ਅਧ੍ਯਾਯ 1
ਵਲ੍ਲੀ 2
ਅਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ-ऽਨ੍ਯਦੁਤੈਵ ਪ੍ਰੇਯਸ੍ਤੇ ਉਭੇ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇ ਪੁਰੁषਂ ਸਿਨੀਤਃ।
ਤਯੋ-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਦਦਾਨਸ੍ਯ ਸਾਧੁਰ੍ਭਵਤਿ ਹੀਯਤੇ-ऽਰ੍ਥਾਦ੍ਯ ਉ ਪ੍ਰੇਯੋ ਵृਣੀਤੇ ॥1॥
ਸ਼੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੇਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਮੇਤਸ੍ਤੌ ਸਮ੍ਪਰੀਤ੍ਯ ਵਿਵਿਨਕ੍ਤਿ ਧੀਰਃ।
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਧੀਰੋ-ऽਭਿ ਪ੍ਰੇਯਸੋ ਵृਣੀਤੇ ਪ੍ਰੇਯੋ ਮਨ੍ਦੋ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਾਦ੍ਵृਣੀਤੇ ॥2॥
ਸ ਤ੍ਵ-ਮ੍ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਪ੍ਰਿਯਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਨਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਚਿਕੇਤੋ-ऽਤ੍ਯਸ੍ਰਾਕ੍षੀਃ।
ਨੈਤਾਂ ਸृਙ੍ਕਾਂ-ਵਿਁਤ੍ਤਮਯੀਮਵਾਪ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯਾ-ਮ੍ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਬਹਵੋ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ॥3॥
ਦੂਰਮੇਤੇ ਵਿਪਰੀਤੇ ਵਿषੂਚੀ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਯਾ ਚ ਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਭੀਪ੍ਸਿਨ-ਨ੍ਨਚਿਕੇਤਸ-ਮ੍ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾ ਬਹਵੋ-ऽਲੋਲੁਪਨ੍ਤ ॥4॥
ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ-ਸ੍ਸ੍ਵਯ-ਨ੍ਧੀਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਾਃ।
ਦਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ ਅਨ੍ਧੇਨੈਵ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਥਾਨ੍ਧਾਃ ॥5॥
ਨ ਸਾਮ੍ਪਰਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਬਾਲ-ਮ੍ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ-ਵਿਁਤ੍ਤਮੋਹੇਨ ਮੂਢਮ੍।
ਅਯਂ-ਲੋਁਕੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰ ਇਤਿ ਮਾਨੀ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਮੇ ॥6॥
ਸ਼੍ਰਵਣਾਯਾਪਿ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੋ ਨ ਲਭ੍ਯ-ਸ਼੍ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੋ-ऽਪਿ ਬਹਵੋ ਯ-ਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯੁਃ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਕੁਸ਼ਲੋ-ऽਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤਾ ਕੁਸ਼ਲਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਃ ॥7॥
ਨ ਨਰੇਣਾਵਰੇਣ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਏष ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬਹੁਧਾ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਃ।
ਅਨਨ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਗਤਿਰਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਣੀਯਾਨ੍ ਹ੍ਯਤਰ੍ਕ੍ਯਮਣੁਪ੍ਰਮਾਣਾਤ੍ ॥8॥
ਨੈषਾ ਤਰ੍ਕੇਣ ਮਤਿਰਾਪਨੇਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਸੁਜ੍ਞਾਨਾਯ ਪ੍ਰੇष੍ਠ।
ਯਾ-ਨ੍ਤ੍ਵਮਾਪ-ਸ੍ਸਤ੍ਯਧृਤਿਰ੍ਬਤਾਸਿ ਤ੍ਵਾਦृਙ ਨੋ ਭੂਯਾਨ੍ਨਚਿਕੇਤਃ ਪ੍ਰष੍ਟਾ ॥9॥
ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼ੇਵਧਿਰਿਤ੍ਯਨਿਤ੍ਯ-ਨ੍ਨ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵ-ਨ੍ਤਤ੍।
ਤਤੋ ਮਯਾ ਨਾਚਿਕੇਤਸ਼੍ਚਿਤੋ-ऽਗ੍ਨਿਰਨਿਤ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥10॥
ਕਾਮਸ੍ਯਾਪ੍ਤਿ-ਞ੍ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ-ਙ੍ਕ੍ਰਤੋਰਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਭਯਸ੍ਯ ਪਾਰਮ੍।
ਸ੍ਤੋਮਂ ਅਹਦੁਰੁਗਾਯ-ਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ-ਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧृਤ੍ਯਾ ਧੀਰੋ ਨਚਿਕੇਤੋ-ऽਤ੍ਯਸ੍ਰਾਕ੍षੀਃ ॥11॥
ਤ-ਨ੍ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼-ਙ੍ਗੂਢਮਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟ-ਙ੍ਗੁਹਾਹਿਤ-ਙ੍ਗਹ੍ਵਰੇष੍ਠ-ਮ੍ਪੁਰਾਣਮ੍।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਯੋਗਾਧਿਗਮੇਨ ਦੇਵ-ਮ੍ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕੌ ਜਹਾਤਿ ॥12॥
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਹ੍ਯ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਣੁਮੇਤਮਾਪ੍ਯ।
ਸ ਮੋਦਤੇ ਮੋਦਨੀਯਂ ਹਿ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਵृਤਂ ਸਦ੍ਮ ਨਚਿਕੇਤਸ-ਮ੍ਮਨ੍ਯੇ ॥13॥
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾਤ੍ਕृਤਾਕृਤਾਤ੍।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭੂਤਾਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤਦ੍ਵਦ ॥14॥
ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾ ਯਤ੍ਪਦਮਾਮਨਨ੍ਤਿ ਤਪਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਯਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ।
ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯ-ਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯੋਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ ॥15॥
ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍षਰ-ਮ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍षਰ-ਮ੍ਪਰਮ੍।
ਏਤਦ੍ਧ੍ਯੇਵਾਕ੍षਰ-ਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ॥16॥
ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੇਤਦਾਲਮ੍ਬਨ-ਮ੍ਪਰਮ੍।
ਏਤਦਾਲਮ੍ਬਨ-ਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥17॥
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਯ-ਙ੍ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਭੂਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍।
ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯ-ਸ਼੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ-ऽਯ-ਮ੍ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ॥18॥
ਹਨ੍ਤਾ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਤੁਂ ਹਤਸ਼੍ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍।
ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ॥19॥
ਅਣੋਰਣੀਯਾਨ੍ਮਹਤੋ ਮਹੀਯਾਨਾਤ੍ਮਾਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨਿਹਿਤੋ ਗੁਹਾਯਾਮ੍।
ਤਮਕ੍ਰਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਧਾਤੁਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹਿਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥20॥
ਆਸੀਨੋ ਦੂਰਂ-ਵ੍ਰਁਜਤਿ ਸ਼ਯਾਨੋ ਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ।
ਕਸ੍ਤ-ਮ੍ਮਦਾਮਦ-ਨ੍ਦੇਵ-ਮ੍ਮਦਨ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥21॥
ਅਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇष੍ਵਨਵਸ੍ਥੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮ੍।
ਮਹਾਨ੍ਤਂ-ਵਿਁਭੁਮਾਤ੍ਮਾਨ-ਮ੍ਮਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ॥22॥
ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ।
ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ ॥23॥
ਨਾਵਿਰਤੋ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਨਾਸਮਾਹਿਤਃ।
ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੇਨੈਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥24॥
ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕ੍षਤ੍ਰ-ਞ੍ਚ ਉਭੇ ਭਵਤ ਓਦਨਃ।
ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਸੇਚਨ-ਙ੍ਕ ਇਤ੍ਥਾ ਵੇਦ ਯਤ੍ਰ ਸਃ ॥25॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 1
वल्ली 2
