Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 40 — Sinhala Script

.. ඉති ශ්රීමාහාභාරතේ උද්යෝගපර්වණි ප්රජාගරපර්වණි විදුරවාක්යේ චත්වාරිංශෝ(අ)ධ්යායඃ ..

විදුර උවාච .

යෝ(අ)භ්යර්ථිතඃ සද්භිරසජ්ජමානඃ

කරෝත්යර්ථං ශක්තිමහාපයිත්වා .

ක්ෂිප්රං යශස්තං සමුපෛති සන්තමලං

ප්රසන්නා හි සුඛාය සන්තඃ .. 1..

මහාන්තමප්යර්ථමධර්මයුක්තං

යඃ සන්ත්යජත්යනුපාක්රුෂ්ට ඒව .

සුඛං ස දුඃඛාන්යවමුච්ය ශේතේ

ජීර්ණාං ත්වචං සර්ප ඉවාවමුච්ය .. 2..

අනෘතං ච සමුත්කර්ෂේ රාජගාමි ච පෛශුනම් .

ගුරෝශ්චාලීක නිර්බන්ධඃ සමානි බ්රහ්මහත්යයා .. 3..

අසූයෛක පදං මෘත්යුරතිවාදඃ ශ්රියෝ වධඃ .

අශුශ්රූෂා ත්වරා ශ්ලාඝා විද්යායාඃ ශත්රවස්ත්රයඃ .. 4..

සුඛාර්ථිනඃ කුතෝ විද්යා නාස්ති විද්යාර්ථිනඃ සුඛම් .

සුඛාර්ථී වා ත්යජේද්විද්යාං විද්යාර්ථී වා සුඛං ත්යජේත් .. 5..

නාග්නිස්තෘප්යති කාෂ්ඨානාං නාපගානාං මහෝදධිඃ .

නාන්තකඃ සර්වභූතානාං න පුංසාං වාමලෝචනා .. 6..

ආශා ධෘතිං හන්ති සමෘද්ධිමන්තකඃ

ක්රෝධඃ ශ්රියං හන්ති යශඃ කදර්යතා .

අපාලනං හන්ති පශූංශ්ච රාජන්න්

ඒකඃ ක්රුද්ධෝ බ්රාහ්මණෝ හන්ති රාෂ්ට්රම් .. 7..

අජශ්ච කාංස්යං ච රථශ්ච නිත්යං

මධ්වාකර්ෂඃ ශකුනිඃ ශ්රෝත්රියශ් ච .

වෘද්ධෝ ජ්ඤාතිරවසන්නෝ වයස්ය

ඒතානි තේ සන්තු ගෘහේ සදෛව .. 8..

අජෝක්ෂා චන්දනං වීණා ආදර්ශෝ මධුසර්පිෂී .

විෂමෞදුම්බරං ශඞ්ඛඃ ස්වර්ණං නාභිශ්ච රෝචනා .. 9..

ගෘහේ ස්ථාපයිතව්යානි ධන්යානි මනුරබ්රවීත් .

දේව බ්රාහ්මණ පූජාර්ථමතිථීනාං ච භාරත .. 10..

ඉදං ච ත්වාං සර්වපරං බ්රවීමි

පුණ්යං පදං තාත මහාවිශිෂ්ටම් .

න ජාතු කාමාන්න භයාන්න ලෝභාද්

ධර්මං ත්යජේජ්ජීවිතස්යාපි හේතෝඃ .. 11..

නිත්යෝ ධර්මඃ සුඛදුඃඛේ ත්වනිත්යේ

නිත්යෝ ජීවෝ ධාතුරස්ය ත්වනිත්යඃ .

ත්යක්ත්වානිත්යං ප්රතිතිෂ්ඨස්ව නිත්යේ

සන්තුෂ්ය ත්වං තෝෂ පරෝ හි ලාභඃ .. 12..

මහාබලාන්පශ්ය මනානුභාවාන්

ප්රශාස්ය භූමිං ධනධාන්ය පූර්ණාම් .

