অধ্যায 1
বল্লী 2
অন্যচ্ছ্রেযো-ঽন্যদুতৈব প্রেযস্তে উভে নানার্থে পুরুষং সিনীতঃ।
তযো-শ্শ্রেয আদদানস্য সাধুর্ভবতি হীযতে-ঽর্থাদ্য উ প্রেযো বৃণীতে ॥1॥
শ্রেযশ্চ প্রেযশ্চ মনুষ্যমেতস্তৌ সম্পরীত্য বিবিনক্তি ধীরঃ।
শ্রেযো হি ধীরো-ঽভি প্রেযসো বৃণীতে প্রেযো মন্দো যোগক্শেমাদ্বৃণীতে ॥2॥
স ত্ব-ম্প্রিযান্প্রিযরূপাংশ্চ কামানভিধ্যাযন্নচিকেতো-ঽত্যস্রাক্ষীঃ।
নৈতাং সৃঙ্কাং-বিঁত্তমযীমবাপ্তো যস্যা-ম্মজ্জন্তি বহবো মনুষ্যাঃ ॥3॥
দূরমেতে বিপরীতে বিষূচী অবিদ্যা যা চ বিদ্যেতি জ্ঞাতা।
বিদ্যাভীপ্সিন-ন্নচিকেতস-ম্মন্যে ন ত্বা কামা বহবো-ঽলোলুপন্ত ॥4॥
অবিদ্যাযামন্তরে বর্তমানা-স্স্বয-ন্ধীরাঃ পণ্ডিতম্মন্যমানাঃ।
দন্দ্রম্যমাণাঃ পরিযন্তি মূঢা অন্ধেনৈব নীযমানা যথান্ধাঃ ॥5॥
ন সাম্পরাযঃ প্রতিভাতি বাল-ম্প্রমাদ্যন্তং-বিঁত্তমোহেন মূঢম্।
অযং-লোঁকো নাস্তি পর ইতি মানী পুনঃ পুনর্বশমাপদ্যতে মে ॥6॥
শ্রবণাযাপি বহুভির্যো ন লভ্য-শ্শৃণ্বন্তো-ঽপি বহবো য-ন্ন বিদ্যুঃ।
আশ্চর্যো বক্তা কুশলো-ঽস্য লব্ধাশ্চর্যো জ্ঞাতা কুশলানুশিষ্টঃ ॥7॥
ন নরেণাবরেণ প্রোক্ত এষ সুবিজ্ঞেযো বহুধা চিন্ত্যমানঃ।
অনন্যপ্রোক্তে গতিরত্র নাস্ত্যণীযান্ হ্যতর্ক্যমণুপ্রমাণাত্ ॥8॥
নৈষা তর্কেণ মতিরাপনেযা প্রোক্তান্যেনৈব সুজ্ঞানায প্রেষ্ঠ।
যা-ন্ত্বমাপ-স্সত্যধৃতির্বতাসি ত্বাদৃঙ নো ভূযান্নচিকেতঃ প্রষ্টা ॥9॥
জানাম্যহং শেবধিরিত্যনিত্য-ন্ন হ্যধ্রুবৈঃ প্রাপ্যতে হি ধ্রুব-ন্তত্।
ততো মযা নাচিকেতশ্চিতো-ঽগ্নিরনিত্যৈর্দ্রব্যৈঃ প্রাপ্তবানস্মি নিত্যম্ ॥10॥
কামস্যাপ্তি-ঞ্জগতঃ প্রতিষ্ঠা-ঙ্ক্রতোরানন্ত্যমভযস্য পারম্।
স্তোমং অহদুরুগায-ম্প্রতিষ্ঠা-ন্দৃষ্ট্বা ধৃত্যা ধীরো নচিকেতো-ঽত্যস্রাক্ষীঃ ॥11॥
ত-ন্দুর্দর্শ-ঙ্গূঢমনুপ্রবিষ্ট-ঙ্গুহাহিত-ঙ্গহ্বরেষ্ঠ-ম্পুরাণম্।
অধ্যাত্মযোগাধিগমেন দেব-ম্মত্বা ধীরো হর্ষশোকৌ জহাতি ॥12॥
এতচ্ছ্রুত্বা সম্পরিগৃহ্য মর্ত্যঃ প্রবৃহ্য ধর্ম্যমণুমেতমাপ্য।
স মোদতে মোদনীযং হি লব্ধ্বা বিবৃতং সদ্ম নচিকেতস-ম্মন্যে ॥13॥
অন্যত্র ধর্মাদন্যত্রাধর্মাদন্যত্রাস্মাত্কৃতাকৃতাত্।
অন্যত্র ভূতাচ্চ ভব্যাচ্চ যত্তত্পশ্যসি তদ্বদ ॥14॥
সর্বে বেদা যত্পদমামনন্তি তপাংসি সর্বাণি চ যদ্বদন্তি।
যদিচ্ছন্তো ব্রহ্মচর্য-ঞ্চরন্তি তত্তে পদং সঙ্গ্রহেণ ব্রবীম্যোমিত্যেতত্ ॥15॥
এতদ্ধ্যেবাক্ষর-ম্ব্রহ্ম এতদ্ধ্যেবাক্ষর-ম্পরম্।
এতদ্ধ্যেবাক্ষর-ঞ্জ্ঞাত্বা যো যদিচ্ছতি তস্য তত্ ॥16॥
এতদালম্বনং শ্রেষ্ঠমেতদালম্বন-ম্পরম্।
এতদালম্বন-ঞ্জ্ঞাত্বা ব্রহ্মলোকে মহীযতে ॥17॥
ন জাযতে ম্রিযতে বা বিপশ্চিন্নায-ঙ্কুতশ্চিন্ন বভূব কশ্চিত্।
অজো নিত্য-শ্শাশ্বতো-ঽয-ম্পুরাণো ন হন্যতে হন্যমানে শরীরে ॥18॥
হন্তা চেন্মন্যতে হন্তুং হতশ্চেন্মন্যতে হতম্।
উভৌ তৌ ন বিজানীতো নাযং হন্তি ন হন্যতে ॥19॥
অণোরণীযান্মহতো মহীযানাত্মাস্য জন্তোর্নিহিতো গুহাযাম্।
তমক্রতুঃ পশ্যতি বীতশোকো ধাতুপ্রসাদান্মহিমানমাত্মনঃ ॥20॥
আসীনো দূরং-ব্রঁজতি শযানো যাতি সর্বতঃ।
কস্ত-ম্মদামদ-ন্দেব-ম্মদন্যো জ্ঞাতুমর্হতি ॥21॥
অশরীরং শরীরেষ্বনবস্থেষ্ববস্থিতম্।
মহান্তং-বিঁভুমাত্মান-ম্মত্বা ধীরো ন শোচতি ॥22॥
নাযমাত্মা প্রবচনেন লভ্যো ন মেধযা ন বহুনা শ্রুতেন।
যমেবৈষ বৃণুতে তেন লভ্যস্তস্যৈষ আত্মা বিবৃণুতে তনূং স্বাম্ ॥23॥
নাবিরতো দুশ্চরিতান্নাশান্তো নাসমাহিতঃ।
নাশান্তমানসো বাপি প্রজ্ঞানেনৈনমাপ্নুযাত্ ॥24॥
যস্য ব্রহ্ম চ ক্ষত্র-ঞ্চ উভে ভবত ওদনঃ।
মৃত্যুর্যস্যোপসেচন-ঙ্ক ইত্থা বেদ যত্র সঃ ॥25॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 1
वल्ली 2
अन्यच्छ्रेयो-ऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः।
तयो-श्श्रेय आददानस्य साधुर्भवति हीयते-ऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥1॥
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः।
