(ପ୍ରହର୍ଷଣୀଵୃତ୍ତମ୍ -)
ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଶମକରଂ ଯଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଯଦୁପନିଷତ୍ସୁ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥମ୍ ।
ତେ ଧନ୍ଯା ଭୁଵି ପରମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତେହାଃ
ଶେଷାସ୍ତୁ ଭ୍ରମନିଲଯେ ପରିଭ୍ରମନ୍ତଃ ॥ 1॥
(ଵସନ୍ତତିଲକାଵୃତ୍ତମ୍ -)
ଆଦୌ ଵିଜିତ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ମଦମୋହରାଗ-
ଦ୍ଵେଷାଦିଶତ୍ରୁଗଣମାହୃତଯୋଗରାଜ୍ଯାଃ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମତଂ ସମନୁଭୂଯପରାତ୍ମଵିଦ୍ଯା-
କାନ୍ତାସୁଖଂ ଵନଗୃହେ ଵିଚରନ୍ତି ଧନ୍ଯାଃ ॥ 2॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହେ ରତିମଧୋଗତିହେତୁଭୂତାମ୍
ଆତ୍ମେଚ୍ଛଯୋପନିଷଦର୍ଥରସଂ ପିବନ୍ତଃ ।
ଵୀତସ୍ପୃହା ଵିଷଯଭୋଗପଦେ ଵିରକ୍ତା
ଧନ୍ଯାଶ୍ଚରନ୍ତି ଵିଜନେଷୁ ଵିରକ୍ତସଙ୍ଗାଃ ॥ 3॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମମାହମିତି ବନ୍ଧକରେ ପଦେ ଦ୍ଵେ
ମାନାଵମାନସଦୃଶାଃ ସମଦର୍ଶିନଶ୍ଚ ।
କର୍ତାରମନ୍ଯମଵଗମ୍ଯ ତଦର୍ପିତାନି
କୁର୍ଵନ୍ତି କର୍ମପରିପାକଫଲାନି ଧନ୍ଯାଃ ॥ 4॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୀଷଣାତ୍ରଯମଵେକ୍ଷିତମୋକ୍ଷମର୍ଗା
ଭୈକ୍ଷାମୃତେନ ପରିକଲ୍ପିତଦେହଯାତ୍ରାଃ ।
ଜ୍ଯୋତିଃ ପରାତ୍ପରତରଂ ପରମାତ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞଂ
ଧନ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାରହସି ହୃଦ୍ଯଵଲୋକଯନ୍ତି ॥ 5॥
ନାସନ୍ନ ସନ୍ନ ସଦସନ୍ନ ମହସନ୍ନଚାଣୁ
ନ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁମାନ୍ନ ଚ ନପୁଂସକମେକବୀଜମ୍ ।
ଯୈର୍ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ସମମୁପାସିତମେକଚିତ୍ତୈଃ
ଧନ୍ଯା ଵିରେଜୁରିତ୍ତରେଭଵପାଶବଦ୍ଧାଃ ॥ 6॥
ଅଜ୍ଞାନପଙ୍କପରିମଗ୍ନମପେତସାରଂ
ଦୁଃଖାଲଯଂ ମରଣଜନ୍ମଜରାଵସକ୍ତମ୍ ।
ସଂସାରବନ୍ଧନମନିତ୍ଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଧନ୍ଯା
ଜ୍ଞାନାସିନା ତଦଵଶୀର୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯନ୍ତି ॥ 7॥
ଶାନ୍ତୈରନନ୍ଯମତିଭିର୍ମଧୁରସ୍ଵଭାଵୈଃ
ଏକତ୍ଵନିଶ୍ଚିତମନୋଭିରପେତମୋହୈଃ ।
ସାକଂ ଵନେଷୁ ଵିଜିତାତ୍ମପଦସ୍ଵରୁପଂ
ତଦ୍ଵସ୍ତୁ ସମ୍ଯଗନିଶଂ ଵିମୃଶନ୍ତି ଧନ୍ଯାଃ ॥ 8॥
(ମାଲିନୀଵୃତ୍ତମ୍ -)
ଅହିମିଵ ଜନଯୋଗଂ ସର୍ଵଦା ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯଃ
କୁଣପମିଵ ସୁନାରୀଂ ତ୍ଯକ୍ତୁକାମୋ ଵିରାଗୀ ।
ଵିଷମିଵ ଵିଷଯାନ୍ଯୋ ମନ୍ଯମାନୋ ଦୁରନ୍ତାନ୍
ଜଯତି ପରମହଂସୋ ମୁକ୍ତିଭାଵଂ ସମେତି ॥ 9॥
(ଶାର୍ଦୂଲଵିକ୍ରୀଡିତଵୃତ୍ତମ୍ -)
ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଜଗଦେଵ ନନ୍ଦନଵନଂ ସର୍ଵେଽପି କଲ୍ପଦ୍ରୁମା
ଗାଙ୍ଗଂ ଵରି ସମସ୍ତଵାରିନିଵହଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସମସ୍ତାଃ କ୍ରିଯାଃ ।
ଵାଚଃ ପ୍ରାକୃତସଂସ୍କୃତାଃ ଶ୍ରୁତିଶିରୋଵାରାଣସୀ ମେଦିନୀ
ସର୍ଵାଵସ୍ଥିତିରସ୍ଯ ଵସ୍ତୁଵିଷଯା ଦୃଷ୍ଟେ ପରବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 10॥
॥ ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯଵିରଚିତଂ ଧନ୍ଯାଷ୍ଟକଂ ସମାପ୍ତମ୍ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(praharṣaṇīvṛttam -)
tajjñānaṃ praśamakaraṃ yadindriyāṇāṃ
tajjñeyaṃ yadupaniṣatsu niścitārtham |
