சதுர்தஃ ப்ரஶ்நஃ
அத ஹைநம் ஸௌர்யாயணி கார்க்யஃ பப்ரச்ச।
பகவந்நேதஸ்மி-ந்புருஷே காநி ஸ்வபந்தி காந்யஸ்மிஞ்ஜாக்ரதி கதர ஏஷ தேவ-ஸ்ஸ்வப்நா-ந்பஶ்யதி கஸ்யைதத்ஸுக-ம்பவதி கஸ்மிந்நு ஸர்வே ஸம்ப்ரதிஷ்டிதா பவந்தீதி ॥1॥
தஸ்மை ஸ ஹோவாச। யத கார்க்ய மரீசயோ-ऽர்கஸ்யாஸ்த-ங்கச்சத-ஸ்ஸர்வா ஏதஸ்மிம்ஸ்தேஜோமண்டல ஏகீபவந்தி।
தாஃ புநஃ புநருதயதஃ ப்ரசரந்த்யேவம் ஹ வை த-த்ஸர்வ-ம்பரே தேவே மநஸ்யேகீபவதி।
தேந தர்ஹ்யேஷ புருஷோ ந ஶ்ரு'ணோதி ந பஶ்யதி ந ஜிக்ரதி ந ரஸயதே ந ஸ்ப்ரு'ஶதே நாபிவததே நாதத்தே நாநந்தயதே ந விஸ்ரு'ஜதே நேயாயதே ஸ்வபிதீத்யாசக்ஷதே ॥2॥
ப்ராணாக்ரய ஏவைதஸ்மி-ந்புரே ஜாக்ரதி।
கார்ஹபத்யோ ஹ வா ஏஷோ-ऽபாநோ வ்யாநோ-ऽந்வாஹார்யபசநோ யத் கார்ஹபத்யா-த்ப்ரணீயதே ப்ரணயநாதாஹவநீயஃ ப்ராணஃ ॥3॥
யதுச்ச்வாஸநிஸ்ஶ்வாஸாவேதாவாஹுதீ ஸம-ந்நயதீதி ஸ ஸமாநஃ।
மநோ ஹ வாவ யஜமாநஃ இஷ்டபலமேவோதாந-ஸ்ஸ ஏநம்-யँஜமாநமஹரஹர்ப்ரஹ்ம கமயதி ॥4॥
அத்ரைஷ தேவ-ஸ்ஸ்வப்நே மஹிமாநமநுபவதி।
யத் த்ரு'ஷ்ட-ந்த்ரு'ஷ்டமநுபஶ்யதி ஶ்ருதம் ஶ்ருதமேவார்தமநுஶ்ரு'ணோதி தேஶதிகந்தரைஶ்ச ப்ரத்யநுபூத-ம்புநஃ புநஃ ப்ரத்யநுபவதி த்ரு'ஷ்ட-ஞ்சாத்ரு'ஷ்ட-ஞ்ச ஶ்ருத-ஞ்சாஶ்ருத-ஞ்சாநுபூத-ஞ்சாநநுபூத-ஞ்ச ஸச்சாஸச்ச ஸர்வ-ம்பஶ்யதி ஸர்வஃ பஸ்யதி ॥5॥
ஸ யதா தேஜஸாபிபூதோ பவத்யத்ரைஷ தேவ-ஸ்ஸ்வப்நா-ந்ந பஶ்யத்யத யதைதஸ்மிஞ்ஶரீரே ஏதத்ஸுக-ம்பவதி ॥6॥
ஸ யதா ஸோப்ய வயாம்ஸி வஸோவ்ரு'க்ஷம் ஸம்ப்ரதிஷ்டந்தே ஏவம் ஹ வை த-த்ஸர்வ-ம்பர ஆத்மநி ஸம்ப்ரதிஷ்டதே ॥7॥
ப்ரு'திவீ ச ப்ரு'திவீமாத்ரா சாபஶ்சாபோமாத்ரா ச தேஜஶ்ச தேஜோமாத்ரா ச வாயுஶ்ச வாயுமாத்ரா சாகாஶஶ்சாகாஶமாத்ரா ச சக்ஷுஶ்ச த்ரஷ்டவ்ய-ஞ்ச ஶ்ரோத்ர-ஞ்ச ஶ்ரோதவ்ய-ஞ்ச க்ராண-ஞ்ச க்ராதவ்ய-ஞ்ச ரஸஶ்ச ரஸயிதவ்ய-ஞ்ச த்வக்ச ஸ்பர்ஶயிதவ்ய-ஞ்ச வாக்ச வக்தவ்ய-ஞ்ச ஹஸ்தௌ சாதாதவ்ய-ஞ்சோபஸ்தஶ்சாநந்தயிதவ்ய-ஞ்ச பாயுஶ்ச விஸர்ஜயிதவ்ய-ஞ்ச யாதௌ ச கந்தவ்ய-ஞ்ச மநஶ்ச மந்தவ்ய-ஞ்ச புத்திஶ்ச போத்தவ்ய-ஞ்சாஹங்காரஶ்சாஹங்கர்தவ்ய-ஞ்ச சித்த-ஞ்ச சேதயிதவ்ய-ஞ்ச தேஜஶ்ச வித்யோதயிதவ்ய-ஞ்ச ப்ராணஶ்ச வித்யாரயிதவ்ய-ஞ்ச ॥8॥
ஏஷ ஹி த்ரஷ்ட ஸ்ப்ரஷ்டா ஶ்ரோதா க்ராதா ரஸயிதா மந்தா போத்தா கர்தா விஜ்ஞாநாத்மா புருஷஃ।
ஸ பரே-ऽக்ஷர ஆத்மநி ஸம்ப்ரதிஷ்டதே ॥9॥
பரமேவாக்ஷர-ம்ப்ரதிபத்யதே ஸ யோ ஹ வை ததச்சாயமஶரீரம்லோஹிதம் ஶுப்ரமக்ஷரம்-வேँதயதே யஸ்து ஸோம்ய ஸ ஸர்வஜ்ஞ-ஸ்ஸர்வோ பவதி ததேஷ ஶ்லோகஃ ॥10॥
விஜ்ஞாநாத்மா ஸஹ தேவைஶ்ச ஸர்வைஃ ப்ராணா புதாநி ஸம்ப்ரதிஷ்டந்தி யத்ர।
ததக்ஷரம்-வேँதயதே யஸ்து ஸோம்ய ஸ ஸர்வஜ்ஞ-ஸ்ஸர்வமேவாவிவேஶேதி ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
caturthaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|
bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||
tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|
tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|
tena tarhyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||
prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|
gārhapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gārhapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||
yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|
mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||
atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|
yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||
sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||
sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||
pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca sparśayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||
eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|
sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||
paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|
tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
चतुर्थः प्रश्नः