श्रेयो हि धीरो-ऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्शेमाद्वृणीते ॥2॥
स त्व-म्प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः।
नैतां सृङ्कां-विँत्तमयीमवाप्तो यस्या-म्मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥3॥
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता।
विद्याभीप्सिन-न्नचिकेतस-म्मन्ये न त्वा कामा बहवो-ऽलोलुपन्त ॥4॥
अविद्यायामन्तरे वर्तमाना-स्स्वय-न्धीराः पण्डितम्मन्यमानाः।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥5॥
न साम्परायः प्रतिभाति बाल-म्प्रमाद्यन्तं-विँत्तमोहेन मूढम्।
अयं-लोँको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥6॥
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्य-श्शृण्वन्तो-ऽपि बहवो य-न्न विद्युः।
आश्चर्यो वक्ता कुशलो-ऽस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥7॥
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्त्यणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥8॥
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ।
या-न्त्वमाप-स्सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥9॥
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्य-न्न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुव-न्तत्।
ततो मया नाचिकेतश्चितो-ऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥10॥
कामस्याप्ति-ञ्जगतः प्रतिष्ठा-ङ्क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्।
स्तोमं अहदुरुगाय-म्प्रतिष्ठा-न्दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः ॥11॥
त-न्दुर्दर्श-ङ्गूढमनुप्रविष्ट-ङ्गुहाहित-ङ्गह्वरेष्ठ-म्पुराणम्।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देव-म्मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥12॥
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य।
स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतस-म्मन्ये ॥13॥
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात्।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥14॥
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्य-ञ्चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥15॥
एतद्ध्येवाक्षर-म्ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षर-म्परम्।
एतद्ध्येवाक्षर-ञ्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥16॥
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बन-म्परम्।
एतदालम्बन-ञ्ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥17॥
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नाय-ङ्कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्।
अजो नित्य-श्शाश्वतो-ऽय-म्पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥18॥
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥19॥
अणोरणीयान्महतो महीयानात्मास्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥20॥
आसीनो दूरं-व्रँजति शयानो याति सर्वतः।
कस्त-म्मदामद-न्देव-म्मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥21॥
अशरीरं शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम्।
महान्तं-विँभुमात्मान-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥22॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥23॥
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः।
नाशान्तमानसो वापि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥24॥
यस्य ब्रह्म च क्षत्र-ञ्च उभे भवत ओदनः।
मृत्युर्यस्योपसेचन-ङ्क इत्था वेद यत्र सः ॥25॥
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.