(પ્રહર્ષણીવૃત્તમ્ -)
તજ્જ્ઞાનં પ્રશમકરં યદિન્દ્રિયાણાં
તજ્જ્ઞેયં યદુપનિષત્સુ નિશ્ચિતાર્થમ્ ।
તે ધન્યા ભુવિ પરમાર્થનિશ્ચિતેહાઃ
શેષાસ્તુ ભ્રમનિલયે પરિભ્રમન્તઃ ॥ 1॥
(વસન્તતિલકાવૃત્તમ્ -)
આદૌ વિજિત્ય વિષયાન્મદમોહરાગ-
દ્વેષાદિશત્રુગણમાહૃતયોગરાજ્યાઃ ।
જ્ઞાત્વા મતં સમનુભૂયપરાત્મવિદ્યા-
કાન્તાસુખં વનગૃહે વિચરન્તિ ધન્યાઃ ॥ 2॥
ત્યક્ત્વા ગૃહે રતિમધોગતિહેતુભૂતામ્
આત્મેચ્છયોપનિષદર્થરસં પિબન્તઃ ।
વીતસ્પૃહા વિષયભોગપદે વિરક્તા
ધન્યાશ્ચરન્તિ વિજનેષુ વિરક્તસઙ્ગાઃ ॥ 3॥
ત્યક્ત્વા મમાહમિતિ બન્ધકરે પદે દ્વે
માનાવમાનસદૃશાઃ સમદર્શિનશ્ચ ।
કર્તારમન્યમવગમ્ય તદર્પિતાનિ
કુર્વન્તિ કર્મપરિપાકફલાનિ ધન્યાઃ ॥ 4॥
ત્યક્ત્વીષણાત્રયમવેક્ષિતમોક્ષમર્ગા
ભૈક્ષામૃતેન પરિકલ્પિતદેહયાત્રાઃ ।
જ્યોતિઃ પરાત્પરતરં પરમાત્મસઞ્જ્ઞં
ધન્યા દ્વિજારહસિ હૃદ્યવલોકયન્તિ ॥ 5॥
નાસન્ન સન્ન સદસન્ન મહસન્નચાણુ
ન સ્ત્રી પુમાન્ન ચ નપુંસકમેકબીજમ્ ।
યૈર્બ્રહ્મ તત્સમમુપાસિતમેકચિત્તૈઃ
ધન્યા વિરેજુરિત્તરેભવપાશબદ્ધાઃ ॥ 6॥
અજ્ઞાનપઙ્કપરિમગ્નમપેતસારં
દુઃખાલયં મરણજન્મજરાવસક્તમ્ ।
સંસારબન્ધનમનિત્યમવેક્ષ્ય ધન્યા
જ્ઞાનાસિના તદવશીર્ય વિનિશ્ચયન્તિ ॥ 7॥
શાન્તૈરનન્યમતિભિર્મધુરસ્વભાવૈઃ
એકત્વનિશ્ચિતમનોભિરપેતમોહૈઃ ।
સાકં વનેષુ વિજિતાત્મપદસ્વરુપં
તદ્વસ્તુ સમ્યગનિશં વિમૃશન્તિ ધન્યાઃ ॥ 8॥
(માલિનીવૃત્તમ્ -)
અહિમિવ જનયોગં સર્વદા વર્જયેદ્યઃ
કુણપમિવ સુનારીં ત્યક્તુકામો વિરાગી ।
વિષમિવ વિષયાન્યો મન્યમાનો દુરન્તાન્
જયતિ પરમહંસો મુક્તિભાવં સમેતિ ॥ 9॥
(શાર્દૂલવિક્રીડિતવૃત્તમ્ -)
સમ્પૂર્ણં જગદેવ નન્દનવનં સર્વેઽપિ કલ્પદ્રુમા
ગાઙ્ગં વરિ સમસ્તવારિનિવહઃ પુણ્યાઃ સમસ્તાઃ ક્રિયાઃ ।
વાચઃ પ્રાકૃતસંસ્કૃતાઃ શ્રુતિશિરોવારાણસી મેદિની
સર્વાવસ્થિતિરસ્ય વસ્તુવિષયા દૃષ્ટે પરબ્રહ્મણિ ॥ 10॥
॥ ઇતિ શ્રીમદ્ શઙ્કરાચાર્યવિરચિતં ધન્યાષ્ટકં સમાપ્તમ્ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(praharṣaṇīvṛttam -)
tajjñānaṃ praśamakaraṃ yadindriyāṇāṃ
tajjñeyaṃ yadupaniṣatsu niścitārtham |
te dhanyā bhuvi paramārthaniścitehāḥ
śeṣāstu bhramanilaye paribhramantaḥ || 1||
(vasantatilakāvṛttam -)
ādau vijitya viṣayānmadamoharāga-
dveṣādiśatrugaṇamāhṛtayogarājyāḥ |
jñātvā mataṃ samanubhūyaparātmavidyā-
kāntāsukhaṃ vanagṛhe vicaranti dhanyāḥ || 2||
tyaktvā gṛhe ratimadhogatihetubhūtām
ātmecchayopaniṣadartharasaṃ pibantaḥ |
vītaspṛhā viṣayabhogapade viraktā
dhanyāścaranti vijaneṣu viraktasaṅgāḥ || 3||
tyaktvā mamāhamiti bandhakare pade dve
mānāvamānasadṛśāḥ samadarśinaśca |
kartāramanyamavagamya tadarpitāni
kurvanti karmaparipākaphalāni dhanyāḥ || 4||
tyaktvīṣaṇātrayamavekṣitamokṣamargā
