॥ ସୂର୍ଯଶତକମ୍ ॥
ମହାକଵିଶ୍ରୀମଯୂରପ୍ରଣୀତମ୍
॥ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ ॥
ଜମ୍ଭାରାତୀଭକୁମ୍ଭୋଦ୍ଭଵମିଵ ଦଧତଃ ସାନ୍ଦ୍ରସିନ୍ଦୂରରେଣୁଂ
ରକ୍ତାଃ ସିକ୍ତା ଇଵୌଘୈରୁଦଯଗିରିତଟୀଧାତୁଧାରାଦ୍ରଵସ୍ଯ । ଵର୍ ସକ୍ତୈଃ
ଆଯାନ୍ତ୍ଯା ତୁଲ୍ଯକାଲଂ କମଲଵନରୁଚେଵାରୁଣା ଵୋ ଵିଭୂତ୍ଯୈ
ଭୂଯାସୁର୍ଭାସଯନ୍ତୋ ଭୁଵନମଭିନଵା ଭାନଵୋ ଭାନଵୀଯାଃ ॥ 1 ॥
ଭକ୍ତିପ୍ରହ୍ଵାଯ ଦାତୁଂ ମୁକୁଲପୁଟକୁଟୀକୋଟରକ୍ରୋଡଲୀନାଂ
ଲକ୍ଷ୍ମୀମାକ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଇଵ କମଲଵନୋଦ୍ଧାଟନଂ କୁର୍ଵତେ ଯେ ।
କାଲାକାରାନ୍ଧକାରାନନପତିତଜଗତ୍ସାଧ୍ଵସଧ୍ଵଂସକଲ୍ଯାଃ
କଲ୍ଯାଣଂ ଵଃ କ୍ରିଯାସୁଃ କିସଲଯରୁଚଯସ୍ତେ କରା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ॥ 2 ॥
ଗର୍ଭେଷ୍ଵମ୍ଭୋରୁହାଣାଂ ଶିଖରିଷୁ ଚ ଶିତାଗ୍ରେଷୁ ତୁଲ୍ଯଂ ପତନ୍ତଃ
ପ୍ରାରମ୍ଭେ ଵାସରସ୍ଯ ଵ୍ଯୁପରତିସମଯେ ଚୈକରୂପାସ୍ତଥୈଵ ।
ନିଷ୍ପର୍ଯାଯଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଭଵନପ୍ରାଙ୍ଗଣେ ପାନ୍ତୁ ଯୁଷ୍ମା-
ନୂଷ୍ମାଣଂ ସନ୍ତତାଧ୍ଵଶ୍ରମଜମିଵ ଭୃଶଂ ବିଭ୍ରତୋ ବ୍ରଧ୍ନପାଦାଃ ॥ 3 ॥
ପ୍ରଭ୍ରଶ୍ଯତ୍ଯୁତ୍ତରୀଯତ୍ଵିଷି ତମସି ସମୁଦ୍ଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୀତାଵୃତୀନ୍ପ୍ରା-
ଗ୍ଜନ୍ତୂଂସ୍ତନ୍ତୂନ୍ଯଥା ଯାନତନୁ ଵିତନୁତେ ତିଗ୍ମରୋଚିର୍ମରୀଚୀନ୍ ।
ତେ ସାନ୍ଦ୍ରୀଭୂଯ ସଦ୍ଯଃ କ୍ରମଵିଶଦଦଶାଶାଦଶାଲୀଵିଶାଲଂ
ଶଶ୍ଵତ୍ସମ୍ପାଦଯନ୍ତୋଽମ୍ବରମମଲମଲଂ ମଙ୍ଗଲଂ ଵୋ ଦିଶନ୍ତୁ ॥ 4 ॥
ନ୍ଯକ୍କୁର୍ଵନ୍ନୋଷଧୀଶେ ମୁଷିତରୁଚି ଶୁଚେଵୌଷଧୀଃ ପ୍ରୋଷିତାଭା
ଭାସ୍ଵଦ୍ଗ୍ରାଵୋଦ୍ଗତେନ ପ୍ରଥମମିଵ କୃତାଭ୍ଯୁଦ୍ଗତିଃ ପାଵକେନ ।
ପକ୍ଷଚ୍ଛେଦଵ୍ରଣାସୃକ୍ସ୍ରୁତ ଇଵ ଦୃଷଦୋ ଦର୍ଶଯନ୍ପ୍ରାତରଦ୍ରେ-
ରାତାମ୍ରସ୍ତୀଵ୍ରଭାନୋରନଭିମତନୁଦେ ସ୍ତାଦ୍ଗଭସ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଗମୋ ଵଃ ॥ 5 ॥
ଶୀର୍ଣଘ୍ରାଣାଙ୍ଘ୍ରିପାଣୀନ୍ଵ୍ରଣିଭିରପଘନୈର୍ଘର୍ଘରାଵ୍ଯକ୍ତଘୋଷାନ୍
ଦୀର୍ଘାଘ୍ରାତାନଘୌଘୈ ପୁନରପି ଘଟଯତ୍ଯେକ ଉଲ୍ଲାଘଯନ୍ ଯଃ ।
ଘର୍ମାଂଶୋସ୍ତସ୍ଯ ଵୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଵିଗୁଣଘନଘୃଣାନିଘ୍ନନିର୍ଵିଘ୍ନଵୃତ୍ତେ-
ର୍ଦତ୍ତାର୍ଘାଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈର୍ଵିଦଧତୁ ଘୃଣଯଃ ଶୀଘ୍ରମଂହୋଵିଧାତମ୍ ॥ 6 ॥
ବିଭ୍ରାଣା ଵାମନତ୍ଵଂ ପ୍ରଥମମଥ ତଥୈଵାଂଶଵଃ ପ୍ରାଂଶଵୋ ଵଃ
କ୍ରାନ୍ତାକାଶାନ୍ତରାଲାସ୍ତଦନୁ ଦଶଦିଶଃ ପୂରଯନ୍ତସ୍ତତୋଽପି ।
ଧ୍ଵାନ୍ତାଦାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଦେଵଦ୍ଵିଷ ଇଵ ବଲିତୋ ଵିଶ୍ଵମାଶ୍ଵଶ୍ନୁଵାନାଃ ଵର୍ ଦେଵଦ୍ରୁହ
କୃଚ୍ଛ୍ରାଣ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରାଯହେଲୋପହସିତହରଯୋ ହାରିଦଶ୍ଵା ହରନ୍ତୁ ॥ 7 ॥
ଉଦ୍ଗାଢେନାରୁଣିମ୍ନା ଵିଦଧତି ବହୁଲଂ ଯେଽରୁଣସ୍ଯାରୁଣତ୍ଵଂ
ମୂର୍ଧୋଦ୍ଧୂତୌ ଖଲୀନକ୍ଷତରୁଧିରରୁଚୋ ଯେ ରଥାଶ୍ଵାନନେଷୁ ।
ଶୈଲାନାଂ ଶେଖରତ୍ଵଂ ଶ୍ରିତଶିଖରିଶିଖାସ୍ତନ୍ଵତେ ଯେ ଦିଶନ୍ତୁ ଵର୍ ଶିଖରଶିଖାଃ
ପ୍ରେଙ୍ଖନ୍ତଃ ଖେ ଖରାଂଶୋଃ ଖଚିତଦିନମୁଖାସ୍ତେ ମଯୂଖାଃ ସୁଖଂ ଵଃ ॥ 8 ॥
ଦତ୍ତାନନ୍ଦାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ସମୁଚିତସମଯାକୃଷ୍ଟସୃଷ୍ଟୈଃ ପଯୋଭିଃ ଵର୍ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟସୃଷ୍ଟୈଃ
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣା ଦିଶି ଦିଶି ଵିରମତ୍ଯହ୍ନି ସଂହାରଭାଜଃ ।
ଦୀପ୍ତାଂଶୋର୍ଦୀର୍ଘଦୁଃଖପ୍ରଭଵଭଵଭଯୋଦନ୍ଵଦୁତ୍ତାରନାଵୋ
ଗାଵୋ ଵଃ ପାଵନାନାଂ ପରମପରିମିତାଂ ପ୍ରୀତିମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତୁ ॥ 9 ॥
ବନ୍ଧଧ୍ଵଂସୈକହେତୁଂ ଶିରସି ନତିରସାବଦ୍ଧସନ୍ଧ୍ଯାଞ୍ଜଲୀନାଂ
ଲୋକାନାଂ ଯେ ପ୍ରବୋଧଂ ଵିଦଧତି ଵିପୁଲାମ୍ଭୋଜଖଣ୍ଡାଶଯେଵ ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେ ସ୍ଵଚିତ୍ତପ୍ରଥିତପୃଥୁତରପ୍ରାର୍ଥନାକଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଃ ଵର୍ ପ୍ରଥିମ
କଲ୍ପନ୍ତାଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ଦିନକରକିରଣାଃ କେତଵଃ କଲ୍ମଷସ୍ଯ ॥ 10 ॥
ଧାରା ରାଯୋ ଧନାଯାପଦି ସପଦି କରାଲମ୍ବଭୂତାଃ ପ୍ରପାତେ
ତତ୍ତ୍ଵାଲୋକୈକଦୀପାସ୍ତ୍ରିଦଶପତିପୁରପ୍ରସ୍ଥିତୌ ଵୀଥ୍ଯ ଏଵ ।
ନିର୍ଵାଣୋଦ୍ଯୋଗିଯୋଗିପ୍ରଗମନିଜତନୁଦ୍ଵାରି ଵେତ୍ରାଯମାଣା-
ସ୍ତ୍ରାଯନ୍ତାଂ ତୀଵ୍ରଭାନୋର୍ଦିଵସମୁଖସୁଖା ରଶ୍ମଯଃ କଲ୍ମଷାଦ୍ଵଃ ॥ 11 ॥
ଵର୍ ତୀଵ୍ରଭାସଃ ଵର୍ କଶ୍ମଲାଦ୍ଵଃ
ପ୍ରାଚି ପ୍ରାଗାଚରନ୍ତ୍ଯୋଽନତିଚିରମଚଲେ ଚାରୁଚୂଡାମଣିତ୍ଵଂ
ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯୋ ରୋଚନାମ୍ଭଃ ପ୍ରଚୁରମିଵ ଦିଶାମୁଚ୍ଚକୈଶ୍ଚର୍ଚନାଯ ।
ଚାଟୂତ୍କୈଶ୍ଚକ୍ରନାମ୍ନାଂ ଚତୁରମଵିଚଲୈର୍ଲୋଚନୈରର୍ଚ୍ଯମାନା- ଵର୍ ସୁଚିରଂ
ଶ୍ଚେଷ୍ଟନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତିତାନାମୁଚିତମଚରମାଶ୍ଚଣ୍ଡରୋଚୀରୁଚୋ ଵଃ ॥ 12 ॥
ଏକଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଦୃଶୌ ଦ୍ଵେ ତ୍ରିଜଗତି ଗଦିତାନ୍ଯବ୍ଜଜାସ୍ଯୈଶ୍ଚତୁର୍ଭି-
ର୍ଭୂତାନାଂ ପଞ୍ଚମଂ ଯାନ୍ଯଲମୃତୁଷୁ ତଥା ଷଟ୍ସୁ ନାନାଵିଧାନି ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତାନି ସପ୍ତତ୍ରିଦଶମୁନିନୁତାନ୍ଯଷ୍ଟଦିଗ୍ଭାଞ୍ଜି ଭାନୋ-
ର୍ଯାନ୍ତି ପ୍ରାହ୍ଣେ ନଵତ୍ଵଂ ଦଶ ଦଧତୁ ଶିଵଂ ଦୀଧିତୀନାଂ ଶତାନି ॥ 13 ॥ ଵର୍ ଦଦତୁ
ଆଵୃତ୍ତିଭ୍ରାନ୍ତଵିଶ୍ଵାଃ ଶ୍ରମମିଵ ଦଧତଃ ଶୋଷିଣଃ ସ୍ଵୋଷ୍ମଣେଵ
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଦାଵାଗ୍ନିତପ୍ତା ଇଵ ରସମସକୃଦ୍ଯେ ଧରିତ୍ର୍ଯା ଧଯନ୍ତି ।
ତେ ପ୍ରାଵୃଷ୍ଯାତ୍ତପାନାତିଶଯରୁଜ ଇଵୋଦ୍ଵାନ୍ତତୋଯା ହିମର୍ତୌ
ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯାପ୍ରଚଣ୍ଡାଶ୍ଚିରମଶୁଭଭିଦେଽଭୀଷଵୋ ଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ॥ 14 ॥
ତନ୍ଵାନା ଦିଗ୍ଵଧୂନାଂ ସମଧିକମଧୁରାଲୋକରମ୍ଯାମଵସ୍ଥା-
ମାରୁଢପ୍ରୌଢିଲେଶୋତ୍କଲିତକପିଲିମାଲଙ୍କୃତିଃ କେଵଲୈଵ ।
ଉଜ୍ଜୃମ୍ଭାମ୍ଭୋଜନେତ୍ରଦ୍ଯୁତିନି ଦିନମୁଖେ କିଞ୍ଚିଦୁଦ୍ଭିଦ୍ଯମାନା
ଶ୍ମଶ୍ରୁଶ୍ରେଣୀଵ ଭାସାଂ ଦିଶତୁ ଦଶଶତୀ ଶର୍ମ ଘର୍ମତ୍ଵିଷୋ ଵଃ ॥ 15 ॥
ମୌଲୀନ୍ଦୋର୍ମୈଷ ମୋଷୀଦ୍ଦ୍ଯୁତିମିତି ଵୃଷଭାଙ୍କେନ ଯଃ ଶଙ୍କିନେଵ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୋଦ୍ଘାଟିତାମ୍ଭୋରୁହକୁହରଗୁହାସୁସ୍ଥିତେନେଵ ଧାତ୍ରା ।
କୃଷ୍ଣେନ ଧ୍ଵାନ୍ତକୃଷ୍ଣସ୍ଵତନୁପରିଭଵତ୍ରସ୍ନୁନେଵ ସ୍ତୁତୋଽଲଂ
ତ୍ରାଣାଯ ସ୍ତାତ୍ତନୀଯାନପି ତିମିରରିପୋଃ ସ ତ୍ଵିଷାମୁଦ୍ଗମୋ ଵଃ ॥ 16 ॥
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵ୍ଯୋମ ଦୀର୍ଘାଃ ସପଦି ଦଶ ଦିଶୋ ଵ୍ଯସ୍ତଵେଲାମ୍ଭସୋଽବ୍ଧୀନ୍
କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ଦୃଶ୍ଯନାନାନଗନଗରନଗାଭୋଗପୃଥ୍ଵୀଂ ଚ ପୃଥ୍ଵୀମ୍ ।
ପଦ୍ମିନ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ଵାସ୍ଯତେ ଯୈରୁଷସି ଜଗଦପି ଧ୍ଵଂସଯିତ୍ଵା ତମିସ୍ରା-
ମୁସ୍ରା ଵିସ୍ରଂସଯନ୍ତୁ ଦ୍ରୁତମନଭିମତଂ ତେ ସହସ୍ରତ୍ଵିଷୋ ଵଃ ॥ 17 ॥ ଵର୍ ଵିସ୍ରାଵଯନ୍ତୁ
ଅସ୍ତଵ୍ଯସ୍ତତ୍ଵଶୂନ୍ଯୋ ନିଜରୁଚିରନିଶାନଶ୍ଵରଃ କର୍ତୁମୀଶୋ
ଵିଶ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମେଵ ଦୀପଃ ପ୍ରତିହତତିମିରଂ ଯଃ ପ୍ରଦେଶସ୍ଥିତୋଽପି ।
ଦିକ୍କାଲାପେକ୍ଷଯାସୌ ତ୍ରିଭୁଵନମଟତସ୍ତିଗ୍ମଭାନୋର୍ନଵାଖ୍ଯାଂ
ଯାତଃ ଶାତକ୍ରତଵ୍ଯାଂ ଦିଶି ଦିଶତୁ ଶିଵଂ ସୋଽର୍ଚିଷାମୁଦ୍ଗମୋ ଵଃ ॥ 18 ॥
ମାଗାନ୍ମ୍ଲାନିଂ ମୃଣାଲୀ ମୃଦୁରିତି ଦଯଯେଵାପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହିଲୋକଂ
ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପ୍ରତପତି ନ ପରଂ ଯସ୍ତଦାଖ୍ଯାର୍ଥମେଵ ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଖଣ୍ଡସ୍ଫୁଟନଭଯପରିତ୍ଯକ୍ତଦୈର୍ଘ୍ଯୋ ଦ୍ଯୁସୀମ୍ନି
ସ୍ଵେଛାଵଶ୍ଯାଵକାଶାଵଧିରଵତୁ ସ ଵସ୍ତାପନୋ ରୋଚିରୋଘଃ ॥ 19 ॥
ଅଶ୍ଯାମଃ କାଲ ଏକୋ ନ ଭଵତି ଭୁଵନାନ୍ତୋଽପି ଵୀତେଽନ୍ଧକାରେ ଵର୍ ଵୀତାନ୍ଧକାରଃ
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଲେଯପାଦୋ ନ ଵିଲଯମଚଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅପ୍ଯୁପୈତି ।
ବନ୍ଧଃ ସିଦ୍ଧାଞ୍ଜଲୀନାଂ ନ ହି କୁମୁଦଵନସ୍ଯାପି ଯତ୍ରୋଜ୍ଜିହାନେ
ତତ୍ପ୍ରାତଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଂ ଦିଶତୁ ଦିନପତେର୍ଧାମ କାମାଧିକଂ ଵଃ ॥ 20 ॥
ଯତ୍କାନ୍ତିଂ ପଙ୍କଜାନାଂ ନ ହରତି କୁରୁତେ ପ୍ରତ୍ଯୁତାଧିକ୍ଯରମ୍ଯାଂ ଵର୍ ପ୍ରତ୍ଯୁତାତୀଵ ରମ୍ଯାଂ
ନୋ ଧତ୍ତେ ତାରକାଭାଂ ତିରଯତି ନିତରାମାଶୁ ଯନ୍ନିତ୍ଯମେଵ । ଵର୍ ନାଧତ୍ତେ
କର୍ତୁଂ ନାଲଂ ନିମେଷଂ ଦିଵସମପି ପରଂ ଯତ୍ତଦେକଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯା-
ଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସାମାନ୍ଯଚକ୍ଷୁର୍ଵିସଦୃଶମଘଭିଦ୍ଭାସ୍ଵତସ୍ତାନ୍ମହୋ ଵଃ ॥ 21 ॥
କ୍ଷ୍ମାଂ କ୍ଷେପୀଯଃ କ୍ଷପାମ୍ଭଃଶିଶିରତରଜଲସ୍ପର୍ଶତର୍ଷାଦୃତେଵ
ଦ୍ରାଗାଶା ନେତୁମାଶାଦ୍ଵିରଦକରସରଃପୁଷ୍କରାଣୀଵ ବୋଧମ୍ ।
ପ୍ରାତଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମପି ଘୃଣଯେଵାତିଵେଗାଦ୍ଦଵୀଯ-
ସ୍ଯୁଦ୍ଦାମ ଦ୍ଯୋତମାନା ଦହତୁ ଦିନପତେର୍ଦୁର୍ନିମିତ୍ତଂ ଦ୍ଯୁତିର୍ଵଃ ॥ 22 ॥
ନୋ କଲ୍ପାପାଯଵାଯୋରଦଯରଯଦଲତ୍କ୍ଷ୍ମାଧରସ୍ଯାପି ଗମ୍ଯା ଵର୍ ଶମ୍ଯା
ଗାଢୋଦ୍ଗୀର୍ଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲଶ୍ରୀରହନି ନ ରହିତା ନୋ ତମଃକଜ୍ଜଲେନ ।
ପ୍ରାପ୍ତୋତ୍ପତ୍ତିଃ ପତଙ୍ଗାନ୍ନ ପୁନରୁପଗତା ମୋଷମୁଷ୍ଣତ୍ଵିଷୋ ଵୋ
ଵର୍ତିଃ ସୈଵାନ୍ଯରୂପା ସୁଖଯତୁ ନିଖିଲଦ୍ଵୀପଦୀପସ୍ଯ ଦୀପ୍ତିଃ ॥ 23 ॥
ନିଃଶେଷାଶାଵପୂରପ୍ରଵଣଗୁରୁଗୁଣଶ୍ଲାଘନୀଯସ୍ଵରୂପା
ପର୍ଯାପ୍ତଂ ନୋଦଯାଦୌ ଦିନଗମସମଯୋପପ୍ଲଵେଽପ୍ଯୁନ୍ନତୈଵ ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ଯାନଭିଜ୍ଞା କ୍ଷଣମପି ତମସା ସାକମେକତ୍ର ଵସ୍ତୁଂ
ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯେଦ୍ଧା ରୁଚିର୍ଵୋ ରୁଚିରିଵ ରୁଚିତସ୍ଯାପ୍ତଯେ ଵସ୍ତୁନୋସ୍ତୁ ॥ 24 ॥ ଵର୍ ଚିରୁରସ୍ଯ, ରୁଚିରସ୍ଯ
ଵିଭ୍ରାଣଃ ଶକ୍ତିମାଶୁ ପ୍ରଶମିତବଲଵତ୍ତାରକୌର୍ଜିତ୍ଯଗୁର୍ଵୀଂ
କୁର୍ଵାଣୋ ଲୀଲଯାଧଃ ଶିଖିନମପି ଲସଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଵଭାସମ୍ ।
ଆଦଧ୍ଯାଦନ୍ଧକାରେ ରତିମତିଶଯିନୀମାଵହନ୍ଵୀକ୍ଷଣାନାଂ ଵର୍ ଆଦେଯାଦୀକ୍ଷଣାନାଂ
ବାଲୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀମପାରାମପର ଇଵ ଗୁହୋଽହର୍ପତେରାତପୋ ଵଃ ॥ 25 ॥
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂଶାକର୍ଷପାଣ୍ଡୁଦ୍ଯୁତି ତିମିରମଷୀଶେଷକଲ୍ମାଷମୀଷ-
ଜ୍ଜୃମ୍ଭୋଦ୍ଭୂତେନ ପିଙ୍ଗଂ ସରସିଜରଜସା ସନ୍ଧ୍ଯଯା ଶୋଣଶୋଚିଃ ।
ପ୍ରାତଃପ୍ରାରମ୍ଭକାଲେ ସକଲମପି ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରମୁନ୍ମୀଲଯନ୍ତୀ
କାନ୍ତିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତ୍ଵିଷୋଽକ୍ଷ୍ଣାଂ ମୁଦମୁପନଯତାତ୍ତୂଲିକେଵାତୁଲାଂ ଵଃ ॥ 26 ॥
ଆଯାନ୍ତୀ କିଂ ସୁମେରୋଃ ସରଣିରରୁଣିତା ପାଦ୍ମରାଗୈଃ ପରାଗୈ-
ରାହୋସ୍ଵିତ୍ସ୍ଵସ୍ଯ ମାହାରଜନଵିରଚିତା ଵୈଜଯନ୍ତୀ ରଥସ୍ଯ ।
ମାଞ୍ଜିଷ୍ଠୀ ପ୍ରଷ୍ଠଵାହାଵଲିଵିଧୁତଶିରଶ୍ଚାମରାଲୀ ନୁ ଲୋକୈ- ଵର୍ ଚାମରାଲୀଵ
ରାଶଙ୍କ୍ଯାଲୋକିତୈଵଂ ସଵିତୁରଘନୁଦେ ସ୍ତାତ୍ପ୍ରଭାତପ୍ରଭା ଵଃ ॥ 27 ॥
ଧ୍ଵାନ୍ତଧ୍ଵଂସଂ ଵିଧତ୍ତେ ନ ତପତି ରୁଚିମନ୍ନାତିରୂପଂ ଵ୍ଯନକ୍ତି
ନ୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ନୀତ୍ଵାପି ନକ୍ତଂ ନ ଵିତରତିତରାଂ ତାଵଦହ୍ନସ୍ତ୍ଵିଷଂ ଯଃ । ଵର୍ ନ୍ଯକ୍ତାମହ୍ନି
ସ ପ୍ରାତର୍ମା ଵିରଂସୀଦସକଲପଟିମା ପୂରଯନ୍ଯୁଷ୍ମଦାଶା-
ମାଶାକାଶାଵକାଶାଵତରଣତରୁଣପ୍ରକ୍ରମୋଽର୍କପ୍ରକାଶଃ ॥ 28 ॥
ତୀଵ୍ରଂ ନିର୍ଵାଣହେତୁର୍ଯଦପି ଚ ଵିପୁଲଂ ଯତ୍ପ୍ରକର୍ଷେଣ ଚାଣୁ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ଯଦିହ ଯଦପରଂ ନଶ୍ଵରଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଚ ।
ଯତ୍ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଜଗତି କତିପଯେ ଯୋଗିନୋ ଯଦ୍ଵିଦନ୍ତି
ଜ୍ଯୋତିସ୍ତଦ୍ଦ୍ଵିପ୍ରକାରଂ ସଵିତୁରଵତୁ ଵୋ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଚ ॥ 29 ॥
ରତ୍ନାନାଂ ମଣ୍ଡନାଯ ପ୍ରଭଵତି ନିଯତୋଦ୍ଦେଶଲବ୍ଧାଵକାଶଂ
ଵହ୍ନେର୍ଦାର୍ଵାଦି ଦଗ୍ଧୁଂ ନିଜଜଡିମତଯା କର୍ତୁମାନନ୍ଦମିନ୍ଦୋଃ ।
ଯଚ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭୂଷାଵିଧିରଘଦହନଂ ହ୍ଲାଦି ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଶୁ ତଦ୍ଵୋ ଵର୍ ଯତ୍ତୁ
ବାହୁଲ୍ଯୋତ୍ପାଦ୍ଯକାର୍ଯାଧିକତରମଵତାଦେକମେଵାର୍କତେଜଃ ॥ 30 ॥
ମୀଲଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଜିହ୍ମଶ୍ରୁତି ଜଡରସନଂ ନିଘ୍ନିତଘ୍ରାଣଵୃତ୍ତି
ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରାକ୍ଷମତ୍ଵକ୍ପରିମୁଷିତମନଃ ଶ୍ଵାସମାତ୍ରାଵଶେଷମ୍ ।
ଵିସ୍ରସ୍ତାଙ୍ଗଂ ପତିତ୍ଵା ସ୍ଵପଦପହରତାଦଶ୍ରିଯଂ ଵୋଽର୍କଜନ୍ମା ଵର୍ ଅପ୍ରିଯଂ
କାଲଵ୍ଯାଲାଵଲୀଢଂ ଜଗଦଗଦ ଇଵୋତ୍ଥାପଯନ୍ପ୍ରାକ୍ପ୍ରତାପଃ ॥ 31 ॥
ନିଃଶେଷଂ ନୈଶମମ୍ଭଃ ପ୍ରସଭମପନୁଦନ୍ନଶ୍ରୁଲେଶାନୁକାରି
ସ୍ତୋକସ୍ତୋକାପନୀତାରୁଣରୁଚିରଚିରାଦସ୍ତଦୋଷାନୁଷଙ୍ଗଃ ।
ଦାତା ଦୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରସନ୍ନାଂ ତ୍ରିଭୁଵନନଯନସ୍ଯାଶୁ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧଂ
ଵଧ୍ଯାଦ୍ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯ ସିଦ୍ଧାଞ୍ଜନଵିଧିରପରଃ ପ୍ରାକ୍ତନୋଽର୍ଚିଃପ୍ରଚାରଃ ॥ 32 ॥
ଭୂତ୍ଵା ଜମ୍ଭସ୍ଯ ଭେତ୍ତୁଃ କକୁଭି ପରିଭଵାରମ୍ଭଭୂଃ ଶୁଭ୍ରଭାନୋ- ଵର୍ ସ୍ଥିତ୍ଵା
ର୍ବିଭ୍ରାଣା ବଭ୍ରୁଭାଵଂ ପ୍ରସଭମଭିନଵାମ୍ଭୋଜଜୃମ୍ଭାପ୍ରଗଲ୍ଭା ।
ଭୂଷା ଭୂଯିଷ୍ଠଶୋଭା ତ୍ରିଭୁଵନଭଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଵୈଭାକରୀ ପ୍ରାଗ୍-
ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଭ୍ରାଜମାନା ଵିଭଵତୁ ଵିଭଵୋଦ୍ଭୂତଯେ ସା ଵିଭା ଵଃ ॥ 33 ॥ ଵର୍ ନିର୍ଭାନ୍ତି, ଵିଭ୍ରାନ୍ତି
ସଂସକ୍ତଂ ସିକ୍ତମୂଲାଦଭିନଵଭୁଵନୋଦ୍ଯାନକୌତୂହଲିନ୍ଯା
ଯାମିନ୍ଯା କନ୍ଯଯେଵାମୃତକରକଲଶାଵର୍ଜିତେନାମୃତେନ ।
ଅର୍କାଲୋକଃ କ୍ରିଯାଦ୍ଵୋ ମୁଦମୁଦଯଶିରଶ୍ଚକ୍ରଵାଲାଲଵାଲା-
ଦୁଦ୍ଯନ୍ବାଲପ୍ରଵାଲପ୍ରତିମରୁଚିରହଃପାଦପପ୍ରାକ୍ପ୍ରରୋହଃ ॥ 34 ॥
ଭିନ୍ନଂ ଭାସାରୁଣସ୍ଯ କ୍ଵଚିଦଭିନଵଯା ଵିଦ୍ରୁମାଣାଂ ତ୍ଵିଷେଵ
ତ୍ଵଙ୍ନ୍ନକ୍ଷତ୍ରରତ୍ନଦ୍ଯୁତିନିକରକରାଲାନ୍ତରାଲଂ କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ।
ନାନ୍ତର୍ନିଃଶେଷକୃଷ୍ଣଶ୍ରିଯମୁଦଧିମିଵ ଧ୍ଵାନ୍ତରାଶିଂ ପିବନ୍ସ୍ତା-
ଦୌର୍ଵଃ ପୂର୍ଵୋଽପ୍ଯପୂର୍ଵୋଽଗ୍ନିରିଵ ଭଵଦଘପ୍ଲୁଷ୍ଟଯେଽର୍କାଵଭାସଃ ॥ 35 ॥
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଗଦ୍ଯପଦ୍ଯଵ୍ଯତିକରିତଵଚୋହୃଦ୍ଯମାତୋଦ୍ଯଵାଦ୍ଯୈ-
ରାଦ୍ଯୈର୍ଯୋ ନାରଦାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିରଭିନୁତୋ ଵେଦଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଭିଦ୍ଯ ।
ଵର୍ ଵୀତଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଵିଦ୍ଯ, ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ଵିଭିଦ୍ଯ
ଆସାଦ୍ଯାପଦ୍ଯତେ ଯଂ ପୁନରପି ଚ ଜଗଦ୍ଯୌଵନଂ ସଦ୍ଯ ଉଦ୍ଯ-
ନ୍ନୁଦ୍ଦ୍ଯୋତୋ ଦ୍ଯୋତିତଦ୍ଯୌର୍ଦ୍ଯତୁ ଦିଵସକୃତୋଽସାଵଵଦ୍ଯାନି ଵୋଽଦ୍ଯ ॥ 36 ॥
ଆଵାନୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତୈଶ୍ଚ୍ଯୁତତିମିରତଯା ତାନଵାତ୍ତାରକାଣା- ଵର୍ ଆଵାନ୍ତୈଃ
ମେଣାଙ୍କାଲୋକଲୋପାଦୁପହତମହସାମୋଷଧୀନାଂ ଲଯେନ ।
ଆରାଦୁତ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣା କ୍ଷଣମୁଦଯତଟାନ୍ତର୍ହିତସ୍ଯାହିମାଂଶୋ-
ରାଭା ପ୍ରାଭାତିକୀ ଵୋଽଵତୁ ନ ତୁ ନିତରାଂ ତାଵଦାଵିର୍ଭଵନ୍ତୀ ॥ 37 ॥
ସାନୌ ସା ନୌଦଯେ ନାରୁଣିତଦଲପୁନର୍ଯୌଵନାନାଂ ଵନାନା- ଵର୍ ଲସଦ୍ଯୌଵନାନାଂ
ମାଲୀମାଲୀଢପୂର୍ଵା ପରିହୃତକୁହରୋପାନ୍ତନିମ୍ନା ତନିମ୍ନା ।
ଭା ଵୋଽଭାଵୋପଶାନ୍ତିଂ ଦିଶତୁ ଦିନପତେର୍ଭାସମାନା ସମାନା-
ରାଜୀ ରାଜୀଵରେଣୋଃ ସମସମଯମୁଦେତୀଵ ଯସ୍ଯା ଵଯସ୍ଯା ॥ 38 ॥
ଉଜ୍ଜୃମ୍ଭାମ୍ଭୋରୁହାଣାଂ ପ୍ରଭଵତି ପଯସାଂ ଯା ଶ୍ରିଯେ ନୋଷ୍ଣତାଯୈ
ପୁଷ୍ଣାତ୍ଯାଲୋକମାତ୍ରଂ ନ ତୁ ଦିଶତି ଦୃଶାଂ ଦୃଶ୍ଯମାନା ଵିଧାତମ୍ ।
ପୂର୍ଵାଦ୍ରେରେଵ ପୂର୍ଵଂ ଦିଵମନୁ ଚ ପୁନଃ ପାଵନୀ ଦିଙ୍ମୁଖାନା- ଵର୍ ତତଃ
ମେନାଂସ୍ଯୈନୀ ଵିଭାସୌ ନୁଦତୁ ନୁତିପଦୈକାସ୍ପଦଂ ପ୍ରାକ୍ତନୀ ଵଃ ॥ 39 ॥
ଵାଚାଂ ଵାଚସ୍ପତେରପ୍ଯଚଲଭିଦୁଚିତାଚାର୍ଯକାଣାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୈ-
ର୍ଵୈରଞ୍ଚାନାଂ ତଥୋଚ୍ଚାରିତଚତୁରୃଚାଂ ଚାନନାନାଂ ଚତୁର୍ଣାମ୍ । ଵର୍ ରୁଚିର
ଉଚ୍ଯେତାର୍ଚାସୁ ଵାଚ୍ଯଚ୍ଯୁତିଶୁଚିଚରିତଂ ଯସ୍ଯ ନୋଚ୍ଚୈର୍ଵିଵିଚ୍ଯ ଵର୍ ଅର୍ଚାସ୍ଵଵାଚ୍ଯ
ପ୍ରାଚ୍ଯଂ ଵର୍ଚଶ୍ଚକାସଚ୍ଚିରମୁପଚିନୁତାତ୍ତସ୍ଯ ଚଣ୍ଡାର୍ଚିଷୋ ଵଃ ॥ 40 ॥ ଵର୍ ଶ୍ରିଯଂ
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯଦ୍ରେର୍ଧାତୁରାଗସ୍ତରୁଷୁ କିସଲଯୋ ଵିଦ୍ରୁମୌଘଃ ସମୁଦ୍ରେ
ଵର୍ – କିସଲଯାଦ୍ଵିଦ୍ରୁମୌଘାତ୍ସମୁଦ୍ରେ
ଦିଙ୍ମାତଙ୍ଗୋତ୍ତମାଙ୍ଗେଷ୍ଵଭିନଵନିହିତଃ ସାନ୍ଦ୍ରସିନ୍ଦୂରରେଣୁଃ ।
