অধ্যায 1
বল্লী 3
ঋত-ম্পিবন্তৌ সুকৃতস্য লোকে গুহা-ম্প্রবিষ্টৌ পরমে পরার্ধে।
ছাযাতপৌ ব্রহ্মবিদো বদন্তি পঞ্চাগ্নযো যে চ ত্রিণাচিকেতাঃ ॥1॥
য-স্সেতুরীজানানামক্ষর-ম্ব্রহ্ম যত্পরম্।
অভয-ন্তিতীর্ষতা-ম্পার-ন্নাচিকেতং শকেমহি ॥2॥
আত্মানং রথিনং-বিঁদ্ধি শরীরং রথমেব তু।
বুদ্ধি-ন্তু সারথিং-বিঁদ্ধি মনঃ প্রগ্রহমেব চ ॥3॥
ইন্দ্রিযাণি হযানাহুর্বিষযাংস্তেষু গোচরান্।
আত্মেন্দ্রিযমনোযুক্ত-ম্ভোক্তেত্যাহুর্মনীষিণঃ ॥4॥
যস্ত্ববিজ্ঞানবান্ভবত্যযুক্তেন মনসা সদা।
তস্যেন্দ্রিযাণ্যবশ্যানি দুষ্টাশ্বা ইব সারথেঃ ॥5॥
যস্তু বিজ্ঞানবান্ভবতি যুক্তেন মনসা সদা।
তস্যেন্দ্রিযাণি বশ্যানি সদশ্বা ইব সারথেঃ ॥6॥
যস্ত্ববিজ্ঞানবান্ভবত্যমনস্ক-স্সদা-ঽশুচিঃ।
ন স তত্পদমাপ্নোতি সংসার-ঞ্চাধিগচ্ছতি ॥7॥
যস্তু বিজ্ঞানবান্ভবতি সমনস্ক-স্সদা শুচিঃ।
স তু তত্পদমাপ্নোতি যস্মাদ্ ভূযো ন জাযতে ॥8॥
বিজ্ঞানসারথির্যস্তু মনঃ প্রগ্রহবান্নরঃ।
সো-ঽধ্বনঃ পারমাপ্নোতি তদ্বিষ্ণোঃ পরম-ম্পদম্ ॥9॥
ইন্দ্রিযেভ্যঃ পরা হ্যর্থা অর্থেভ্যশ্চ পর-ম্মনঃ।
মনসস্তু পরা বুদ্ধির্বুদ্ধেরাত্মা মহান্পরঃ ॥10॥
মহতঃ পরমব্যক্তমব্যক্তাত্পুরুষঃ পরঃ।
পুরুষান্ন পর-ঙ্কিঞ্চিত্সা কাষ্ঠা সা পরা গতিঃ ॥11॥
এষ সর্বেষু ভূতেষু গূঢো-ঽঽত্মা ন প্রকাশতে।
দৃশ্যতে ত্বগ্র্যযা বুদ্ধ্যা সূক্ষ্মযা সূক্ষ্মদর্শিভিঃ ॥12॥
যচ্ছেদ্বাঙ্মনসী প্রাজ্ঞস্তদ্যচ্ছেজ্জ্ঞান আত্মনি।
জ্ঞানমাত্মনি মহতি নিযচ্ছেত্তদ্যচ্ছেচ্ছান্ত আত্মনি ॥13॥
উত্তিষ্ঠত জাগ্রত প্রাপ্য বরান্নিবোধত।
ক্ষুরস্য ধারা নিশিতা দুরত্যযা দুর্গ-ম্পথস্তত্কবযো বদন্তি ॥14॥
অশব্দমস্পর্শমরূপমব্যয-ন্তথা-ঽরস-ন্নিত্যমগন্ধবচ্চ যত্।
অনাদ্যনন্ত-ম্মহতঃ পর-ন্ধ্রুব-ন্নিচায্য তন্মৃত্যুমুখাত্ প্রমুচ্যতে ॥15॥
নাচিকেতমুপাখ্যান-ম্মৃত্যুপ্রোক্তং সনাতনম্।
উক্ত্বা শ্রুত্বা চ মেধাবী ব্রহ্মলোকে মহীযতে ॥16॥
য ইম-ম্পরম-ঙ্গুহ্যং শ্রাবযেদ্ ব্রহ্মসংসদি।
প্রযত-শ্শ্রাদ্ধকালে বা তদানন্ত্যায কল্পতে।
তদানন্ত্যায কল্পত ইতি ॥17॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 1
vallī 3
ṛta-mpibantau sukṛtasya loke guhā-mpraviṣṭau parame parārdhe|
chāyātapau brahmavido vadanti pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ ||1||
ya-sseturījānānāmakṣara-mbrahma yatparam|
abhaya-ntitīrṣatā-mpāra-nnāciketaṃ śakemahi ||2||
ātmānaṃ rathinaṃ-vi~ddhi śarīraṃ rathameva tu|
buddhi-ntu sārathiṃ-vi~ddhi manaḥ pragrahameva ca ||3||
indriyāṇi hayānāhurviṣayāṃsteṣu gocarān|
ātmendriyamanoyukta-mbhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ ||4||
yastvavijñānavānbhavatyayuktena manasā sadā|
tasyendriyāṇyavaśyāni duṣṭāśvā iva sāratheḥ ||5||
yastu vijñānavānbhavati yuktena manasā sadā|
tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sāratheḥ ||6||
yastvavijñānavānbhavatyamanaska-ssadā-'śuciḥ|
na sa tatpadamāpnoti saṃsāra-ñcādhigacchati ||7||
yastu vijñānavānbhavati samanaska-ssadā śuciḥ|
sa tu tatpadamāpnoti yasmād bhūyo na jāyate ||8||
vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavānnaraḥ|
so-'dhvanaḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ parama-mpadam ||9||
indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaśca para-mmanaḥ|
manasastu parā buddhirbuddherātmā mahānparaḥ ||10||
mahataḥ paramavyaktamavyaktātpuruṣaḥ paraḥ|
puruṣānna para-ṅkiñcitsā kāṣṭhā sā parā gatiḥ ||11||
eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho-''tmā na prakāśate|
dṛśyate tvagryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ ||12||
yacchedvāṅmanasī prājñastadyacchejjñāna ātmani|
jñānamātmani mahati niyacchettadyacchecchānta ātmani ||13||
uttiṣṭhata jāgrata prāpya varānnibodhata|
kṣurasya dhārā niśitā duratyayā durga-mpathastatkavayo vadanti ||14||
aśabdamasparśamarūpamavyaya-ntathā-'rasa-nnityamagandhavacca yat|
anādyananta-mmahataḥ para-ndhruva-nnicāyya tanmṛtyumukhāt pramucyate ||15||
nāciketamupākhyāna-mmṛtyuproktaṃ sanātanam|
uktvā śrutvā ca medhāvī brahmaloke mahīyate ||16||
ya ima-mparama-ṅguhyaṃ śrāvayed brahmasaṃsadi|
prayata-śśrāddhakāle vā tadānantyāya kalpate|
tadānantyāya kalpata iti ||17||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 1
वल्ली 3
ऋत-म्पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहा-म्प्रविष्टौ परमे परार्धे।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥1॥
य-स्सेतुरीजानानामक्षर-म्ब्रह्म यत्परम्।
अभय-न्तितीर्षता-म्पार-न्नाचिकेतं शकेमहि ॥2॥
आत्मानं रथिनं-विँद्धि शरीरं रथमेव तु।
बुद्धि-न्तु सारथिं-विँद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥3॥
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान्।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्त-म्भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥4॥
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥5॥
यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥6॥
यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यमनस्क-स्सदा-ऽशुचिः।
न स तत्पदमाप्नोति संसार-ञ्चाधिगच्छति ॥7॥
यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्क-स्सदा शुचिः।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद् भूयो न जायते ॥8॥
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः।
सो-ऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परम-म्पदम् ॥9॥
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च पर-म्मनः।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥10॥
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः।
पुरुषान्न पर-ङ्किञ्चित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥11॥
एष सर्वेषु भूतेषु गूढो-ऽऽत्मा न प्रकाशते।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥12॥
यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥13॥
उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया दुर्ग-म्पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥14॥
अशब्दमस्पर्शमरूपमव्यय-न्तथा-ऽरस-न्नित्यमगन्धवच्च यत्।
अनाद्यनन्त-म्महतः पर-न्ध्रुव-न्निचाय्य तन्मृत्युमुखात् प्रमुच्यते ॥15॥
नाचिकेतमुपाख्यान-म्मृत्युप्रोक्तं सनातनम्।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥16॥
य इम-म्परम-ङ्गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि।
प्रयत-श्श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥17॥
adhyāya 1
vallī 3
ṛta-mpibantau sukṛtasya loke guhā-mpraviṣṭau parame parārdhe|
chāyātapau brahmavido vadanti pañcāgnayo ye ca triṇāciketāḥ ||1||
ya-sseturījānānāmakṣara-mbrahma yatparam|
abhaya-ntitīrṣatā-mpāra-nnāciketaṃ śakemahi ||2||
ātmānaṃ rathinaṃ-vi~ddhi śarīraṃ rathameva tu|
buddhi-ntu sārathiṃ-vi~ddhi manaḥ pragrahameva ca ||3||
indriyāṇi hayānāhurviṣayāṃsteṣu gocarān|
ātmendriyamanoyukta-mbhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ ||4||
yastvavijñānavānbhavatyayuktena manasā sadā|
tasyendriyāṇyavaśyāni duṣṭāśvā iva sāratheḥ ||5||
yastu vijñānavānbhavati yuktena manasā sadā|
tasyendriyāṇi vaśyāni sadaśvā iva sāratheḥ ||6||
yastvavijñānavānbhavatyamanaska-ssadā-'śuciḥ|
na sa tatpadamāpnoti saṃsāra-ñcādhigacchati ||7||
yastu vijñānavānbhavati samanaska-ssadā śuciḥ|
sa tu tatpadamāpnoti yasmād bhūyo na jāyate ||8||
vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavānnaraḥ|
so-'dhvanaḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ parama-mpadam ||9||
indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaśca para-mmanaḥ|
manasastu parā buddhirbuddherātmā mahānparaḥ ||10||
mahataḥ paramavyaktamavyaktātpuruṣaḥ paraḥ|
puruṣānna para-ṅkiñcitsā kāṣṭhā sā parā gatiḥ ||11||
eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho-''tmā na prakāśate|
dṛśyate tvagryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ ||12||
yacchedvāṅmanasī prājñastadyacchejjñāna ātmani|
jñānamātmani mahati niyacchettadyacchecchānta ātmani ||13||
uttiṣṭhata jāgrata prāpya varānnibodhata|
kṣurasya dhārā niśitā duratyayā durga-mpathastatkavayo vadanti ||14||
aśabdamasparśamarūpamavyaya-ntathā-'rasa-nnityamagandhavacca yat|
anādyananta-mmahataḥ para-ndhruva-nnicāyya tanmṛtyumukhāt pramucyate ||15||
nāciketamupākhyāna-mmṛtyuproktaṃ sanātanam|
uktvā śrutvā ca medhāvī brahmaloke mahīyate ||16||
ya ima-mparama-ṅguhyaṃ śrāvayed brahmasaṃsadi|
prayata-śśrāddhakāle vā tadānantyāya kalpate|
tadānantyāya kalpata iti ||17||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.