රාජ්යානි හිත්වා විපුලාංශ්ච භෝගාන්

ගතාන්නරේන්ද්රාන්වශමන්තකස්ය .. 13..

මෘතං පුත්රං දුඃඛපුෂ්ටං මනුෂ්යා

උත්ක්ෂිප්ය රාජන්ස්වගෘහාන්නිර්හරන්ති .

තං මුක්තකේශාඃ කරුණං රුදන්තශ්

චිතාමධ්යේ කාෂ්ඨමිව ක්ෂිපන්ති .. 14..

අන්යෝ ධනං ප්රේතගතස්ය භුඞ්ක්තේ

වයාංසි චාග්නිශ්ච ශරීරධාතූන් .

ද්වාභ්යාමයං සහ ගච්ඡත්යමුත්ර

පුණ්යේන පාපේන ච වේෂ්ට්යමානඃ .. 15..

උත්සෘජ්ය විනිවර්තන්තේ ජ්ඤාතයඃ සුහෘදඃ සුතාඃ .

අග්නෞ ප්රාස්තං තු පුරුෂං කර්මාන්වේති ස්වයං කෘතම් .. 16..

අස්මාල්ලෝකාදූර්ධ්වමමුෂ්ය චාධෝ

මහත්තමස්තිෂ්ඨති හ්යන්ධකාරම් .

තද්වෛ මහාමෝහනමින්ද්රියාණාං

බුධ්යස්ව මා ත්වාං ප්රලභේත රාජන් .. 17..

ඉදං වචඃ ශක්ෂ්යසි චේද්යථාවන්

නිශම්ය සර්වං ප්රතිපත්තුමේවම් .

යශඃ පරං ප්රාප්ස්යසි ජීවලෝකේ

භයං න චාමුත්ර න චේහ තේ(අ)ස්ති .. 18..

ආත්මා නදී භාරත පුණ්යතීර්ථා

සත්යෝදකා ධෘතිකූලා දමෝර්මිඃ .

තස්යාං ස්නාතඃ පූයතේ පුණ්යකර්මා

පුණ්යෝ හ්යාත්මා නිත්යමම්භෝ(අ)ම්භ ඒව .. 19..

කාමක්රෝධග්රාහවතීං පඤ්චේන්ද්රිය ජලාං නදීම් .

කෘත්වා ධෘතිමයීං නාවං ජන්ම දුර්ගාණි සන්තර .. 20..

ප්රජ්ඤා වෘද්ධං ධර්මවෘද්ධං ස්වබන්ධුං

විද්යා වෘද්ධං වයසා චාපි වෘද්ධම් .

කාර්යාකාර්යේ පූජයිත්වා ප්රසාද්ය

යඃ සම්පෘච්ඡේන්න ස මුහ්යේත්කදා චිත් .. 21..

ධෘත්යා ශිශ්නෝදරං රක්ෂේත්පාණිපාදං ච චක්ෂුෂා .

චක්ෂුඃ ශ්රෝත්රේ ච මනසා මනෝ වාචං ච කර්මණා .. 22..

නිත්යෝදකී නිත්යයජ්ඤෝපවීතී

නිත්යස්වාධ්යායී පතිතාන්න වර්ජී .

ඍතං බ්රුවන්ගුරවේ කර්ම කුර්වන්

න බ්රාහ්මණශ්ච්යවතේ බ්රහ්මලෝකාත් .. 23..

අධීත්ය වේදාන්පරිසංස්තීර්ය චාග්නීන්

ඉෂ්ට්වා යජ්ඤෛඃ පාලයිත්වා ප්රජාශ් ච .

ගෝබ්රාහ්මණාර්ථේ ශස්ත්රපූතාන්තරාත්මා

හතඃ සඞ්ග්රාමේ ක්ෂත්රියඃ ස්වර්ගමේති .. 24..

වෛශ්යෝ(අ)ධීත්ය බ්රාහ්මණාන්ක්ෂත්රියාංශ් ච

ධනෛඃ කාලේ සංවිභජ්යාශ්රිතාංශ් ච .