ଵର୍ ଵିହିତଃ, ନିହିତାତ୍ସନ୍ଦ୍ରସିନ୍ଦୂରରେଣୋଃ
ସୀମ୍ନି ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ଚ ହେମ୍ନଃ ସୁରଶିଖରିଭୁଵୋ ଜାଯତେ ଯଃ ପ୍ରକାଶଃ
ଶୋଣିମ୍ନାସୌ ଖରାଂଶୋରୁଷସି ଦିଶତୁ ଵଃ ଶର୍ମ ଶୋଭୈକଦେଶଃ ॥ 41 ॥
ଅସ୍ତାଦ୍ରୀଶୋତ୍ତମାଙ୍ଗେ ଶ୍ରିତଶଶିନି ତମଃକାଲକୂଟେ ନିପୀତେ
ଯାତି ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ପୁରସ୍ତାଦରୁଣକିସଲଯେ ପ୍ରତ୍ଯୁଷଃପାରିଜାତେ ।
ଉଦ୍ଯନ୍ତ୍ଯାରକ୍ତପୀତାମ୍ବରଵିଶଦତରୋଦ୍ଵୀକ୍ଷିତା ତୀକ୍ଷ୍ଣଭାନୋ-
ଵର୍ ରୁଚିରତରୋଦ୍ଵୀକ୍ଷିତା ଵର୍ ତୀଵ୍ରଭାସଃ
ର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀରିଵାସ୍ତୁ ସ୍ଫୁଟକମଲପୁଟାପାଶ୍ରଯା ଶ୍ରେଯସେ ଵଃ ॥ 42 ॥ ଵର୍ ପୁଟୋପାଶ୍ରଯ
ନୋଦନ୍ଵାଞ୍ଜନ୍ମଭୂମିର୍ନ ତଦୁଦରଭୁଵୋ ବାନ୍ଧଵାଃ କୌସ୍ତୁଭାଦ୍ଯା
ଯସ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଂ ନ ପାଣୌ ନ ଚ ନରକରିପୂରଃସ୍ଥଲୀ ଵାସଵେଶ୍ମ ।
ତେଜୋରୂପାପରୈଵ ତ୍ରିଷୁ ଭୁଵନତଲେଷ୍ଵାଦଧାନା ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ଵର୍ ତ୍ରିଭୁଵନଭଵନେ
ସା ଶ୍ରୀଃ ଶ୍ରେଯାଂସି ଦିଶ୍ଯାଦଶିଶିରମହସୋ ମଣ୍ଡଲାଗ୍ରୋଦ୍ଗତା ଵଃ ॥ 43 ॥
॥ ଇତି ଦ୍ଯୁତିଵର୍ଣନମ୍ ॥ ଵର୍ ତେଜୋଵର୍ଣନମ୍
॥ ଅଥ ଅଶ୍ଵଵର୍ଣନମ୍ ॥
ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଵକ୍ଷୁଣ୍ଣହେମୋପଲପଟଲମଲଂ ଲାଘଵାଦୁତ୍ପତନ୍ତଃ
ପାତଙ୍ଗାଃ ପଙ୍ଗ୍ଵଵଜ୍ଞାଜିତପଵନଜଵା ଵାଜିନସ୍ତେ ଜଗନ୍ତି ।
ଯେଷାଂ ଵୀତାନ୍ଯଚିହ୍ନୋନ୍ନଯମପି ଵହତାଂ ମାର୍ଗମାଖ୍ଯାତି ମେରା-
ଵୁଦ୍ଯନ୍ନୁଦ୍ଦାମଦୀପ୍ତିର୍ଦ୍ଯୁମଣିମଣିଶିଲାଵେଦିକାଜାତଵେଦାଃ ॥ 44 ॥
ପ୍ଲୁଷ୍ଟାଃ ପୃଷ୍ଠେଂଽଶୁପାତୈରତିନିକଟତଯା ଦତ୍ତଦାହାତିରେକୈ-
ରେକାହାକ୍ରାନ୍ତକୃତ୍ସ୍ନତ୍ରିଦିଵପଥପୃଥୁଶ୍ଵାସଶୋଷାଃ ଶ୍ରମେଣ ।
ତୀଵ୍ରୋଦନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵରନ୍ତାମହିତଵିହତଯେ ସପ୍ତଯଃ ସପ୍ତସପ୍ତେ-
ରଭ୍ଯାଶାକାଶଗଙ୍ଗାଜଲସରଲଗଲାଵାଙ୍ନତାଗ୍ରାନନା ଵଃ ॥ 45 ॥ ଵର୍ ଗଲଵର୍ଜିତାଗ୍ରାନନାଃ
ମତ୍ଵାନ୍ଯାନ୍ପାର୍ଶ୍ଵତୋଽଶ୍ଵାନ୍ ସ୍ଫଟିକତଟଦୃଷଦ୍ଦୃଷ୍ଟଦେହା ଦ୍ରଵନ୍ତୀ
ଵ୍ଯସ୍ତେଽହନ୍ଯସ୍ତସନ୍ଧ୍ଯେଯମିତି ମୃଦୁପଦା ପଦ୍ମରାଗୋପଲେଷୁ ।
ସାଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯମୂର୍ତିର୍ମରକତକଟକେ କ୍ଲିଷ୍ଟସୂତା ସୁମେରୋ-
ର୍ମୂର୍ଧନ୍ଯାଵୃତ୍ତିଲବ୍ଧଧ୍ରୁଵଗତିରଵତୁ ବ୍ରଧ୍ନଵାହାଵଲିର୍ଵଃ ॥ 46 ॥ ଵର୍ ଦ୍ରୁତ
ହେଲାଲୋଲଂ ଵହନ୍ତୀ ଵିଷଧରଦମନସ୍ଯାଗ୍ରଜେନାଵକୃଷ୍ଟା
ସ୍ଵର୍ଵାହିନ୍ଯାଃ ସୁଦୂରଂ ଜନିତଜଵଜଯା ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ସ୍ଯଦେନ ।
ନିର୍ଵ୍ଯାଜଂ ତାଯମାନେ ହରିତିମନି ନିଜେ ସ୍ଫୀତଫେନାହିତଶ୍ରୀ- ଵର୍ ସ୍ଫୀତଫେନାସ୍ମିତଶ୍ରୀଃ
ରଶ୍ରେଯାଂସ୍ଯଶ୍ଵପଙ୍କ୍ତିଃ ଶମଯତୁ ଯମୁନେଵାପରା ତାପନୀ ଵଃ ॥ 47 ॥
ମାର୍ଗୋପାନ୍ତେ ସୁମେରୋର୍ନୁଵତି କୃତନତୌ ନାକଧାମ୍ନାଂ ନିକାଯେ
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵ୍ରୀଡାନତାନାଂ ପ୍ରତିକୁହରମୁଖଂ କିନ୍ନରୀଣାଂ ମୁଖାନି ।
ସୂତେଽସୂଯତ୍ଯପୀଷଜ୍ଜଡଗତି ଵହତାଂ କନ୍ଧରାର୍ଧୈର୍ଵଲଦ୍ଭି- ଵର୍ କନ୍ଧରାଗ୍ରୈଃ
ର୍ଵାହାନାଂ ଵ୍ଯସ୍ଯତାଦ୍ଵଃ ସମମସମହରେର୍ହେଷିତଂ କଲ୍ମଷାଣି ॥ 48 ॥
ଧୁନ୍ଵନ୍ତୋ ନୀରଦାଲୀର୍ନିଜରୁଚିହରିତାଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ପକ୍ଷତୁଲ୍ଯା-
ସ୍ତାଲୂତ୍ତାନୈଃ ଖଲୀନୈଃ ଖଚିତମୁଖରୁଚଶ୍ଚ୍ଯୋତତା ଲୋହିତେନ ।
ଉଡ୍ଡୀଯେଵ ଵ୍ରଜନ୍ତୋ ଵିଯତି ଗତିଵଶାଦର୍କଵାହାଃ କ୍ରିଯାସୁଃ
କ୍ଷେମଂ ହେମାଦ୍ରିହୃଦ୍ଯଦ୍ରୁମଶିଖରଶିରଃଶ୍ରେଣିଶାଖାଶୁକା ଵଃ ॥ 49 ॥
॥ ଇତ୍ଯଶ୍ଵଵର୍ଣନମ୍ ॥
॥ ଅଥ ଅରୁଣଵର୍ଣନମ୍ ॥
ପ୍ରାତଃ ଶୈଲାଗ୍ରରଙ୍ଗେ ରଜନିଜଵନିକାପାଯସଂଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ-
ର୍ଵିକ୍ଷିପ୍ତାପୂର୍ଵପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିମୁଡୁନିକରଂ ସୂତ୍ରଧାରାଯମାଣଃ ।
ଯାମେଷ୍ଵଙ୍କେଷ୍ଵିଵାହ୍ନଃ କୃତରୁଚିଷୁ ଚତୁର୍ଷ୍ଵେଵ ଜାତପ୍ରତିଷ୍ଠା- ଵର୍ ଯାତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ
ମଵ୍ଯାତ୍ପ୍ରସ୍ତାଵଯନ୍ଵୋ ଜଗଦଟନମହାନାଟିକାଂ ସୂର୍ଯସୂତଃ ॥ 50 ॥
ଆକ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଵାହ୍ଯମାନଂ ପଶୁମିଵ ହରିଣା ଵାହକୋଽଗ୍ର୍ଯୋ ହରୀଣାଂ
ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ତଂ ପକ୍ଷପାତାଜ୍ଜଗତି ସମରୁଚିଃ ସର୍ଵକର୍ମୈକସାକ୍ଷୀ ।
ଶତ୍ରୁଂ ନେତ୍ରଶ୍ରୁତୀନାମଵଜଯତି ଵଯୋଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଵେ ସମେଽପି
ସ୍ଥାମ୍ନାଂ ଧାମ୍ନାଂ ନିଧିର୍ଯଃ ସ ଭଵଦଘନୁଦେ ନୂତନଃ ସ୍ତାଦନୂରୁଃ ॥ 51 ॥
ଦତ୍ତାର୍ଘୈର୍ଦୂରନମ୍ରୈର୍ଵିଯତି ଵିନଯତୋ ଵୀକ୍ଷିତଃ ସିଦ୍ଧସାର୍ଥୈଃ ଵର୍ ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯୈଃ
ସାନାଥ୍ଯଂ ସାରଥିର୍ଵଃ ସ ଦଶଶତରୁଚେଃ ସାତିରେକଂ କରୋତୁ ।
ଆପୀଯ ପ୍ରାତରେଵ ପ୍ରତତହିମପଯଃସ୍ଯନ୍ଦିନୀରିନ୍ଦୁଭାସୋ
ଯଃ କାଷ୍ଠାଦୀପନୋଽଗ୍ରେ ଜଡିତ ଇଵ ଭୃଶଂ ସେଵତେ ପୃଷ୍ଠତୋଽର୍କମ୍ ॥ 52 ॥
ମୁଞ୍ଚନ୍ରଶ୍ମୀନ୍ଦିନାଦୌ ଦିନଗମସମଯେ ସଂହରଂଶ୍ଚ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର-
ସ୍ତୋତ୍ରପ୍ରଖ୍ଯାତଵୀର୍ଯୋଽଵିରତହରିପଦାକ୍ରାନ୍ତିବଦ୍ଧାଭିଯୋଗଃ । ଵର୍ ଵିତତ
କାଲୋତ୍କର୍ଷାଲ୍ଲଘୁତ୍ଵଂ ପ୍ରସଭମଧିପତୌ ଯୋଜଯନ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାନାଂ
ସେଵାପ୍ରୀତେନ ପୂଷ୍ଣାତ୍ମସମ ଇଵ କୃତସ୍ତ୍ରାଯତାଂ ସୋଽରୁଣୋ ଵଃ ॥ 53 ॥ ଵର୍ ସ୍ଵସମ
ଶାତଃ ଶ୍ଯାମାଲତାଯାଃ ପରଶୁରିଵ ତମୋଽରଣ୍ଯଵହ୍ନେରିଵାର୍ଚିଃ ଵର୍ ଦାହେ ଦଵାଭଃ
ପ୍ରାଚ୍ଯେଵାଗ୍ରେ ଗ୍ରହୀତୁଂ ଗ୍ରହକୁମୁଦଵନଂ ପ୍ରାଗୁଦସ୍ତୋଽଗ୍ରହସ୍ତଃ ।
ଵର୍ ପ୍ରାଚୀଵାଗ୍ରେ, ଗ୍ରହକୁମୁଦରୁଚିଂ
ଐକ୍ଯଂ ଭିନ୍ଦନ୍ଦ୍ଯୁଭୂମ୍ଯୋରଵଧିରିଵ ଵିଧାତେଵ ଵିଶ୍ଵପ୍ରବୋଧେ
ଵାହାନାଂ ଵୋ ଵିନେତା ଵ୍ଯପନଯତୁ ଵିପନ୍ନାମ ଧାମାଧିପସ୍ଯ ॥ 54 ॥
ପୌରସ୍ତ୍ଯସ୍ତୋଯଦର୍ତୋଃ ପଵନ ଇଵ ପତତ୍ପାଵକସ୍ଯେଵ ଧୂମୋ ଵର୍ ପତନ୍
ଵିଶ୍ଵସ୍ଯେଵାଦିସର୍ଗଃ ପ୍ରଣଵ ଇଵ ପରଂ ପାଵନୋ ଵେଦରାଶେଃ
ସନ୍ଧ୍ଯାନୃତ୍ଯୋତ୍ସଵେଚ୍ଛୋରିଵ ମଦନରିପୋର୍ନନ୍ଦିନାନ୍ଦୀନିନାଦଃ
ସୌରସ୍ଯାଗ୍ରେ ସୁଖଂ ଵୋ ଵିତରତୁ ଵିନତାନନ୍ଦନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ॥ 55 ॥ ଵର୍ ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵଃ
ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତପ୍ତଚାମୀକରକଟକତଟେ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଶୀତେତରାଂଶା-
ଵାସୀଦତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନାଶ୍ଵାନୁକୃତିମରକତେ ପଦ୍ମରାଗାଯମାଣଃ । ଵର୍ ଅଶ୍ଵାନୁକୃତମରକତେ
ଯଃ ସୋତ୍କର୍ଷାଂ ଵିଭୂଷାଂ କୁରୁତ ଇଵ କୁଲକ୍ଷ୍ମାଭୃଦୀଶସ୍ଯ ମେରୋ-
ରେନାଂସ୍ଯହ୍ନାଯ ଦୂରଂ ଗମଯତୁ ସ ଗୁରୁଃ କାଦ୍ରଵେଯଦ୍ଵିଷୋ ଵଃ ॥ 56 ॥
ନୀତ୍ଵାଶ୍ଵାନ୍ସପ୍ତ କକ୍ଷା ଇଵ ନିଯମଵଶଂ ଵେତ୍ରକଲ୍ପପ୍ରତୋଦ- ଵର୍ କକ୍ଷ୍ଯା
ସ୍ତୂର୍ଣଂ ଧ୍ଵାନ୍ତସ୍ଯ ରାଶାଵିତରଜନ ଇଵୋତ୍ସାରିତେ ଦୂରଭାଜି ।
ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଷ୍ଠୋ ରଥସ୍ଯ କ୍ଷିତିଭୃଦଧିପତୀନ୍ଦର୍ଶଯଂସ୍ତ୍ରାଯତାଂ ଵ-
ସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାସ୍ଥାନଦାନୋଦ୍ଯତଦିଵସପତେଃ ପ୍ରାକ୍ପ୍ରତୀହାରପାଲଃ ॥ 57 ॥
ଵଜ୍ରିଞ୍ଜାତଂ ଵିକାସୀକ୍ଷଣକମଲଵନଂ ଭାସି ନାଭାସି ଵହ୍ନେ! ଵର୍ ନୋ ଭାସି
ତାତଂ ନତ୍ଵାଶ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵାନ୍ନଯ ଯମ! ମହିଷଂ ରାକ୍ଷସା ଵୀକ୍ଷିତାଃ ସ୍ଥ ।
ସପ୍ତୀନ୍ସିଞ୍ଚ ପ୍ରଚେତଃ! ପଵନ! ଭଜ ଜଵଂ ଵିତ୍ତପାଵେଦିତସ୍ତ୍ଵଂ
ଵନ୍ଦେ ଶର୍ଵେତି ଜଲ୍ପନ୍ପ୍ରତିଦିଶମଧିପାନ୍ପାତୁ ପୂଷ୍ଣୋଽଗ୍ରଣୀର୍ଵଃ ॥ 58 ॥
ପାଶାନାଶାନ୍ତପାଲାଦରୁଣ ଵରୁଣତୋ ମା ଗ୍ରହୀଃ ପ୍ରଗ୍ରହାର୍ଥଂ
ତୃଷ୍ଣାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚକ୍ରେ ଜହିହି ନହି ରଥୋ ଯାତି ମେ ନୈକଚକ୍ରଃ ।
ଯୋକ୍ତୁଂ ଯୁଗ୍ଯଂ କିମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଭିଲଷସ୍ଯଷ୍ଟମଂ ଵୃତ୍ରଶତ୍ରୋ- ଵର୍ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଶତ୍ରୋଃ
ସ୍ତ୍ଯକ୍ତାନ୍ଯାପେକ୍ଷଵିଶ୍ଵୋପକୃତିରିଵ ରଵିଃ ଶାସ୍ତି ଯଂ ସୋଽଵତାଦ୍ଵଃ ॥ 59 ॥
ନୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାଚ୍ଛିନ୍ନଵାଞ୍ଛଃ ଶ୍ରମଵିଵଶଵପୁର୍ନୈଵ ନାପ୍ଯାସ୍ଯଶୋଷୀ
ପାନ୍ଥଃ ପଥ୍ଯେତରାଣି କ୍ଷପଯତୁ ଭଵତାଂ ଭାସ୍ଵତୋଽଗ୍ରେସରଃ ସଃ ।
ଯଃ ସଂଶ୍ରିତ୍ଯ ତ୍ରିଲୋକୀମଟତି ପଟୁତରୈସ୍ତାପ୍ଯମାନୋ ମଯୂଖୈ-
ରାରାଦାରାମଲେଖାମିଵ ହରିତମଣିଶ୍ଯାମଲାମଶ୍ଵପଙ୍କ୍ତିମ୍ ॥ 60 ॥ ଵର୍ ହରିତତୃଣ
ସୀଦନ୍ତୋଽନ୍ତର୍ନିମଜ୍ଜଜ୍ଜଡଖୁରମୁସଲାଃ ସୈକତେ ନାକନଦ୍ଯାଃ
ସ୍କନ୍ଦନ୍ତଃ କନ୍ଦରାଲୀଃ କନକଶିଖରିଣୋ ମେଖଲାସୁ ସ୍ଖଲନ୍ତଃ ।
ଦୂରଂ ଦୂର୍ଵାସ୍ଥଲୋତ୍କା ମରକତଦୃଷଦି ସ୍ଥାସ୍ନଵୋ ଯନ୍ନ ଯାତାଃ
ପୂଷ୍ଣୋଽଶ୍ଵାଃ ପୂରଯଂସ୍ତୈସ୍ତଦଵତୁ ଜଵନୈର୍ହୁଙ୍କୃତେନାଗ୍ରଗୋ ଵଃ ॥ 61 ॥ ଵର୍ ପ୍ରେରଯନ୍ ହୁଙ୍କୃତୈରଗ୍ରଣୀଃ
॥ ଇତ୍ଯରୁଣଵର୍ଣନମ୍ ॥ ଵର୍ ସୂତଵର୍ଣନମ୍
॥ ଅଥ ରଥଵର୍ଣନମ୍ ॥
ପୀନୋରଃପ୍ରେରିତାଭ୍ରୈଶ୍ଚରମଖୁରପୁଟାଗ୍ରସ୍ଥିତୈଃ ପ୍ରାତରଦ୍ରା-
ଵାଦୀର୍ଘାଙ୍ଗୈରୁଦସ୍ତୋ ହରିଭିରପଗତାସଙ୍ଗନିଃଶବ୍ଦଚକ୍ରଃ ।
ଉତ୍ତାନାନୂରୁମୂର୍ଧାଵନତିହଠଭଵଦ୍ଵିପ୍ରତୀପପ୍ରଣାମଃ
ପ୍ରାହ୍ଣେ ଶ୍ରେଯୋ ଵିଧତ୍ତାଂ ସଵିତୁରଵତରନ୍ଵ୍ଯୋମଵୀଥୀଂ ରଥୋ ଵଃ ॥ 62 ॥ ଵର୍ ପ୍ରେଯୋ
ଧ୍ଵାନ୍ତୌଘଧ୍ଵଂସଦୀକ୍ଷାଵିଧିପଟୁ ଵହତା ପ୍ରାକ୍ସହସ୍ରଂ କରାଣା- ଵର୍ ଵିଧିଗୁରୁ ଦ୍ରାକ୍ସହସ୍ରଂ
ମର୍ଯମ୍ଣା ଯୋ ଗରିମ୍ଣଃ ପଦମତୁଲମୁପାନୀଯତାଧ୍ଯାସନେନ ।
ସ ଶ୍ରାନ୍ତାନାଂ ନିତାନ୍ତଂ ଭରମିଵ ମରୁତାମକ୍ଷମାଣାଂ ଵିସୋଢୁଂ
ସ୍କନ୍ଧାତ୍ସ୍କନ୍ଧଂ ଵ୍ରଜନ୍ଵୋ ଵୃଜିନଵିଜିତଯେ ଭାସ୍ଵତଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋଽସ୍ତୁ ॥ 63 ॥
ଯୋକ୍ତ୍ରୀଭୂତାନ୍ଯୁଗସ୍ଯ ଗ୍ରସିତୁମିଵ ପୁରୋ ଦନ୍ଦଶୂକାନ୍ଦଧାନୋ
ଦ୍ଵେଧାଵ୍ଯସ୍ତାମ୍ବୁଵାହାଵଲିଵିହିତବୃହତ୍ପକ୍ଷଵିକ୍ଷେପଶୋଭଃ ।
ସାଵିତ୍ରଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋଽସୌ ନିରତିଶଯରଯପ୍ରୀଣିତାନୂରୁରେନଃ-
କ୍ଷେପୀଯୋ ଵୋ ଗରୁତ୍ମାନିଵ ହରତୁ ହରୀଚ୍ଛାଵିଧେଯପ୍ରଚାରଃ ॥ 64 ॥
ଏକାହେନୈଵ ଦୀର୍ଘାଂ ତ୍ରିଭୁଵନପଦଵୀଂ ଲଙ୍ଘଯନ୍ ଯୋ ଲଘିଷ୍ଠଃ ଵର୍ କୃସ୍ତ୍ନାଂ
ପୃଷ୍ଠେ ମେରୋର୍ଗରୀଯାନ୍ ଦଲିତମଣିଦୃଷତ୍ତ୍ଵିଂଷି ପିଂଷଞ୍ଶିରାଂସି ।
ସର୍ଵସ୍ଯୈଵୋପରିଷ୍ଟାଦଥ ଚ ପୁନରଧସ୍ତାଦିଵାସ୍ତାଦ୍ରିମୂର୍ନ୍ଧି
ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯାଵ୍ଯାତ୍ସ ଏଵଂ ଦୁରଧିଗମପରିସ୍ପନ୍ଦନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵଃ ॥ 65 ॥
ଧୂର୍ଧ୍ଵସ୍ତାଗ୍ର୍ଯଗ୍ରହାଣି ଧ୍ଵଜପଟପଵନାନ୍ଦୋଲିତେନ୍ଦୂନି ଦୂରଂ ଵର୍ ଦୂରାତ୍
ରାହୌ ଗ୍ରାସାଭିଲାଷାଦନୁସରତି ପୁନର୍ଦତ୍ତଚକ୍ରଵ୍ଯଥାନି ।
ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଵଶ୍ଵାସହେଲାଧୁତଵିବୁଧଧୁନୀନିର୍ଝରାମ୍ଭାଂସି ଭଦ୍ରଂ
ଦେଯାସୁର୍ଵୋ ଦଵୀଯୋ ଦିଵି ଦିଵସପତେଃ ସ୍ଯନ୍ଦନପ୍ରସ୍ଥିତାନି ॥ 66 ॥
ଅକ୍ଷେ ରକ୍ଷାଂ ନିବଧ୍ଯ ପ୍ରତିସରଵଲଯୈର୍ଯୋଜଯନ୍ତ୍ଯୋ ଯୁଗାଗ୍ରଂ
ଧୂଃସ୍ତମ୍ଭେ ଦଗ୍ଧଧୂପାଃ ପ୍ରହିତସୁମନସୋ ଗୋଚରେ କୂବରସ୍ଯ ।
ଚର୍ଚାଶ୍ଚକ୍ରେ ଚରନ୍ତ୍ଯୋ ମଲଯଜପଯସା ସିଦ୍ଧଵଧ୍ଵସ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଵର୍ ଚର୍ଚାଂ
ଵନ୍ଦନ୍ତେ ଯଂ ଦ୍ଯୁମାର୍ଗେ ସ ନୁଦତୁ ଦୁରିତାନ୍ଯଂଶୁମତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵଃ ॥ 67 ॥
ଉତ୍କୀର୍ଣସ୍ଵର୍ଣରେଣୁଦ୍ରୁତଖୁରଦଲିତା ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ଶଶ୍ଵଦଶ୍ଵୈ- ଵର୍ ରେଣୁର୍ଦ୍ରୁତ
ରଶ୍ରାନ୍ତଭ୍ରାନ୍ତଚକ୍ରକ୍ରମନିଖିଲମିଲନ୍ନେମିନିମ୍ନା ଭରେଣ ।
ମେରୋର୍ମୂର୍ଧନ୍ଯଘଂ ଵୋ ଵିଘଟଯତୁ ରଵେରେକଵୀଥୀ ରଥସ୍ଯ
ସ୍ଵୋଷ୍ମୋଦକ୍ତାମ୍ବୁରିକ୍ତପ୍ରକଟିତପୁଲିନୋଦ୍ଧୂସରା ସ୍ଵର୍ଧୁନୀଵ ॥ 68 ॥ ଵର୍ ସ୍ଵୋଷ୍ମୋଦସ୍ତାମ୍ବୁ
ନନ୍ତୁଂ ନାକାଲଯାନାମନିଶମନୁଯତାଂ ପଦ୍ଧତିଃ ପଙ୍କ୍ତିରେଵ ଵର୍ ଉପଯତାଂ
କ୍ଷୋଦୋ ନକ୍ଷତ୍ରରାଶେରଦଯରଯମିଲଚ୍ଚକ୍ରପିଷ୍ଟସ୍ଯ ଧୂଲିଃ ।
ହେଷହ୍ଲାଦୋ ହରୀଣାଂ ସୁରଶିଖରିଦରୀଃ ପୂରଯନ୍ନେମିନାଦୋ ଵର୍ ନାଦୋ
ଯସ୍ଯାଵ୍ଯାତ୍ତୀଵ୍ରଭାନୋଃ ସ ଦିଵି ଭୁଵି ଯଥା ଵ୍ଯକ୍ତଚିହ୍ନୋ ରଥୋ ଵଃ ॥ 69 ॥
ନିଃସ୍ପନ୍ଦାନାଂ ଵିମାନାଵଲିଵିତତଦିଵାଂ ଦେଵଵୃନ୍ଦାରକାଣାଂ ଵର୍ ଵଲିତଦିଶା
ଵୃନ୍ଦୈରାନନ୍ଦସାନ୍ଦ୍ରୋଦ୍ଯମମପି ଵହତାଂ ଵିନ୍ଦତାଂ ଵନ୍ଦିତୁଂ ନୋ ।
ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାମମନ୍ଦଃ ପୁଲିନଭୃତି ମୃଦୁର୍ମନ୍ଦରେ ମନ୍ଦିରାଭେ ଵର୍ ମନ୍ଦରାଭେ
ମନ୍ଦାରୈର୍ମଣ୍ଡିତାରଂ ଦଧଦରି ଦିନକୃତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନଃ ସ୍ତାନ୍ମୁଦେ ଵଃ ॥ 70 ॥
ଚକ୍ରୀ ଚକ୍ରାରପଙ୍କ୍ତିଂ ହରିରପି ଚ ହରୀନ୍ ଧୂର୍ଜଟିର୍ଧୂର୍ଧ୍ଵଜାନ୍ତା-
ନକ୍ଷଂ ନକ୍ଷତ୍ରନାଥୋଽରୁଣମପି ଵରୁଣଃ କୂବରାଗ୍ରଂ କୁବେରଃ ।
ରଂହଃ ସଙ୍ଘଃ ସୁରାଣାଂ ଜଗଦୁପକୃତଯେ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ
ସ୍ତୌତି ପ୍ରୀତିପ୍ରସନ୍ନୋଽନ୍ଵହମହିମରୁଚେଃ ସୋଽଵତାତ୍ସ୍ଯନ୍ଦନୋ ଵଃ ॥ 71 ॥ ଵର୍ ରୁଚ
ନେତ୍ରାହୀନେନ ମୂଲେ ଵିହିତପରିକରଃ ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯୈର୍ମରୁଦ୍ଭିଃ
ପାଦୋପାନ୍ତେ ସ୍ତୁତୋଽଲଂ ବଲିହରିରଭସାକର୍ଷଣାବଦ୍ଧଵେଗଃ ।
ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ଵ୍ଯୋମାମ୍ବୁରାଶାଵଶିଶିରକିରଣସ୍ଯନ୍ଦନଃ ସନ୍ତତଂ ଵୋ
ଦିଶ୍ଯାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀମପାରାମତୁଲିତମହିମେଵାପରୋ ମନ୍ଦରାଦ୍ରିଃ ॥ 72 ॥ ଵର୍ ଅତୁଲ୍ଯାଂ
॥ ଇତି ରଥଵର୍ଣନମ୍ ॥
॥ ଅଥ ମଣ୍ଡଲଵର୍ଣନମ୍ ॥
ଯଜ୍ଜ୍ଯାଯୋ ବୀଜମହ୍ନାମପହତତିମିରଂ ଚକ୍ଷୁଷାମଞ୍ଜନଂ ଯ- ଵର୍ ଜ୍ଯାଯୋ ଯଦ୍ବୀଜମହ୍ନାମପହୃତ
ଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଯନ୍ମୁକ୍ତିଭାଜାଂ ଯଦଖିଲଭୁଵନଜ୍ଯୋତିଷାମେକମୋକଃ ।
ଯଦ୍ଵୃଷ୍ଟ୍ଯମ୍ଭୋନିଧାନଂ ଧରଣିରସସୁଧାପାନପାତ୍ରଂ ମହଦ୍ଯ-
ଦ୍ଦିଶ୍ଯାଦୀଶସ୍ଯ ଭାସାଂ ତଦଧୀକଲମଲଂ ମଙ୍ଗଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଵଃ ॥ 73 ॥ ଵର୍ ଦେଵସ୍ଯ
ଭାନୋଃ ତଦଧିକମମଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ମଙ୍ଗଲଂ
ଵେଲାଵର୍ଧିଷ୍ଣୁ ସିନ୍ଧୋଃ ପଯ ଇଵ ଖମିଵାର୍ଧୋଦ୍ଗତାଗ୍ଯ୍ରଗ୍ରହୋଡୁ
ସ୍ତୋକୋଦ୍ଭିନ୍ନସ୍ଵଚିହ୍ନପ୍ରସଵମିଵ ମଧୋରାସ୍ଯମସ୍ଯନ୍ମନାଂସି । ଵର୍ ମହାଂସି
ପ୍ରାତଃ ପୂଷ୍ଣୋଽଶୁଭାନି ପ୍ରଶମଯତୁ ଶିରଃଶେଖରୀଭୂତମଦ୍ରେଃ
ପୌରସ୍ତ୍ଯସ୍ଯୋଦ୍ଗଭସ୍ତିସ୍ତିମିତତମତମଃଖଣ୍ଡନଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଵଃ ॥ 74 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁପ୍ତସ୍ତପ୍ତହେମୋଜ୍ଜ୍ଵଲରୁଚିରଚଲଃ ପଦ୍ମରାଗେଣ ଯେନ
ଜ୍ଯାଯଃ କିଞ୍ଜଲ୍କପୁଞ୍ଜୋ ଯଦଲିକୁଲଶିତେରମ୍ବରେନ୍ଦୀଵରସ୍ଯ ।
କାଲଵ୍ଯାଲସ୍ଯ ଚିହ୍ନଂ ମହିତତମମହୋମୂର୍ନ୍ଧି ରତ୍ନଂ ମହଦ୍ଯ-
ଦ୍ଦୀପ୍ତାଂଶୋଃ ପ୍ରାତରଵ୍ଯାତ୍ତଦଵିକଲଜଗନ୍ମଣ୍ଡନଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଵଃ ॥ 75 ॥
କସ୍ତ୍ରାତା ତାରକାଣାଂ ପତତି ତନୁରଵଶ୍ଯାଯବିନ୍ଦୁର୍ଯଥେନ୍ଦୁ-
ର୍ଵିଦ୍ରାଣା ଦୃକ୍ସ୍ମରାରେରୁରସି ମୁରରିପୋଃ କୌସ୍ତୁଭୋ ନୋଦ୍ଗଭସ୍ତିଃ ।
ଵହ୍ନେଃ ସାପହ୍ନଵେଵ ଦ୍ଯୁତିରୁଦଯଗତେ ଯତ୍ର ତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଵୋ
ମାର୍ତଣ୍ଡୀଯଂ ପୁନୀତାଦ୍ଦିଵି ଭୁଵି ଚ ତମାଂସୀଵ ମୃଷ୍ଣନ୍ମହାଂସି ॥ 76 ॥
ଯତ୍ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ପ୍ରାକ୍ଚକାସ୍ତି ପ୍ରଭଵତି ଚ ଯତଃ ପ୍ରାଚ୍ଯସାଵୁଜ୍ଜିହାନା-
ଦିଦ୍ଧଂ ମଧ୍ଯେ ଯଦହ୍ନୋ ଭଵତି ତତରୁଚା ଯେନ ଚୋତ୍ପାଦ୍ଯତେଽହଃ ।
ଯତ୍ପର୍ଯାଯେଣ ଲୋକାନଵତି ଚ ଜଗତାଂ ଜୀଵିତଂ ଯଚ୍ଚ ତଦ୍ଵୋ
ଵିଶ୍ଵାନୁଗ୍ରାହି ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜଦପି ଚ ରଵେର୍ମଣ୍ଡଲଂ ମୁକ୍ତଯେଽସ୍ତୁ ॥ 77 ॥
ଶୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯୂଢାନୁକାରା ମକରଵସତଯୋ ମାରଵୀଣାଂ ସ୍ଥଲୀନାଂ
ଯେନୋତ୍ତପ୍ତାଃ ସ୍ଫୁଟନ୍ତସ୍ତଡିତି ତିଲତୁଲାଂ ଯାନ୍ତ୍ଯଗେନ୍ଦ୍ରା ଯୁଗାନ୍ତେ । ଵର୍ ଚଟିତି
ତଚ୍ଚଣ୍ଡାଂଶୋରକାଣ୍ଡତ୍ରିଭୁଵନଦହନାଶଙ୍କଯା ଧାମ କୃଚ୍ଛାତ୍ ଵର୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ
ସଂହୃତ୍ଯାଲୋକମାତ୍ରଂ ପ୍ରଲଘୁ ଵିଦଧତଃ ସ୍ତାନ୍ମୁଦେ ମଣ୍ଡଲଂ ଵଃ ॥ 78 ॥ ଵର୍ ଆହୃତ୍ଯାଲୋକମାତ୍ରଂ ପ୍ରତନୁ
ଉଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ଯୂଦ୍ଯାନଵାପ୍ଯାଂ ବହୁଲତମତମଃପଙ୍କପୂରଂ ଵିଦାର୍ଯ ଵର୍ ବହଲ
ପ୍ରୋଦ୍ଭିନ୍ନଂ ପତ୍ରପାର୍ଶ୍ଵେଷ୍ଵଵିରଲମରୁଣଚ୍ଛାଯଯା ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯା ।
କଲ୍ଯାଣାନି କ୍ରିଯାଦ୍ଵଃ କମଲମିଵ ମହନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଚଣ୍ଡଭାନୋ- ଵର୍ ଚଣ୍ଡରଶ୍ମେଃ
ରନ୍ଵୀତଂ ତୃପ୍ତିହେତୋରସକୃଦଲିକୁଲାକାରିଣା ରାହୁଣା ଯତ୍ ॥ 79 ॥
ଚକ୍ଷୁର୍ଦକ୍ଷଦ୍ଵିଷୋ ଯନ୍ନ ତୁ ଦହତି ପୁରଃ ପୂରଯତ୍ଯେଵ କାମଂ ଵର୍ ନ ଦହତି ନିତରାଂ ପୁନଃ
ନାସ୍ତଂ ଜୁଷ୍ଟଂ ମରୁଦ୍ଭିର୍ଯଦିହ ନିଯମିନାଂ ଯାନପାତ୍ରଂ ଭଵାବ୍ଧୌ ।
ଯଦ୍ଵୀତଶ୍ରାନ୍ତି ଶଶ୍ଵଦ୍ଭ୍ରମଦପି ଜଗତାଂ ଭ୍ରାନ୍ତିମଭ୍ରାନ୍ତି ହନ୍ତି
ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯାଖ୍ଯାଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧକ୍ରିଯମଥ ଚ ହିତାଧାଯି ତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଵଃ ॥ 80 ॥
॥ ଇତି ମଣ୍ଡଲଵର୍ଣନମ୍ ॥
॥ ଅଥ ସୂର୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ।
ସିଦ୍ଧୈଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ତମିଶ୍ରଂ ଶ୍ରିତଵିଧି ଵିବୁଧୈଶ୍ଚାରଣୈଶ୍ଚାଟୁଗର୍ଭଂ
ଗୀତ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵମୁଖ୍ଯୈର୍ମୁହୁରହିପତିଭିର୍ଯାତୁଧାନୈର୍ଯତାତ୍ମ ।
ସାର୍ଧଂ ସାଧ୍ଯୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈର୍ମୁଦିତମତମନୋ ମୋକ୍ଷିଭିଃ ପକ୍ଷପାତା- ଵର୍ ମୋକ୍ଷୁଭିଃ
ତ୍ପ୍ରାତଃ ପ୍ରାରଭ୍ଯମାଣସ୍ତୁତିରଵତୁ ରଵିର୍ଵିଶ୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯୋଦଯୋ ଵଃ ॥ 81 ॥
ଭାସାମାସନ୍ନଭାଵାଦଧିକତରପଟୋଶ୍ଚକ୍ରଵାଲସ୍ଯ ତାପା-
ଚ୍ଛେଦାଦଚ୍ଛିନ୍ନଗଚ୍ଛତ୍ତୁରଗଖୁରପୁଟନ୍ଯାସନିଃଶଙ୍କଟଙ୍କୈଃ । ଵର୍ ନ୍ଯସ୍ତ
ନିଃସଙ୍ଗସ୍ଯନ୍ଦନାଙ୍ଗଭ୍ରମଣନିକଷଣାତ୍ପାତୁ ଵସ୍ତ୍ରିପ୍ରକାରଂ ଵର୍ ତ୍ରିପ୍ରକାରୈଃ
ତପ୍ତାଂଶୁସ୍ତତ୍ପରୀକ୍ଷାପର ଇଵ ପରିତଃ ପର୍ଯଟନ୍ହାଟକାଦ୍ରିମ୍ ॥ 82 ॥
ନୋ ଶୁଷ୍କଂ ନାକନଦ୍ଯା ଵିକସିତକନକାମ୍ଭୋଜଯା ଭ୍ରାଜିତଂ ତୁ ଵର୍ କନକାମ୍ଭୋରୁହା
ପ୍ଲୁଷ୍ଟା ନୈଵୋପଭୋଗ୍ଯା ଭଵତି ଭୃଶତରଂ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ।
ନୋ ଶୃଙ୍ଗାଣି ଦ୍ରୁତାନି ଦ୍ରୁତମମରଗିରେଃ କାଲଧୌତାନି ଧୌତା-
ନୀଦ୍ଧଂ ଧାମ ଦ୍ଯୁମାର୍ଗେ ମ୍ରଦଯତି ଦଯଯା ଯତ୍ର ସୋଽର୍କୋଽଵତାଦ୍ଵଃ ॥ 83 ॥
ଧ୍ଵାନ୍ତସ୍ଯୈଵାନ୍ତହେତୁର୍ନ ଭଵତି ମଲିନୈକାତ୍ମନଃ ପାପ୍ମନୋଽପି
ପ୍ରାକ୍ପାଦୋପାନ୍ତଭାଜାଂ ଜନଯତି ନ ପରଂ ପଙ୍କଜାନାଂ ପ୍ରବୋଧମ୍ ।
କର୍ତା ନିଃଶ୍ରେଯସାନାମପି ନ ତୁ ଖଲୁ ଯଃ କେଵଲଂ ଵାସରାଣାଂ
ସୋଽଵ୍ଯାଦେକୋଦ୍ଯମେଚ୍ଛାଵିହିତବହୁବୃହଦ୍ଵିଶ୍ଵକାର୍ଯୋଽର୍ଯମା ଵଃ ॥ 84 ॥
ଲୋଟଁଲ୍ଲୋଷ୍ଟାଵିଚେଷ୍ଟଃ ଶ୍ରିତଶଯନତଲୋ ନିଃସହୀଭୂତଦେହଃ
ସନ୍ଦେହୀ ପ୍ରାଣିତଵ୍ଯେ ସପଦି ଦଶ ଦିଶଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋଽନ୍ଧକାରାଃ ।
ନିଃଶ୍ଵାସାଯାସନିଷ୍ଠଃ ପରମପରଵଶୋ ଜାଯତେ ଜୀଵଲୋକଃ ଵର୍ ଚିରତରଵଶୋ
ଶୋକେନେଵାନ୍ଯଲୋକାନୁଦଯକୃତି ଗତେ ଯତ୍ର ସୋଽର୍କୋଽଵତାଦ୍ଵଃ ॥ 85 ॥ ଵର୍ ଲୋକାଭ୍ଯୁଦଯ
କ୍ରାମଁଲ୍ଲୋଲୋଽପି ଲୋକାଁସ୍ତଦୁପକୃତିକୃତାଵାଶ୍ରିତଃ ସ୍ଥୈର୍ଯକୋଟିଂ
ନୄଣାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଵିଜିହ୍ମାଂ ଵିଦଧଦପି କରୋତ୍ଯନ୍ତରତ୍ଯନ୍ତଭଦ୍ରାମ୍ ।
ଯସ୍ତାପସ୍ଯାପି ହେତୁର୍ଭଵତି ନିଯମିନାମେକନିର୍ଵାଣଦାଯୀ
ଭୂଯାତ୍ସ ପ୍ରାଗଵସ୍ଥାଧିକତରପରିଣାମୋଦଯୋଽର୍କଃ ଶ୍ରିଯେ ଵଃ ॥ 86 ॥
ଵ୍ଯାପନ୍ନର୍ତୁର୍ନ କାଲୋ ଵ୍ଯଭିଚରତି ଫଲଂ ନୌଷଧୀର୍ଵୃଷ୍ଟିରିଷ୍ଟା
ନୈଷ୍ଟୈସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଦେଵା ନ ହି ଵହତି ମରୁନ୍ନିର୍ମଲାଭାନି ଭାନି ।
ଆଶାଃ ଶାନ୍ତା ନ ଭିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯଵଧିମୁଦଧଯୋ ବିଭ୍ରତି କ୍ଷ୍ମାଭୃତଃ କ୍ଷ୍ମାଂ
ଯସ୍ମିଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମେଵଂ ନ ଚଲତି ତପତି ସ୍ତାତ୍ସ ସୂର୍ଯଃ ଶ୍ରିଯେ ଵଃ ॥ 87 ॥
କୈଲାସେ କୃତ୍ତିଵାସା ଵିହରତି ଵିରହତ୍ରାସଦେହୋଢକାନ୍ତଃ
ଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେତେ ମହାହାଵଧିଜଲଧି ଵିନା ଛଦ୍ମନା ପଦ୍ମନାଭଃ ।
ଯୋଗୋଦ୍ଯୋଗୈକତାନୋ ଗମଯତି ସକଲଂ ଵାସରଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂ-
ର୍ଭୂରିତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଚିନ୍ତାଭୃତି ଭୁଵନଵିଭୌ ଯତ୍ର ଭାସ୍ଵାନ୍ସ ଵୋଽଵ୍ଯାତ୍ ॥ 88 ॥
ଏତଦ୍ଯନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଖେ ତପତି ଦିନକୃତସ୍ତା ଋଚୋଽର୍ଚୀଂଷି ଯାନି
ଦ୍ଯୋତନ୍ତେ ତାନି ସାମାନ୍ଯଯମପି ପୁରୁଷୋ ମଣ୍ଡଲେଽଣୁର୍ଯଜୂଂଷି ।
ଏଵଂ ଯଂ ଵେଦ ଵେଦତ୍ରିତଯମଯମଯଂ ଵେଦଵେଦୀ ସମଗ୍ରୋ
ଵର୍ଗଃ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗପ୍ରକୃତିରଵିକୃତିଃ ସୋଽସ୍ତୁ ସୂର୍ଯଃ ଶ୍ରିଯେ ଵଃ ॥ 89 ॥
ନାକୌକଃପ୍ରତ୍ଯନୀକକ୍ଷତିପଟୁମହସାଂ ଵାସଵାଗ୍ରେସରାଣାଂ
ସର୍ଵେଷାଂ ସାଧୁ ପାତାଂ ଜଗଦିଦମଦିତେରାତ୍ମଜତ୍ଵେ ସମେଽପି ।
ଯେନାଦିତ୍ଯାଭିଧାନଂ ନିରତିଶଯଗୁଣୈରାତ୍ମନି ନ୍ଯସ୍ତମସ୍ତୁ ଵର୍ ଗୁଣେନାତ୍ମନି
ସ୍ତୁତ୍ଯସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵନ୍ଦ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିଦଶମୁନିଗଣୈଃ ସୋଂଽଶୁମାନ୍ ଶ୍ରେଯସେ ଵଃ ॥ 90 ॥
ଭୂମିଂ ଧାମ୍ନୋଽଭିଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଜଗତି ଜଲମଯୀଂ ପାଵନୀଂ ସଂସ୍ମୃତାଵ- ଵର୍ ଧାମ୍ନୋଽଥ
ପ୍ଯାଗ୍ନେଯୀଂ ଦାହଶକ୍ତ୍ଯା ମୁହୁରପି ଯଜମାନାଂ ଯଥାପ୍ରାର୍ଥିତାର୍ଥୈଃ । ଵର୍ ଯଜମାନାତ୍ମିକାଂ
ଲୀନାମାକାଶ ଏଵାମୃତକରଘଟିତାଂ ଧ୍ଵାନ୍ତପକ୍ଷସ୍ଯ ପର୍ଵ-
ଣ୍ଵେଵଂ ସୂର୍ଯୋଽଷ୍ଟଭେଦାଂ ଭଵ ଇଵ ଭଵତଃ ପାତୁ ବିଭ୍ରତ୍ସ୍ଵମୂର୍ତିମ୍ ॥ 91 ॥
ପ୍ରାକ୍କାଲୋନ୍ନିଦ୍ରପଦ୍ମାକରପରିମଲନାଵିର୍ଭଵତ୍ପାଦଶୋଭୋ
ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତୋରୁଖେଦୋଦ୍ଗତି ଦିଵି ଵିନତାସୂନୁନା ନୀଯମାନଃ ।
ସପ୍ତାଶ୍ଵାପ୍ତାପରାନ୍ତାନ୍ଯଧିକମଧରଯନ୍ଯୋ ଜଗନ୍ତି ସ୍ତୁତୋଽଲଂ
ଦେଵୈର୍ଦେଵଃ ସ ପାଯାଦପର ଇଵ ମୁରାରାତିରହ୍ନାଂ ପତିର୍ଵଃ ॥ 92 ॥
ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟାଽପାଂ ପୁରସ୍ତାଦଚଲଵରସମଭ୍ଯୁନ୍ନତେର୍ହେତୁରେକୋ
ଲୋକାନାଂ ଯସ୍ତ୍ରଯାଣାଂ ସ୍ଥିତ ଉପରି ପରଂ ଦୁର୍ଵିଲଙ୍ଘ୍ଯେନ ଧାମ୍ନା । ଵର୍ ଚ ତ୍ରଯାଣାଂ
ସଦ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ପ୍ରସନ୍ନଦ୍ଯୁତିଶୁଭଚତୁରାଶାମୁଖଃ ସ୍ତାଦ୍ଵିଭକ୍ତୋ ଵର୍ ଶୁଚି
ଦ୍ଵେଧା ଵେଧା ଇଵାଵିଷ୍କୃତକମଲରୁଚିଃ ସୋଽର୍ଚିଷାମାକରୋ ଵଃ ॥ 93 ॥
ସାଦ୍ରିଦ୍ଯୂର୍ଵୀନଦୀଶା ଦିଶତି ଦଶ ଦିଶୋ ଦର୍ଶଯନ୍ପ୍ରାଗ୍ଦୃଶୋ ଯଃ ଵର୍ ଦ୍ରାକ୍ ଦୃଶୋ
ସାଦୃଶ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୋ ସଦଶଶତଦୃଶି ତ୍ରୈଦଶେ ଯସ୍ଯ ଦେଶେ ।
ଦୀପ୍ତାଂଶୁର୍ଵଃ ସ ଦିଶ୍ଯାଦଶିଵଯୁଗଦଶାଦର୍ଶିତଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା
ଶଂ ଶାସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଯସ୍ଯାଶଯଵିଦତିଶଯାଦ୍ଦନ୍ଦଶୂକାଶନାଦ୍ଯଃ ॥ 94 ॥
ତୀର୍ଥାନି ଵ୍ଯର୍ଥକାନି ହୃଦନଦସରସୀନିର୍ଝରାମ୍ଭୋଜିନୀନାଂ
ନୋଦନ୍ଵନ୍ତୋ ନୁଦନ୍ତି ପ୍ରତିଭଯମଶୁଭଶ୍ଵଭ୍ରପାତାନୁବନ୍ଧି ।
ଆପୋ ନାକାପଗାଯା ଅପି କଲୁଷମୁଷୋ ମଜ୍ଜତାଂ ନୈଵ ଯତ୍ର ଵର୍ ସ୍ଵର୍ଗାପଗାଯାଃ
ତ୍ରାତୁଂ ଯାତେଽନ୍ଯଲୋକାନ୍ ସ ଦିଶତୁ ଦିଵସସ୍ଯୈକହେତୁର୍ହିତଂ ଵଃ ॥ 95 ॥ ଵର୍ ଲୋକଂ
ଏତତ୍ପାତାଲପଙ୍କପ୍ଲୁତମିଵ ତମସୈଵୈକମୁଦ୍ଗାଢମାସୀ-
ଦପ୍ରଜ୍ଞାତାପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ନିରଵଗତି ତଥାଲକ୍ଷଣଂ ସୁପ୍ତମନ୍ତଃ ।
ଯାଦୃକ୍ସୃଷ୍ଟେଃ ପୁରସ୍ତାନ୍ନିଶି ନିଶି ସକଲଂ ଜାଯତେ ତାଦୃଗେଵ
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵିଯୋଗାଦଵତୁ ରଵିରସୌ ସର୍ଗତୁଲ୍ଯୋଦଯୋ ଵଃ ॥ 96 ॥
ଦ୍ଵୀପେ ଯୋଽସ୍ତାଚଲୋଽସ୍ମିନ୍ଭଵତି ଖଲୁ ସ ଏଵାପରତ୍ରୋଦଯାଦ୍ରି-
ର୍ଯା ଯାମିନ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵଲେନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିରିହ ଦିଵସୋଽନ୍ଯତ୍ର ତୀଵ୍ରାତପଃ ସା ।
ଯଦ୍ଵଶ୍ଯୌ ଦେଶକାଲାଵିତି ନିଯମଯତୋ ନୋ ତୁ ଯଂ ଦେଶକାଲା- ଵର୍ ନୁ
ଵଵ୍ଯାତ୍ସ ସ୍ଵପ୍ରଭୁତ୍ଵାହିତଭୁଵନହିତୋ ହେତୁରହ୍ନାମିନୋ ଵଃ ॥ 97 ॥
ଵ୍ଯଗ୍ରୈରଗ୍ର୍ଯଗ୍ରହେନ୍ଦୁଗ୍ରସନଗୁରୁ ଭରୈର୍ନୋ ସମଗ୍ରୈରୁଦଗ୍ରୈଃ ଵର୍ ଗୁରୁତରୈଃ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୈରୀଷଦୁଗ୍ରୈରୁଦଯଗିରିଗତୋ ଗୋଗଣୈର୍ଗୌରଯନ୍ ଗାମ୍ ।
ଉଦ୍ଗାଢାର୍ଚିର୍ଵିଲୀନାମରନଗରନଗଗ୍ରାଵଗର୍ଭାମିଵାହ୍ନା-
ମଗ୍ରେ ଶ୍ରେଯୋ ଵିଧତ୍ତେ ଗ୍ଲପଯତୁ ଗହନଂ ସ ଗ୍ରହଗ୍ରାମଣୀର୍ଵଃ ॥ 98 ॥
ଯୋନିଃ ସାମ୍ନାଂ ଵିଧାତା ମଧୁରିପୁରଜିତୋ ଧୂର୍ଜଟିଃ ଶଙ୍କରୋଽସୌ
ମୃତ୍ଯୁଃ କାଲୋଽଲକାଯାଃ ପତିରପି ଧନଦଃ ପାଵକୋ ଜାତଵେଦାଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଡଵିତ୍ଥାଦିଵଦମୃତଭୁଜାଂ ଯା ଯଦୃଚ୍ଛାପ୍ରଵୃତ୍ତା-
ସ୍ତାସାମେକୋଽଭିଧେଯସ୍ତଦନୁଗୁଣଗୁଣୈର୍ଯଃ ସ ସୂର୍ଯୋଽଵତାଦ୍ଵଃ ॥ 99 ॥ ଵର୍ ଗଣୈଃ
ଦେଵଃ କିଂ ବାନ୍ଧଵଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରିଯସୁହୃଦଥଵାଽଽଚାର୍ଯ ଆହୋସ୍ଵିଦର୍ଯୋ ଵର୍ ଆର୍ଯଃ
ରକ୍ଷା ଚକ୍ଷୁର୍ନୁ ଦୀପୋ ଗୁରୁରୁତ ଜନକୋ ଜୀଵିତଂ ବୀଜମୋଜଃ ।
ଏଵଂ ନିର୍ଣୀଯତେ ଯଃ କ ଇଵ ନ ଜଗତାଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦାଽସୌ ଵର୍ ସର୍ଵଦାଃ
ସର୍ଵାକାରୋପକାରୀ ଦିଶତୁ ଦଶଶତାଭୀଷୁରଭ୍ଯର୍ଥିତଂ ଵଃ ॥ 100 ॥
ଶ୍ଲୋକା ଲୋକସ୍ଯ ଭୂତ୍ଯୈ ଶତମିତି ରଚିତାଃ ଶ୍ରୀମଯୂରେଣ ଭକ୍ତ୍ଯା
ଯୁକ୍ତଶ୍ଚୈତାନ୍ପଠେଦ୍ଯଃ ସକୃଦପି ପୁରୁଷଃ ସର୍ଵପାପୈର୍ଵିମୁକ୍ତଃ ।
ଆରୋଗ୍ଯଂ ସତ୍କଵିତ୍ଵଂ ମତିମତୁଲବଲଂ କାନ୍ତିମାଯୁଃପ୍ରକର୍ଷଂ
ଵିଦ୍ଯାମୈଶ୍ଵର୍ଯମର୍ଥଂ ସୁତମପି ଲଭତେ ସୋଽତ୍ର ସୂର୍ଯପ୍ରସାଦାତ୍ ॥ 101 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଯୂରକଵିପ୍ରଣୀତଂ ସୂର୍ଯଶତକଂ ସମାପ୍ତମ୍ ।
Roman (IAST) Transliteration
|| sūryaśatakam ||
mahākaviśrīmayūrapraṇītam
|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
jambhārātībhakumbhodbhavamiva dadhataḥ sāndrasindūrareṇuṃ
raktāḥ siktā ivaughairudayagiritaṭīdhātudhārādravasya | var saktaiḥ
āyāntyā tulyakālaṃ kamalavanarucevāruṇā vo vibhūtyai
bhūyāsurbhāsayanto bhuvanamabhinavā bhānavo bhānavīyāḥ || 1 ||
bhaktiprahvāya dātuṃ mukulapuṭakuṭīkoṭarakroḍalīnāṃ
lakṣmīmākraṣṭukāmā iva kamalavanoddhāṭanaṃ kurvate ye |
kālākārāndhakārānanapatitajagatsādhvasadhvaṃsakalyāḥ
kalyāṇaṃ vaḥ kriyāsuḥ kisalayarucayaste karā bhāskarasya || 2 ||
garbheṣvambhoruhāṇāṃ śikhariṣu ca śitāgreṣu tulyaṃ patantaḥ
prārambhe vāsarasya vyuparatisamaye caikarūpāstathaiva |
niṣparyāyaṃ pravṛttāstribhuvanabhavanaprāṅgaṇe pāntu yuṣmā-
nūṣmāṇaṃ santatādhvaśramajamiva bhṛśaṃ bibhrato bradhnapādāḥ || 3 ||
prabhraśyatyuttarīyatviṣi tamasi samuddīkṣya vītāvṛtīnprā-
gjantūṃstantūnyathā yānatanu vitanute tigmarocirmarīcīn |
te sāndrībhūya sadyaḥ kramaviśadadaśāśādaśālīviśālaṃ
śaśvatsampādayanto'mbaramamalamalaṃ maṅgalaṃ vo diśantu || 4 ||
nyakkurvannoṣadhīśe muṣitaruci śucevauṣadhīḥ proṣitābhā
bhāsvadgrāvodgatena prathamamiva kṛtābhyudgatiḥ pāvakena |
pakṣacchedavraṇāsṛksruta iva dṛṣado darśayanprātaradre-
rātāmrastīvrabhānoranabhimatanude stādgabhastyudgamo vaḥ || 5 ||
śīrṇaghrāṇāṅghripāṇīnvraṇibhirapaghanairghargharāvyaktaghoṣān
dīrghāghrātānaghaughai punarapi ghaṭayatyeka ullāghayan yaḥ |
gharmāṃśostasya vo'ntardviguṇaghanaghṛṇānighnanirvighnavṛtte-
rdattārghāḥ siddhasaṅghairvidadhatu ghṛṇayaḥ śīghramaṃhovidhātam || 6 ||
bibhrāṇā vāmanatvaṃ prathamamatha tathaivāṃśavaḥ prāṃśavo vaḥ
krāntākāśāntarālāstadanu daśadiśaḥ pūrayantastato'pi |
dhvāntādācchidya devadviṣa iva balito viśvamāśvaśnuvānāḥ var devadruha
kṛcchrāṇyucchrāyahelopahasitaharayo hāridaśvā harantu || 7 ||
udgāḍhenāruṇimnā vidadhati bahulaṃ ye'ruṇasyāruṇatvaṃ
mūrdhoddhūtau khalīnakṣatarudhiraruco ye rathāśvānaneṣu |
śailānāṃ śekharatvaṃ śritaśikhariśikhāstanvate ye diśantu var śikharaśikhāḥ
preṅkhantaḥ khe kharāṃśoḥ khacitadinamukhāste mayūkhāḥ sukhaṃ vaḥ || 8 ||
dattānandāḥ prajānāṃ samucitasamayākṛṣṭasṛṣṭaiḥ payobhiḥ var akliṣṭasṛṣṭaiḥ
pūrvāhṇe viprakīrṇā diśi diśi viramatyahni saṃhārabhājaḥ |
dīptāṃśordīrghaduḥkhaprabhavabhavabhayodanvaduttāranāvo
gāvo vaḥ pāvanānāṃ paramaparimitāṃ prītimutpādayantu || 9 ||
bandhadhvaṃsaikahetuṃ śirasi natirasābaddhasandhyāñjalīnāṃ
lokānāṃ ye prabodhaṃ vidadhati vipulāmbhojakhaṇḍāśayeva |
yuṣmākaṃ te svacittaprathitapṛthutaraprārthanākalpavṛkṣāḥ var prathima
kalpantāṃ nirvikalpaṃ dinakarakiraṇāḥ ketavaḥ kalmaṣasya || 10 ||
dhārā rāyo dhanāyāpadi sapadi karālambabhūtāḥ prapāte
tattvālokaikadīpāstridaśapatipuraprasthitau vīthya eva |
nirvāṇodyogiyogipragamanijatanudvāri vetrāyamāṇā-
strāyantāṃ tīvrabhānordivasamukhasukhā raśmayaḥ kalmaṣādvaḥ || 11 ||
var tīvrabhāsaḥ var kaśmalādvaḥ
prāci prāgācarantyo'naticiramacale cārucūḍāmaṇitvaṃ
muñcantyo rocanāmbhaḥ pracuramiva diśāmuccakaiścarcanāya |
cāṭūtkaiścakranāmnāṃ caturamavicalairlocanairarcyamānā- var suciraṃ
śceṣṭantāṃ cintitānāmucitamacaramāścaṇḍarocīruco vaḥ || 12 ||
ekaṃ jyotirdṛśau dve trijagati gaditānyabjajāsyaiścaturbhi-
rbhūtānāṃ pañcamaṃ yānyalamṛtuṣu tathā ṣaṭsu nānāvidhāni |
yuṣmākaṃ tāni saptatridaśamuninutānyaṣṭadigbhāñji bhāno-
ryānti prāhṇe navatvaṃ daśa dadhatu śivaṃ dīdhitīnāṃ śatāni || 13 || var dadatu
āvṛttibhrāntaviśvāḥ śramamiva dadhataḥ śoṣiṇaḥ svoṣmaṇeva
grīṣme dāvāgnitaptā iva rasamasakṛdye dharitryā dhayanti |
te prāvṛṣyāttapānātiśayaruja ivodvāntatoyā himartau
mārtaṇḍasyāpracaṇḍāściramaśubhabhide'bhīṣavo vo bhavantu || 14 ||
tanvānā digvadhūnāṃ samadhikamadhurālokaramyāmavasthā-
māruḍhaprauḍhileśotkalitakapilimālaṅkṛtiḥ kevalaiva |
ujjṛmbhāmbhojanetradyutini dinamukhe kiñcidudbhidyamānā
śmaśruśreṇīva bhāsāṃ diśatu daśaśatī śarma gharmatviṣo vaḥ || 15 ||
maulīndormaiṣa moṣīddyutimiti vṛṣabhāṅkena yaḥ śaṅkineva
pratyagrodghāṭitāmbhoruhakuharaguhāsusthiteneva dhātrā |
kṛṣṇena dhvāntakṛṣṇasvatanuparibhavatrasnuneva stuto'laṃ
trāṇāya stāttanīyānapi timiraripoḥ sa tviṣāmudgamo vaḥ || 16 ||
vistīrṇaṃ vyoma dīrghāḥ sapadi daśa diśo vyastavelāmbhaso'bdhīn
kurvadbhirdṛśyanānānaganagaranagābhogapṛthvīṃ ca pṛthvīm |
padminyucchvāsyate yairuṣasi jagadapi dhvaṃsayitvā tamisrā-
musrā visraṃsayantu drutamanabhimataṃ te sahasratviṣo vaḥ || 17 || var visrāvayantu
astavyastatvaśūnyo nijaruciraniśānaśvaraḥ kartumīśo
viśvaṃ veśmeva dīpaḥ pratihatatimiraṃ yaḥ pradeśasthito'pi |
dikkālāpekṣayāsau tribhuvanamaṭatastigmabhānornavākhyāṃ
yātaḥ śātakratavyāṃ diśi diśatu śivaṃ so'rciṣāmudgamo vaḥ || 18 ||
māgānmlāniṃ mṛṇālī mṛduriti dayayevāpraviṣṭo'hilokaṃ
lokālokasya pārśvaṃ pratapati na paraṃ yastadākhyārthameva |
ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍasphuṭanabhayaparityaktadairghyo dyusīmni
svechāvaśyāvakāśāvadhiravatu sa vastāpano rociroghaḥ || 19 ||
aśyāmaḥ kāla eko na bhavati bhuvanānto'pi vīte'ndhakāre var vītāndhakāraḥ
sadyaḥ prāleyapādo na vilayamacalaścandramā apyupaiti |
bandhaḥ siddhāñjalīnāṃ na hi kumudavanasyāpi yatrojjihāne
tatprātaḥ prekṣaṇīyaṃ diśatu dinapaterdhāma kāmādhikaṃ vaḥ || 20 ||
yatkāntiṃ paṅkajānāṃ na harati kurute pratyutādhikyaramyāṃ var pratyutātīva ramyāṃ
no dhatte tārakābhāṃ tirayati nitarāmāśu yannityameva | var nādhatte
kartuṃ nālaṃ nimeṣaṃ divasamapi paraṃ yattadekaṃ trilokyā-
ścakṣuḥ sāmānyacakṣurvisadṛśamaghabhidbhāsvatastānmaho vaḥ || 21 ||
kṣmāṃ kṣepīyaḥ kṣapāmbhaḥśiśiratarajalasparśatarṣādṛteva
drāgāśā netumāśādviradakarasaraḥpuṣkarāṇīva bodham |
prātaḥ prollaṅghya viṣṇoḥ padamapi ghṛṇayevātivegāddavīya-
syuddāma dyotamānā dahatu dinapaterdurnimittaṃ dyutirvaḥ || 22 ||
no kalpāpāyavāyoradayarayadalatkṣmādharasyāpi gamyā var śamyā
