📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
විදුර නීති - උද්යෝග පර්වම්, අධ්යායඃ 40
Vidura Niti - Udyoga Parvam, Adhyayah 40
Vyasa Sinhala
.. ඉති ශ්රීමාහාභාරතේ උද්යෝගපර්වණි ප්රජාගරපර්වණි විදුරවාක්යේ චත්වාරිංශෝ(අ)ධ්යායඃ ..
විදුර උවාච .
යෝ(අ)භ්යර්ථිතඃ සද්භිරසජ්ජමානඃ
කරෝත්යර්ථං ශක්තිමහාපයිත්වා .
ක්ෂිප්රං යශස්තං සමුපෛති සන්තමලං
ප්රසන්නා හි සුඛාය සන්තඃ .. 1..
මහාන්තමප්යර්ථමධර්මයුක්තං
යඃ සන්ත්යජත්යනුපාක්රුෂ්ට ඒව .
සුඛං ස දුඃඛාන්යවමුච්ය ශේතේ
ජීර්ණාං ත්වචං සර්ප ඉවාවමුච්ය .. 2..
අනෘතං ච සමුත්කර්ෂේ රාජගාමි ච පෛශුනම් .
ගුරෝශ්චාලීක නිර්බන්ධඃ සමානි බ්රහ්මහත්යයා .. 3..
අසූයෛක පදං මෘත්යුරතිවාදඃ ශ්රියෝ වධඃ .
අශුශ්රූෂා ත්වරා ශ්ලාඝා විද්යායාඃ ශත්රවස්ත්රයඃ .. 4..
සුඛාර්ථිනඃ කුතෝ විද්යා නාස්ති විද්යාර්ථිනඃ සුඛම් .
සුඛාර්ථී වා ත්යජේද්විද්යාං විද්යාර්ථී වා සුඛං ත්යජේත් .. 5..
නාග්නිස්තෘප්යති කාෂ්ඨානාං නාපගානාං මහෝදධිඃ .
නාන්තකඃ සර්වභූතානාං න පුංසාං වාමලෝචනා .. 6..
ආශා ධෘතිං හන්ති සමෘද්ධිමන්තකඃ
ක්රෝධඃ ශ්රියං හන්ති යශඃ කදර්යතා .
අපාලනං හන්ති පශූංශ්ච රාජන්න්
ඒකඃ ක්රුද්ධෝ බ්රාහ්මණෝ හන්ති රාෂ්ට්රම් .. 7..
අජශ්ච කාංස්යං ච රථශ්ච නිත්යං
මධ්වාකර්ෂඃ ශකුනිඃ ශ්රෝත්රියශ් ච .
වෘද්ධෝ ජ්ඤාතිරවසන්නෝ වයස්ය
ඒතානි තේ සන්තු ගෘහේ සදෛව .. 8..
අජෝක්ෂා චන්දනං වීණා ආදර්ශෝ මධුසර්පිෂී .
විෂමෞදුම්බරං ශඞ්ඛඃ ස්වර්ණං නාභිශ්ච රෝචනා .. 9..
ගෘහේ ස්ථාපයිතව්යානි ධන්යානි මනුරබ්රවීත් .
දේව බ්රාහ්මණ පූජාර්ථමතිථීනාං ච භාරත .. 10..
ඉදං ච ත්වාං සර්වපරං බ්රවීමි
පුණ්යං පදං තාත මහාවිශිෂ්ටම් .
න ජාතු කාමාන්න භයාන්න ලෝභාද්
ධර්මං ත්යජේජ්ජීවිතස්යාපි හේතෝඃ .. 11..
නිත්යෝ ධර්මඃ සුඛදුඃඛේ ත්වනිත්යේ
නිත්යෝ ජීවෝ ධාතුරස්ය ත්වනිත්යඃ .
ත්යක්ත්වානිත්යං ප්රතිතිෂ්ඨස්ව නිත්යේ
සන්තුෂ්ය ත්වං තෝෂ පරෝ හි ලාභඃ .. 12..
මහාබලාන්පශ්ය මනානුභාවාන්
ප්රශාස්ය භූමිං ධනධාන්ය පූර්ණාම් .
