ಶ್ರೀಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನಮ್ ।
ಅಥ ವಿಭೂತಿಪಾದಃ ।
ದೇಶಬನ್ಧಶ್ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾ ॥1॥
ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಯೈಕತಾನತಾ ಧ್ಯಾನಮ್ ॥2॥
ತದೇವಾರ್ಥಮಾತ್ರನಿರ್ಭಾಸಂ ಸ್ವರೂಪಶೂನ್ಯಮಿವ ಸಮಾಧಿಃ ॥3॥
ತ್ರಯಮೇಕತ್ರ ಸಂಯಮಃ ॥4॥
ತಜ್ಜಯಾತ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಲೋಕಃ ॥5॥
ತಸ್ಯ ಭೂಮಿಷು ವಿನಿಯೋಗಃ ॥6॥
ತ್ರಯಮನ್ತರಙ್ಗಂ ಪೂರ್ವೇಭ್ಯಃ ॥7॥
ತದಪಿ ಬಹಿರಙ್ಗಂ ನಿರ್ಬೀಜಸ್ಯ ॥8॥
ವ್ಯುತ್ಥಾನನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರಯೋರಭಿಭವಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೌ ನಿರೋಧಕ್ಷಣಚಿತ್ತಾನ್ವಯೋ ನಿರೋಧಪರಿಣಾಮಃ ॥9॥
ತಸ್ಯ ಪ್ರಶಾನ್ತವಾಹಿತಾ ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ ॥10॥
ಸರ್ವಾರ್ಥತೈಕಾಗ್ರಾತಯೋಃ ಕ್ಷಯೋದಯೌ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸಮಾಧಿಪರಿಣಾಮಃ ॥11॥
ತತಃ ಪುನಃ ಶಾನ್ತೋದಿತೌ ತುಲ್ಯಪ್ರತ್ಯಯೌ ಚಿತ್ತಸ್ಯೈಕಾಗ್ರತಾ ಪರಿಣಾಮಃ ॥12॥
ಏತೇನ ಭೂತೇನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಾವಸ್ಥಾಪರಿಣಾಮಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ॥13॥
ಶಾನ್ತೋದಿತಾವ್ಯಪದೇಶ್ಯಧರ್ಮಾನುಪಾತೀ ಧರ್ಮೀ ॥14॥
ಕ್ರಮಾನ್ಯತ್ವಂ ಪರಿಣಾಮಾನ್ಯತ್ವೇ ಹೇತುಃ ॥15॥
ಪರಿಣಾಮತ್ರಯಸಂಯಮಾದತೀತಾನಾಗತಜ್ಞಾನಮ್ ॥16॥
ಶಬ್ದಾರ್ಥಪ್ರತ್ಯಯಾನಾಮಿತರೇತರಾಧ್ಯಾಸಾತ್ ಸಙ್ಕರಸ್ತತ್ಪ್ರವಿಭಾಗಸಂಯಮಾತ್ ಸರ್ವಭೂತರುತಜ್ಞಾನಮ್ ॥17॥
ಸಂಸ್ಕಾರಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಣಾತ್ ಪೂರ್ವಜಾತಿಜ್ಞಾನಮ್ ॥18॥
ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯ ಪರಚಿತ್ತಜ್ಞಾನಮ್ ॥19॥
ನ ಚ ತತ್ ಸಾಲಮ್ಬನಂ ತಸ್ಯಾವಿಷಯೀಭೂತತ್ವಾತ್ ॥20॥
ಕಾಯರೂಪಸಂಯಮಾತ್ ತದ್ಗ್ರಾಹ್ಯಶಕ್ತಿಸ್ತಮ್ಭೇ ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರಕಾಶಾಸಮ್ಪ್ರಯೋಗೇಽನ್ತರ್ಧಾನಮ್ ॥21॥
ಸೋಪಕ್ರಮಂ ನಿರುಪಕ್ರಮಂ ಚ ಕರ್ಮ ತತ್ಸಂಯಮಾದಪರಾನ್ತಜ್ಞಾನಮರಿಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ವಾ ॥22॥
ಮೈತ್ರ್ಯಾದಿಷು ಬಲಾನಿ ॥23॥
ಬಲೇಷು ಹಸ್ತಿಬಲಾದೀನೀ ॥24॥
ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾಲೋಕನ್ಯಾಸಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮವ್ಯವಹಿತವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಜ್ಞಾನಮ್ ॥25॥
ಭುವನಜ್ಞಾನಂ ಸೂರ್ಯೇ ಸಂಯಮಾತ್ ॥26॥
ಚನ್ದ್ರೇ ತಾರಾವ್ಯೂಹಜ್ಞಾನಮ್ ॥27॥
ಧ್ರುವೇ ತದ್ಗತಿಜ್ಞಾನಮ್ ॥28॥
ನಾಭಿಚಕ್ರೇ ಕಾಯವ್ಯೂಹಜ್ಞಾನಮ್ ॥29॥
ಕಣ್ಠಕೂಪೇ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾನಿವೃತ್ತಿಃ ॥30॥
ಕೂರ್ಮನಾಡ್ಯಾಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಮ್ ॥31॥
ಮೂರ್ಧಜ್ಯೋತಿಷಿ ಸಿದ್ಧದರ್ಶನಮ್ ॥32॥
ಪ್ರಾತಿಭಾದ್ವಾ ಸರ್ವಮ್ ॥33॥
ಹೃದಯೇ ಚಿತ್ತಸಂವಿತ್ ॥34॥
ಸತ್ತ್ವಪುರುಷಯೋರತ್ಯನ್ತಾಸಙ್ಕೀರ್ಣಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯಯಾವಿಶೇಷೋ ಭೋಗಃ ಪರಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ಸ್ವಾರ್ಥಸಂಯಮಾತ್ ಪುರುಷಜ್ಞಾನಮ್ ॥35॥
ತತಃ ಪ್ರಾತಿಭಶ್ರಾವಣವೇದನಾದರ್ಶಾಸ್ವಾದವಾರ್ತಾ ಜಾಯನ್ತೇ ॥36॥
ತೇ ಸಮಾಧಾವುಪಸರ್ಗಾವ್ಯುತ್ಥಾನೇ ಸಿದ್ಧಯಃ ॥37॥
ಬನ್ಧಕಾರಣಶೈಥಿಲ್ಯಾತ್ ಪ್ರಚಾರಸಂವೇದನಾಚ್ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಪರಶರೀರಾವೇಶಃ ॥38॥
ಉದಾನಜಯಾಜ್ಜಲಪಙ್ಕಕಣ್ಟಕಾದಿಷ್ವಸಙ್ಗ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತಿಶ್ಚ ॥39॥
ಸಮಾನಜಯಾಜ್ಜ್ವಲನಮ್ ॥40॥
ಶ್ರೋತ್ರಾಕಾಶಯೋಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಸಂಯಮಾತ್ ದಿವ್ಯಂ ಶ್ರೋತ್ರಮ್ ॥41॥
ಕಾಯಾಕಾಶಯೋಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಸಂಯಮಾತ್ ಲಘುತೂಲಸಮಾಪತ್ತೇಶ್ಚ ಆಕಾಶಗಮನಮ್ ॥42॥
ಬಹಿರಕಲ್ಪಿತಾ ವೃತ್ತಿರ್ಮಹಾವಿದೇಹಾ ತತಃ ಪ್ರಕಾಶಾವರಣಕ್ಷಯಃ ॥43॥
ಸ್ಥೂಲಸ್ವರೂಪಸೂಕ್ಷ್ಮಾನ್ವಯಾರ್ಥವತ್ತ್ವಸಂಯಮಾತ್ ಭೂತಜಯಃ ॥44॥
ತತೋಽಣಿಮಾದಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಕಾಯಸಮ್ಪತ್ ತದ್ಧರ್ಮಾನಭಿಘಾತಶ್ಚ ॥45॥
ರೂಪಲಾವಣ್ಯಬಲವಜ್ರಸಂಹನನತ್ವಾನಿ ಕಾಯಸಮ್ಪತ್ ॥46॥
ಗ್ರಹಣಸ್ವರೂಪಾಸ್ಮಿತಾನ್ವಯಾರ್ಥವತ್ತ್ವಸಂಯಮಾದಿನ್ದ್ರಿಯಜಯಃ ॥47॥
ತತೋ ಮನೋಜವಿತ್ವಂ ವಿಕರಣಭಾವಃ ಪ್ರಧಾನಜಯಶ್ಚ ॥48॥
ಸತ್ತ್ವಪುರುಷಾನ್ಯತಾಖ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಭಾವಾಧಿಷ್ಠಾತೃತ್ವಂ ಸರ್ವಜ್ಞಾತೃತ್ವಞ್ಚ ॥49॥
ತದ್ವೈರಾಗ್ಯಾದಪಿ ದೋಷಬೀಜಕ್ಷಯೇ ಕೈವಲ್ಯಮ್ ॥50॥
ಸ್ಥಾನ್ಯುಪನಿಮನ್ತ್ರಣೇ ಸಙ್ಗಸ್ಮಯಾಕರಣಂ ಪುನರನಿಷ್ಟಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ ॥51॥