gāḍhodgīrṇojjvalaśrīrahani na rahitā no tamaḥkajjalena |
prāptotpattiḥ pataṅgānna punarupagatā moṣamuṣṇatviṣo vo
vartiḥ saivānyarūpā sukhayatu nikhiladvīpadīpasya dīptiḥ || 23 ||
niḥśeṣāśāvapūrapravaṇaguruguṇaślāghanīyasvarūpā
paryāptaṃ nodayādau dinagamasamayopaplave'pyunnataiva |
atyantaṃ yānabhijñā kṣaṇamapi tamasā sākamekatra vastuṃ
bradhnasyeddhā rucirvo ruciriva rucitasyāptaye vastunostu || 24 || var cirurasya, rucirasya
vibhrāṇaḥ śaktimāśu praśamitabalavattārakaurjityagurvīṃ
kurvāṇo līlayādhaḥ śikhinamapi lasaccandrakāntāvabhāsam |
ādadhyādandhakāre ratimatiśayinīmāvahanvīkṣaṇānāṃ var ādeyādīkṣaṇānāṃ
bālo lakṣmīmapārāmapara iva guho'harpaterātapo vaḥ || 25 ||
jyotsnāṃśākarṣapāṇḍudyuti timiramaṣīśeṣakalmāṣamīṣa-
jjṛmbhodbhūtena piṅgaṃ sarasijarajasā sandhyayā śoṇaśociḥ |
prātaḥprārambhakāle sakalamapi jagaccitramunmīlayantī
kāntistīkṣṇatviṣo'kṣṇāṃ mudamupanayatāttūlikevātulāṃ vaḥ || 26 ||
āyāntī kiṃ sumeroḥ saraṇiraruṇitā pādmarāgaiḥ parāgai-
rāhosvitsvasya māhārajanaviracitā vaijayantī rathasya |
māñjiṣṭhī praṣṭhavāhāvalividhutaśiraścāmarālī nu lokai- var cāmarālīva
rāśaṅkyālokitaivaṃ savituraghanude stātprabhātaprabhā vaḥ || 27 ||
dhvāntadhvaṃsaṃ vidhatte na tapati rucimannātirūpaṃ vyanakti
nyaktvaṃ nītvāpi naktaṃ na vitaratitarāṃ tāvadahnastviṣaṃ yaḥ | var nyaktāmahni
sa prātarmā viraṃsīdasakalapaṭimā pūrayanyuṣmadāśā-
māśākāśāvakāśāvataraṇataruṇaprakramo'rkaprakāśaḥ || 28 ||
tīvraṃ nirvāṇaheturyadapi ca vipulaṃ yatprakarṣeṇa cāṇu
pratyakṣaṃ yatparokṣaṃ yadiha yadaparaṃ naśvaraṃ śāśvataṃ ca |
yatsarvasya prasiddhaṃ jagati katipaye yogino yadvidanti
jyotistaddviprakāraṃ savituravatu vo bāhyamābhyantaraṃ ca || 29 ||
ratnānāṃ maṇḍanāya prabhavati niyatoddeśalabdhāvakāśaṃ
vahnerdārvādi dagdhuṃ nijajaḍimatayā kartumānandamindoḥ |
yacca trailokyabhūṣāvidhiraghadahanaṃ hlādi vṛṣṭyāśu tadvo var yattu
bāhulyotpādyakāryādhikataramavatādekamevārkatejaḥ || 30 ||
mīlaccakṣurvijihmaśruti jaḍarasanaṃ nighnitaghrāṇavṛtti
svavyāpārākṣamatvakparimuṣitamanaḥ śvāsamātrāvaśeṣam |
visrastāṅgaṃ patitvā svapadapaharatādaśriyaṃ vo'rkajanmā var apriyaṃ
kālavyālāvalīḍhaṃ jagadagada ivotthāpayanprākpratāpaḥ || 31 ||
niḥśeṣaṃ naiśamambhaḥ prasabhamapanudannaśruleśānukāri
stokastokāpanītāruṇaruciracirādastadoṣānuṣaṅgaḥ |
dātā dṛṣṭiṃ prasannāṃ tribhuvananayanasyāśu yuṣmadviruddhaṃ
vadhyādbradhnasya siddhāñjanavidhiraparaḥ prāktano'rciḥpracāraḥ || 32 ||
bhūtvā jambhasya bhettuḥ kakubhi paribhavārambhabhūḥ śubhrabhāno- var sthitvā
rbibhrāṇā babhrubhāvaṃ prasabhamabhinavāmbhojajṛmbhāpragalbhā |
bhūṣā bhūyiṣṭhaśobhā tribhuvanabhavanasyāsya vaibhākarī prāg-
vibhrāntā bhrājamānā vibhavatu vibhavodbhūtaye sā vibhā vaḥ || 33 || var nirbhānti, vibhrānti
saṃsaktaṃ siktamūlādabhinavabhuvanodyānakautūhalinyā
yāminyā kanyayevāmṛtakarakalaśāvarjitenāmṛtena |
arkālokaḥ kriyādvo mudamudayaśiraścakravālālavālā-
dudyanbālapravālapratimarucirahaḥpādapaprākprarohaḥ || 34 ||
bhinnaṃ bhāsāruṇasya kvacidabhinavayā vidrumāṇāṃ tviṣeva
tvaṅnnakṣatraratnadyutinikarakarālāntarālaṃ kvacicca |
nāntarniḥśeṣakṛṣṇaśriyamudadhimiva dhvāntarāśiṃ pibanstā-
daurvaḥ pūrvo'pyapūrvo'gniriva bhavadaghapluṣṭaye'rkāvabhāsaḥ || 35 ||
gandharvairgadyapadyavyatikaritavacohṛdyamātodyavādyai-
rādyairyo nāradādyairmunibhirabhinuto vedavedyairvibhidya |
var vītavedyairvividya, vedavidbhirvibhidya
āsādyāpadyate yaṃ punarapi ca jagadyauvanaṃ sadya udya-
nnuddyoto dyotitadyaurdyatu divasakṛto'sāvavadyāni vo'dya || 36 ||
āvānaiścandrakāntaiścyutatimiratayā tānavāttārakāṇā- var āvāntaiḥ
meṇāṅkālokalopādupahatamahasāmoṣadhīnāṃ layena |
ārādutprekṣyamāṇā kṣaṇamudayataṭāntarhitasyāhimāṃśo-
rābhā prābhātikī vo'vatu na tu nitarāṃ tāvadāvirbhavantī || 37 ||
sānau sā naudaye nāruṇitadalapunaryauvanānāṃ vanānā- var lasadyauvanānāṃ
mālīmālīḍhapūrvā parihṛtakuharopāntanimnā tanimnā |
bhā vo'bhāvopaśāntiṃ diśatu dinapaterbhāsamānā samānā-
rājī rājīvareṇoḥ samasamayamudetīva yasyā vayasyā || 38 ||
ujjṛmbhāmbhoruhāṇāṃ prabhavati payasāṃ yā śriye noṣṇatāyai
puṣṇātyālokamātraṃ na tu diśati dṛśāṃ dṛśyamānā vidhātam |
pūrvādrereva pūrvaṃ divamanu ca punaḥ pāvanī diṅmukhānā- var tataḥ
menāṃsyainī vibhāsau nudatu nutipadaikāspadaṃ prāktanī vaḥ || 39 ||
vācāṃ vācaspaterapyacalabhiducitācāryakāṇāṃ prapañcai-
rvairañcānāṃ tathoccāritacaturṛcāṃ cānanānāṃ caturṇām | var rucira
ucyetārcāsu vācyacyutiśucicaritaṃ yasya noccairvivicya var arcāsvavācya
prācyaṃ varcaścakāsacciramupacinutāttasya caṇḍārciṣo vaḥ || 40 || var śriyaṃ
mūrdhnyadrerdhāturāgastaruṣu kisalayo vidrumaughaḥ samudre
var – kisalayādvidrumaughātsamudre
diṅmātaṅgottamāṅgeṣvabhinavanihitaḥ sāndrasindūrareṇuḥ |
var vihitaḥ, nihitātsandrasindūrareṇoḥ
sīmni vyomnaśca hemnaḥ suraśikharibhuvo jāyate yaḥ prakāśaḥ
śoṇimnāsau kharāṃśoruṣasi diśatu vaḥ śarma śobhaikadeśaḥ || 41 ||
astādrīśottamāṅge śritaśaśini tamaḥkālakūṭe nipīte
yāti vyaktiṃ purastādaruṇakisalaye pratyuṣaḥpārijāte |
udyantyāraktapītāmbaraviśadatarodvīkṣitā tīkṣṇabhāno-
var ruciratarodvīkṣitā var tīvrabhāsaḥ
rlakṣmīrlakṣmīrivāstu sphuṭakamalapuṭāpāśrayā śreyase vaḥ || 42 || var puṭopāśraya
nodanvāñjanmabhūmirna tadudarabhuvo bāndhavāḥ kaustubhādyā
yasyāḥ padmaṃ na pāṇau na ca narakaripūraḥsthalī vāsaveśma |
tejorūpāparaiva triṣu bhuvanataleṣvādadhānā vyavasthāṃ var tribhuvanabhavane
sā śrīḥ śreyāṃsi diśyādaśiśiramahaso maṇḍalāgrodgatā vaḥ || 43 ||
|| iti dyutivarṇanam || var tejovarṇanam
|| atha aśvavarṇanam ||
rakṣantvakṣuṇṇahemopalapaṭalamalaṃ lāghavādutpatantaḥ
pātaṅgāḥ paṅgvavajñājitapavanajavā vājinaste jaganti |
yeṣāṃ vītānyacihnonnayamapi vahatāṃ mārgamākhyāti merā-
vudyannuddāmadīptirdyumaṇimaṇiśilāvedikājātavedāḥ || 44 ||
pluṣṭāḥ pṛṣṭheṃ'śupātairatinikaṭatayā dattadāhātirekai-
rekāhākrāntakṛtsnatridivapathapṛthuśvāsaśoṣāḥ śrameṇa |
tīvrodanyāstvarantāmahitavihataye saptayaḥ saptasapte-
rabhyāśākāśagaṅgājalasaralagalāvāṅnatāgrānanā vaḥ || 45 || var galavarjitāgrānanāḥ
matvānyānpārśvato'śvān sphaṭikataṭadṛṣaddṛṣṭadehā dravantī
vyaste'hanyastasandhyeyamiti mṛdupadā padmarāgopaleṣu |
sādṛśyādṛśyamūrtirmarakatakaṭake kliṣṭasūtā sumero-
rmūrdhanyāvṛttilabdhadhruvagatiravatu bradhnavāhāvalirvaḥ || 46 || var druta
helālolaṃ vahantī viṣadharadamanasyāgrajenāvakṛṣṭā
svarvāhinyāḥ sudūraṃ janitajavajayā syandanasya syadena |
nirvyājaṃ tāyamāne haritimani nije sphītaphenāhitaśrī- var sphītaphenāsmitaśrīḥ
raśreyāṃsyaśvapaṅktiḥ śamayatu yamunevāparā tāpanī vaḥ || 47 ||
mārgopānte sumerornuvati kṛtanatau nākadhāmnāṃ nikāye
vīkṣya vrīḍānatānāṃ pratikuharamukhaṃ kinnarīṇāṃ mukhāni |
sūte'sūyatyapīṣajjaḍagati vahatāṃ kandharārdhairvaladbhi- var kandharāgraiḥ
rvāhānāṃ vyasyatādvaḥ samamasamaharerheṣitaṃ kalmaṣāṇi || 48 ||
dhunvanto nīradālīrnijaruciharitāḥ pārśvayoḥ pakṣatulyā-
stālūttānaiḥ khalīnaiḥ khacitamukharucaścyotatā lohitena |
uḍḍīyeva vrajanto viyati gativaśādarkavāhāḥ kriyāsuḥ
kṣemaṃ hemādrihṛdyadrumaśikharaśiraḥśreṇiśākhāśukā vaḥ || 49 ||
|| ityaśvavarṇanam ||
|| atha aruṇavarṇanam ||
prātaḥ śailāgraraṅge rajanijavanikāpāyasaṃlakṣyalakṣmī-
rvikṣiptāpūrvapuṣpāñjalimuḍunikaraṃ sūtradhārāyamāṇaḥ |
yāmeṣvaṅkeṣvivāhnaḥ kṛtaruciṣu caturṣveva jātapratiṣṭhā- var yātaḥ pratiṣṭhāṃ
mavyātprastāvayanvo jagadaṭanamahānāṭikāṃ sūryasūtaḥ || 50 ||
ākrāntyā vāhyamānaṃ paśumiva hariṇā vāhako'gryo harīṇāṃ
bhrāmyantaṃ pakṣapātājjagati samaruciḥ sarvakarmaikasākṣī |
śatruṃ netraśrutīnāmavajayati vayojyeṣṭhabhāve same'pi
sthāmnāṃ dhāmnāṃ nidhiryaḥ sa bhavadaghanude nūtanaḥ stādanūruḥ || 51 ||
dattārghairdūranamrairviyati vinayato vīkṣitaḥ siddhasārthaiḥ var siddhasādhyaiḥ
sānāthyaṃ sārathirvaḥ sa daśaśataruceḥ sātirekaṃ karotu |
āpīya prātareva pratatahimapayaḥsyandinīrindubhāso
yaḥ kāṣṭhādīpano'gre jaḍita iva bhṛśaṃ sevate pṛṣṭhato'rkam || 52 ||
muñcanraśmīndinādau dinagamasamaye saṃharaṃśca svatantra-
stotraprakhyātavīryo'virataharipadākrāntibaddhābhiyogaḥ | var vitata
kālotkarṣāllaghutvaṃ prasabhamadhipatau yojayanyo dvijānāṃ
sevāprītena pūṣṇātmasama iva kṛtastrāyatāṃ so'ruṇo vaḥ || 53 || var svasama
śātaḥ śyāmālatāyāḥ paraśuriva tamo'raṇyavahnerivārciḥ var dāhe davābhaḥ
prācyevāgre grahītuṃ grahakumudavanaṃ prāgudasto'grahastaḥ |
var prācīvāgre, grahakumudaruciṃ
aikyaṃ bhindandyubhūmyoravadhiriva vidhāteva viśvaprabodhe
vāhānāṃ vo vinetā vyapanayatu vipannāma dhāmādhipasya || 54 ||
paurastyastoyadartoḥ pavana iva patatpāvakasyeva dhūmo var patan
viśvasyevādisargaḥ praṇava iva paraṃ pāvano vedarāśeḥ
sandhyānṛtyotsavecchoriva madanaripornandināndīninādaḥ
saurasyāgre sukhaṃ vo vitaratu vinatānandanaḥ syandanasya || 55 || var syandano vaḥ
paryāptaṃ taptacāmīkarakaṭakataṭe śliṣṭaśītetarāṃśā-
vāsīdatsyandanāśvānukṛtimarakate padmarāgāyamāṇaḥ | var aśvānukṛtamarakate
yaḥ sotkarṣāṃ vibhūṣāṃ kuruta iva kulakṣmābhṛdīśasya mero-
renāṃsyahnāya dūraṃ gamayatu sa guruḥ kādraveyadviṣo vaḥ || 56 ||
nītvāśvānsapta kakṣā iva niyamavaśaṃ vetrakalpapratoda- var kakṣyā
stūrṇaṃ dhvāntasya rāśāvitarajana ivotsārite dūrabhāji |
pūrvaṃ praṣṭho rathasya kṣitibhṛdadhipatīndarśayaṃstrāyatāṃ va-
strailokyāsthānadānodyatadivasapateḥ prākpratīhārapālaḥ || 57 ||
vajriñjātaṃ vikāsīkṣaṇakamalavanaṃ bhāsi nābhāsi vahne! var no bhāsi
tātaṃ natvāśvapārśvānnaya yama! mahiṣaṃ rākṣasā vīkṣitāḥ stha |
saptīnsiñca pracetaḥ! pavana! bhaja javaṃ vittapāveditastvaṃ
vande śarveti jalpanpratidiśamadhipānpātu pūṣṇo'graṇīrvaḥ || 58 ||
pāśānāśāntapālādaruṇa varuṇato mā grahīḥ pragrahārthaṃ
tṛṣṇāṃ kṛṣṇasya cakre jahihi nahi ratho yāti me naikacakraḥ |
yoktuṃ yugyaṃ kimuccaiḥśravasamabhilaṣasyaṣṭamaṃ vṛtraśatro- var tvāṣṭraśatroḥ
styaktānyāpekṣaviśvopakṛtiriva raviḥ śāsti yaṃ so'vatādvaḥ || 59 ||
no mūrcchācchinnavāñchaḥ śramavivaśavapurnaiva nāpyāsyaśoṣī
pānthaḥ pathyetarāṇi kṣapayatu bhavatāṃ bhāsvato'gresaraḥ saḥ |
yaḥ saṃśritya trilokīmaṭati paṭutaraistāpyamāno mayūkhai-
rārādārāmalekhāmiva haritamaṇiśyāmalāmaśvapaṅktim || 60 || var haritatṛṇa
sīdanto'ntarnimajjajjaḍakhuramusalāḥ saikate nākanadyāḥ
skandantaḥ kandarālīḥ kanakaśikhariṇo mekhalāsu skhalantaḥ |
dūraṃ dūrvāsthalotkā marakatadṛṣadi sthāsnavo yanna yātāḥ
pūṣṇo'śvāḥ pūrayaṃstaistadavatu javanairhuṅkṛtenāgrago vaḥ || 61 || var prerayan huṅkṛtairagraṇīḥ
|| ityaruṇavarṇanam || var sūtavarṇanam
|| atha rathavarṇanam ||
pīnoraḥpreritābhraiścaramakhurapuṭāgrasthitaiḥ prātaradrā-
vādīrghāṅgairudasto haribhirapagatāsaṅganiḥśabdacakraḥ |
uttānānūrumūrdhāvanatihaṭhabhavadvipratīpapraṇāmaḥ
prāhṇe śreyo vidhattāṃ savituravataranvyomavīthīṃ ratho vaḥ || 62 || var preyo
dhvāntaughadhvaṃsadīkṣāvidhipaṭu vahatā prāksahasraṃ karāṇā- var vidhiguru drāksahasraṃ
maryamṇā yo garimṇaḥ padamatulamupānīyatādhyāsanena |
sa śrāntānāṃ nitāntaṃ bharamiva marutāmakṣamāṇāṃ visoḍhuṃ
skandhātskandhaṃ vrajanvo vṛjinavijitaye bhāsvataḥ syandano'stu || 63 ||
yoktrībhūtānyugasya grasitumiva puro dandaśūkāndadhāno
dvedhāvyastāmbuvāhāvalivihitabṛhatpakṣavikṣepaśobhaḥ |
sāvitraḥ syandano'sau niratiśayarayaprīṇitānūrurenaḥ-
kṣepīyo vo garutmāniva haratu harīcchāvidheyapracāraḥ || 64 ||
ekāhenaiva dīrghāṃ tribhuvanapadavīṃ laṅghayan yo laghiṣṭhaḥ var kṛstnāṃ
pṛṣṭhe merorgarīyān dalitamaṇidṛṣattviṃṣi piṃṣañśirāṃsi |
sarvasyaivopariṣṭādatha ca punaradhastādivāstādrimūrndhi
bradhnasyāvyātsa evaṃ duradhigamaparispandanaḥ syandano vaḥ || 65 ||
dhūrdhvastāgryagrahāṇi dhvajapaṭapavanāndolitendūni dūraṃ var dūrāt
rāhau grāsābhilāṣādanusarati punardattacakravyathāni |
śrāntāśvaśvāsahelādhutavibudhadhunīnirjharāmbhāṃsi bhadraṃ
deyāsurvo davīyo divi divasapateḥ syandanaprasthitāni || 66 ||
akṣe rakṣāṃ nibadhya pratisaravalayairyojayantyo yugāgraṃ
dhūḥstambhe dagdhadhūpāḥ prahitasumanaso gocare kūbarasya |
carcāścakre carantyo malayajapayasā siddhavadhvastrisandhyaṃ var carcāṃ
vandante yaṃ dyumārge sa nudatu duritānyaṃśumatsyandano vaḥ || 67 ||
utkīrṇasvarṇareṇudrutakhuradalitā pārśvayoḥ śaśvadaśvai- var reṇurdruta
raśrāntabhrāntacakrakramanikhilamilanneminimnā bhareṇa |
merormūrdhanyaghaṃ vo vighaṭayatu raverekavīthī rathasya
svoṣmodaktāmburiktaprakaṭitapulinoddhūsarā svardhunīva || 68 || var svoṣmodastāmbu
nantuṃ nākālayānāmaniśamanuyatāṃ paddhatiḥ paṅktireva var upayatāṃ
kṣodo nakṣatrarāśeradayarayamilaccakrapiṣṭasya dhūliḥ |
heṣahlādo harīṇāṃ suraśikharidarīḥ pūrayanneminādo var nādo
yasyāvyāttīvrabhānoḥ sa divi bhuvi yathā vyaktacihno ratho vaḥ || 69 ||