ත්රේතා පූතං ධූමමාඝ්රාය පුණ්යං

ප්රේත්ය ස්වර්ගේ දේව සුඛානි භුඞ්ක්තේ .. 25..

බ්රහ්මක්ෂත්රං වෛශ්ය වර්ණං ච ශූද්රඃ

ක්රමේණෛතාන්න්යායතඃ පූජයානඃ .

තුෂ්ටේෂ්වේතේෂ්වව්යථෝ දග්ධපාපස්

ත්යක්ත්වා දේහං ස්වර්ගසුඛානි භුඞ්ක්තේ .. 26..

චාතුර්වර්ණ්යස්යෛෂ ධර්මස්තවෝක්තෝ

හේතුං චාත්ර බ්රුවතෝ මේ නිබෝධ .

ක්ෂාත්රාද්ධර්මාද්ධීයතේ පාණ්ඩුපුත්රස්

තං ත්වං රාජන්රාජධර්මේ නියුඞ්ක්ෂ්ව .. 27..

ධෘතරාෂ්ට්ර උවාච .

ඒවමේතද්යථා මාං ත්වමනුශාසති නිත්යදා .

මමාපි ච මතිඃ සෞම්ය භවත්යේවං යථාත්ථ මාම් .. 28..

සා තු බුද්දිඃ කෘතාප්යේවං පාණ්ඩවාන්රප්ති මේ සදා .

දුර්යෝධනං සමාසාද්ය පුනර්විපරිවර්තතේ .. 29..

න දිෂ්ටමභ්යතික්රාන්තුං ශක්යං මර්ත්යේන කේන චිත් .

දිෂ්ටමේව කෘතං මන්යේ පෞරුෂං තු නිරර්ථකම් .. 30..

.. ඉති ශ්රීමාහාභාරතේ උද්යෝගපර්වණි ප්රජාගරපර්වණි විදුරවාක්යේ චත්වාරිංශෝ(අ)ධ්යායඃ .. 40..

ඉති විදුර නීති සමාප්තා ..

