అధ్యాయ 1
వల్లీ 2
అన్యచ్ఛ్రేయో-ఽన్యదుతైవ ప్రేయస్తే ఉభే నానార్థే పురుషం సినీతః।
తయో-శ్శ్రేయ ఆదదానస్య సాధుర్భవతి హీయతే-ఽర్థాద్య ఉ ప్రేయో వృణీతే ॥1॥
శ్రేయశ్చ ప్రేయశ్చ మనుష్యమేతస్తౌ సమ్పరీత్య వివినక్తి ధీరః।
శ్రేయో హి ధీరో-ఽభి ప్రేయసో వృణీతే ప్రేయో మన్దో యోగక్శేమాద్వృణీతే ॥2॥
స త్వ-మ్ప్రియాన్ప్రియరూపాంశ్చ కామానభిధ్యాయన్నచికేతో-ఽత్యస్రాక్షీః।
నైతాం సృఙ్కాం-విఁత్తమయీమవాప్తో యస్యా-మ్మజ్జన్తి బహవో మనుష్యాః ॥3॥
దూరమేతే విపరీతే విషూచీ అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా।
విద్యాభీప్సిన-న్నచికేతస-మ్మన్యే న త్వా కామా బహవో-ఽలోలుపన్త ॥4॥
అవిద్యాయామన్తరే వర్తమానా-స్స్వయ-న్ధీరాః పణ్డితమ్మన్యమానాః।
దన్ద్రమ్యమాణాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః ॥5॥
న సామ్పరాయః ప్రతిభాతి బాల-మ్ప్రమాద్యన్తం-విఁత్తమోహేన మూఢమ్।
అయం-లోఁకో నాస్తి పర ఇతి మానీ పునః పునర్వశమాపద్యతే మే ॥6॥
శ్రవణాయాపి బహుభిర్యో న లభ్య-శ్శృణ్వన్తో-ఽపి బహవో య-న్న విద్యుః।
ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలో-ఽస్య లబ్ధాశ్చర్యో జ్ఞాతా కుశలానుశిష్టః ॥7॥
న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష సువిజ్ఞేయో బహుధా చిన్త్యమానః।
అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్త్యణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్ ॥8॥
నైషా తర్కేణ మతిరాపనేయా ప్రోక్తాన్యేనైవ సుజ్ఞానాయ ప్రేష్ఠ।
యా-న్త్వమాప-స్సత్యధృతిర్బతాసి త్వాదృఙ నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా ॥9॥
జానామ్యహం శేవధిరిత్యనిత్య-న్న హ్యధ్రువైః ప్రాప్యతే హి ధ్రువ-న్తత్।
తతో మయా నాచికేతశ్చితో-ఽగ్నిరనిత్యైర్ద్రవ్యైః ప్రాప్తవానస్మి నిత్యమ్ ॥10॥
కామస్యాప్తి-ఞ్జగతః ప్రతిష్ఠా-ఙ్క్రతోరానన్త్యమభయస్య పారమ్।
స్తోమం అహదురుగాయ-మ్ప్రతిష్ఠా-న్దృష్ట్వా ధృత్యా ధీరో నచికేతో-ఽత్యస్రాక్షీః ॥11॥
త-న్దుర్దర్శ-ఙ్గూఢమనుప్రవిష్ట-ఙ్గుహాహిత-ఙ్గహ్వరేష్ఠ-మ్పురాణమ్।
అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవ-మ్మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి ॥12॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వా సమ్పరిగృహ్య మర్త్యః ప్రవృహ్య ధర్మ్యమణుమేతమాప్య।
స మోదతే మోదనీయం హి లబ్ధ్వా వివృతం సద్మ నచికేతస-మ్మన్యే ॥13॥
అన్యత్ర ధర్మాదన్యత్రాధర్మాదన్యత్రాస్మాత్కృతాకృతాత్।
అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ యత్తత్పశ్యసి తద్వద ॥14॥
సర్వే వేదా యత్పదమామనన్తి తపాంసి సర్వాణి చ యద్వదన్తి।
యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్య-ఞ్చరన్తి తత్తే పదం సఙ్గ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్ ॥15॥
ఏతద్ధ్యేవాక్షర-మ్బ్రహ్మ ఏతద్ధ్యేవాక్షర-మ్పరమ్।
ఏతద్ధ్యేవాక్షర-ఞ్జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్ ॥16॥
ఏతదాలమ్బనం శ్రేష్ఠమేతదాలమ్బన-మ్పరమ్।
ఏతదాలమ్బన-ఞ్జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే ॥17॥
న జాయతే మ్రియతే వా విపశ్చిన్నాయ-ఙ్కుతశ్చిన్న బభూవ కశ్చిత్।
అజో నిత్య-శ్శాశ్వతో-ఽయ-మ్పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ॥18॥
హన్తా చేన్మన్యతే హన్తుం హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్।
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే ॥19॥
అణోరణీయాన్మహతో మహీయానాత్మాస్య జన్తోర్నిహితో గుహాయామ్।
తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్మహిమానమాత్మనః ॥20॥
ఆసీనో దూరం-వ్రఁజతి శయానో యాతి సర్వతః।
కస్త-మ్మదామద-న్దేవ-మ్మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి ॥21॥
అశరీరం శరీరేష్వనవస్థేష్వవస్థితమ్।
మహాన్తం-విఁభుమాత్మాన-మ్మత్వా ధీరో న శోచతి ॥22॥
నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో న మేధయా న బహునా శ్రుతేన।
యమేవైష వృణుతే తేన లభ్యస్తస్యైష ఆత్మా వివృణుతే తనూం స్వామ్ ॥23॥
నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాన్తో నాసమాహితః।
నాశాన్తమానసో వాపి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్ ॥24॥
యస్య బ్రహ్మ చ క్షత్ర-ఞ్చ ఉభే భవత ఓదనః।