niḥspandānāṃ vimānāvalivitatadivāṃ devavṛndārakāṇāṃ var valitadiśā
vṛndairānandasāndrodyamamapi vahatāṃ vindatāṃ vandituṃ no |
mandākinyāmamandaḥ pulinabhṛti mṛdurmandare mandirābhe var mandarābhe
mandārairmaṇḍitāraṃ dadhadari dinakṛtsyandanaḥ stānmude vaḥ || 70 ||
cakrī cakrārapaṅktiṃ harirapi ca harīn dhūrjaṭirdhūrdhvajāntā-
nakṣaṃ nakṣatranātho'ruṇamapi varuṇaḥ kūbarāgraṃ kuberaḥ |
raṃhaḥ saṅghaḥ surāṇāṃ jagadupakṛtaye nityayuktasya yasya
stauti prītiprasanno'nvahamahimaruceḥ so'vatātsyandano vaḥ || 71 || var ruca
netrāhīnena mūle vihitaparikaraḥ siddhasādhyairmarudbhiḥ
pādopānte stuto'laṃ baliharirabhasākarṣaṇābaddhavegaḥ |
bhrāmyanvyomāmburāśāvaśiśirakiraṇasyandanaḥ santataṃ vo
diśyāllakṣmīmapārāmatulitamahimevāparo mandarādriḥ || 72 || var atulyāṃ
|| iti rathavarṇanam ||
|| atha maṇḍalavarṇanam ||
yajjyāyo bījamahnāmapahatatimiraṃ cakṣuṣāmañjanaṃ ya- var jyāyo yadbījamahnāmapahṛta
ddvāraṃ yanmuktibhājāṃ yadakhilabhuvanajyotiṣāmekamokaḥ |
yadvṛṣṭyambhonidhānaṃ dharaṇirasasudhāpānapātraṃ mahadya-
ddiśyādīśasya bhāsāṃ tadadhīkalamalaṃ maṅgalaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 73 || var devasya
bhānoḥ tadadhikamamalaṃ maṇḍalaṃ maṅgalaṃ
velāvardhiṣṇu sindhoḥ paya iva khamivārdhodgatāgyragrahoḍu
stokodbhinnasvacihnaprasavamiva madhorāsyamasyanmanāṃsi | var mahāṃsi
prātaḥ pūṣṇo'śubhāni praśamayatu śiraḥśekharībhūtamadreḥ
paurastyasyodgabhastistimitatamatamaḥkhaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 74 ||
pratyuptastaptahemojjvalaruciracalaḥ padmarāgeṇa yena
jyāyaḥ kiñjalkapuñjo yadalikulaśiterambarendīvarasya |
kālavyālasya cihnaṃ mahitatamamahomūrndhi ratnaṃ mahadya-
ddīptāṃśoḥ prātaravyāttadavikalajaganmaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 75 ||
kastrātā tārakāṇāṃ patati tanuravaśyāyabinduryathendu-
rvidrāṇā dṛksmarārerurasi muraripoḥ kaustubho nodgabhastiḥ |
vahneḥ sāpahnaveva dyutirudayagate yatra tanmaṇḍalaṃ vo
mārtaṇḍīyaṃ punītāddivi bhuvi ca tamāṃsīva mṛṣṇanmahāṃsi || 76 ||
yatprācyāṃ prākcakāsti prabhavati ca yataḥ prācyasāvujjihānā-
diddhaṃ madhye yadahno bhavati tatarucā yena cotpādyate'haḥ |
yatparyāyeṇa lokānavati ca jagatāṃ jīvitaṃ yacca tadvo
viśvānugrāhi viśvaṃ sṛjadapi ca ravermaṇḍalaṃ muktaye'stu || 77 ||
śuṣyantyūḍhānukārā makaravasatayo māravīṇāṃ sthalīnāṃ
yenottaptāḥ sphuṭantastaḍiti tilatulāṃ yāntyagendrā yugānte | var caṭiti
taccaṇḍāṃśorakāṇḍatribhuvanadahanāśaṅkayā dhāma kṛcchāt var kṛtsnaṃ
saṃhṛtyālokamātraṃ pralaghu vidadhataḥ stānmude maṇḍalaṃ vaḥ || 78 || var āhṛtyālokamātraṃ pratanu
udyaddyūdyānavāpyāṃ bahulatamatamaḥpaṅkapūraṃ vidārya var bahala
prodbhinnaṃ patrapārśveṣvaviralamaruṇacchāyayā visphurantyā |
kalyāṇāni kriyādvaḥ kamalamiva mahanmaṇḍalaṃ caṇḍabhāno- var caṇḍaraśmeḥ
ranvītaṃ tṛptihetorasakṛdalikulākāriṇā rāhuṇā yat || 79 ||
cakṣurdakṣadviṣo yanna tu dahati puraḥ pūrayatyeva kāmaṃ var na dahati nitarāṃ punaḥ
nāstaṃ juṣṭaṃ marudbhiryadiha niyamināṃ yānapātraṃ bhavābdhau |
yadvītaśrānti śaśvadbhramadapi jagatāṃ bhrāntimabhrānti hanti
bradhnasyākhyādviruddhakriyamatha ca hitādhāyi tanmaṇḍalaṃ vaḥ || 80 ||
|| iti maṇḍalavarṇanam ||
|| atha sūryavarṇanam |
siddhaiḥ siddhāntamiśraṃ śritavidhi vibudhaiścāraṇaiścāṭugarbhaṃ
gītyā gandharvamukhyairmuhurahipatibhiryātudhānairyatātma |
sārdhaṃ sādhyairmunīndrairmuditamatamano mokṣibhiḥ pakṣapātā- var mokṣubhiḥ
tprātaḥ prārabhyamāṇastutiravatu ravirviśvavandyodayo vaḥ || 81 ||
bhāsāmāsannabhāvādadhikatarapaṭoścakravālasya tāpā-
cchedādacchinnagacchatturagakhurapuṭanyāsaniḥśaṅkaṭaṅkaiḥ | var nyasta
niḥsaṅgasyandanāṅgabhramaṇanikaṣaṇātpātu vastriprakāraṃ var triprakāraiḥ
taptāṃśustatparīkṣāpara iva paritaḥ paryaṭanhāṭakādrim || 82 ||
no śuṣkaṃ nākanadyā vikasitakanakāmbhojayā bhrājitaṃ tu var kanakāmbhoruhā
pluṣṭā naivopabhogyā bhavati bhṛśataraṃ nandanodyānalakṣmīḥ |
no śṛṅgāṇi drutāni drutamamaragireḥ kāladhautāni dhautā-
nīddhaṃ dhāma dyumārge mradayati dayayā yatra so'rko'vatādvaḥ || 83 ||
dhvāntasyaivāntaheturna bhavati malinaikātmanaḥ pāpmano'pi
prākpādopāntabhājāṃ janayati na paraṃ paṅkajānāṃ prabodham |
kartā niḥśreyasānāmapi na tu khalu yaḥ kevalaṃ vāsarāṇāṃ
so'vyādekodyamecchāvihitabahubṛhadviśvakāryo'ryamā vaḥ || 84 ||
loṭa~lloṣṭāviceṣṭaḥ śritaśayanatalo niḥsahībhūtadehaḥ
sandehī prāṇitavye sapadi daśa diśaḥ prekṣamāṇo'ndhakārāḥ |
niḥśvāsāyāsaniṣṭhaḥ paramaparavaśo jāyate jīvalokaḥ var cirataravaśo
śokenevānyalokānudayakṛti gate yatra so'rko'vatādvaḥ || 85 || var lokābhyudaya
krāma~llolo'pi lokā~stadupakṛtikṛtāvāśritaḥ sthairyakoṭiṃ
nṝṇāṃ dṛṣṭiṃ vijihmāṃ vidadhadapi karotyantaratyantabhadrām |
yastāpasyāpi heturbhavati niyamināmekanirvāṇadāyī
bhūyātsa prāgavasthādhikatarapariṇāmodayo'rkaḥ śriye vaḥ || 86 ||
vyāpannarturna kālo vyabhicarati phalaṃ nauṣadhīrvṛṣṭiriṣṭā
naiṣṭaistṛpyanti devā na hi vahati marunnirmalābhāni bhāni |
āśāḥ śāntā na bhindantyavadhimudadhayo bibhrati kṣmābhṛtaḥ kṣmāṃ
yasmiṃstrailokyamevaṃ na calati tapati stātsa sūryaḥ śriye vaḥ || 87 ||
kailāse kṛttivāsā viharati virahatrāsadehoḍhakāntaḥ
śrāntaḥ śete mahāhāvadhijaladhi vinā chadmanā padmanābhaḥ |
yogodyogaikatāno gamayati sakalaṃ vāsaraṃ svaṃ svayambhū-
rbhūritrailokyācintābhṛti bhuvanavibhau yatra bhāsvānsa vo'vyāt || 88 ||
etadyanmaṇḍalaṃ khe tapati dinakṛtastā ṛco'rcīṃṣi yāni
dyotante tāni sāmānyayamapi puruṣo maṇḍale'ṇuryajūṃṣi |
evaṃ yaṃ veda vedatritayamayamayaṃ vedavedī samagro
vargaḥ svargāpavargaprakṛtiravikṛtiḥ so'stu sūryaḥ śriye vaḥ || 89 ||
nākaukaḥpratyanīkakṣatipaṭumahasāṃ vāsavāgresarāṇāṃ
sarveṣāṃ sādhu pātāṃ jagadidamaditerātmajatve same'pi |
yenādityābhidhānaṃ niratiśayaguṇairātmani nyastamastu var guṇenātmani
stutyastrailokyavandyaistridaśamunigaṇaiḥ soṃ'śumān śreyase vaḥ || 90 ||
bhūmiṃ dhāmno'bhivṛṣṭyā jagati jalamayīṃ pāvanīṃ saṃsmṛtāva- var dhāmno'tha
pyāgneyīṃ dāhaśaktyā muhurapi yajamānāṃ yathāprārthitārthaiḥ | var yajamānātmikāṃ
līnāmākāśa evāmṛtakaraghaṭitāṃ dhvāntapakṣasya parva-
ṇvevaṃ sūryo'ṣṭabhedāṃ bhava iva bhavataḥ pātu bibhratsvamūrtim || 91 ||
prākkālonnidrapadmākaraparimalanāvirbhavatpādaśobho
bhaktyā tyaktorukhedodgati divi vinatāsūnunā nīyamānaḥ |
saptāśvāptāparāntānyadhikamadharayanyo jaganti stuto'laṃ
devairdevaḥ sa pāyādapara iva murārātirahnāṃ patirvaḥ || 92 ||
yaḥ sraṣṭā'pāṃ purastādacalavarasamabhyunnaterhetureko
lokānāṃ yastrayāṇāṃ sthita upari paraṃ durvilaṅghyena dhāmnā | var ca trayāṇāṃ
sadyaḥ siddhyai prasannadyutiśubhacaturāśāmukhaḥ stādvibhakto var śuci
dvedhā vedhā ivāviṣkṛtakamalaruciḥ so'rciṣāmākaro vaḥ || 93 ||
sādridyūrvīnadīśā diśati daśa diśo darśayanprāgdṛśo yaḥ var drāk dṛśo
sādṛśyaṃ dṛśyate no sadaśaśatadṛśi traidaśe yasya deśe |
dīptāṃśurvaḥ sa diśyādaśivayugadaśādarśitadvādaśātmā
śaṃ śāstyaśvāṃśca yasyāśayavidatiśayāddandaśūkāśanādyaḥ || 94 ||
tīrthāni vyarthakāni hṛdanadasarasīnirjharāmbhojinīnāṃ
nodanvanto nudanti pratibhayamaśubhaśvabhrapātānubandhi |
āpo nākāpagāyā api kaluṣamuṣo majjatāṃ naiva yatra var svargāpagāyāḥ
trātuṃ yāte'nyalokān sa diśatu divasasyaikaheturhitaṃ vaḥ || 95 || var lokaṃ
etatpātālapaṅkaplutamiva tamasaivaikamudgāḍhamāsī-
daprajñātāpratarkyaṃ niravagati tathālakṣaṇaṃ suptamantaḥ |
yādṛksṛṣṭeḥ purastānniśi niśi sakalaṃ jāyate tādṛgeva
trailokyaṃ yadviyogādavatu ravirasau sargatulyodayo vaḥ || 96 ||
dvīpe yo'stācalo'sminbhavati khalu sa evāparatrodayādri-
ryā yāminyujjvalendudyutiriha divaso'nyatra tīvrātapaḥ sā |
yadvaśyau deśakālāviti niyamayato no tu yaṃ deśakālā- var nu
vavyātsa svaprabhutvāhitabhuvanahito heturahnāmino vaḥ || 97 ||
vyagrairagryagrahendugrasanaguru bharairno samagrairudagraiḥ var gurutaraiḥ
pratyagrairīṣadugrairudayagirigato gogaṇairgaurayan gām |
udgāḍhārcirvilīnāmaranagaranagagrāvagarbhāmivāhnā-
magre śreyo vidhatte glapayatu gahanaṃ sa grahagrāmaṇīrvaḥ || 98 ||
yoniḥ sāmnāṃ vidhātā madhuripurajito dhūrjaṭiḥ śaṅkaro'sau
mṛtyuḥ kālo'lakāyāḥ patirapi dhanadaḥ pāvako jātavedāḥ |
itthaṃ sañjñā ḍavitthādivadamṛtabhujāṃ yā yadṛcchāpravṛttā-
stāsāmeko'bhidheyastadanuguṇaguṇairyaḥ sa sūryo'vatādvaḥ || 99 || var gaṇaiḥ
devaḥ kiṃ bāndhavaḥ syātpriyasuhṛdathavā''cārya āhosvidaryo var āryaḥ
rakṣā cakṣurnu dīpo gururuta janako jīvitaṃ bījamojaḥ |
evaṃ nirṇīyate yaḥ ka iva na jagatāṃ sarvathā sarvadā'sau var sarvadāḥ
sarvākāropakārī diśatu daśaśatābhīṣurabhyarthitaṃ vaḥ || 100 ||
ślokā lokasya bhūtyai śatamiti racitāḥ śrīmayūreṇa bhaktyā
yuktaścaitānpaṭhedyaḥ sakṛdapi puruṣaḥ sarvapāpairvimuktaḥ |
ārogyaṃ satkavitvaṃ matimatulabalaṃ kāntimāyuḥprakarṣaṃ
vidyāmaiśvaryamarthaṃ sutamapi labhate so'tra sūryaprasādāt || 101 ||
iti śrīmayūrakavipraṇītaṃ sūryaśatakaṃ samāptam |
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ सूर्यशतकम् ॥
महाकविश्रीमयूरप्रणीतम्
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
जम्भारातीभकुम्भोद्भवमिव दधतः सान्द्रसिन्दूररेणुं
रक्ताः सिक्ता इवौघैरुदयगिरितटीधातुधाराद्रवस्य । वर् सक्तैः
आयान्त्या तुल्यकालं कमलवनरुचेवारुणा वो विभूत्यै
भूयासुर्भासयन्तो भुवनमभिनवा भानवो भानवीयाः ॥ 1 ॥
भक्तिप्रह्वाय दातुं मुकुलपुटकुटीकोटरक्रोडलीनां
लक्ष्मीमाक्रष्टुकामा इव कमलवनोद्धाटनं कुर्वते ये ।
कालाकारान्धकाराननपतितजगत्साध्वसध्वंसकल्याः
कल्याणं वः क्रियासुः किसलयरुचयस्ते करा भास्करस्य ॥ 2 ॥
गर्भेष्वम्भोरुहाणां शिखरिषु च शिताग्रेषु तुल्यं पतन्तः
प्रारम्भे वासरस्य व्युपरतिसमये चैकरूपास्तथैव ।
निष्पर्यायं प्रवृत्तास्त्रिभुवनभवनप्राङ्गणे पान्तु युष्मा-
नूष्माणं सन्तताध्वश्रमजमिव भृशं बिभ्रतो ब्रध्नपादाः ॥ 3 ॥
प्रभ्रश्यत्युत्तरीयत्विषि तमसि समुद्दीक्ष्य वीतावृतीन्प्रा-
ग्जन्तूंस्तन्तून्यथा यानतनु वितनुते तिग्मरोचिर्मरीचीन् ।
ते सान्द्रीभूय सद्यः क्रमविशददशाशादशालीविशालं
शश्वत्सम्पादयन्तोऽम्बरममलमलं मङ्गलं वो दिशन्तु ॥ 4 ॥
न्यक्कुर्वन्नोषधीशे मुषितरुचि शुचेवौषधीः प्रोषिताभा
भास्वद्ग्रावोद्गतेन प्रथममिव कृताभ्युद्गतिः पावकेन ।
पक्षच्छेदव्रणासृक्स्रुत इव दृषदो दर्शयन्प्रातरद्रे-
राताम्रस्तीव्रभानोरनभिमतनुदे स्ताद्गभस्त्युद्गमो वः ॥ 5 ॥
शीर्णघ्राणाङ्घ्रिपाणीन्व्रणिभिरपघनैर्घर्घराव्यक्तघोषान्
दीर्घाघ्रातानघौघै पुनरपि घटयत्येक उल्लाघयन् यः ।
घर्मांशोस्तस्य वोऽन्तर्द्विगुणघनघृणानिघ्ननिर्विघ्नवृत्ते-
र्दत्तार्घाः सिद्धसङ्घैर्विदधतु घृणयः शीघ्रमंहोविधातम् ॥ 6 ॥
बिभ्राणा वामनत्वं प्रथममथ तथैवांशवः प्रांशवो वः
क्रान्ताकाशान्तरालास्तदनु दशदिशः पूरयन्तस्ततोऽपि ।
ध्वान्तादाच्छिद्य देवद्विष इव बलितो विश्वमाश्वश्नुवानाः वर् देवद्रुह
कृच्छ्राण्युच्छ्रायहेलोपहसितहरयो हारिदश्वा हरन्तु ॥ 7 ॥
उद्गाढेनारुणिम्ना विदधति बहुलं येऽरुणस्यारुणत्वं
मूर्धोद्धूतौ खलीनक्षतरुधिररुचो ये रथाश्वाननेषु ।
शैलानां शेखरत्वं श्रितशिखरिशिखास्तन्वते ये दिशन्तु वर् शिखरशिखाः
प्रेङ्खन्तः खे खरांशोः खचितदिनमुखास्ते मयूखाः सुखं वः ॥ 8 ॥
दत्तानन्दाः प्रजानां समुचितसमयाकृष्टसृष्टैः पयोभिः वर् अक्लिष्टसृष्टैः
पूर्वाह्णे विप्रकीर्णा दिशि दिशि विरमत्यह्नि संहारभाजः ।
दीप्तांशोर्दीर्घदुःखप्रभवभवभयोदन्वदुत्तारनावो
गावो वः पावनानां परमपरिमितां प्रीतिमुत्पादयन्तु ॥ 9 ॥
बन्धध्वंसैकहेतुं शिरसि नतिरसाबद्धसन्ध्याञ्जलीनां
लोकानां ये प्रबोधं विदधति विपुलाम्भोजखण्डाशयेव ।
युष्माकं ते स्वचित्तप्रथितपृथुतरप्रार्थनाकल्पवृक्षाः वर् प्रथिम
कल्पन्तां निर्विकल्पं दिनकरकिरणाः केतवः कल्मषस्य ॥ 10 ॥
धारा रायो धनायापदि सपदि करालम्बभूताः प्रपाते
तत्त्वालोकैकदीपास्त्रिदशपतिपुरप्रस्थितौ वीथ्य एव ।
निर्वाणोद्योगियोगिप्रगमनिजतनुद्वारि वेत्रायमाणा-
स्त्रायन्तां तीव्रभानोर्दिवसमुखसुखा रश्मयः कल्मषाद्वः ॥ 11 ॥
वर् तीव्रभासः वर् कश्मलाद्वः
प्राचि प्रागाचरन्त्योऽनतिचिरमचले चारुचूडामणित्वं
मुञ्चन्त्यो रोचनाम्भः प्रचुरमिव दिशामुच्चकैश्चर्चनाय ।
चाटूत्कैश्चक्रनाम्नां चतुरमविचलैर्लोचनैरर्च्यमाना- वर् सुचिरं
श्चेष्टन्तां चिन्तितानामुचितमचरमाश्चण्डरोचीरुचो वः ॥ 12 ॥
एकं ज्योतिर्दृशौ द्वे त्रिजगति गदितान्यब्जजास्यैश्चतुर्भि-
र्भूतानां पञ्चमं यान्यलमृतुषु तथा षट्सु नानाविधानि ।
युष्माकं तानि सप्तत्रिदशमुनिनुतान्यष्टदिग्भाञ्जि भानो-
र्यान्ति प्राह्णे नवत्वं दश दधतु शिवं दीधितीनां शतानि ॥ 13 ॥ वर् ददतु
आवृत्तिभ्रान्तविश्वाः श्रममिव दधतः शोषिणः स्वोष्मणेव
ग्रीष्मे दावाग्नितप्ता इव रसमसकृद्ये धरित्र्या धयन्ति ।
ते प्रावृष्यात्तपानातिशयरुज इवोद्वान्ततोया हिमर्तौ
मार्तण्डस्याप्रचण्डाश्चिरमशुभभिदेऽभीषवो वो भवन्तु ॥ 14 ॥
तन्वाना दिग्वधूनां समधिकमधुरालोकरम्यामवस्था-
मारुढप्रौढिलेशोत्कलितकपिलिमालङ्कृतिः केवलैव ।
उज्जृम्भाम्भोजनेत्रद्युतिनि दिनमुखे किञ्चिदुद्भिद्यमाना
श्मश्रुश्रेणीव भासां दिशतु दशशती शर्म घर्मत्विषो वः ॥ 15 ॥
मौलीन्दोर्मैष मोषीद्द्युतिमिति वृषभाङ्केन यः शङ्किनेव
प्रत्यग्रोद्घाटिताम्भोरुहकुहरगुहासुस्थितेनेव धात्रा ।
कृष्णेन ध्वान्तकृष्णस्वतनुपरिभवत्रस्नुनेव स्तुतोऽलं
त्राणाय स्तात्तनीयानपि तिमिररिपोः स त्विषामुद्गमो वः ॥ 16 ॥