රාජ්යානි හිත්වා විපුලාංශ්ච භෝගාන්
ගතාන්නරේන්ද්රාන්වශමන්තකස්ය .. 13..
මෘතං පුත්රං දුඃඛපුෂ්ටං මනුෂ්යා
උත්ක්ෂිප්ය රාජන්ස්වගෘහාන්නිර්හරන්ති .
තං මුක්තකේශාඃ කරුණං රුදන්තශ්
චිතාමධ්යේ කාෂ්ඨමිව ක්ෂිපන්ති .. 14..
අන්යෝ ධනං ප්රේතගතස්ය භුඞ්ක්තේ
වයාංසි චාග්නිශ්ච ශරීරධාතූන් .
ද්වාභ්යාමයං සහ ගච්ඡත්යමුත්ර
පුණ්යේන පාපේන ච වේෂ්ට්යමානඃ .. 15..
උත්සෘජ්ය විනිවර්තන්තේ ජ්ඤාතයඃ සුහෘදඃ සුතාඃ .
අග්නෞ ප්රාස්තං තු පුරුෂං කර්මාන්වේති ස්වයං කෘතම් .. 16..
අස්මාල්ලෝකාදූර්ධ්වමමුෂ්ය චාධෝ
මහත්තමස්තිෂ්ඨති හ්යන්ධකාරම් .
තද්වෛ මහාමෝහනමින්ද්රියාණාං
බුධ්යස්ව මා ත්වාං ප්රලභේත රාජන් .. 17..
ඉදං වචඃ ශක්ෂ්යසි චේද්යථාවන්
නිශම්ය සර්වං ප්රතිපත්තුමේවම් .
යශඃ පරං ප්රාප්ස්යසි ජීවලෝකේ
භයං න චාමුත්ර න චේහ තේ(අ)ස්ති .. 18..
ආත්මා නදී භාරත පුණ්යතීර්ථා
සත්යෝදකා ධෘතිකූලා දමෝර්මිඃ .
තස්යාං ස්නාතඃ පූයතේ පුණ්යකර්මා
පුණ්යෝ හ්යාත්මා නිත්යමම්භෝ(අ)ම්භ ඒව .. 19..
කාමක්රෝධග්රාහවතීං පඤ්චේන්ද්රිය ජලාං නදීම් .
කෘත්වා ධෘතිමයීං නාවං ජන්ම දුර්ගාණි සන්තර .. 20..
ප්රජ්ඤා වෘද්ධං ධර්මවෘද්ධං ස්වබන්ධුං
විද්යා වෘද්ධං වයසා චාපි වෘද්ධම් .
කාර්යාකාර්යේ පූජයිත්වා ප්රසාද්ය
යඃ සම්පෘච්ඡේන්න ස මුහ්යේත්කදා චිත් .. 21..
ධෘත්යා ශිශ්නෝදරං රක්ෂේත්පාණිපාදං ච චක්ෂුෂා .
චක්ෂුඃ ශ්රෝත්රේ ච මනසා මනෝ වාචං ච කර්මණා .. 22..
නිත්යෝදකී නිත්යයජ්ඤෝපවීතී
නිත්යස්වාධ්යායී පතිතාන්න වර්ජී .
ඍතං බ්රුවන්ගුරවේ කර්ම කුර්වන්
න බ්රාහ්මණශ්ච්යවතේ බ්රහ්මලෝකාත් .. 23..
අධීත්ය වේදාන්පරිසංස්තීර්ය චාග්නීන්
ඉෂ්ට්වා යජ්ඤෛඃ පාලයිත්වා ප්රජාශ් ච .
ගෝබ්රාහ්මණාර්ථේ ශස්ත්රපූතාන්තරාත්මා
හතඃ සඞ්ග්රාමේ ක්ෂත්රියඃ ස්වර්ගමේති .. 24..
වෛශ්යෝ(අ)ධීත්ය බ්රාහ්මණාන්ක්ෂත්රියාංශ් ච
ධනෛඃ කාලේ සංවිභජ්යාශ්රිතාංශ් ච .
ත්රේතා පූතං ධූමමාඝ්රාය පුණ්යං
ප්රේත්ය ස්වර්ගේ දේව සුඛානි භුඞ්ක්තේ .. 25..