మృత్యుర్యస్యోపసేచన-ఙ్క ఇత్థా వేద యత్ర సః ॥25॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 1
वल्ली 2
अन्यच्छ्रेयो-ऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः।
तयो-श्श्रेय आददानस्य साधुर्भवति हीयते-ऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥1॥
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः।
श्रेयो हि धीरो-ऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्शेमाद्वृणीते ॥2॥
स त्व-म्प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः।
नैतां सृङ्कां-विँत्तमयीमवाप्तो यस्या-म्मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥3॥
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता।
विद्याभीप्सिन-न्नचिकेतस-म्मन्ये न त्वा कामा बहवो-ऽलोलुपन्त ॥4॥
अविद्यायामन्तरे वर्तमाना-स्स्वय-न्धीराः पण्डितम्मन्यमानाः।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥5॥
न साम्परायः प्रतिभाति बाल-म्प्रमाद्यन्तं-विँत्तमोहेन मूढम्।
अयं-लोँको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥6॥
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्य-श्शृण्वन्तो-ऽपि बहवो य-न्न विद्युः।
आश्चर्यो वक्ता कुशलो-ऽस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥7॥
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्त्यणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥8॥
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ।
या-न्त्वमाप-स्सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥9॥
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्य-न्न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुव-न्तत्।
ततो मया नाचिकेतश्चितो-ऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥10॥
कामस्याप्ति-ञ्जगतः प्रतिष्ठा-ङ्क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्।
स्तोमं अहदुरुगाय-म्प्रतिष्ठा-न्दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः ॥11॥
त-न्दुर्दर्श-ङ्गूढमनुप्रविष्ट-ङ्गुहाहित-ङ्गह्वरेष्ठ-म्पुराणम्।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देव-म्मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥12॥
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य।
स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतस-म्मन्ये ॥13॥
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात्।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥14॥
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्य-ञ्चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥15॥
एतद्ध्येवाक्षर-म्ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षर-म्परम्।
एतद्ध्येवाक्षर-ञ्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥16॥
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बन-म्परम्।
एतदालम्बन-ञ्ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥17॥
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नाय-ङ्कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्।
अजो नित्य-श्शाश्वतो-ऽय-म्पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥18॥
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥19॥
अणोरणीयान्महतो महीयानात्मास्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥20॥
आसीनो दूरं-व्रँजति शयानो याति सर्वतः।
कस्त-म्मदामद-न्देव-म्मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥21॥
अशरीरं शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम्।
महान्तं-विँभुमात्मान-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥22॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥23॥
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः।
नाशान्तमानसो वापि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥24॥
यस्य ब्रह्म च क्षत्र-ञ्च उभे भवत ओदनः।
मृत्युर्यस्योपसेचन-ङ्क इत्था वेद यत्र सः ॥25॥
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.