विस्तीर्णं व्योम दीर्घाः सपदि दश दिशो व्यस्तवेलाम्भसोऽब्धीन्
कुर्वद्भिर्दृश्यनानानगनगरनगाभोगपृथ्वीं च पृथ्वीम् ।
पद्मिन्युच्छ्वास्यते यैरुषसि जगदपि ध्वंसयित्वा तमिस्रा-
मुस्रा विस्रंसयन्तु द्रुतमनभिमतं ते सहस्रत्विषो वः ॥ 17 ॥ वर् विस्रावयन्तु
अस्तव्यस्तत्वशून्यो निजरुचिरनिशानश्वरः कर्तुमीशो
विश्वं वेश्मेव दीपः प्रतिहततिमिरं यः प्रदेशस्थितोऽपि ।
दिक्कालापेक्षयासौ त्रिभुवनमटतस्तिग्मभानोर्नवाख्यां
यातः शातक्रतव्यां दिशि दिशतु शिवं सोऽर्चिषामुद्गमो वः ॥ 18 ॥
मागान्म्लानिं मृणाली मृदुरिति दययेवाप्रविष्टोऽहिलोकं
लोकालोकस्य पार्श्वं प्रतपति न परं यस्तदाख्यार्थमेव ।
ऊर्ध्वं ब्रह्माण्डखण्डस्फुटनभयपरित्यक्तदैर्घ्यो द्युसीम्नि
स्वेछावश्यावकाशावधिरवतु स वस्तापनो रोचिरोघः ॥ 19 ॥
अश्यामः काल एको न भवति भुवनान्तोऽपि वीतेऽन्धकारे वर् वीतान्धकारः
सद्यः प्रालेयपादो न विलयमचलश्चन्द्रमा अप्युपैति ।
बन्धः सिद्धाञ्जलीनां न हि कुमुदवनस्यापि यत्रोज्जिहाने
तत्प्रातः प्रेक्षणीयं दिशतु दिनपतेर्धाम कामाधिकं वः ॥ 20 ॥
यत्कान्तिं पङ्कजानां न हरति कुरुते प्रत्युताधिक्यरम्यां वर् प्रत्युतातीव रम्यां
नो धत्ते तारकाभां तिरयति नितरामाशु यन्नित्यमेव । वर् नाधत्ते
कर्तुं नालं निमेषं दिवसमपि परं यत्तदेकं त्रिलोक्या-
श्चक्षुः सामान्यचक्षुर्विसदृशमघभिद्भास्वतस्तान्महो वः ॥ 21 ॥
क्ष्मां क्षेपीयः क्षपाम्भःशिशिरतरजलस्पर्शतर्षादृतेव
द्रागाशा नेतुमाशाद्विरदकरसरःपुष्कराणीव बोधम् ।
प्रातः प्रोल्लङ्घ्य विष्णोः पदमपि घृणयेवातिवेगाद्दवीय-
स्युद्दाम द्योतमाना दहतु दिनपतेर्दुर्निमित्तं द्युतिर्वः ॥ 22 ॥
नो कल्पापायवायोरदयरयदलत्क्ष्माधरस्यापि गम्या वर् शम्या
गाढोद्गीर्णोज्ज्वलश्रीरहनि न रहिता नो तमःकज्जलेन ।
प्राप्तोत्पत्तिः पतङ्गान्न पुनरुपगता मोषमुष्णत्विषो वो
वर्तिः सैवान्यरूपा सुखयतु निखिलद्वीपदीपस्य दीप्तिः ॥ 23 ॥
निःशेषाशावपूरप्रवणगुरुगुणश्लाघनीयस्वरूपा
पर्याप्तं नोदयादौ दिनगमसमयोपप्लवेऽप्युन्नतैव ।
अत्यन्तं यानभिज्ञा क्षणमपि तमसा साकमेकत्र वस्तुं
ब्रध्नस्येद्धा रुचिर्वो रुचिरिव रुचितस्याप्तये वस्तुनोस्तु ॥ 24 ॥ वर् चिरुरस्य, रुचिरस्य
विभ्राणः शक्तिमाशु प्रशमितबलवत्तारकौर्जित्यगुर्वीं
कुर्वाणो लीलयाधः शिखिनमपि लसच्चन्द्रकान्तावभासम् ।
आदध्यादन्धकारे रतिमतिशयिनीमावहन्वीक्षणानां वर् आदेयादीक्षणानां
बालो लक्ष्मीमपारामपर इव गुहोऽहर्पतेरातपो वः ॥ 25 ॥
ज्योत्स्नांशाकर्षपाण्डुद्युति तिमिरमषीशेषकल्माषमीष-
ज्जृम्भोद्भूतेन पिङ्गं सरसिजरजसा सन्ध्यया शोणशोचिः ।
प्रातःप्रारम्भकाले सकलमपि जगच्चित्रमुन्मीलयन्ती
कान्तिस्तीक्ष्णत्विषोऽक्ष्णां मुदमुपनयतात्तूलिकेवातुलां वः ॥ 26 ॥
आयान्ती किं सुमेरोः सरणिररुणिता पाद्मरागैः परागै-
राहोस्वित्स्वस्य माहारजनविरचिता वैजयन्ती रथस्य ।
माञ्जिष्ठी प्रष्ठवाहावलिविधुतशिरश्चामराली नु लोकै- वर् चामरालीव
राशङ्क्यालोकितैवं सवितुरघनुदे स्तात्प्रभातप्रभा वः ॥ 27 ॥
ध्वान्तध्वंसं विधत्ते न तपति रुचिमन्नातिरूपं व्यनक्ति
न्यक्त्वं नीत्वापि नक्तं न वितरतितरां तावदह्नस्त्विषं यः । वर् न्यक्तामह्नि
स प्रातर्मा विरंसीदसकलपटिमा पूरयन्युष्मदाशा-
माशाकाशावकाशावतरणतरुणप्रक्रमोऽर्कप्रकाशः ॥ 28 ॥
तीव्रं निर्वाणहेतुर्यदपि च विपुलं यत्प्रकर्षेण चाणु
प्रत्यक्षं यत्परोक्षं यदिह यदपरं नश्वरं शाश्वतं च ।
यत्सर्वस्य प्रसिद्धं जगति कतिपये योगिनो यद्विदन्ति
ज्योतिस्तद्द्विप्रकारं सवितुरवतु वो बाह्यमाभ्यन्तरं च ॥ 29 ॥
रत्नानां मण्डनाय प्रभवति नियतोद्देशलब्धावकाशं
वह्नेर्दार्वादि दग्धुं निजजडिमतया कर्तुमानन्दमिन्दोः ।
यच्च त्रैलोक्यभूषाविधिरघदहनं ह्लादि वृष्ट्याशु तद्वो वर् यत्तु
बाहुल्योत्पाद्यकार्याधिकतरमवतादेकमेवार्कतेजः ॥ 30 ॥
मीलच्चक्षुर्विजिह्मश्रुति जडरसनं निघ्नितघ्राणवृत्ति
स्वव्यापाराक्षमत्वक्परिमुषितमनः श्वासमात्रावशेषम् ।
विस्रस्ताङ्गं पतित्वा स्वपदपहरतादश्रियं वोऽर्कजन्मा वर् अप्रियं
कालव्यालावलीढं जगदगद इवोत्थापयन्प्राक्प्रतापः ॥ 31 ॥
निःशेषं नैशमम्भः प्रसभमपनुदन्नश्रुलेशानुकारि
स्तोकस्तोकापनीतारुणरुचिरचिरादस्तदोषानुषङ्गः ।
दाता दृष्टिं प्रसन्नां त्रिभुवननयनस्याशु युष्मद्विरुद्धं
वध्याद्ब्रध्नस्य सिद्धाञ्जनविधिरपरः प्राक्तनोऽर्चिःप्रचारः ॥ 32 ॥
भूत्वा जम्भस्य भेत्तुः ककुभि परिभवारम्भभूः शुभ्रभानो- वर् स्थित्वा
र्बिभ्राणा बभ्रुभावं प्रसभमभिनवाम्भोजजृम्भाप्रगल्भा ।
भूषा भूयिष्ठशोभा त्रिभुवनभवनस्यास्य वैभाकरी प्राग्-
विभ्रान्ता भ्राजमाना विभवतु विभवोद्भूतये सा विभा वः ॥ 33 ॥ वर् निर्भान्ति, विभ्रान्ति
संसक्तं सिक्तमूलादभिनवभुवनोद्यानकौतूहलिन्या
यामिन्या कन्ययेवामृतकरकलशावर्जितेनामृतेन ।
अर्कालोकः क्रियाद्वो मुदमुदयशिरश्चक्रवालालवाला-
दुद्यन्बालप्रवालप्रतिमरुचिरहःपादपप्राक्प्ररोहः ॥ 34 ॥
भिन्नं भासारुणस्य क्वचिदभिनवया विद्रुमाणां त्विषेव
त्वङ्न्नक्षत्ररत्नद्युतिनिकरकरालान्तरालं क्वचिच्च ।
नान्तर्निःशेषकृष्णश्रियमुदधिमिव ध्वान्तराशिं पिबन्स्ता-
दौर्वः पूर्वोऽप्यपूर्वोऽग्निरिव भवदघप्लुष्टयेऽर्कावभासः ॥ 35 ॥
गन्धर्वैर्गद्यपद्यव्यतिकरितवचोहृद्यमातोद्यवाद्यै-
राद्यैर्यो नारदाद्यैर्मुनिभिरभिनुतो वेदवेद्यैर्विभिद्य ।
वर् वीतवेद्यैर्विविद्य, वेदविद्भिर्विभिद्य
आसाद्यापद्यते यं पुनरपि च जगद्यौवनं सद्य उद्य-
न्नुद्द्योतो द्योतितद्यौर्द्यतु दिवसकृतोऽसाववद्यानि वोऽद्य ॥ 36 ॥
आवानैश्चन्द्रकान्तैश्च्युततिमिरतया तानवात्तारकाणा- वर् आवान्तैः
मेणाङ्कालोकलोपादुपहतमहसामोषधीनां लयेन ।
आरादुत्प्रेक्ष्यमाणा क्षणमुदयतटान्तर्हितस्याहिमांशो-
राभा प्राभातिकी वोऽवतु न तु नितरां तावदाविर्भवन्ती ॥ 37 ॥
सानौ सा नौदये नारुणितदलपुनर्यौवनानां वनाना- वर् लसद्यौवनानां
मालीमालीढपूर्वा परिहृतकुहरोपान्तनिम्ना तनिम्ना ।
भा वोऽभावोपशान्तिं दिशतु दिनपतेर्भासमाना समाना-
राजी राजीवरेणोः समसमयमुदेतीव यस्या वयस्या ॥ 38 ॥
उज्जृम्भाम्भोरुहाणां प्रभवति पयसां या श्रिये नोष्णतायै
पुष्णात्यालोकमात्रं न तु दिशति दृशां दृश्यमाना विधातम् ।
पूर्वाद्रेरेव पूर्वं दिवमनु च पुनः पावनी दिङ्मुखाना- वर् ततः
मेनांस्यैनी विभासौ नुदतु नुतिपदैकास्पदं प्राक्तनी वः ॥ 39 ॥
वाचां वाचस्पतेरप्यचलभिदुचिताचार्यकाणां प्रपञ्चै-
र्वैरञ्चानां तथोच्चारितचतुरृचां चाननानां चतुर्णाम् । वर् रुचिर
उच्येतार्चासु वाच्यच्युतिशुचिचरितं यस्य नोच्चैर्विविच्य वर् अर्चास्ववाच्य
प्राच्यं वर्चश्चकासच्चिरमुपचिनुतात्तस्य चण्डार्चिषो वः ॥ 40 ॥ वर् श्रियं
मूर्ध्न्यद्रेर्धातुरागस्तरुषु किसलयो विद्रुमौघः समुद्रे
वर् – किसलयाद्विद्रुमौघात्समुद्रे
दिङ्मातङ्गोत्तमाङ्गेष्वभिनवनिहितः सान्द्रसिन्दूररेणुः ।
वर् विहितः, निहितात्सन्द्रसिन्दूररेणोः
सीम्नि व्योम्नश्च हेम्नः सुरशिखरिभुवो जायते यः प्रकाशः
शोणिम्नासौ खरांशोरुषसि दिशतु वः शर्म शोभैकदेशः ॥ 41 ॥
अस्ताद्रीशोत्तमाङ्गे श्रितशशिनि तमःकालकूटे निपीते
याति व्यक्तिं पुरस्तादरुणकिसलये प्रत्युषःपारिजाते ।
उद्यन्त्यारक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता तीक्ष्णभानो-
वर् रुचिरतरोद्वीक्षिता वर् तीव्रभासः
र्लक्ष्मीर्लक्ष्मीरिवास्तु स्फुटकमलपुटापाश्रया श्रेयसे वः ॥ 42 ॥ वर् पुटोपाश्रय
नोदन्वाञ्जन्मभूमिर्न तदुदरभुवो बान्धवाः कौस्तुभाद्या
यस्याः पद्मं न पाणौ न च नरकरिपूरःस्थली वासवेश्म ।
तेजोरूपापरैव त्रिषु भुवनतलेष्वादधाना व्यवस्थां वर् त्रिभुवनभवने
सा श्रीः श्रेयांसि दिश्यादशिशिरमहसो मण्डलाग्रोद्गता वः ॥ 43 ॥
॥ इति द्युतिवर्णनम् ॥ वर् तेजोवर्णनम्
॥ अथ अश्ववर्णनम् ॥
रक्षन्त्वक्षुण्णहेमोपलपटलमलं लाघवादुत्पतन्तः
पातङ्गाः पङ्ग्ववज्ञाजितपवनजवा वाजिनस्ते जगन्ति ।
येषां वीतान्यचिह्नोन्नयमपि वहतां मार्गमाख्याति मेरा-
वुद्यन्नुद्दामदीप्तिर्द्युमणिमणिशिलावेदिकाजातवेदाः ॥ 44 ॥
प्लुष्टाः पृष्ठेंऽशुपातैरतिनिकटतया दत्तदाहातिरेकै-
रेकाहाक्रान्तकृत्स्नत्रिदिवपथपृथुश्वासशोषाः श्रमेण ।
तीव्रोदन्यास्त्वरन्तामहितविहतये सप्तयः सप्तसप्ते-
रभ्याशाकाशगङ्गाजलसरलगलावाङ्नताग्रानना वः ॥ 45 ॥ वर् गलवर्जिताग्राननाः
मत्वान्यान्पार्श्वतोऽश्वान् स्फटिकतटदृषद्दृष्टदेहा द्रवन्ती
व्यस्तेऽहन्यस्तसन्ध्येयमिति मृदुपदा पद्मरागोपलेषु ।
सादृश्यादृश्यमूर्तिर्मरकतकटके क्लिष्टसूता सुमेरो-
र्मूर्धन्यावृत्तिलब्धध्रुवगतिरवतु ब्रध्नवाहावलिर्वः ॥ 46 ॥ वर् द्रुत
हेलालोलं वहन्ती विषधरदमनस्याग्रजेनावकृष्टा
स्वर्वाहिन्याः सुदूरं जनितजवजया स्यन्दनस्य स्यदेन ।
निर्व्याजं तायमाने हरितिमनि निजे स्फीतफेनाहितश्री- वर् स्फीतफेनास्मितश्रीः
रश्रेयांस्यश्वपङ्क्तिः शमयतु यमुनेवापरा तापनी वः ॥ 47 ॥
मार्गोपान्ते सुमेरोर्नुवति कृतनतौ नाकधाम्नां निकाये
वीक्ष्य व्रीडानतानां प्रतिकुहरमुखं किन्नरीणां मुखानि ।
सूतेऽसूयत्यपीषज्जडगति वहतां कन्धरार्धैर्वलद्भि- वर् कन्धराग्रैः
र्वाहानां व्यस्यताद्वः सममसमहरेर्हेषितं कल्मषाणि ॥ 48 ॥
धुन्वन्तो नीरदालीर्निजरुचिहरिताः पार्श्वयोः पक्षतुल्या-
स्तालूत्तानैः खलीनैः खचितमुखरुचश्च्योतता लोहितेन ।
उड्डीयेव व्रजन्तो वियति गतिवशादर्कवाहाः क्रियासुः
क्षेमं हेमाद्रिहृद्यद्रुमशिखरशिरःश्रेणिशाखाशुका वः ॥ 49 ॥
॥ इत्यश्ववर्णनम् ॥
॥ अथ अरुणवर्णनम् ॥
प्रातः शैलाग्ररङ्गे रजनिजवनिकापायसंलक्ष्यलक्ष्मी-
र्विक्षिप्तापूर्वपुष्पाञ्जलिमुडुनिकरं सूत्रधारायमाणः ।
यामेष्वङ्केष्विवाह्नः कृतरुचिषु चतुर्ष्वेव जातप्रतिष्ठा- वर् यातः प्रतिष्ठां
मव्यात्प्रस्तावयन्वो जगदटनमहानाटिकां सूर्यसूतः ॥ 50 ॥
आक्रान्त्या वाह्यमानं पशुमिव हरिणा वाहकोऽग्र्यो हरीणां
भ्राम्यन्तं पक्षपाताज्जगति समरुचिः सर्वकर्मैकसाक्षी ।
शत्रुं नेत्रश्रुतीनामवजयति वयोज्येष्ठभावे समेऽपि
स्थाम्नां धाम्नां निधिर्यः स भवदघनुदे नूतनः स्तादनूरुः ॥ 51 ॥
दत्तार्घैर्दूरनम्रैर्वियति विनयतो वीक्षितः सिद्धसार्थैः वर् सिद्धसाध्यैः
सानाथ्यं सारथिर्वः स दशशतरुचेः सातिरेकं करोतु ।
आपीय प्रातरेव प्रततहिमपयःस्यन्दिनीरिन्दुभासो
यः काष्ठादीपनोऽग्रे जडित इव भृशं सेवते पृष्ठतोऽर्कम् ॥ 52 ॥
मुञ्चन्रश्मीन्दिनादौ दिनगमसमये संहरंश्च स्वतन्त्र-
स्तोत्रप्रख्यातवीर्योऽविरतहरिपदाक्रान्तिबद्धाभियोगः । वर् वितत
कालोत्कर्षाल्लघुत्वं प्रसभमधिपतौ योजयन्यो द्विजानां
सेवाप्रीतेन पूष्णात्मसम इव कृतस्त्रायतां सोऽरुणो वः ॥ 53 ॥ वर् स्वसम
शातः श्यामालतायाः परशुरिव तमोऽरण्यवह्नेरिवार्चिः वर् दाहे दवाभः
प्राच्येवाग्रे ग्रहीतुं ग्रहकुमुदवनं प्रागुदस्तोऽग्रहस्तः ।
वर् प्राचीवाग्रे, ग्रहकुमुदरुचिं
ऐक्यं भिन्दन्द्युभूम्योरवधिरिव विधातेव विश्वप्रबोधे
वाहानां वो विनेता व्यपनयतु विपन्नाम धामाधिपस्य ॥ 54 ॥
पौरस्त्यस्तोयदर्तोः पवन इव पतत्पावकस्येव धूमो वर् पतन्
विश्वस्येवादिसर्गः प्रणव इव परं पावनो वेदराशेः
सन्ध्यानृत्योत्सवेच्छोरिव मदनरिपोर्नन्दिनान्दीनिनादः
सौरस्याग्रे सुखं वो वितरतु विनतानन्दनः स्यन्दनस्य ॥ 55 ॥ वर् स्यन्दनो वः
पर्याप्तं तप्तचामीकरकटकतटे श्लिष्टशीतेतरांशा-
वासीदत्स्यन्दनाश्वानुकृतिमरकते पद्मरागायमाणः । वर् अश्वानुकृतमरकते
यः सोत्कर्षां विभूषां कुरुत इव कुलक्ष्माभृदीशस्य मेरो-
रेनांस्यह्नाय दूरं गमयतु स गुरुः काद्रवेयद्विषो वः ॥ 56 ॥
नीत्वाश्वान्सप्त कक्षा इव नियमवशं वेत्रकल्पप्रतोद- वर् कक्ष्या
स्तूर्णं ध्वान्तस्य राशावितरजन इवोत्सारिते दूरभाजि ।
पूर्वं प्रष्ठो रथस्य क्षितिभृदधिपतीन्दर्शयंस्त्रायतां व-
स्त्रैलोक्यास्थानदानोद्यतदिवसपतेः प्राक्प्रतीहारपालः ॥ 57 ॥
वज्रिञ्जातं विकासीक्षणकमलवनं भासि नाभासि वह्ने! वर् नो भासि
तातं नत्वाश्वपार्श्वान्नय यम! महिषं राक्षसा वीक्षिताः स्थ ।
सप्तीन्सिञ्च प्रचेतः! पवन! भज जवं वित्तपावेदितस्त्वं
वन्दे शर्वेति जल्पन्प्रतिदिशमधिपान्पातु पूष्णोऽग्रणीर्वः ॥ 58 ॥
पाशानाशान्तपालादरुण वरुणतो मा ग्रहीः प्रग्रहार्थं
तृष्णां कृष्णस्य चक्रे जहिहि नहि रथो याति मे नैकचक्रः ।
योक्तुं युग्यं किमुच्चैःश्रवसमभिलषस्यष्टमं वृत्रशत्रो- वर् त्वाष्ट्रशत्रोः
स्त्यक्तान्यापेक्षविश्वोपकृतिरिव रविः शास्ति यं सोऽवताद्वः ॥ 59 ॥
नो मूर्च्छाच्छिन्नवाञ्छः श्रमविवशवपुर्नैव नाप्यास्यशोषी
पान्थः पथ्येतराणि क्षपयतु भवतां भास्वतोऽग्रेसरः सः ।
यः संश्रित्य त्रिलोकीमटति पटुतरैस्ताप्यमानो मयूखै-
रारादारामलेखामिव हरितमणिश्यामलामश्वपङ्क्तिम् ॥ 60 ॥ वर् हरिततृण
सीदन्तोऽन्तर्निमज्जज्जडखुरमुसलाः सैकते नाकनद्याः
स्कन्दन्तः कन्दरालीः कनकशिखरिणो मेखलासु स्खलन्तः ।
दूरं दूर्वास्थलोत्का मरकतदृषदि स्थास्नवो यन्न याताः
पूष्णोऽश्वाः पूरयंस्तैस्तदवतु जवनैर्हुङ्कृतेनाग्रगो वः ॥ 61 ॥ वर् प्रेरयन् हुङ्कृतैरग्रणीः
॥ इत्यरुणवर्णनम् ॥ वर् सूतवर्णनम्
॥ अथ रथवर्णनम् ॥
पीनोरःप्रेरिताभ्रैश्चरमखुरपुटाग्रस्थितैः प्रातरद्रा-
वादीर्घाङ्गैरुदस्तो हरिभिरपगतासङ्गनिःशब्दचक्रः ।
उत्तानानूरुमूर्धावनतिहठभवद्विप्रतीपप्रणामः
प्राह्णे श्रेयो विधत्तां सवितुरवतरन्व्योमवीथीं रथो वः ॥ 62 ॥ वर् प्रेयो
ध्वान्तौघध्वंसदीक्षाविधिपटु वहता प्राक्सहस्रं कराणा- वर् विधिगुरु द्राक्सहस्रं
मर्यम्णा यो गरिम्णः पदमतुलमुपानीयताध्यासनेन ।
स श्रान्तानां नितान्तं भरमिव मरुतामक्षमाणां विसोढुं
स्कन्धात्स्कन्धं व्रजन्वो वृजिनविजितये भास्वतः स्यन्दनोऽस्तु ॥ 63 ॥
योक्त्रीभूतान्युगस्य ग्रसितुमिव पुरो दन्दशूकान्दधानो
द्वेधाव्यस्ताम्बुवाहावलिविहितबृहत्पक्षविक्षेपशोभः ।
सावित्रः स्यन्दनोऽसौ निरतिशयरयप्रीणितानूरुरेनः-
क्षेपीयो वो गरुत्मानिव हरतु हरीच्छाविधेयप्रचारः ॥ 64 ॥
एकाहेनैव दीर्घां त्रिभुवनपदवीं लङ्घयन् यो लघिष्ठः वर् कृस्त्नां
पृष्ठे मेरोर्गरीयान् दलितमणिदृषत्त्विंषि पिंषञ्शिरांसि ।
सर्वस्यैवोपरिष्टादथ च पुनरधस्तादिवास्ताद्रिमूर्न्धि
ब्रध्नस्याव्यात्स एवं दुरधिगमपरिस्पन्दनः स्यन्दनो वः ॥ 65 ॥
धूर्ध्वस्ताग्र्यग्रहाणि ध्वजपटपवनान्दोलितेन्दूनि दूरं वर् दूरात्
राहौ ग्रासाभिलाषादनुसरति पुनर्दत्तचक्रव्यथानि ।
श्रान्ताश्वश्वासहेलाधुतविबुधधुनीनिर्झराम्भांसि भद्रं
देयासुर्वो दवीयो दिवि दिवसपतेः स्यन्दनप्रस्थितानि ॥ 66 ॥
अक्षे रक्षां निबध्य प्रतिसरवलयैर्योजयन्त्यो युगाग्रं
धूःस्तम्भे दग्धधूपाः प्रहितसुमनसो गोचरे कूबरस्य ।
चर्चाश्चक्रे चरन्त्यो मलयजपयसा सिद्धवध्वस्त्रिसन्ध्यं वर् चर्चां
वन्दन्ते यं द्युमार्गे स नुदतु दुरितान्यंशुमत्स्यन्दनो वः ॥ 67 ॥
उत्कीर्णस्वर्णरेणुद्रुतखुरदलिता पार्श्वयोः शश्वदश्वै- वर् रेणुर्द्रुत
रश्रान्तभ्रान्तचक्रक्रमनिखिलमिलन्नेमिनिम्ना भरेण ।
मेरोर्मूर्धन्यघं वो विघटयतु रवेरेकवीथी रथस्य