te dhanyā bhuvi paramārthaniścitehāḥ
śeṣāstu bhramanilaye paribhramantaḥ || 1||
(vasantatilakāvṛttam -)
ādau vijitya viṣayānmadamoharāga-
dveṣādiśatrugaṇamāhṛtayogarājyāḥ |
jñātvā mataṃ samanubhūyaparātmavidyā-
kāntāsukhaṃ vanagṛhe vicaranti dhanyāḥ || 2||
tyaktvā gṛhe ratimadhogatihetubhūtām
ātmecchayopaniṣadartharasaṃ pibantaḥ |
vītaspṛhā viṣayabhogapade viraktā
dhanyāścaranti vijaneṣu viraktasaṅgāḥ || 3||
tyaktvā mamāhamiti bandhakare pade dve
mānāvamānasadṛśāḥ samadarśinaśca |
kartāramanyamavagamya tadarpitāni
kurvanti karmaparipākaphalāni dhanyāḥ || 4||
tyaktvīṣaṇātrayamavekṣitamokṣamargā
bhaikṣāmṛtena parikalpitadehayātrāḥ |
jyotiḥ parātparataraṃ paramātmasañjñaṃ
dhanyā dvijārahasi hṛdyavalokayanti || 5||
nāsanna sanna sadasanna mahasannacāṇu
na strī pumānna ca napuṃsakamekabījam |
yairbrahma tatsamamupāsitamekacittaiḥ
dhanyā virejurittarebhavapāśabaddhāḥ || 6||
ajñānapaṅkaparimagnamapetasāraṃ
duḥkhālayaṃ maraṇajanmajarāvasaktam |
saṃsārabandhanamanityamavekṣya dhanyā
jñānāsinā tadavaśīrya viniścayanti || 7||
śāntairananyamatibhirmadhurasvabhāvaiḥ
ekatvaniścitamanobhirapetamohaiḥ |
sākaṃ vaneṣu vijitātmapadasvarupaṃ
tadvastu samyaganiśaṃ vimṛśanti dhanyāḥ || 8||
(mālinīvṛttam -)
ahimiva janayogaṃ sarvadā varjayedyaḥ
kuṇapamiva sunārīṃ tyaktukāmo virāgī |
viṣamiva viṣayānyo manyamāno durantān
jayati paramahaṃso muktibhāvaṃ sameti || 9||
(śārdūlavikrīḍitavṛttam -)
sampūrṇaṃ jagadeva nandanavanaṃ sarve'pi kalpadrumā
gāṅgaṃ vari samastavārinivahaḥ puṇyāḥ samastāḥ kriyāḥ |
vācaḥ prākṛtasaṃskṛtāḥ śrutiśirovārāṇasī medinī
sarvāvasthitirasya vastuviṣayā dṛṣṭe parabrahmaṇi || 10||
|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ dhanyāṣṭakaṃ samāptam ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(प्रहर्षणीवृत्तम् -)
तज्ज्ञानं प्रशमकरं यदिन्द्रियाणां
तज्ज्ञेयं यदुपनिषत्सु निश्चितार्थम् ।
ते धन्या भुवि परमार्थनिश्चितेहाः
शेषास्तु भ्रमनिलये परिभ्रमन्तः ॥ 1॥
(वसन्ततिलकावृत्तम् -)
आदौ विजित्य विषयान्मदमोहराग-
द्वेषादिशत्रुगणमाहृतयोगराज्याः ।
ज्ञात्वा मतं समनुभूयपरात्मविद्या-
कान्तासुखं वनगृहे विचरन्ति धन्याः ॥ 2॥
त्यक्त्वा गृहे रतिमधोगतिहेतुभूताम्
आत्मेच्छयोपनिषदर्थरसं पिबन्तः ।
वीतस्पृहा विषयभोगपदे विरक्ता
धन्याश्चरन्ति विजनेषु विरक्तसङ्गाः ॥ 3॥
त्यक्त्वा ममाहमिति बन्धकरे पदे द्वे
मानावमानसदृशाः समदर्शिनश्च ।
कर्तारमन्यमवगम्य तदर्पितानि
कुर्वन्ति कर्मपरिपाकफलानि धन्याः ॥ 4॥
त्यक्त्वीषणात्रयमवेक्षितमोक्षमर्गा
भैक्षामृतेन परिकल्पितदेहयात्राः ।
ज्योतिः परात्परतरं परमात्मसञ्ज्ञं
धन्या द्विजारहसि हृद्यवलोकयन्ति ॥ 5॥
नासन्न सन्न सदसन्न महसन्नचाणु
न स्त्री पुमान्न च नपुंसकमेकबीजम् ।
यैर्ब्रह्म तत्सममुपासितमेकचित्तैः