Roman (IAST) Transliteration

|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ ||

vidura uvāca |

yo'bhyarthitaḥ sadbhirasajjamānaḥ

karotyarthaṃ śaktimahāpayitvā |

kṣipraṃ yaśastaṃ samupaiti santamalaṃ

prasannā hi sukhāya santaḥ || 1||

mahāntamapyarthamadharmayuktaṃ

yaḥ santyajatyanupākruṣṭa eva |

sukhaṃ sa duḥkhānyavamucya śete

jīrṇāṃ tvacaṃ sarpa ivāvamucya || 2||

anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam |

guroścālīka nirbandhaḥ samāni brahmahatyayā || 3||

asūyaika padaṃ mṛtyurativādaḥ śriyo vadhaḥ |

aśuśrūṣā tvarā ślāghā vidyāyāḥ śatravastrayaḥ || 4||

sukhārthinaḥ kuto vidyā nāsti vidyārthinaḥ sukham |

sukhārthī vā tyajedvidyāṃ vidyārthī vā sukhaṃ tyajet || 5||

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ |

nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanā || 6||

āśā dhṛtiṃ hanti samṛddhimantakaḥ

krodhaḥ śriyaṃ hanti yaśaḥ kadaryatā |

apālanaṃ hanti paśūṃśca rājann

ekaḥ kruddho brāhmaṇo hanti rāṣṭram || 7||

ajaśca kāṃsyaṃ ca rathaśca nityaṃ

madhvākarṣaḥ śakuniḥ śrotriyaś ca |

vṛddho jñātiravasanno vayasya

etāni te santu gṛhe sadaiva || 8||

ajokṣā candanaṃ vīṇā ādarśo madhusarpiṣī |

viṣamaudumbaraṃ śaṅkhaḥ svarṇaṃ nābhiśca rocanā || 9||

gṛhe sthāpayitavyāni dhanyāni manurabravīt |

deva brāhmaṇa pūjārthamatithīnāṃ ca bhārata || 10||

idaṃ ca tvāṃ sarvaparaṃ bravīmi

puṇyaṃ padaṃ tāta mahāviśiṣṭam |

na jātu kāmānna bhayānna lobhād

dharmaṃ tyajejjīvitasyāpi hetoḥ || 11||

nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tvanitye

nityo jīvo dhāturasya tvanityaḥ |

tyaktvānityaṃ pratitiṣṭhasva nitye

santuṣya tvaṃ toṣa paro hi lābhaḥ || 12||

mahābalānpaśya manānubhāvān

praśāsya bhūmiṃ dhanadhānya pūrṇām |

rājyāni hitvā vipulāṃśca bhogān

gatānnarendrānvaśamantakasya || 13||

mṛtaṃ putraṃ duḥkhapuṣṭaṃ manuṣyā

utkṣipya rājansvagṛhānnirharanti |

taṃ muktakeśāḥ karuṇaṃ rudantaś

citāmadhye kāṣṭhamiva kṣipanti || 14||

anyo dhanaṃ pretagatasya bhuṅkte

vayāṃsi cāgniśca śarīradhātūn |

dvābhyāmayaṃ saha gacchatyamutra

puṇyena pāpena ca veṣṭyamānaḥ || 15||

utsṛjya vinivartante jñātayaḥ suhṛdaḥ sutāḥ |

agnau prāstaṃ tu puruṣaṃ karmānveti svayaṃ kṛtam || 16||

asmāllokādūrdhvamamuṣya cādho

mahattamastiṣṭhati hyandhakāram |

tadvai mahāmohanamindriyāṇāṃ

budhyasva mā tvāṃ pralabheta rājan || 17||

idaṃ vacaḥ śakṣyasi cedyathāvan

niśamya sarvaṃ pratipattumevam |

yaśaḥ paraṃ prāpsyasi jīvaloke

bhayaṃ na cāmutra na ceha te'sti || 18||