अन्यच्छ्रेयो-ऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः।
तयो-श्श्रेय आददानस्य साधुर्भवति हीयते-ऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥1॥
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः।
श्रेयो हि धीरो-ऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्शेमाद्वृणीते ॥2॥
स त्व-म्प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः।
नैतां सृङ्कां-विँत्तमयीमवाप्तो यस्या-म्मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥3॥
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता।
विद्याभीप्सिन-न्नचिकेतस-म्मन्ये न त्वा कामा बहवो-ऽलोलुपन्त ॥4॥
अविद्यायामन्तरे वर्तमाना-स्स्वय-न्धीराः पण्डितम्मन्यमानाः।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥5॥
न साम्परायः प्रतिभाति बाल-म्प्रमाद्यन्तं-विँत्तमोहेन मूढम्।
अयं-लोँको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥6॥
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्य-श्शृण्वन्तो-ऽपि बहवो य-न्न विद्युः।
आश्चर्यो वक्ता कुशलो-ऽस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥7॥
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्त्यणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥8॥
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ।
या-न्त्वमाप-स्सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥9॥
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्य-न्न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुव-न्तत्।
ततो मया नाचिकेतश्चितो-ऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥10॥
कामस्याप्ति-ञ्जगतः प्रतिष्ठा-ङ्क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्।
स्तोमं अहदुरुगाय-म्प्रतिष्ठा-न्दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतो-ऽत्यस्राक्षीः ॥11॥
त-न्दुर्दर्श-ङ्गूढमनुप्रविष्ट-ङ्गुहाहित-ङ्गह्वरेष्ठ-म्पुराणम्।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देव-म्मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥12॥
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य।
स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतस-म्मन्ये ॥13॥
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात्।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥14॥
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्य-ञ्चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥15॥
एतद्ध्येवाक्षर-म्ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षर-म्परम्।
एतद्ध्येवाक्षर-ञ्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥16॥
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बन-म्परम्।
एतदालम्बन-ञ्ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥17॥
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नाय-ङ्कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्।
अजो नित्य-श्शाश्वतो-ऽय-म्पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥18॥
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥19॥
अणोरणीयान्महतो महीयानात्मास्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥20॥
आसीनो दूरं-व्रँजति शयानो याति सर्वतः।
कस्त-म्मदामद-न्देव-म्मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥21॥
अशरीरं शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम्।
महान्तं-विँभुमात्मान-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥22॥
नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥23॥
नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः।
नाशान्तमानसो वापि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥24॥
यस्य ब्रह्म च क्षत्र-ञ्च उभे भवत ओदनः।
मृत्युर्यस्योपसेचन-ङ्क इत्था वेद यत्र सः ॥25॥
adhyāya 1
vallī 2
anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|
tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||
śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|
śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemādvṛṇīte ||2||
sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|
naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|
vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||
avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|
dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||
na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham|
ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||
śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|
āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||
na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|
ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt ||8||
naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|
yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||
jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat|
tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam ||10||
kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram|
stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||
ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam|
adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||
etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|
sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||
anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt|
anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||
sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|
yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat ||15||
etaddhyevākṣara-mbrahma etaddhyevākṣara-mparam|
etaddhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat ||16||
etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam|
etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||
na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit|
ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||
hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam|
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||
aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām|
tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||
āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|
kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||
aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam|
mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||
nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|
yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām ||23||
nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|
nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt ||24||
yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|
mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.