स्वोष्मोदक्ताम्बुरिक्तप्रकटितपुलिनोद्धूसरा स्वर्धुनीव ॥ 68 ॥ वर् स्वोष्मोदस्ताम्बु
नन्तुं नाकालयानामनिशमनुयतां पद्धतिः पङ्क्तिरेव वर् उपयतां
क्षोदो नक्षत्रराशेरदयरयमिलच्चक्रपिष्टस्य धूलिः ।
हेषह्लादो हरीणां सुरशिखरिदरीः पूरयन्नेमिनादो वर् नादो
यस्याव्यात्तीव्रभानोः स दिवि भुवि यथा व्यक्तचिह्नो रथो वः ॥ 69 ॥
निःस्पन्दानां विमानावलिविततदिवां देववृन्दारकाणां वर् वलितदिशा
वृन्दैरानन्दसान्द्रोद्यममपि वहतां विन्दतां वन्दितुं नो ।
मन्दाकिन्याममन्दः पुलिनभृति मृदुर्मन्दरे मन्दिराभे वर् मन्दराभे
मन्दारैर्मण्डितारं दधदरि दिनकृत्स्यन्दनः स्तान्मुदे वः ॥ 70 ॥
चक्री चक्रारपङ्क्तिं हरिरपि च हरीन् धूर्जटिर्धूर्ध्वजान्ता-
नक्षं नक्षत्रनाथोऽरुणमपि वरुणः कूबराग्रं कुबेरः ।
रंहः सङ्घः सुराणां जगदुपकृतये नित्ययुक्तस्य यस्य
स्तौति प्रीतिप्रसन्नोऽन्वहमहिमरुचेः सोऽवतात्स्यन्दनो वः ॥ 71 ॥ वर् रुच
नेत्राहीनेन मूले विहितपरिकरः सिद्धसाध्यैर्मरुद्भिः
पादोपान्ते स्तुतोऽलं बलिहरिरभसाकर्षणाबद्धवेगः ।
भ्राम्यन्व्योमाम्बुराशावशिशिरकिरणस्यन्दनः सन्ततं वो
दिश्याल्लक्ष्मीमपारामतुलितमहिमेवापरो मन्दराद्रिः ॥ 72 ॥ वर् अतुल्यां
॥ इति रथवर्णनम् ॥
॥ अथ मण्डलवर्णनम् ॥
यज्ज्यायो बीजमह्नामपहततिमिरं चक्षुषामञ्जनं य- वर् ज्यायो यद्बीजमह्नामपहृत
द्द्वारं यन्मुक्तिभाजां यदखिलभुवनज्योतिषामेकमोकः ।
यद्वृष्ट्यम्भोनिधानं धरणिरससुधापानपात्रं महद्य-
द्दिश्यादीशस्य भासां तदधीकलमलं मङ्गलं मण्डलं वः ॥ 73 ॥ वर् देवस्य
भानोः तदधिकममलं मण्डलं मङ्गलं
वेलावर्धिष्णु सिन्धोः पय इव खमिवार्धोद्गताग्य्रग्रहोडु
स्तोकोद्भिन्नस्वचिह्नप्रसवमिव मधोरास्यमस्यन्मनांसि । वर् महांसि
प्रातः पूष्णोऽशुभानि प्रशमयतु शिरःशेखरीभूतमद्रेः
पौरस्त्यस्योद्गभस्तिस्तिमिततमतमःखण्डनं मण्डलं वः ॥ 74 ॥
प्रत्युप्तस्तप्तहेमोज्ज्वलरुचिरचलः पद्मरागेण येन
ज्यायः किञ्जल्कपुञ्जो यदलिकुलशितेरम्बरेन्दीवरस्य ।
कालव्यालस्य चिह्नं महिततममहोमूर्न्धि रत्नं महद्य-
द्दीप्तांशोः प्रातरव्यात्तदविकलजगन्मण्डनं मण्डलं वः ॥ 75 ॥
कस्त्राता तारकाणां पतति तनुरवश्यायबिन्दुर्यथेन्दु-
र्विद्राणा दृक्स्मरारेरुरसि मुररिपोः कौस्तुभो नोद्गभस्तिः ।
वह्नेः सापह्नवेव द्युतिरुदयगते यत्र तन्मण्डलं वो
मार्तण्डीयं पुनीताद्दिवि भुवि च तमांसीव मृष्णन्महांसि ॥ 76 ॥
यत्प्राच्यां प्राक्चकास्ति प्रभवति च यतः प्राच्यसावुज्जिहाना-
दिद्धं मध्ये यदह्नो भवति ततरुचा येन चोत्पाद्यतेऽहः ।
यत्पर्यायेण लोकानवति च जगतां जीवितं यच्च तद्वो
विश्वानुग्राहि विश्वं सृजदपि च रवेर्मण्डलं मुक्तयेऽस्तु ॥ 77 ॥
शुष्यन्त्यूढानुकारा मकरवसतयो मारवीणां स्थलीनां
येनोत्तप्ताः स्फुटन्तस्तडिति तिलतुलां यान्त्यगेन्द्रा युगान्ते । वर् चटिति
तच्चण्डांशोरकाण्डत्रिभुवनदहनाशङ्कया धाम कृच्छात् वर् कृत्स्नं
संहृत्यालोकमात्रं प्रलघु विदधतः स्तान्मुदे मण्डलं वः ॥ 78 ॥ वर् आहृत्यालोकमात्रं प्रतनु
उद्यद्द्यूद्यानवाप्यां बहुलतमतमःपङ्कपूरं विदार्य वर् बहल
प्रोद्भिन्नं पत्रपार्श्वेष्वविरलमरुणच्छायया विस्फुरन्त्या ।
कल्याणानि क्रियाद्वः कमलमिव महन्मण्डलं चण्डभानो- वर् चण्डरश्मेः
रन्वीतं तृप्तिहेतोरसकृदलिकुलाकारिणा राहुणा यत् ॥ 79 ॥
चक्षुर्दक्षद्विषो यन्न तु दहति पुरः पूरयत्येव कामं वर् न दहति नितरां पुनः
नास्तं जुष्टं मरुद्भिर्यदिह नियमिनां यानपात्रं भवाब्धौ ।
यद्वीतश्रान्ति शश्वद्भ्रमदपि जगतां भ्रान्तिमभ्रान्ति हन्ति
ब्रध्नस्याख्याद्विरुद्धक्रियमथ च हिताधायि तन्मण्डलं वः ॥ 80 ॥
॥ इति मण्डलवर्णनम् ॥
॥ अथ सूर्यवर्णनम् ।
सिद्धैः सिद्धान्तमिश्रं श्रितविधि विबुधैश्चारणैश्चाटुगर्भं
गीत्या गन्धर्वमुख्यैर्मुहुरहिपतिभिर्यातुधानैर्यतात्म ।
सार्धं साध्यैर्मुनीन्द्रैर्मुदितमतमनो मोक्षिभिः पक्षपाता- वर् मोक्षुभिः
त्प्रातः प्रारभ्यमाणस्तुतिरवतु रविर्विश्ववन्द्योदयो वः ॥ 81 ॥
भासामासन्नभावादधिकतरपटोश्चक्रवालस्य तापा-
च्छेदादच्छिन्नगच्छत्तुरगखुरपुटन्यासनिःशङ्कटङ्कैः । वर् न्यस्त
निःसङ्गस्यन्दनाङ्गभ्रमणनिकषणात्पातु वस्त्रिप्रकारं वर् त्रिप्रकारैः
तप्तांशुस्तत्परीक्षापर इव परितः पर्यटन्हाटकाद्रिम् ॥ 82 ॥
नो शुष्कं नाकनद्या विकसितकनकाम्भोजया भ्राजितं तु वर् कनकाम्भोरुहा
प्लुष्टा नैवोपभोग्या भवति भृशतरं नन्दनोद्यानलक्ष्मीः ।
नो शृङ्गाणि द्रुतानि द्रुतममरगिरेः कालधौतानि धौता-
नीद्धं धाम द्युमार्गे म्रदयति दयया यत्र सोऽर्कोऽवताद्वः ॥ 83 ॥
ध्वान्तस्यैवान्तहेतुर्न भवति मलिनैकात्मनः पाप्मनोऽपि
प्राक्पादोपान्तभाजां जनयति न परं पङ्कजानां प्रबोधम् ।
कर्ता निःश्रेयसानामपि न तु खलु यः केवलं वासराणां
सोऽव्यादेकोद्यमेच्छाविहितबहुबृहद्विश्वकार्योऽर्यमा वः ॥ 84 ॥
लोटँल्लोष्टाविचेष्टः श्रितशयनतलो निःसहीभूतदेहः
सन्देही प्राणितव्ये सपदि दश दिशः प्रेक्षमाणोऽन्धकाराः ।
निःश्वासायासनिष्ठः परमपरवशो जायते जीवलोकः वर् चिरतरवशो
शोकेनेवान्यलोकानुदयकृति गते यत्र सोऽर्कोऽवताद्वः ॥ 85 ॥ वर् लोकाभ्युदय
क्रामँल्लोलोऽपि लोकाँस्तदुपकृतिकृतावाश्रितः स्थैर्यकोटिं
नॄणां दृष्टिं विजिह्मां विदधदपि करोत्यन्तरत्यन्तभद्राम् ।
यस्तापस्यापि हेतुर्भवति नियमिनामेकनिर्वाणदायी
भूयात्स प्रागवस्थाधिकतरपरिणामोदयोऽर्कः श्रिये वः ॥ 86 ॥
व्यापन्नर्तुर्न कालो व्यभिचरति फलं नौषधीर्वृष्टिरिष्टा
नैष्टैस्तृप्यन्ति देवा न हि वहति मरुन्निर्मलाभानि भानि ।
आशाः शान्ता न भिन्दन्त्यवधिमुदधयो बिभ्रति क्ष्माभृतः क्ष्मां
यस्मिंस्त्रैलोक्यमेवं न चलति तपति स्तात्स सूर्यः श्रिये वः ॥ 87 ॥
कैलासे कृत्तिवासा विहरति विरहत्रासदेहोढकान्तः
श्रान्तः शेते महाहावधिजलधि विना छद्मना पद्मनाभः ।
योगोद्योगैकतानो गमयति सकलं वासरं स्वं स्वयम्भू-
र्भूरित्रैलोक्याचिन्ताभृति भुवनविभौ यत्र भास्वान्स वोऽव्यात् ॥ 88 ॥
एतद्यन्मण्डलं खे तपति दिनकृतस्ता ऋचोऽर्चींषि यानि
द्योतन्ते तानि सामान्ययमपि पुरुषो मण्डलेऽणुर्यजूंषि ।
एवं यं वेद वेदत्रितयमयमयं वेदवेदी समग्रो
वर्गः स्वर्गापवर्गप्रकृतिरविकृतिः सोऽस्तु सूर्यः श्रिये वः ॥ 89 ॥
नाकौकःप्रत्यनीकक्षतिपटुमहसां वासवाग्रेसराणां
सर्वेषां साधु पातां जगदिदमदितेरात्मजत्वे समेऽपि ।
येनादित्याभिधानं निरतिशयगुणैरात्मनि न्यस्तमस्तु वर् गुणेनात्मनि
स्तुत्यस्त्रैलोक्यवन्द्यैस्त्रिदशमुनिगणैः सोंऽशुमान् श्रेयसे वः ॥ 90 ॥
भूमिं धाम्नोऽभिवृष्ट्या जगति जलमयीं पावनीं संस्मृताव- वर् धाम्नोऽथ
प्याग्नेयीं दाहशक्त्या मुहुरपि यजमानां यथाप्रार्थितार्थैः । वर् यजमानात्मिकां
लीनामाकाश एवामृतकरघटितां ध्वान्तपक्षस्य पर्व-
ण्वेवं सूर्योऽष्टभेदां भव इव भवतः पातु बिभ्रत्स्वमूर्तिम् ॥ 91 ॥
प्राक्कालोन्निद्रपद्माकरपरिमलनाविर्भवत्पादशोभो
भक्त्या त्यक्तोरुखेदोद्गति दिवि विनतासूनुना नीयमानः ।
सप्ताश्वाप्तापरान्तान्यधिकमधरयन्यो जगन्ति स्तुतोऽलं
देवैर्देवः स पायादपर इव मुरारातिरह्नां पतिर्वः ॥ 92 ॥
यः स्रष्टाऽपां पुरस्तादचलवरसमभ्युन्नतेर्हेतुरेको
लोकानां यस्त्रयाणां स्थित उपरि परं दुर्विलङ्घ्येन धाम्ना । वर् च त्रयाणां
सद्यः सिद्ध्यै प्रसन्नद्युतिशुभचतुराशामुखः स्ताद्विभक्तो वर् शुचि
द्वेधा वेधा इवाविष्कृतकमलरुचिः सोऽर्चिषामाकरो वः ॥ 93 ॥
साद्रिद्यूर्वीनदीशा दिशति दश दिशो दर्शयन्प्राग्दृशो यः वर् द्राक् दृशो
सादृश्यं दृश्यते नो सदशशतदृशि त्रैदशे यस्य देशे ।
दीप्तांशुर्वः स दिश्यादशिवयुगदशादर्शितद्वादशात्मा
शं शास्त्यश्वांश्च यस्याशयविदतिशयाद्दन्दशूकाशनाद्यः ॥ 94 ॥
तीर्थानि व्यर्थकानि हृदनदसरसीनिर्झराम्भोजिनीनां
नोदन्वन्तो नुदन्ति प्रतिभयमशुभश्वभ्रपातानुबन्धि ।
आपो नाकापगाया अपि कलुषमुषो मज्जतां नैव यत्र वर् स्वर्गापगायाः
त्रातुं यातेऽन्यलोकान् स दिशतु दिवसस्यैकहेतुर्हितं वः ॥ 95 ॥ वर् लोकं
एतत्पातालपङ्कप्लुतमिव तमसैवैकमुद्गाढमासी-
दप्रज्ञाताप्रतर्क्यं निरवगति तथालक्षणं सुप्तमन्तः ।
यादृक्सृष्टेः पुरस्तान्निशि निशि सकलं जायते तादृगेव
त्रैलोक्यं यद्वियोगादवतु रविरसौ सर्गतुल्योदयो वः ॥ 96 ॥
द्वीपे योऽस्ताचलोऽस्मिन्भवति खलु स एवापरत्रोदयाद्रि-
र्या यामिन्युज्ज्वलेन्दुद्युतिरिह दिवसोऽन्यत्र तीव्रातपः सा ।
यद्वश्यौ देशकालाविति नियमयतो नो तु यं देशकाला- वर् नु
वव्यात्स स्वप्रभुत्वाहितभुवनहितो हेतुरह्नामिनो वः ॥ 97 ॥
व्यग्रैरग्र्यग्रहेन्दुग्रसनगुरु भरैर्नो समग्रैरुदग्रैः वर् गुरुतरैः
प्रत्यग्रैरीषदुग्रैरुदयगिरिगतो गोगणैर्गौरयन् गाम् ।
उद्गाढार्चिर्विलीनामरनगरनगग्रावगर्भामिवाह्ना-
मग्रे श्रेयो विधत्ते ग्लपयतु गहनं स ग्रहग्रामणीर्वः ॥ 98 ॥
योनिः साम्नां विधाता मधुरिपुरजितो धूर्जटिः शङ्करोऽसौ
मृत्युः कालोऽलकायाः पतिरपि धनदः पावको जातवेदाः ।
इत्थं सञ्ज्ञा डवित्थादिवदमृतभुजां या यदृच्छाप्रवृत्ता-
स्तासामेकोऽभिधेयस्तदनुगुणगुणैर्यः स सूर्योऽवताद्वः ॥ 99 ॥ वर् गणैः
देवः किं बान्धवः स्यात्प्रियसुहृदथवाऽऽचार्य आहोस्विदर्यो वर् आर्यः
रक्षा चक्षुर्नु दीपो गुरुरुत जनको जीवितं बीजमोजः ।
एवं निर्णीयते यः क इव न जगतां सर्वथा सर्वदाऽसौ वर् सर्वदाः
सर्वाकारोपकारी दिशतु दशशताभीषुरभ्यर्थितं वः ॥ 100 ॥
श्लोका लोकस्य भूत्यै शतमिति रचिताः श्रीमयूरेण भक्त्या
युक्तश्चैतान्पठेद्यः सकृदपि पुरुषः सर्वपापैर्विमुक्तः ।
आरोग्यं सत्कवित्वं मतिमतुलबलं कान्तिमायुःप्रकर्षं
विद्यामैश्वर्यमर्थं सुतमपि लभते सोऽत्र सूर्यप्रसादात् ॥ 101 ॥
इति श्रीमयूरकविप्रणीतं सूर्यशतकं समाप्तम् ।
|| sūryaśatakam ||
mahākaviśrīmayūrapraṇītam
|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
jambhārātībhakumbhodbhavamiva dadhataḥ sāndrasindūrareṇuṃ
raktāḥ siktā ivaughairudayagiritaṭīdhātudhārādravasya | var saktaiḥ
āyāntyā tulyakālaṃ kamalavanarucevāruṇā vo vibhūtyai
bhūyāsurbhāsayanto bhuvanamabhinavā bhānavo bhānavīyāḥ || 1 ||
bhaktiprahvāya dātuṃ mukulapuṭakuṭīkoṭarakroḍalīnāṃ
lakṣmīmākraṣṭukāmā iva kamalavanoddhāṭanaṃ kurvate ye |
kālākārāndhakārānanapatitajagatsādhvasadhvaṃsakalyāḥ
kalyāṇaṃ vaḥ kriyāsuḥ kisalayarucayaste karā bhāskarasya || 2 ||
garbheṣvambhoruhāṇāṃ śikhariṣu ca śitāgreṣu tulyaṃ patantaḥ
prārambhe vāsarasya vyuparatisamaye caikarūpāstathaiva |
niṣparyāyaṃ pravṛttāstribhuvanabhavanaprāṅgaṇe pāntu yuṣmā-
nūṣmāṇaṃ santatādhvaśramajamiva bhṛśaṃ bibhrato bradhnapādāḥ || 3 ||
prabhraśyatyuttarīyatviṣi tamasi samuddīkṣya vītāvṛtīnprā-
gjantūṃstantūnyathā yānatanu vitanute tigmarocirmarīcīn |
te sāndrībhūya sadyaḥ kramaviśadadaśāśādaśālīviśālaṃ
śaśvatsampādayanto'mbaramamalamalaṃ maṅgalaṃ vo diśantu || 4 ||
nyakkurvannoṣadhīśe muṣitaruci śucevauṣadhīḥ proṣitābhā
bhāsvadgrāvodgatena prathamamiva kṛtābhyudgatiḥ pāvakena |
pakṣacchedavraṇāsṛksruta iva dṛṣado darśayanprātaradre-
rātāmrastīvrabhānoranabhimatanude stādgabhastyudgamo vaḥ || 5 ||
śīrṇaghrāṇāṅghripāṇīnvraṇibhirapaghanairghargharāvyaktaghoṣān
dīrghāghrātānaghaughai punarapi ghaṭayatyeka ullāghayan yaḥ |
gharmāṃśostasya vo'ntardviguṇaghanaghṛṇānighnanirvighnavṛtte-
rdattārghāḥ siddhasaṅghairvidadhatu ghṛṇayaḥ śīghramaṃhovidhātam || 6 ||
bibhrāṇā vāmanatvaṃ prathamamatha tathaivāṃśavaḥ prāṃśavo vaḥ
krāntākāśāntarālāstadanu daśadiśaḥ pūrayantastato'pi |
dhvāntādācchidya devadviṣa iva balito viśvamāśvaśnuvānāḥ var devadruha
kṛcchrāṇyucchrāyahelopahasitaharayo hāridaśvā harantu || 7 ||
udgāḍhenāruṇimnā vidadhati bahulaṃ ye'ruṇasyāruṇatvaṃ
mūrdhoddhūtau khalīnakṣatarudhiraruco ye rathāśvānaneṣu |
śailānāṃ śekharatvaṃ śritaśikhariśikhāstanvate ye diśantu var śikharaśikhāḥ
preṅkhantaḥ khe kharāṃśoḥ khacitadinamukhāste mayūkhāḥ sukhaṃ vaḥ || 8 ||
dattānandāḥ prajānāṃ samucitasamayākṛṣṭasṛṣṭaiḥ payobhiḥ var akliṣṭasṛṣṭaiḥ
pūrvāhṇe viprakīrṇā diśi diśi viramatyahni saṃhārabhājaḥ |
dīptāṃśordīrghaduḥkhaprabhavabhavabhayodanvaduttāranāvo
gāvo vaḥ pāvanānāṃ paramaparimitāṃ prītimutpādayantu || 9 ||
bandhadhvaṃsaikahetuṃ śirasi natirasābaddhasandhyāñjalīnāṃ
lokānāṃ ye prabodhaṃ vidadhati vipulāmbhojakhaṇḍāśayeva |
yuṣmākaṃ te svacittaprathitapṛthutaraprārthanākalpavṛkṣāḥ var prathima
kalpantāṃ nirvikalpaṃ dinakarakiraṇāḥ ketavaḥ kalmaṣasya || 10 ||
dhārā rāyo dhanāyāpadi sapadi karālambabhūtāḥ prapāte
tattvālokaikadīpāstridaśapatipuraprasthitau vīthya eva |
nirvāṇodyogiyogipragamanijatanudvāri vetrāyamāṇā-
strāyantāṃ tīvrabhānordivasamukhasukhā raśmayaḥ kalmaṣādvaḥ || 11 ||
var tīvrabhāsaḥ var kaśmalādvaḥ
prāci prāgācarantyo'naticiramacale cārucūḍāmaṇitvaṃ
muñcantyo rocanāmbhaḥ pracuramiva diśāmuccakaiścarcanāya |
cāṭūtkaiścakranāmnāṃ caturamavicalairlocanairarcyamānā- var suciraṃ
śceṣṭantāṃ cintitānāmucitamacaramāścaṇḍarocīruco vaḥ || 12 ||
ekaṃ jyotirdṛśau dve trijagati gaditānyabjajāsyaiścaturbhi-
rbhūtānāṃ pañcamaṃ yānyalamṛtuṣu tathā ṣaṭsu nānāvidhāni |
yuṣmākaṃ tāni saptatridaśamuninutānyaṣṭadigbhāñji bhāno-
ryānti prāhṇe navatvaṃ daśa dadhatu śivaṃ dīdhitīnāṃ śatāni || 13 || var dadatu
āvṛttibhrāntaviśvāḥ śramamiva dadhataḥ śoṣiṇaḥ svoṣmaṇeva
grīṣme dāvāgnitaptā iva rasamasakṛdye dharitryā dhayanti |
te prāvṛṣyāttapānātiśayaruja ivodvāntatoyā himartau
mārtaṇḍasyāpracaṇḍāściramaśubhabhide'bhīṣavo vo bhavantu || 14 ||
tanvānā digvadhūnāṃ samadhikamadhurālokaramyāmavasthā-
māruḍhaprauḍhileśotkalitakapilimālaṅkṛtiḥ kevalaiva |
ujjṛmbhāmbhojanetradyutini dinamukhe kiñcidudbhidyamānā
śmaśruśreṇīva bhāsāṃ diśatu daśaśatī śarma gharmatviṣo vaḥ || 15 ||
maulīndormaiṣa moṣīddyutimiti vṛṣabhāṅkena yaḥ śaṅkineva
pratyagrodghāṭitāmbhoruhakuharaguhāsusthiteneva dhātrā |
kṛṣṇena dhvāntakṛṣṇasvatanuparibhavatrasnuneva stuto'laṃ
trāṇāya stāttanīyānapi timiraripoḥ sa tviṣāmudgamo vaḥ || 16 ||
vistīrṇaṃ vyoma dīrghāḥ sapadi daśa diśo vyastavelāmbhaso'bdhīn
kurvadbhirdṛśyanānānaganagaranagābhogapṛthvīṃ ca pṛthvīm |
padminyucchvāsyate yairuṣasi jagadapi dhvaṃsayitvā tamisrā-
musrā visraṃsayantu drutamanabhimataṃ te sahasratviṣo vaḥ || 17 || var visrāvayantu