ātmā nadī bhārata puṇyatīrthā

satyodakā dhṛtikūlā damormiḥ |

tasyāṃ snātaḥ pūyate puṇyakarmā

puṇyo hyātmā nityamambho'mbha eva || 19||

kāmakrodhagrāhavatīṃ pañcendriya jalāṃ nadīm |

kṛtvā dhṛtimayīṃ nāvaṃ janma durgāṇi santara || 20||

prajñā vṛddhaṃ dharmavṛddhaṃ svabandhuṃ

vidyā vṛddhaṃ vayasā cāpi vṛddham |

kāryākārye pūjayitvā prasādya

yaḥ sampṛcchenna sa muhyetkadā cit || 21||

dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣetpāṇipādaṃ ca cakṣuṣā |

cakṣuḥ śrotre ca manasā mano vācaṃ ca karmaṇā || 22||

nityodakī nityayajñopavītī

nityasvādhyāyī patitānna varjī |

ṛtaṃ bruvangurave karma kurvan

na brāhmaṇaścyavate brahmalokāt || 23||

adhītya vedānparisaṃstīrya cāgnīn

iṣṭvā yajñaiḥ pālayitvā prajāś ca |

gobrāhmaṇārthe śastrapūtāntarātmā

hataḥ saṅgrāme kṣatriyaḥ svargameti || 24||

vaiśyo'dhītya brāhmaṇānkṣatriyāṃś ca

dhanaiḥ kāle saṃvibhajyāśritāṃś ca |

tretā pūtaṃ dhūmamāghrāya puṇyaṃ

pretya svarge deva sukhāni bhuṅkte || 25||

brahmakṣatraṃ vaiśya varṇaṃ ca śūdraḥ

krameṇaitānnyāyataḥ pūjayānaḥ |

tuṣṭeṣveteṣvavyatho dagdhapāpas

tyaktvā dehaṃ svargasukhāni bhuṅkte || 26||

cāturvarṇyasyaiṣa dharmastavokto

hetuṃ cātra bruvato me nibodha |

kṣātrāddharmāddhīyate pāṇḍuputras

taṃ tvaṃ rājanrājadharme niyuṅkṣva || 27||

dhṛtarāṣṭra uvāca |

evametadyathā māṃ tvamanuśāsati nityadā |

mamāpi ca matiḥ saumya bhavatyevaṃ yathāttha mām || 28||

sā tu buddiḥ kṛtāpyevaṃ pāṇḍavānrapti me sadā |

duryodhanaṃ samāsādya punarviparivartate || 29||

na diṣṭamabhyatikrāntuṃ śakyaṃ martyena kena cit |

diṣṭameva kṛtaṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam || 30||

|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40||

iti vidura nīti samāptā ||

Sanskrit — Devanagari (original)

॥ इति श्रीमाहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि विदुरवाक्ये चत्वारिंशोऽध्यायः ॥

विदुर उवाच ।

योऽभ्यर्थितः सद्भिरसज्जमानः

करोत्यर्थं शक्तिमहापयित्वा ।

क्षिप्रं यशस्तं समुपैति सन्तमलं

प्रसन्ना हि सुखाय सन्तः ॥ 1॥

महान्तमप्यर्थमधर्मयुक्तं

यः सन्त्यजत्यनुपाक्रुष्ट एव ।

सुखं स दुःखान्यवमुच्य शेते

जीर्णां त्वचं सर्प इवावमुच्य ॥ 2॥

अनृतं च समुत्कर्षे राजगामि च पैशुनम् ।

गुरोश्चालीक निर्बन्धः समानि ब्रह्महत्यया ॥ 3॥

असूयैक पदं मृत्युरतिवादः श्रियो वधः ।

अशुश्रूषा त्वरा श्लाघा विद्यायाः शत्रवस्त्रयः ॥ 4॥

सुखार्थिनः कुतो विद्या नास्ति विद्यार्थिनः सुखम् ।

सुखार्थी वा त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी वा सुखं त्यजेत् ॥ 5॥