bhaikṣāmṛtena parikalpitadehayātrāḥ |
jyotiḥ parātparataraṃ paramātmasañjñaṃ
dhanyā dvijārahasi hṛdyavalokayanti || 5||
nāsanna sanna sadasanna mahasannacāṇu
na strī pumānna ca napuṃsakamekabījam |
yairbrahma tatsamamupāsitamekacittaiḥ
dhanyā virejurittarebhavapāśabaddhāḥ || 6||
ajñānapaṅkaparimagnamapetasāraṃ
duḥkhālayaṃ maraṇajanmajarāvasaktam |
saṃsārabandhanamanityamavekṣya dhanyā
jñānāsinā tadavaśīrya viniścayanti || 7||
śāntairananyamatibhirmadhurasvabhāvaiḥ
ekatvaniścitamanobhirapetamohaiḥ |
sākaṃ vaneṣu vijitātmapadasvarupaṃ
tadvastu samyaganiśaṃ vimṛśanti dhanyāḥ || 8||
(mālinīvṛttam -)
ahimiva janayogaṃ sarvadā varjayedyaḥ
kuṇapamiva sunārīṃ tyaktukāmo virāgī |
viṣamiva viṣayānyo manyamāno durantān
jayati paramahaṃso muktibhāvaṃ sameti || 9||
(śārdūlavikrīḍitavṛttam -)
sampūrṇaṃ jagadeva nandanavanaṃ sarve'pi kalpadrumā
gāṅgaṃ vari samastavārinivahaḥ puṇyāḥ samastāḥ kriyāḥ |
vācaḥ prākṛtasaṃskṛtāḥ śrutiśirovārāṇasī medinī
sarvāvasthitirasya vastuviṣayā dṛṣṭe parabrahmaṇi || 10||
|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ dhanyāṣṭakaṃ samāptam ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(प्रहर्षणीवृत्तम् -)
तज्ज्ञानं प्रशमकरं यदिन्द्रियाणां
तज्ज्ञेयं यदुपनिषत्सु निश्चितार्थम् ।
ते धन्या भुवि परमार्थनिश्चितेहाः
शेषास्तु भ्रमनिलये परिभ्रमन्तः ॥ 1॥
(वसन्ततिलकावृत्तम् -)
आदौ विजित्य विषयान्मदमोहराग-
द्वेषादिशत्रुगणमाहृतयोगराज्याः ।
ज्ञात्वा मतं समनुभूयपरात्मविद्या-
कान्तासुखं वनगृहे विचरन्ति धन्याः ॥ 2॥
त्यक्त्वा गृहे रतिमधोगतिहेतुभूताम्
आत्मेच्छयोपनिषदर्थरसं पिबन्तः ।
वीतस्पृहा विषयभोगपदे विरक्ता
धन्याश्चरन्ति विजनेषु विरक्तसङ्गाः ॥ 3॥
त्यक्त्वा ममाहमिति बन्धकरे पदे द्वे
मानावमानसदृशाः समदर्शिनश्च ।
कर्तारमन्यमवगम्य तदर्पितानि
कुर्वन्ति कर्मपरिपाकफलानि धन्याः ॥ 4॥
त्यक्त्वीषणात्रयमवेक्षितमोक्षमर्गा
भैक्षामृतेन परिकल्पितदेहयात्राः ।
ज्योतिः परात्परतरं परमात्मसञ्ज्ञं
धन्या द्विजारहसि हृद्यवलोकयन्ति ॥ 5॥
नासन्न सन्न सदसन्न महसन्नचाणु
न स्त्री पुमान्न च नपुंसकमेकबीजम् ।
यैर्ब्रह्म तत्सममुपासितमेकचित्तैः
धन्या विरेजुरित्तरेभवपाशबद्धाः ॥ 6॥
अज्ञानपङ्कपरिमग्नमपेतसारं
दुःखालयं मरणजन्मजरावसक्तम् ।
संसारबन्धनमनित्यमवेक्ष्य धन्या
ज्ञानासिना तदवशीर्य विनिश्चयन्ति ॥ 7॥
शान्तैरनन्यमतिभिर्मधुरस्वभावैः
एकत्वनिश्चितमनोभिरपेतमोहैः ।
साकं वनेषु विजितात्मपदस्वरुपं
तद्वस्तु सम्यगनिशं विमृशन्ति धन्याः ॥ 8॥
(मालिनीवृत्तम् -)