अथ हैनं सौर्यायणि गार्ग्यः पप्रच्छ।
भगवन्नेतस्मि-न्पुरुषे कानि स्वपन्ति कान्यस्मिञ्जाग्रति कतर एष देव-स्स्वप्ना-न्पश्यति कस्यैतत्सुख-म्भवति कस्मिन्नु सर्वे सम्प्रतिष्ठिता भवन्तीति ॥1॥
तस्मै स होवाच। यथ गार्ग्य मरीचयो-ऽर्कस्यास्त-ङ्गच्छत-स्सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति।
ताः पुनः पुनरुदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै त-थ्सर्व-म्परे देवे मनस्येकीभवति।
तेन तर्ह्येष पुरुषो न शृणोति न पश्यति न जिघ्रति न रसयते न स्पृशते नाभिवदते नादत्ते नानन्दयते न विसृजते नेयायते स्वपितीत्याचक्षते ॥2॥
प्राणाग्रय एवैतस्मि-न्पुरे जाग्रति।
गार्हपत्यो ह वा एषो-ऽपानो व्यानो-ऽन्वाहार्यपचनो यद् गार्हपत्या-त्प्रणीयते प्रणयनादाहवनीयः प्राणः ॥3॥
यदुच्छ्वासनिस्श्वासावेतावाहुती सम-न्नयतीति स समानः।
मनो ह वाव यजमानः इष्टफलमेवोदान-स्स एनं-यँजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥4॥
अत्रैष देव-स्स्वप्ने महिमानमनुभवति।
यद् दृष्ट-न्दृष्टमनुपश्यति श्रुतं श्रुतमेवार्थमनुशृणोति देशदिगन्तरैश्च प्रत्यनुभूत-म्पुनः पुनः प्रत्यनुभवति दृष्ट-ञ्चादृष्ट-ञ्च श्रुत-ञ्चाश्रुत-ञ्चानुभूत-ञ्चाननुभूत-ञ्च सच्चासच्च सर्व-म्पश्यति सर्वः पस्यति ॥5॥
स यदा तेजसाभिभूतो भवत्यत्रैष देव-स्स्वप्ना-न्न पश्यत्यथ यदैतस्मिञ्शरीरे एतत्सुख-म्भवति ॥6॥
स यथा सोभ्य वयांसि वसोवृक्षं सम्प्रतिष्ठन्ते एवं ह वै त-थ्सर्व-म्पर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥7॥
पृथिवी च पृथिवीमात्रा चापश्चापोमात्रा च तेजश्च तेजोमात्रा च वायुश्च वायुमात्रा चाकाशश्चाकाशमात्रा च चक्षुश्च द्रष्टव्य-ञ्च श्रोत्र-ञ्च श्रोतव्य-ञ्च घ्राण-ञ्च घ्रातव्य-ञ्च रसश्च रसयितव्य-ञ्च त्वक्च स्पर्शयितव्य-ञ्च वाक्च वक्तव्य-ञ्च हस्तौ चादातव्य-ञ्चोपस्थश्चानन्दयितव्य-ञ्च पायुश्च विसर्जयितव्य-ञ्च यादौ च गन्तव्य-ञ्च मनश्च मन्तव्य-ञ्च बुद्धिश्च बोद्धव्य-ञ्चाहङ्कारश्चाहङ्कर्तव्य-ञ्च चित्त-ञ्च चेतयितव्य-ञ्च तेजश्च विद्योतयितव्य-ञ्च प्राणश्च विद्यारयितव्य-ञ्च ॥8॥
एष हि द्रष्ट स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः।
स परे-ऽक्षर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥9॥
परमेवाक्षर-म्प्रतिपद्यते स यो ह वै तदच्छायमशरीरम्लोहितं शुभ्रमक्षरं-वेँदयते यस्तु सोम्य स सर्वज्ञ-स्सर्वो भवति तदेष श्लोकः ॥10॥
विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः प्राणा भुतानि सम्प्रतिष्ठन्ति यत्र।
तदक्षरं-वेँदयते यस्तु सोम्य स सर्वज्ञ-स्सर्वमेवाविवेशेति ॥11॥
caturthaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|
bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||
tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|
tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|
tena tarhyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||
prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|
gārhapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gārhapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||
yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|
mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||
atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|
yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||
sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||
sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||
pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca sparśayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||
eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|
sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||
paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|
tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.