Patanjali Yoga Sutrani - 3 (vibhuti Padah) — Sinhala Script

ශ්රීපාතඤ්ජලයෝගදර්ශනම් .

අථ විභූතිපාදඃ .

දේශබන්ධශ්චිත්තස්ය ධාරණා ..1..

තත්ර ප්රත්යයෛකතානතා ධ්යානම් ..2..

තදේවාර්ථමාත්රනිර්භාසං ස්වරූපශූන්යමිව සමාධිඃ ..3..

ත්රයමේකත්ර සංයමඃ ..4..

තජ්ජයාත් ප්රජ්ඤාලෝකඃ ..5..

තස්ය භූමිෂු විනියෝගඃ ..6..

ත්රයමන්තරඞ්ගං පූර්වේභ්යඃ ..7..

තදපි බහිරඞ්ගං නිර්බීජස්ය ..8..

ව්යුත්ථානනිරෝධසංස්කාරයෝරභිභවප්රාදුර්භාවෞ නිරෝධක්ෂණචිත්තාන්වයෝ නිරෝධපරිණාමඃ ..9..

තස්ය ප්රශාන්තවාහිතා සංස්කාරාත් ..10..

සර්වාර්ථතෛකාග්රාතයෝඃ ක්ෂයෝදයෞ චිත්තස්ය සමාධිපරිණාමඃ ..11..

තතඃ පුනඃ ශාන්තෝදිතෞ තුල්යප්රත්යයෞ චිත්තස්යෛකාග්රතා පරිණාමඃ ..12..

ඒතේන භූතේන්ද්රියේෂු ධර්මලක්ෂණාවස්ථාපරිණාමා ව්යාඛ්යාතාඃ ..13..

ශාන්තෝදිතාව්යපදේශ්යධර්මානුපාතී ධර්මී ..14..

ක්රමාන්යත්වං පරිණාමාන්යත්වේ හේතුඃ ..15..

පරිණාමත්රයසංයමාදතීතානාගතජ්ඤානම් ..16..

ශබ්දාර්ථප්රත්යයානාමිතරේතරාධ්යාසාත් සඞ්කරස්තත්ප්රවිභාගසංයමාත් සර්වභූතරුතජ්ඤානම් ..17..

සංස්කාරසාක්ෂාත්කරණාත් පූර්වජාතිජ්ඤානම් ..18..

ප්රත්යයස්ය පරචිත්තජ්ඤානම් ..19..

න ච තත් සාලම්බනං තස්යාවිෂයීභූතත්වාත් ..20..

කායරූපසංයමාත් තද්ග්රාහ්යශක්තිස්තම්භේ චක්ෂුඃ ප්රකාශාසම්ප්රයෝගේ(අ)න්තර්ධානම් ..21..

සෝපක්රමං නිරුපක්රමං ච කර්ම තත්සංයමාදපරාන්තජ්ඤානමරිෂ්ටේභ්යෝ වා ..22..

මෛත්ර්යාදිෂු බලානි ..23..

බලේෂු හස්තිබලාදීනී ..24..

ප්රවෘත්ත්යාලෝකන්යාසාත් සූක්ෂ්මව්යවහිතවිප්රකෘෂ්ටජ්ඤානම් ..25..

භුවනජ්ඤානං සූර්යේ සංයමාත් ..26..

චන්ද්රේ තාරාව්යූහජ්ඤානම් ..27..

ධ්රුවේ තද්ගතිජ්ඤානම් ..28..

නාභිචක්රේ කායව්යූහජ්ඤානම් ..29..

කණ්ඨකූපේ ක්ෂුත්පිපාසානිවෘත්තිඃ ..30..

කූර්මනාඩ්යාං ස්ථෛර්යම් ..31..

මූර්ධජ්යෝතිෂි සිද්ධදර්ශනම් ..32..

ප්රාතිභාද්වා සර්වම් ..33..

හෘදයේ චිත්තසංවිත් ..34..