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ।

नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना ॥ 6॥

आशा धृतिं हन्ति समृद्धिमन्तकः

क्रोधः श्रियं हन्ति यशः कदर्यता ।

अपालनं हन्ति पशूंश्च राजन्न्

एकः क्रुद्धो ब्राह्मणो हन्ति राष्ट्रम् ॥ 7॥

अजश्च कांस्यं च रथश्च नित्यं

मध्वाकर्षः शकुनिः श्रोत्रियश् च ।

वृद्धो ज्ञातिरवसन्नो वयस्य

एतानि ते सन्तु गृहे सदैव ॥ 8॥

अजोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी ।

विषमौदुम्बरं शङ्खः स्वर्णं नाभिश्च रोचना ॥ 9॥

गृहे स्थापयितव्यानि धन्यानि मनुरब्रवीत् ।

देव ब्राह्मण पूजार्थमतिथीनां च भारत ॥ 10॥

इदं च त्वां सर्वपरं ब्रवीमि

पुण्यं पदं तात महाविशिष्टम् ।

न जातु कामान्न भयान्न लोभाद्

धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः ॥ 11॥

नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये

नित्यो जीवो धातुरस्य त्वनित्यः ।

त्यक्त्वानित्यं प्रतितिष्ठस्व नित्ये

सन्तुष्य त्वं तोष परो हि लाभः ॥ 12॥

महाबलान्पश्य मनानुभावान्

प्रशास्य भूमिं धनधान्य पूर्णाम् ।

राज्यानि हित्वा विपुलांश्च भोगान्

गतान्नरेन्द्रान्वशमन्तकस्य ॥ 13॥

मृतं पुत्रं दुःखपुष्टं मनुष्या

उत्क्षिप्य राजन्स्वगृहान्निर्हरन्ति ।

तं मुक्तकेशाः करुणं रुदन्तश्

चितामध्ये काष्ठमिव क्षिपन्ति ॥ 14॥

अन्यो धनं प्रेतगतस्य भुङ्क्ते

वयांसि चाग्निश्च शरीरधातून् ।

द्वाभ्यामयं सह गच्छत्यमुत्र

पुण्येन पापेन च वेष्ट्यमानः ॥ 15॥

उत्सृज्य विनिवर्तन्ते ज्ञातयः सुहृदः सुताः ।

अग्नौ प्रास्तं तु पुरुषं कर्मान्वेति स्वयं कृतम् ॥ 16॥

अस्माल्लोकादूर्ध्वममुष्य चाधो

महत्तमस्तिष्ठति ह्यन्धकारम् ।

तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां

बुध्यस्व मा त्वां प्रलभेत राजन् ॥ 17॥

इदं वचः शक्ष्यसि चेद्यथावन्

निशम्य सर्वं प्रतिपत्तुमेवम् ।

यशः परं प्राप्स्यसि जीवलोके

भयं न चामुत्र न चेह तेऽस्ति ॥ 18॥

आत्मा नदी भारत पुण्यतीर्था

सत्योदका धृतिकूला दमोर्मिः ।

तस्यां स्नातः पूयते पुण्यकर्मा

पुण्यो ह्यात्मा नित्यमम्भोऽम्भ एव ॥ 19॥

कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रिय जलां नदीम् ।

कृत्वा धृतिमयीं नावं जन्म दुर्गाणि सन्तर ॥ 20॥

प्रज्ञा वृद्धं धर्मवृद्धं स्वबन्धुं

विद्या वृद्धं वयसा चापि वृद्धम् ।

कार्याकार्ये पूजयित्वा प्रसाद्य

यः सम्पृच्छेन्न स मुह्येत्कदा चित् ॥ 21॥

धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।

चक्षुः श्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ॥ 22॥

नित्योदकी नित्ययज्ञोपवीती

नित्यस्वाध्यायी पतितान्न वर्जी ।

ऋतं ब्रुवन्गुरवे कर्म कुर्वन्

न ब्राह्मणश्च्यवते ब्रह्मलोकात् ॥ 23॥

अधीत्य वेदान्परिसंस्तीर्य चाग्नीन्

इष्ट्वा यज्ञैः पालयित्वा प्रजाश् च ।

गोब्राह्मणार्थे शस्त्रपूतान्तरात्मा

हतः सङ्ग्रामे क्षत्रियः स्वर्गमेति ॥ 24॥

वैश्योऽधीत्य ब्राह्मणान्क्षत्रियांश् च

धनैः काले संविभज्याश्रितांश् च ।

त्रेता पूतं धूममाघ्राय पुण्यं

प्रेत्य स्वर्गे देव सुखानि भुङ्क्ते ॥ 25॥

ब्रह्मक्षत्रं वैश्य वर्णं च शूद्रः

क्रमेणैतान्न्यायतः पूजयानः ।

तुष्टेष्वेतेष्वव्यथो दग्धपापस्

त्यक्त्वा देहं स्वर्गसुखानि भुङ्क्ते ॥ 26॥

चातुर्वर्ण्यस्यैष धर्मस्तवोक्तो

हेतुं चात्र ब्रुवतो मे निबोध ।

क्षात्राद्धर्माद्धीयते पाण्डुपुत्रस्

तं त्वं राजन्राजधर्मे नियुङ्क्ष्व ॥ 27॥

धृतराष्ट्र उवाच ।

एवमेतद्यथा मां त्वमनुशासति नित्यदा ।

ममापि च मतिः सौम्य भवत्येवं यथात्थ माम् ॥ 28॥

सा तु बुद्दिः कृताप्येवं पाण्डवान्रप्ति मे सदा ।

दुर्योधनं समासाद्य पुनर्विपरिवर्तते ॥ 29॥

न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं मर्त्येन केन चित् ।

दिष्टमेव कृतं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ॥ 30॥

॥ इति श्रीमाहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि विदुरवाक्ये चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ 40॥

इति विदुर नीति समाप्ता ॥