अहिमिव जनयोगं सर्वदा वर्जयेद्यः
कुणपमिव सुनारीं त्यक्तुकामो विरागी ।
विषमिव विषयान्यो मन्यमानो दुरन्तान्
जयति परमहंसो मुक्तिभावं समेति ॥ 9॥
(शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् -)
सम्पूर्णं जगदेव नन्दनवनं सर्वेऽपि कल्पद्रुमा
गाङ्गं वरि समस्तवारिनिवहः पुण्याः समस्ताः क्रियाः ।
वाचः प्राकृतसंस्कृताः श्रुतिशिरोवाराणसी मेदिनी
सर्वावस्थितिरस्य वस्तुविषया दृष्टे परब्रह्मणि ॥ 10॥
॥ इति श्रीमद् शङ्कराचार्यविरचितं धन्याष्टकं समाप्तम् ॥
(praharṣaṇīvṛttam -)
tajjñānaṃ praśamakaraṃ yadindriyāṇāṃ
tajjñeyaṃ yadupaniṣatsu niścitārtham |
te dhanyā bhuvi paramārthaniścitehāḥ
śeṣāstu bhramanilaye paribhramantaḥ || 1||
(vasantatilakāvṛttam -)
ādau vijitya viṣayānmadamoharāga-
dveṣādiśatrugaṇamāhṛtayogarājyāḥ |
jñātvā mataṃ samanubhūyaparātmavidyā-
kāntāsukhaṃ vanagṛhe vicaranti dhanyāḥ || 2||
tyaktvā gṛhe ratimadhogatihetubhūtām
ātmecchayopaniṣadartharasaṃ pibantaḥ |
vītaspṛhā viṣayabhogapade viraktā
dhanyāścaranti vijaneṣu viraktasaṅgāḥ || 3||
tyaktvā mamāhamiti bandhakare pade dve
mānāvamānasadṛśāḥ samadarśinaśca |
kartāramanyamavagamya tadarpitāni
kurvanti karmaparipākaphalāni dhanyāḥ || 4||
tyaktvīṣaṇātrayamavekṣitamokṣamargā
bhaikṣāmṛtena parikalpitadehayātrāḥ |
jyotiḥ parātparataraṃ paramātmasañjñaṃ
dhanyā dvijārahasi hṛdyavalokayanti || 5||
nāsanna sanna sadasanna mahasannacāṇu
na strī pumānna ca napuṃsakamekabījam |
yairbrahma tatsamamupāsitamekacittaiḥ
dhanyā virejurittarebhavapāśabaddhāḥ || 6||
ajñānapaṅkaparimagnamapetasāraṃ
duḥkhālayaṃ maraṇajanmajarāvasaktam |
saṃsārabandhanamanityamavekṣya dhanyā
jñānāsinā tadavaśīrya viniścayanti || 7||
śāntairananyamatibhirmadhurasvabhāvaiḥ
ekatvaniścitamanobhirapetamohaiḥ |
sākaṃ vaneṣu vijitātmapadasvarupaṃ
tadvastu samyaganiśaṃ vimṛśanti dhanyāḥ || 8||
(mālinīvṛttam -)
ahimiva janayogaṃ sarvadā varjayedyaḥ
kuṇapamiva sunārīṃ tyaktukāmo virāgī |
viṣamiva viṣayānyo manyamāno durantān
jayati paramahaṃso muktibhāvaṃ sameti || 9||
(śārdūlavikrīḍitavṛttam -)
sampūrṇaṃ jagadeva nandanavanaṃ sarve'pi kalpadrumā
gāṅgaṃ vari samastavārinivahaḥ puṇyāḥ samastāḥ kriyāḥ |
vācaḥ prākṛtasaṃskṛtāḥ śrutiśirovārāṇasī medinī
sarvāvasthitirasya vastuviṣayā dṛṣṭe parabrahmaṇi || 10||
|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ dhanyāṣṭakaṃ samāptam ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.