipuḥ kīrtimindrahastagatāmiva |
cārusmite cārudati cārunetre vilāsini || 29 ||
mano harasi me bhīru suparṇaḥ pannagaṃ yathā |
kliṣṭakauśeyavasanāṃ tanvīmapyanalaṅkṛtām || 30 ||
tvāṃ dṛṣṭvā sveṣu dāreṣu ratiṃ nopalabhāmyaham |
antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvaguṇānvitāḥ || 31 ||
yāvantyo mama sarvāsāmaiśvaryaṃ kuru jānaki |
mama hyasitakeśānte trailokyapravarāḥ striyaḥ || 32 ||
tāstvāṃ paricariṣyanti śriyamapsaraso yathā |
yāni vaiśravaṇe subhru ratnāni ca dhanāni ca || 33 ||
tāni lokāṃśca suśroṇi māṃ ca bhuṅkṣva yathāsukham |
na rāmastapasā devi na balena na vikramaiḥ || 34 ||
na dhanena mayā tulyastejasā yaśasāpi vā |
piba vihara ramasva bhuṅkṣva bhogān dhananicayaṃ pradiśāmi medinīṃ ca |
mayi lala lalane yathāsukhaṃ tvaṃ tvayi ca sametya lalantu bāndhavāste || 35 ||
kusumitatarujālasantatāni bhramarayutāni samudratīrajāni |
kanakavimalahārabhūṣitāṅgī vihara mayā saha bhīru kānanāni || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe viṃśassargaḥ ||
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
sa tāṃ parivṛtāṃ dīnāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |
sākārairmadhurairvākyairnyadarśayata rāvaṇaḥ || 1 ||
māṃ dṛṣṭvā nāganāsoru gūhamānā stanodaram |
adarśanamivātmānaṃ bhayānnetuṃ tvamicchasi || 2 ||
kāmaye tvāṃ viśālākṣi bahumanyasva māṃ priye |
sarvāṅgaguṇasampanne sarvalokamanohare || 3 ||
neha kecinmanuṣyā vā rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ |
vyapasarpatu te sīte bhayaṃ mattaḥ samutthitam || 4 ||
svadharmo rakṣasāṃ bhīru sarvathaiva na saṃśayaḥ |
gamanaṃ vā parastrīṇāṃ haraṇaṃ sampramathya vā || 5 ||
evaṃ caitadakāmāṃ tu na tvāṃ sprakṣyāmi maithili |
kāmaṃ kāmaḥ śarīre me yathākāmaṃ pravartatām || 6 ||
devi neha bhayaṃ kāryaṃ mayi viśvasi hi priye |
praṇayasva ca tattvena maivaṃ bhūḥ śokalālasā || 7 ||
ekaveṇī dharāśayyā dhyānaṃ malinamambaram |
asthāne'pyupavāsaśca naitānyaupayikāni te || 8 ||
vicitrāṇi ca mālyāni candanānyagarūṇi ca |
vividhāni ca vāsāṃsi divyānyābharaṇāni ca || 9 ||
mahārhāṇi ca pānāni śayanānyāsanāni ca |
gītaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca labha māṃ prāpya maithili || 10 ||
strīratnamasi maivaṃ bhūḥ kuru gātreṣu bhūṣaṇam |
māṃ prāpya hi kathaṃ nu svāstvamanarhā suvigrahe || 11 ||
idaṃ te cāru sañjātaṃ yauvanaṃ vyativartate |
yadatītaṃ punarnaiti srotaḥ śīghramapāmiva || 12 ||
tvāṃ kṛtvoparato manye rūpakartā sa viśvasṛk |
na hi rūpopamā tvanyā tavāsti śubhadarśane || 13 ||
tvāṃ samāsādya vaidehi rūpayauvanaśālinīm |
kaḥ pumānativarteta sākṣādapi pitāmahaḥ || 14 ||
yadyatpaśyāmi te gātraṃ śītāṃśusadṛśānane |
tasmiṃstasmin pṛthuśroṇi cakṣurmama nibadhyate || 15 ||
bhava maithili bhāryā me mohamenaṃ visarjaya |
bahvīnāmuttamastrīṇāmāhṛtānāmitastataḥ || 16 ||
sarvāsāmeva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava |
lokebhyo yāni ratnāni sampramathyāhṛtāni vai || 17 ||
tāni me bhīru sarvāṇi rājyaṃ caitadahaṃ ca te |
vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ nānānagaramālinīm || 18 ||
janakāya pradāsyāmi tava hetorvilāsini |
neha paśyāmi loke'nyaṃ yo me pratibalo bhavet |
paśya me sumahadvīryamapratidvandvamāhave || 19 ||
asakṛtsaṃyuge bhagnā mayā vimṛditadhvajāḥ || 20 ||
aśaktāḥ pratyanīkeṣu sthātuṃ mama surāsurāḥ |
iccha māṃ kriyatāmadya pratikarma tavottamam || 21 ||
saprabhāṇyavasajyantāṃ tavāṅge bhūṣaṇāni ca |
sādhu paśyāmi te rūpaṃ saṃyuktaṃ pratikarmaṇā || 22 ||
pratikarmābhisaṃyuktā dākṣiṇyena varānane |
bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca || 23 ||
yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca |
lalasva mayi visrabdhā dhṛṣṭamājñāpayasva ca || 24 ||
matprasādāllalantyāśca lalantāṃ bāndhavāstava |
ṛddhiṃ mamānupaśya tvaṃ śriyaṃ bhadre yaśaśca me || 25 ||
kiṃ kariṣyasi rāmeṇa subhage cīravāsasā |
nikṣiptavijayo rāmo gataśrīrvanagocaraḥ || 26 ||
vratī sthaṇḍilaśāyī ca śaṅke jīvati vā na vā |
na hi vaidehi rāmastvāṃ draṣṭuṃ vā pyupalapsyate |
purobalākairasitairmeghairjyotsnāmivāvṛtām || 27 ||
na cāpi mama hastāttvāṃ prāptumarhati rāghavaḥ || 28 ||
hiraṇyakaśipuḥ kīrtimindrahastagatāmiva |
cārusmite cārudati cārunetre vilāsini || 29 ||
mano harasi me bhīru suparṇaḥ pannagaṃ yathā |
kliṣṭakauśeyavasanāṃ tanvīmapyanalaṅkṛtām || 30 ||
tvāṃ dṛṣṭvā sveṣu dāreṣu ratiṃ nopalabhāmyaham |
antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvaguṇānvitāḥ || 31 ||
yāvantyo mama sarvāsāmaiśvaryaṃ kuru jānaki |
mama hyasitakeśānte trailokyapravarāḥ striyaḥ || 32 ||
tāstvāṃ paricariṣyanti śriyamapsaraso yathā |
yāni vaiśravaṇe subhru ratnāni ca dhanāni ca || 33 ||
tāni lokāṃśca suśroṇi māṃ ca bhuṅkṣva yathāsukham |
na rāmastapasā devi na balena na vikramaiḥ || 34 ||
na dhanena mayā tulyastejasā yaśasāpi vā |
piba vihara ramasva bhuṅkṣva bhogān dhananicayaṃ pradiśāmi medinīṃ ca |
mayi lala lalane yathāsukhaṃ tvaṃ tvayi ca sametya lalantu bāndhavāste || 35 ||
kusumitatarujālasantatāni bhramarayutāni samudratīrajāni |
kanakavimalahārabhūṣitāṅgī vihara mayā saha bhīru kānanāni || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe viṃśassargaḥ ||