धन्या विरेजुरित्तरेभवपाशबद्धाः ॥ 6॥
अज्ञानपङ्कपरिमग्नमपेतसारं
दुःखालयं मरणजन्मजरावसक्तम् ।
संसारबन्धनमनित्यमवेक्ष्य धन्या
ज्ञानासिना तदवशीर्य विनिश्चयन्ति ॥ 7॥
शान्तैरनन्यमतिभिर्मधुरस्वभावैः
एकत्वनिश्चितमनोभिरपेतमोहैः ।
साकं वनेषु विजितात्मपदस्वरुपं
तद्वस्तु सम्यगनिशं विमृशन्ति धन्याः ॥ 8॥
(मालिनीवृत्तम् -)
अहिमिव जनयोगं सर्वदा वर्जयेद्यः
कुणपमिव सुनारीं त्यक्तुकामो विरागी ।
विषमिव विषयान्यो मन्यमानो दुरन्तान्
जयति परमहंसो मुक्तिभावं समेति ॥ 9॥
(शार्दूलविक्रीडितवृत्तम् -)
सम्पूर्णं जगदेव नन्दनवनं सर्वेऽपि कल्पद्रुमा
गाङ्गं वरि समस्तवारिनिवहः पुण्याः समस्ताः क्रियाः ।
वाचः प्राकृतसंस्कृताः श्रुतिशिरोवाराणसी मेदिनी
सर्वावस्थितिरस्य वस्तुविषया दृष्टे परब्रह्मणि ॥ 10॥
॥ इति श्रीमद् शङ्कराचार्यविरचितं धन्याष्टकं समाप्तम् ॥
(praharṣaṇīvṛttam -)
tajjñānaṃ praśamakaraṃ yadindriyāṇāṃ
tajjñeyaṃ yadupaniṣatsu niścitārtham |
te dhanyā bhuvi paramārthaniścitehāḥ
śeṣāstu bhramanilaye paribhramantaḥ || 1||
(vasantatilakāvṛttam -)
ādau vijitya viṣayānmadamoharāga-
dveṣādiśatrugaṇamāhṛtayogarājyāḥ |
jñātvā mataṃ samanubhūyaparātmavidyā-
kāntāsukhaṃ vanagṛhe vicaranti dhanyāḥ || 2||
tyaktvā gṛhe ratimadhogatihetubhūtām
ātmecchayopaniṣadartharasaṃ pibantaḥ |
vītaspṛhā viṣayabhogapade viraktā
dhanyāścaranti vijaneṣu viraktasaṅgāḥ || 3||
tyaktvā mamāhamiti bandhakare pade dve
mānāvamānasadṛśāḥ samadarśinaśca |
kartāramanyamavagamya tadarpitāni
kurvanti karmaparipākaphalāni dhanyāḥ || 4||
tyaktvīṣaṇātrayamavekṣitamokṣamargā
bhaikṣāmṛtena parikalpitadehayātrāḥ |
jyotiḥ parātparataraṃ paramātmasañjñaṃ
dhanyā dvijārahasi hṛdyavalokayanti || 5||
nāsanna sanna sadasanna mahasannacāṇu
na strī pumānna ca napuṃsakamekabījam |
yairbrahma tatsamamupāsitamekacittaiḥ
dhanyā virejurittarebhavapāśabaddhāḥ || 6||
ajñānapaṅkaparimagnamapetasāraṃ
duḥkhālayaṃ maraṇajanmajarāvasaktam |
saṃsārabandhanamanityamavekṣya dhanyā
jñānāsinā tadavaśīrya viniścayanti || 7||
śāntairananyamatibhirmadhurasvabhāvaiḥ
ekatvaniścitamanobhirapetamohaiḥ |
sākaṃ vaneṣu vijitātmapadasvarupaṃ
tadvastu samyaganiśaṃ vimṛśanti dhanyāḥ || 8||
(mālinīvṛttam -)
ahimiva janayogaṃ sarvadā varjayedyaḥ
kuṇapamiva sunārīṃ tyaktukāmo virāgī |
viṣamiva viṣayānyo manyamāno durantān
jayati paramahaṃso muktibhāvaṃ sameti || 9||
(śārdūlavikrīḍitavṛttam -)
sampūrṇaṃ jagadeva nandanavanaṃ sarve'pi kalpadrumā
gāṅgaṃ vari samastavārinivahaḥ puṇyāḥ samastāḥ kriyāḥ |
vācaḥ prākṛtasaṃskṛtāḥ śrutiśirovārāṇasī medinī
sarvāvasthitirasya vastuviṣayā dṛṣṭe parabrahmaṇi || 10||
|| iti śrīmad śaṅkarācāryaviracitaṃ dhanyāṣṭakaṃ samāptam ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.