බ්රහ්මක්ෂත්රං වෛශ්ය වර්ණං ච ශූද්රඃ
ක්රමේණෛතාන්න්යායතඃ පූජයානඃ .
තුෂ්ටේෂ්වේතේෂ්වව්යථෝ දග්ධපාපස්
ත්යක්ත්වා දේහං ස්වර්ගසුඛානි භුඞ්ක්තේ .. 26..
චාතුර්වර්ණ්යස්යෛෂ ධර්මස්තවෝක්තෝ
හේතුං චාත්ර බ්රුවතෝ මේ නිබෝධ .
ක්ෂාත්රාද්ධර්මාද්ධීයතේ පාණ්ඩුපුත්රස්
තං ත්වං රාජන්රාජධර්මේ නියුඞ්ක්ෂ්ව .. 27..
ධෘතරාෂ්ට්ර උවාච .
ඒවමේතද්යථා මාං ත්වමනුශාසති නිත්යදා .
මමාපි ච මතිඃ සෞම්ය භවත්යේවං යථාත්ථ මාම් .. 28..
සා තු බුද්දිඃ කෘතාප්යේවං පාණ්ඩවාන්රප්ති මේ සදා .
දුර්යෝධනං සමාසාද්ය පුනර්විපරිවර්තතේ .. 29..
න දිෂ්ටමභ්යතික්රාන්තුං ශක්යං මර්ත්යේන කේන චිත් .
දිෂ්ටමේව කෘතං මන්යේ පෞරුෂං තු නිරර්ථකම් .. 30..
.. ඉති ශ්රීමාහාභාරතේ උද්යෝගපර්වණි ප්රජාගරපර්වණි විදුරවාක්යේ චත්වාරිංශෝ(අ)ධ්යායඃ .. 40..
ඉති විදුර නීති සමාප්තා ..
Roman (IAST) Transliteration
|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ ||
vidura uvāca |
yo'bhyarthitaḥ sadbhirasajjamānaḥ
karotyarthaṃ śaktimahāpayitvā |
kṣipraṃ yaśastaṃ samupaiti santamalaṃ
prasannā hi sukhāya santaḥ || 1||
mahāntamapyarthamadharmayuktaṃ
yaḥ santyajatyanupākruṣṭa eva |
sukhaṃ sa duḥkhānyavamucya śete
jīrṇāṃ tvacaṃ sarpa ivāvamucya || 2||
anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam |
guroścālīka nirbandhaḥ samāni brahmahatyayā || 3||
asūyaika padaṃ mṛtyurativādaḥ śriyo vadhaḥ |
aśuśrūṣā tvarā ślāghā vidyāyāḥ śatravastrayaḥ || 4||
sukhārthinaḥ kuto vidyā nāsti vidyārthinaḥ sukham |
sukhārthī vā tyajedvidyāṃ vidyārthī vā sukhaṃ tyajet || 5||
nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ |
nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanā || 6||
āśā dhṛtiṃ hanti samṛddhimantakaḥ
krodhaḥ śriyaṃ hanti yaśaḥ kadaryatā |
apālanaṃ hanti paśūṃśca rājann
ekaḥ kruddho brāhmaṇo hanti rāṣṭram || 7||
ajaśca kāṃsyaṃ ca rathaśca nityaṃ
madhvākarṣaḥ śakuniḥ śrotriyaś ca |
vṛddho jñātiravasanno vayasya
etāni te santu gṛhe sadaiva || 8||
ajokṣā candanaṃ vīṇā ādarśo madhusarpiṣī |
viṣamaudumbaraṃ śaṅkhaḥ svarṇaṃ nābhiśca rocanā || 9||
gṛhe sthāpayitavyāni dhanyāni manurabravīt |
deva brāhmaṇa pūjārthamatithīnāṃ ca bhārata || 10||
idaṃ ca tvāṃ sarvaparaṃ bravīmi
puṇyaṃ padaṃ tāta mahāviśiṣṭam |
na jātu kāmānna bhayānna lobhād
dharmaṃ tyajejjīvitasyāpi hetoḥ || 11||
nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tvanitye
nityo jīvo dhāturasya tvanityaḥ |
tyaktvānityaṃ pratitiṣṭhasva nitye
santuṣya tvaṃ toṣa paro hi lābhaḥ || 12||
mahābalānpaśya manānubhāvān
praśāsya bhūmiṃ dhanadhānya pūrṇām |
rājyāni hitvā vipulāṃśca bhogān