සත්ත්වපුරුෂයෝරත්යන්තාසඞ්කීර්ණයෝඃ ප්රත්යයාවිශේෂෝ භෝගඃ පරාර්ථත්වාත් ස්වාර්ථසංයමාත් පුරුෂජ්ඤානම් ..35..

තතඃ ප්රාතිභශ්රාවණවේදනාදර්ශාස්වාදවාර්තා ජායන්තේ ..36..

තේ සමාධාවුපසර්ගාව්යුත්ථානේ සිද්ධයඃ ..37..

බන්ධකාරණශෛථිල්යාත් ප්රචාරසංවේදනාච්ච චිත්තස්ය පරශරීරාවේශඃ ..38..

උදානජයාජ්ජලපඞ්කකණ්ටකාදිෂ්වසඞ්ග උත්ක්රාන්තිශ්ච ..39..

සමානජයාජ්ජ්වලනම් ..40..

ශ්රෝත්රාකාශයෝඃ සම්බන්ධසංයමාත් දිව්යං ශ්රෝත්රම් ..41..

කායාකාශයෝඃ සම්බන්ධසංයමාත් ලඝුතූලසමාපත්තේශ්ච ආකාශගමනම් ..42..

බහිරකල්පිතා වෘත්තිර්මහාවිදේහා තතඃ ප්රකාශාවරණක්ෂයඃ ..43..

ස්ථූලස්වරූපසූක්ෂ්මාන්වයාර්ථවත්ත්වසංයමාත් භූතජයඃ ..44..

තතෝ(අ)ණිමාදිප්රාදුර්භාවඃ කායසම්පත් තද්ධර්මානභිඝාතශ්ච ..45..

රූපලාවණ්යබලවජ්රසංහනනත්වානි කායසම්පත් ..46..

ග්රහණස්වරූපාස්මිතාන්වයාර්ථවත්ත්වසංයමාදින්ද්රියජයඃ ..47..

තතෝ මනෝජවිත්වං විකරණභාවඃ ප්රධානජයශ්ච ..48..

සත්ත්වපුරුෂාන්යතාඛ්යාතිමාත්රස්ය සර්වභාවාධිෂ්ඨාතෘත්වං සර්වජ්ඤාතෘත්වඤ්ච ..49..

තද්වෛරාග්යාදපි දෝෂබීජක්ෂයේ කෛවල්යම් ..50..

ස්ථාන්යුපනිමන්ත්රණේ සඞ්ගස්මයාකරණං පුනරනිෂ්ටප්රසඞ්ගාත් ..51..

ක්ෂණතත්ක්රමයෝඃ සංයමාද්විවේකජං ජ්ඤානම් ..52..

ජාතිලක්ෂණදේශෛරන්යතානවච්ඡේදාත් තුල්යයෝස්තතඃ ප්රතිපත්තිඃ ..53..

තාරකං සර්වවිෂයං සර්වථාවිෂයමක්රමං චේති විවේකජං ජ්ඤානම් ..54..

සත්ත්වපුරුෂයෝඃ ශුද්ධිසාම්යේ කෛවල්යම් ..55..

ඉති ශ්රීපාතඤ්ජලයෝගදර්ශනේ විභූතිපාදෝ නාම තෘතීයඃ පාදඃ .

Roman (IAST) Transliteration

śrīpātañjalayogadarśanam |

atha vibhūtipādaḥ |

deśabandhaścittasya dhāraṇā ||1||

tatra pratyayaikatānatā dhyānam ||2||

tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ ||3||

trayamekatra saṃyamaḥ ||4||

tajjayāt prajñālokaḥ ||5||

tasya bhūmiṣu viniyogaḥ ||6||

trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ ||7||

tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya ||8||

vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ ||9||

tasya praśāntavāhitā saṃskārāt ||10||

sarvārthataikāgrātayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ ||11||

tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratā pariṇāmaḥ ||12||

etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ ||13||

śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī ||14||

kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ ||15||

pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānam ||16||

śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam ||17||

saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam ||18||

pratyayasya paracittajñānam ||19||

na ca tat sālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt ||20||

kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥ prakāśāsamprayoge'ntardhānam ||21||

sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā ||22||

maitryādiṣu balāni ||23||

baleṣu hastibalādīnī ||24||

pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||25||

bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt ||26||

candre tārāvyūhajñānam ||27||

dhruve tadgatijñānam ||28||

nābhicakre kāyavyūhajñānam ||29||

kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ ||30||

kūrmanāḍyāṃ sthairyam ||31||

mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam ||32||

prātibhādvā sarvam ||33||

hṛdaye cittasaṃvit ||34||

sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam ||35||

tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante ||36||

te samādhāvupasargāvyutthāne siddhayaḥ ||37||

bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ ||38||

udānajayājjalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca ||39||

samānajayājjvalanam ||40||

śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt divyaṃ śrotram ||41||

kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt laghutūlasamāpatteśca ākāśagamanam ||42||

bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ ||43||

sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamāt bhūtajayaḥ ||44||

tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampat taddharmānabhighātaśca ||45||

rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat ||46||

grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamādindriyajayaḥ ||47||

tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca ||48||

sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvañca ||49||

tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam ||50||

sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt ||51||

kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam ||52||

jātilakṣaṇadeśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ ||53||

tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam ||54||

sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyam ||55||

iti śrīpātañjalayogadarśane vibhūtipādo nāma tṛtīyaḥ pādaḥ |

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीपातञ्जलयोगदर्शनम् ।

अथ विभूतिपादः ।

देशबन्धश्चित्तस्य धारणा ॥1॥

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ॥2॥

तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः ॥3॥

त्रयमेकत्र संयमः ॥4॥

तज्जयात् प्रज्ञालोकः ॥5॥

तस्य भूमिषु विनियोगः ॥6॥

त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः ॥7॥

तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य ॥8॥

व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ॥9॥

तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात् ॥10॥

सर्वार्थतैकाग्रातयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥11॥

ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रता परिणामः ॥12॥

एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ॥13॥

शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी ॥14॥

क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः ॥15॥

परिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम् ॥16॥

शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥17॥

संस्कारसाक्षात्करणात् पूर्वजातिज्ञानम् ॥18॥

प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ॥19॥

न च तत् सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् ॥20॥

कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुः प्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥21॥

सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा ॥22॥

मैत्र्यादिषु बलानि ॥23॥

बलेषु हस्तिबलादीनी ॥24॥

प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥25॥

भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ॥26॥

चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ॥27॥

ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ॥28॥

नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ॥29॥

कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ॥30॥

कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ॥31॥

मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ॥32॥

प्रातिभाद्वा सर्वम् ॥33॥

हृदये चित्तसंवित् ॥34॥

सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम् ॥35॥

ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते ॥36॥

ते समाधावुपसर्गाव्युत्थाने सिद्धयः ॥37॥

बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशः ॥38॥

उदानजयाज्जलपङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्च ॥39॥

समानजयाज्ज्वलनम् ॥40॥

श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमात् दिव्यं श्रोत्रम् ॥41॥

कायाकाशयोः सम्बन्धसंयमात् लघुतूलसमापत्तेश्च आकाशगमनम् ॥42॥

बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ॥43॥

स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमात् भूतजयः ॥44॥

ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत् तद्धर्मानभिघातश्च ॥45॥

रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत् ॥46॥

ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिन्द्रियजयः ॥47॥

ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश्च ॥48॥

सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वञ्च ॥49॥

तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ॥50॥

स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसङ्गात् ॥51॥

क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम् ॥52॥

जातिलक्षणदेशैरन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस्ततः प्रतिपत्तिः ॥53॥

तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयमक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ॥54॥

सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् ॥55॥

इति श्रीपातञ्जलयोगदर्शने विभूतिपादो नाम तृतीयः पादः ।