ಕ್ಷಣತತ್ಕ್ರಮಯೋಃ ಸಂಯಮಾದ್ವಿವೇಕಜಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ॥52॥
ಜಾತಿಲಕ್ಷಣದೇಶೈರನ್ಯತಾನವಚ್ಛೇದಾತ್ ತುಲ್ಯಯೋಸ್ತತಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ॥53॥
ತಾರಕಂ ಸರ್ವವಿಷಯಂ ಸರ್ವಥಾವಿಷಯಮಕ್ರಮಂ ಚೇತಿ ವಿವೇಕಜಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ॥54॥
ಸತ್ತ್ವಪುರುಷಯೋಃ ಶುದ್ಧಿಸಾಮ್ಯೇ ಕೈವಲ್ಯಮ್ ॥55॥
ಇತಿ ಶ್ರೀಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ವಿಭೂತಿಪಾದೋ ನಾಮ ತೃತೀಯಃ ಪಾದಃ ।
Roman (IAST) Transliteration
śrīpātañjalayogadarśanam |
atha vibhūtipādaḥ |
deśabandhaścittasya dhāraṇā ||1||
tatra pratyayaikatānatā dhyānam ||2||
tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ ||3||
trayamekatra saṃyamaḥ ||4||
tajjayāt prajñālokaḥ ||5||
tasya bhūmiṣu viniyogaḥ ||6||
trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ ||7||
tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya ||8||
vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ ||9||
tasya praśāntavāhitā saṃskārāt ||10||
sarvārthataikāgrātayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ ||11||
tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratā pariṇāmaḥ ||12||
etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ ||13||
śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī ||14||
kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ ||15||
pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānam ||16||
śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam ||17||
saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam ||18||
pratyayasya paracittajñānam ||19||
na ca tat sālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt ||20||
kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥ prakāśāsamprayoge'ntardhānam ||21||
sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā ||22||
maitryādiṣu balāni ||23||
baleṣu hastibalādīnī ||24||
pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||25||
bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt ||26||
candre tārāvyūhajñānam ||27||
dhruve tadgatijñānam ||28||
nābhicakre kāyavyūhajñānam ||29||
kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ ||30||
kūrmanāḍyāṃ sthairyam ||31||
mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam ||32||
prātibhādvā sarvam ||33||
hṛdaye cittasaṃvit ||34||
sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam ||35||
tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante ||36||
te samādhāvupasargāvyutthāne siddhayaḥ ||37||
bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ ||38||
udānajayājjalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca ||39||
samānajayājjvalanam ||40||
śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt divyaṃ śrotram ||41||
kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt laghutūlasamāpatteśca ākāśagamanam ||42||
bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ ||43||
sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamāt bhūtajayaḥ ||44||
tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampat taddharmānabhighātaśca ||45||
rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat ||46||
grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamādindriyajayaḥ ||47||
tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca ||48||
sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvañca ||49||
tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam ||50||
sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt ||51||
kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam ||52||
jātilakṣaṇadeśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ ||53||
tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam ||54||
sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyam ||55||
iti śrīpātañjalayogadarśane vibhūtipādo nāma tṛtīyaḥ pādaḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीपातञ्जलयोगदर्शनम् ।
अथ विभूतिपादः ।
देशबन्धश्चित्तस्य धारणा ॥1॥
तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ॥2॥
तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः ॥3॥
त्रयमेकत्र संयमः ॥4॥
तज्जयात् प्रज्ञालोकः ॥5॥
तस्य भूमिषु विनियोगः ॥6॥
त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः ॥7॥
तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य ॥8॥
व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ॥9॥
तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात् ॥10॥
सर्वार्थतैकाग्रातयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥11॥
ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रता परिणामः ॥12॥
एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ॥13॥
शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी ॥14॥
क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः ॥15॥
परिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम् ॥16॥
शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥17॥
संस्कारसाक्षात्करणात् पूर्वजातिज्ञानम् ॥18॥
प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ॥19॥
न च तत् सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् ॥20॥
कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुः प्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥21॥
सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा ॥22॥
मैत्र्यादिषु बलानि ॥23॥
बलेषु हस्तिबलादीनी ॥24॥
प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥25॥
भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ॥26॥
चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ॥27॥
ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ॥28॥
नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ॥29॥
कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ॥30॥
कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ॥31॥
मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ॥32॥
प्रातिभाद्वा सर्वम् ॥33॥
हृदये चित्तसंवित् ॥34॥
सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम् ॥35॥
ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते ॥36॥
ते समाधावुपसर्गाव्युत्थाने सिद्धयः ॥37॥
बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशः ॥38॥
उदानजयाज्जलपङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्च ॥39॥
समानजयाज्ज्वलनम् ॥40॥
श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमात् दिव्यं श्रोत्रम् ॥41॥
कायाकाशयोः सम्बन्धसंयमात् लघुतूलसमापत्तेश्च आकाशगमनम् ॥42॥
बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ॥43॥
स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमात् भूतजयः ॥44॥
ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत् तद्धर्मानभिघातश्च ॥45॥
रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत् ॥46॥
ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिन्द्रियजयः ॥47॥
ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश्च ॥48॥
सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वञ्च ॥49॥
तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ॥50॥
स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसङ्गात् ॥51॥
क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम् ॥52॥
जातिलक्षणदेशैरन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस्ततः प्रतिपत्तिः ॥53॥
तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयमक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ॥54॥
सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् ॥55॥
इति श्रीपातञ्जलयोगदर्शने विभूतिपादो नाम तृतीयः पादः ।
śrīpātañjalayogadarśanam |
atha vibhūtipādaḥ |
deśabandhaścittasya dhāraṇā ||1||
tatra pratyayaikatānatā dhyānam ||2||
tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ ||3||
trayamekatra saṃyamaḥ ||4||
tajjayāt prajñālokaḥ ||5||
tasya bhūmiṣu viniyogaḥ ||6||
trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ ||7||
tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya ||8||
vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ ||9||
tasya praśāntavāhitā saṃskārāt ||10||
sarvārthataikāgrātayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ ||11||
tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratā pariṇāmaḥ ||12||
etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ ||13||
śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī ||14||
kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ ||15||
pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānam ||16||
śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam ||17||
saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam ||18||
pratyayasya paracittajñānam ||19||
na ca tat sālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt ||20||
kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥ prakāśāsamprayoge'ntardhānam ||21||
sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā ||22||
maitryādiṣu balāni ||23||
baleṣu hastibalādīnī ||24||
pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||25||
bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt ||26||
candre tārāvyūhajñānam ||27||
dhruve tadgatijñānam ||28||
nābhicakre kāyavyūhajñānam ||29||
kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ ||30||
kūrmanāḍyāṃ sthairyam ||31||
mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam ||32||
prātibhādvā sarvam ||33||
hṛdaye cittasaṃvit ||34||
sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam ||35||
tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante ||36||
te samādhāvupasargāvyutthāne siddhayaḥ ||37||
bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ ||38||
udānajayājjalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca ||39||
samānajayājjvalanam ||40||
śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt divyaṃ śrotram ||41||
kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt laghutūlasamāpatteśca ākāśagamanam ||42||
bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ ||43||
sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamāt bhūtajayaḥ ||44||
tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampat taddharmānabhighātaśca ||45||
rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat ||46||
grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamādindriyajayaḥ ||47||
tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca ||48||
sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvañca ||49||
tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam ||50||
sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt ||51||
kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam ||52||
jātilakṣaṇadeśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ ||53||
tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam ||54||
sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyam ||55||
iti śrīpātañjalayogadarśane vibhūtipādo nāma tṛtīyaḥ pādaḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.