gatānnarendrānvaśamantakasya || 13||
mṛtaṃ putraṃ duḥkhapuṣṭaṃ manuṣyā
utkṣipya rājansvagṛhānnirharanti |
taṃ muktakeśāḥ karuṇaṃ rudantaś
citāmadhye kāṣṭhamiva kṣipanti || 14||
anyo dhanaṃ pretagatasya bhuṅkte
vayāṃsi cāgniśca śarīradhātūn |
dvābhyāmayaṃ saha gacchatyamutra
puṇyena pāpena ca veṣṭyamānaḥ || 15||
utsṛjya vinivartante jñātayaḥ suhṛdaḥ sutāḥ |
agnau prāstaṃ tu puruṣaṃ karmānveti svayaṃ kṛtam || 16||
asmāllokādūrdhvamamuṣya cādho
mahattamastiṣṭhati hyandhakāram |
tadvai mahāmohanamindriyāṇāṃ
budhyasva mā tvāṃ pralabheta rājan || 17||
idaṃ vacaḥ śakṣyasi cedyathāvan
niśamya sarvaṃ pratipattumevam |
yaśaḥ paraṃ prāpsyasi jīvaloke
bhayaṃ na cāmutra na ceha te'sti || 18||
ātmā nadī bhārata puṇyatīrthā
satyodakā dhṛtikūlā damormiḥ |
tasyāṃ snātaḥ pūyate puṇyakarmā
puṇyo hyātmā nityamambho'mbha eva || 19||
kāmakrodhagrāhavatīṃ pañcendriya jalāṃ nadīm |
kṛtvā dhṛtimayīṃ nāvaṃ janma durgāṇi santara || 20||
prajñā vṛddhaṃ dharmavṛddhaṃ svabandhuṃ
vidyā vṛddhaṃ vayasā cāpi vṛddham |
kāryākārye pūjayitvā prasādya
yaḥ sampṛcchenna sa muhyetkadā cit || 21||
dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣetpāṇipādaṃ ca cakṣuṣā |
cakṣuḥ śrotre ca manasā mano vācaṃ ca karmaṇā || 22||
nityodakī nityayajñopavītī
nityasvādhyāyī patitānna varjī |
ṛtaṃ bruvangurave karma kurvan
na brāhmaṇaścyavate brahmalokāt || 23||
adhītya vedānparisaṃstīrya cāgnīn
iṣṭvā yajñaiḥ pālayitvā prajāś ca |
gobrāhmaṇārthe śastrapūtāntarātmā
hataḥ saṅgrāme kṣatriyaḥ svargameti || 24||
vaiśyo'dhītya brāhmaṇānkṣatriyāṃś ca
dhanaiḥ kāle saṃvibhajyāśritāṃś ca |
tretā pūtaṃ dhūmamāghrāya puṇyaṃ
pretya svarge deva sukhāni bhuṅkte || 25||
brahmakṣatraṃ vaiśya varṇaṃ ca śūdraḥ
krameṇaitānnyāyataḥ pūjayānaḥ |
tuṣṭeṣveteṣvavyatho dagdhapāpas
tyaktvā dehaṃ svargasukhāni bhuṅkte || 26||
cāturvarṇyasyaiṣa dharmastavokto
hetuṃ cātra bruvato me nibodha |
kṣātrāddharmāddhīyate pāṇḍuputras
taṃ tvaṃ rājanrājadharme niyuṅkṣva || 27||
dhṛtarāṣṭra uvāca |
evametadyathā māṃ tvamanuśāsati nityadā |
mamāpi ca matiḥ saumya bhavatyevaṃ yathāttha mām || 28||
sā tu buddiḥ kṛtāpyevaṃ pāṇḍavānrapti me sadā |
duryodhanaṃ samāsādya punarviparivartate || 29||
na diṣṭamabhyatikrāntuṃ śakyaṃ martyena kena cit |
diṣṭameva kṛtaṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam || 30||
|| iti śrīmāhābhārate udyogaparvaṇi prajāgaraparvaṇi viduravākye catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40||
iti vidura nīti samāptā ||