astavyastatvaśūnyo nijaruciraniśānaśvaraḥ kartumīśo
viśvaṃ veśmeva dīpaḥ pratihatatimiraṃ yaḥ pradeśasthito'pi |
dikkālāpekṣayāsau tribhuvanamaṭatastigmabhānornavākhyāṃ
yātaḥ śātakratavyāṃ diśi diśatu śivaṃ so'rciṣāmudgamo vaḥ || 18 ||
māgānmlāniṃ mṛṇālī mṛduriti dayayevāpraviṣṭo'hilokaṃ
lokālokasya pārśvaṃ pratapati na paraṃ yastadākhyārthameva |
ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍasphuṭanabhayaparityaktadairghyo dyusīmni
svechāvaśyāvakāśāvadhiravatu sa vastāpano rociroghaḥ || 19 ||
aśyāmaḥ kāla eko na bhavati bhuvanānto'pi vīte'ndhakāre var vītāndhakāraḥ
sadyaḥ prāleyapādo na vilayamacalaścandramā apyupaiti |
bandhaḥ siddhāñjalīnāṃ na hi kumudavanasyāpi yatrojjihāne
tatprātaḥ prekṣaṇīyaṃ diśatu dinapaterdhāma kāmādhikaṃ vaḥ || 20 ||
yatkāntiṃ paṅkajānāṃ na harati kurute pratyutādhikyaramyāṃ var pratyutātīva ramyāṃ
no dhatte tārakābhāṃ tirayati nitarāmāśu yannityameva | var nādhatte
kartuṃ nālaṃ nimeṣaṃ divasamapi paraṃ yattadekaṃ trilokyā-
ścakṣuḥ sāmānyacakṣurvisadṛśamaghabhidbhāsvatastānmaho vaḥ || 21 ||
kṣmāṃ kṣepīyaḥ kṣapāmbhaḥśiśiratarajalasparśatarṣādṛteva
drāgāśā netumāśādviradakarasaraḥpuṣkarāṇīva bodham |
prātaḥ prollaṅghya viṣṇoḥ padamapi ghṛṇayevātivegāddavīya-
syuddāma dyotamānā dahatu dinapaterdurnimittaṃ dyutirvaḥ || 22 ||
no kalpāpāyavāyoradayarayadalatkṣmādharasyāpi gamyā var śamyā
gāḍhodgīrṇojjvalaśrīrahani na rahitā no tamaḥkajjalena |
prāptotpattiḥ pataṅgānna punarupagatā moṣamuṣṇatviṣo vo
vartiḥ saivānyarūpā sukhayatu nikhiladvīpadīpasya dīptiḥ || 23 ||
niḥśeṣāśāvapūrapravaṇaguruguṇaślāghanīyasvarūpā
paryāptaṃ nodayādau dinagamasamayopaplave'pyunnataiva |
atyantaṃ yānabhijñā kṣaṇamapi tamasā sākamekatra vastuṃ
bradhnasyeddhā rucirvo ruciriva rucitasyāptaye vastunostu || 24 || var cirurasya, rucirasya
vibhrāṇaḥ śaktimāśu praśamitabalavattārakaurjityagurvīṃ
kurvāṇo līlayādhaḥ śikhinamapi lasaccandrakāntāvabhāsam |
ādadhyādandhakāre ratimatiśayinīmāvahanvīkṣaṇānāṃ var ādeyādīkṣaṇānāṃ
bālo lakṣmīmapārāmapara iva guho'harpaterātapo vaḥ || 25 ||
jyotsnāṃśākarṣapāṇḍudyuti timiramaṣīśeṣakalmāṣamīṣa-
jjṛmbhodbhūtena piṅgaṃ sarasijarajasā sandhyayā śoṇaśociḥ |
prātaḥprārambhakāle sakalamapi jagaccitramunmīlayantī
kāntistīkṣṇatviṣo'kṣṇāṃ mudamupanayatāttūlikevātulāṃ vaḥ || 26 ||
āyāntī kiṃ sumeroḥ saraṇiraruṇitā pādmarāgaiḥ parāgai-
rāhosvitsvasya māhārajanaviracitā vaijayantī rathasya |
māñjiṣṭhī praṣṭhavāhāvalividhutaśiraścāmarālī nu lokai- var cāmarālīva
rāśaṅkyālokitaivaṃ savituraghanude stātprabhātaprabhā vaḥ || 27 ||
dhvāntadhvaṃsaṃ vidhatte na tapati rucimannātirūpaṃ vyanakti
nyaktvaṃ nītvāpi naktaṃ na vitaratitarāṃ tāvadahnastviṣaṃ yaḥ | var nyaktāmahni
sa prātarmā viraṃsīdasakalapaṭimā pūrayanyuṣmadāśā-
māśākāśāvakāśāvataraṇataruṇaprakramo'rkaprakāśaḥ || 28 ||
tīvraṃ nirvāṇaheturyadapi ca vipulaṃ yatprakarṣeṇa cāṇu
pratyakṣaṃ yatparokṣaṃ yadiha yadaparaṃ naśvaraṃ śāśvataṃ ca |
yatsarvasya prasiddhaṃ jagati katipaye yogino yadvidanti
jyotistaddviprakāraṃ savituravatu vo bāhyamābhyantaraṃ ca || 29 ||
ratnānāṃ maṇḍanāya prabhavati niyatoddeśalabdhāvakāśaṃ
vahnerdārvādi dagdhuṃ nijajaḍimatayā kartumānandamindoḥ |
yacca trailokyabhūṣāvidhiraghadahanaṃ hlādi vṛṣṭyāśu tadvo var yattu
bāhulyotpādyakāryādhikataramavatādekamevārkatejaḥ || 30 ||
mīlaccakṣurvijihmaśruti jaḍarasanaṃ nighnitaghrāṇavṛtti
svavyāpārākṣamatvakparimuṣitamanaḥ śvāsamātrāvaśeṣam |
visrastāṅgaṃ patitvā svapadapaharatādaśriyaṃ vo'rkajanmā var apriyaṃ
kālavyālāvalīḍhaṃ jagadagada ivotthāpayanprākpratāpaḥ || 31 ||
niḥśeṣaṃ naiśamambhaḥ prasabhamapanudannaśruleśānukāri
stokastokāpanītāruṇaruciracirādastadoṣānuṣaṅgaḥ |
dātā dṛṣṭiṃ prasannāṃ tribhuvananayanasyāśu yuṣmadviruddhaṃ
vadhyādbradhnasya siddhāñjanavidhiraparaḥ prāktano'rciḥpracāraḥ || 32 ||
bhūtvā jambhasya bhettuḥ kakubhi paribhavārambhabhūḥ śubhrabhāno- var sthitvā
rbibhrāṇā babhrubhāvaṃ prasabhamabhinavāmbhojajṛmbhāpragalbhā |
bhūṣā bhūyiṣṭhaśobhā tribhuvanabhavanasyāsya vaibhākarī prāg-
vibhrāntā bhrājamānā vibhavatu vibhavodbhūtaye sā vibhā vaḥ || 33 || var nirbhānti, vibhrānti
saṃsaktaṃ siktamūlādabhinavabhuvanodyānakautūhalinyā
yāminyā kanyayevāmṛtakarakalaśāvarjitenāmṛtena |
arkālokaḥ kriyādvo mudamudayaśiraścakravālālavālā-
dudyanbālapravālapratimarucirahaḥpādapaprākprarohaḥ || 34 ||
bhinnaṃ bhāsāruṇasya kvacidabhinavayā vidrumāṇāṃ tviṣeva
tvaṅnnakṣatraratnadyutinikarakarālāntarālaṃ kvacicca |
nāntarniḥśeṣakṛṣṇaśriyamudadhimiva dhvāntarāśiṃ pibanstā-
daurvaḥ pūrvo'pyapūrvo'gniriva bhavadaghapluṣṭaye'rkāvabhāsaḥ || 35 ||
gandharvairgadyapadyavyatikaritavacohṛdyamātodyavādyai-
rādyairyo nāradādyairmunibhirabhinuto vedavedyairvibhidya |
var vītavedyairvividya, vedavidbhirvibhidya
āsādyāpadyate yaṃ punarapi ca jagadyauvanaṃ sadya udya-
nnuddyoto dyotitadyaurdyatu divasakṛto'sāvavadyāni vo'dya || 36 ||
āvānaiścandrakāntaiścyutatimiratayā tānavāttārakāṇā- var āvāntaiḥ
meṇāṅkālokalopādupahatamahasāmoṣadhīnāṃ layena |
ārādutprekṣyamāṇā kṣaṇamudayataṭāntarhitasyāhimāṃśo-
rābhā prābhātikī vo'vatu na tu nitarāṃ tāvadāvirbhavantī || 37 ||
sānau sā naudaye nāruṇitadalapunaryauvanānāṃ vanānā- var lasadyauvanānāṃ
mālīmālīḍhapūrvā parihṛtakuharopāntanimnā tanimnā |
bhā vo'bhāvopaśāntiṃ diśatu dinapaterbhāsamānā samānā-
rājī rājīvareṇoḥ samasamayamudetīva yasyā vayasyā || 38 ||
ujjṛmbhāmbhoruhāṇāṃ prabhavati payasāṃ yā śriye noṣṇatāyai
puṣṇātyālokamātraṃ na tu diśati dṛśāṃ dṛśyamānā vidhātam |
pūrvādrereva pūrvaṃ divamanu ca punaḥ pāvanī diṅmukhānā- var tataḥ
menāṃsyainī vibhāsau nudatu nutipadaikāspadaṃ prāktanī vaḥ || 39 ||
vācāṃ vācaspaterapyacalabhiducitācāryakāṇāṃ prapañcai-
rvairañcānāṃ tathoccāritacaturṛcāṃ cānanānāṃ caturṇām | var rucira
ucyetārcāsu vācyacyutiśucicaritaṃ yasya noccairvivicya var arcāsvavācya
prācyaṃ varcaścakāsacciramupacinutāttasya caṇḍārciṣo vaḥ || 40 || var śriyaṃ
mūrdhnyadrerdhāturāgastaruṣu kisalayo vidrumaughaḥ samudre
var – kisalayādvidrumaughātsamudre
diṅmātaṅgottamāṅgeṣvabhinavanihitaḥ sāndrasindūrareṇuḥ |
var vihitaḥ, nihitātsandrasindūrareṇoḥ
sīmni vyomnaśca hemnaḥ suraśikharibhuvo jāyate yaḥ prakāśaḥ
śoṇimnāsau kharāṃśoruṣasi diśatu vaḥ śarma śobhaikadeśaḥ || 41 ||
astādrīśottamāṅge śritaśaśini tamaḥkālakūṭe nipīte
yāti vyaktiṃ purastādaruṇakisalaye pratyuṣaḥpārijāte |
udyantyāraktapītāmbaraviśadatarodvīkṣitā tīkṣṇabhāno-
var ruciratarodvīkṣitā var tīvrabhāsaḥ
rlakṣmīrlakṣmīrivāstu sphuṭakamalapuṭāpāśrayā śreyase vaḥ || 42 || var puṭopāśraya
nodanvāñjanmabhūmirna tadudarabhuvo bāndhavāḥ kaustubhādyā
yasyāḥ padmaṃ na pāṇau na ca narakaripūraḥsthalī vāsaveśma |
tejorūpāparaiva triṣu bhuvanataleṣvādadhānā vyavasthāṃ var tribhuvanabhavane
sā śrīḥ śreyāṃsi diśyādaśiśiramahaso maṇḍalāgrodgatā vaḥ || 43 ||
|| iti dyutivarṇanam || var tejovarṇanam
|| atha aśvavarṇanam ||
rakṣantvakṣuṇṇahemopalapaṭalamalaṃ lāghavādutpatantaḥ
pātaṅgāḥ paṅgvavajñājitapavanajavā vājinaste jaganti |
yeṣāṃ vītānyacihnonnayamapi vahatāṃ mārgamākhyāti merā-
vudyannuddāmadīptirdyumaṇimaṇiśilāvedikājātavedāḥ || 44 ||
pluṣṭāḥ pṛṣṭheṃ'śupātairatinikaṭatayā dattadāhātirekai-
rekāhākrāntakṛtsnatridivapathapṛthuśvāsaśoṣāḥ śrameṇa |
tīvrodanyāstvarantāmahitavihataye saptayaḥ saptasapte-
rabhyāśākāśagaṅgājalasaralagalāvāṅnatāgrānanā vaḥ || 45 || var galavarjitāgrānanāḥ
matvānyānpārśvato'śvān sphaṭikataṭadṛṣaddṛṣṭadehā dravantī
vyaste'hanyastasandhyeyamiti mṛdupadā padmarāgopaleṣu |
sādṛśyādṛśyamūrtirmarakatakaṭake kliṣṭasūtā sumero-
rmūrdhanyāvṛttilabdhadhruvagatiravatu bradhnavāhāvalirvaḥ || 46 || var druta
helālolaṃ vahantī viṣadharadamanasyāgrajenāvakṛṣṭā
svarvāhinyāḥ sudūraṃ janitajavajayā syandanasya syadena |
nirvyājaṃ tāyamāne haritimani nije sphītaphenāhitaśrī- var sphītaphenāsmitaśrīḥ
raśreyāṃsyaśvapaṅktiḥ śamayatu yamunevāparā tāpanī vaḥ || 47 ||
mārgopānte sumerornuvati kṛtanatau nākadhāmnāṃ nikāye
vīkṣya vrīḍānatānāṃ pratikuharamukhaṃ kinnarīṇāṃ mukhāni |
sūte'sūyatyapīṣajjaḍagati vahatāṃ kandharārdhairvaladbhi- var kandharāgraiḥ
rvāhānāṃ vyasyatādvaḥ samamasamaharerheṣitaṃ kalmaṣāṇi || 48 ||
dhunvanto nīradālīrnijaruciharitāḥ pārśvayoḥ pakṣatulyā-
stālūttānaiḥ khalīnaiḥ khacitamukharucaścyotatā lohitena |
uḍḍīyeva vrajanto viyati gativaśādarkavāhāḥ kriyāsuḥ
kṣemaṃ hemādrihṛdyadrumaśikharaśiraḥśreṇiśākhāśukā vaḥ || 49 ||
|| ityaśvavarṇanam ||
|| atha aruṇavarṇanam ||
prātaḥ śailāgraraṅge rajanijavanikāpāyasaṃlakṣyalakṣmī-
rvikṣiptāpūrvapuṣpāñjalimuḍunikaraṃ sūtradhārāyamāṇaḥ |
yāmeṣvaṅkeṣvivāhnaḥ kṛtaruciṣu caturṣveva jātapratiṣṭhā- var yātaḥ pratiṣṭhāṃ
mavyātprastāvayanvo jagadaṭanamahānāṭikāṃ sūryasūtaḥ || 50 ||
ākrāntyā vāhyamānaṃ paśumiva hariṇā vāhako'gryo harīṇāṃ
bhrāmyantaṃ pakṣapātājjagati samaruciḥ sarvakarmaikasākṣī |
śatruṃ netraśrutīnāmavajayati vayojyeṣṭhabhāve same'pi
sthāmnāṃ dhāmnāṃ nidhiryaḥ sa bhavadaghanude nūtanaḥ stādanūruḥ || 51 ||
dattārghairdūranamrairviyati vinayato vīkṣitaḥ siddhasārthaiḥ var siddhasādhyaiḥ
sānāthyaṃ sārathirvaḥ sa daśaśataruceḥ sātirekaṃ karotu |
āpīya prātareva pratatahimapayaḥsyandinīrindubhāso
yaḥ kāṣṭhādīpano'gre jaḍita iva bhṛśaṃ sevate pṛṣṭhato'rkam || 52 ||
muñcanraśmīndinādau dinagamasamaye saṃharaṃśca svatantra-
stotraprakhyātavīryo'virataharipadākrāntibaddhābhiyogaḥ | var vitata
kālotkarṣāllaghutvaṃ prasabhamadhipatau yojayanyo dvijānāṃ
sevāprītena pūṣṇātmasama iva kṛtastrāyatāṃ so'ruṇo vaḥ || 53 || var svasama
śātaḥ śyāmālatāyāḥ paraśuriva tamo'raṇyavahnerivārciḥ var dāhe davābhaḥ
prācyevāgre grahītuṃ grahakumudavanaṃ prāgudasto'grahastaḥ |
var prācīvāgre, grahakumudaruciṃ
aikyaṃ bhindandyubhūmyoravadhiriva vidhāteva viśvaprabodhe
vāhānāṃ vo vinetā vyapanayatu vipannāma dhāmādhipasya || 54 ||
paurastyastoyadartoḥ pavana iva patatpāvakasyeva dhūmo var patan
viśvasyevādisargaḥ praṇava iva paraṃ pāvano vedarāśeḥ
sandhyānṛtyotsavecchoriva madanaripornandināndīninādaḥ
saurasyāgre sukhaṃ vo vitaratu vinatānandanaḥ syandanasya || 55 || var syandano vaḥ
paryāptaṃ taptacāmīkarakaṭakataṭe śliṣṭaśītetarāṃśā-
vāsīdatsyandanāśvānukṛtimarakate padmarāgāyamāṇaḥ | var aśvānukṛtamarakate
yaḥ sotkarṣāṃ vibhūṣāṃ kuruta iva kulakṣmābhṛdīśasya mero-
renāṃsyahnāya dūraṃ gamayatu sa guruḥ kādraveyadviṣo vaḥ || 56 ||
nītvāśvānsapta kakṣā iva niyamavaśaṃ vetrakalpapratoda- var kakṣyā
stūrṇaṃ dhvāntasya rāśāvitarajana ivotsārite dūrabhāji |
pūrvaṃ praṣṭho rathasya kṣitibhṛdadhipatīndarśayaṃstrāyatāṃ va-
strailokyāsthānadānodyatadivasapateḥ prākpratīhārapālaḥ || 57 ||
vajriñjātaṃ vikāsīkṣaṇakamalavanaṃ bhāsi nābhāsi vahne! var no bhāsi
tātaṃ natvāśvapārśvānnaya yama! mahiṣaṃ rākṣasā vīkṣitāḥ stha |
saptīnsiñca pracetaḥ! pavana! bhaja javaṃ vittapāveditastvaṃ
vande śarveti jalpanpratidiśamadhipānpātu pūṣṇo'graṇīrvaḥ || 58 ||
pāśānāśāntapālādaruṇa varuṇato mā grahīḥ pragrahārthaṃ
tṛṣṇāṃ kṛṣṇasya cakre jahihi nahi ratho yāti me naikacakraḥ |
yoktuṃ yugyaṃ kimuccaiḥśravasamabhilaṣasyaṣṭamaṃ vṛtraśatro- var tvāṣṭraśatroḥ
styaktānyāpekṣaviśvopakṛtiriva raviḥ śāsti yaṃ so'vatādvaḥ || 59 ||
no mūrcchācchinnavāñchaḥ śramavivaśavapurnaiva nāpyāsyaśoṣī
pānthaḥ pathyetarāṇi kṣapayatu bhavatāṃ bhāsvato'gresaraḥ saḥ |
yaḥ saṃśritya trilokīmaṭati paṭutaraistāpyamāno mayūkhai-
rārādārāmalekhāmiva haritamaṇiśyāmalāmaśvapaṅktim || 60 || var haritatṛṇa
sīdanto'ntarnimajjajjaḍakhuramusalāḥ saikate nākanadyāḥ
skandantaḥ kandarālīḥ kanakaśikhariṇo mekhalāsu skhalantaḥ |
dūraṃ dūrvāsthalotkā marakatadṛṣadi sthāsnavo yanna yātāḥ
pūṣṇo'śvāḥ pūrayaṃstaistadavatu javanairhuṅkṛtenāgrago vaḥ || 61 || var prerayan huṅkṛtairagraṇīḥ
|| ityaruṇavarṇanam || var sūtavarṇanam
|| atha rathavarṇanam ||
pīnoraḥpreritābhraiścaramakhurapuṭāgrasthitaiḥ prātaradrā-
vādīrghāṅgairudasto haribhirapagatāsaṅganiḥśabdacakraḥ |
uttānānūrumūrdhāvanatihaṭhabhavadvipratīpapraṇāmaḥ
prāhṇe śreyo vidhattāṃ savituravataranvyomavīthīṃ ratho vaḥ || 62 || var preyo
dhvāntaughadhvaṃsadīkṣāvidhipaṭu vahatā prāksahasraṃ karāṇā- var vidhiguru drāksahasraṃ
maryamṇā yo garimṇaḥ padamatulamupānīyatādhyāsanena |
sa śrāntānāṃ nitāntaṃ bharamiva marutāmakṣamāṇāṃ visoḍhuṃ
skandhātskandhaṃ vrajanvo vṛjinavijitaye bhāsvataḥ syandano'stu || 63 ||
yoktrībhūtānyugasya grasitumiva puro dandaśūkāndadhāno
dvedhāvyastāmbuvāhāvalivihitabṛhatpakṣavikṣepaśobhaḥ |
sāvitraḥ syandano'sau niratiśayarayaprīṇitānūrurenaḥ-
kṣepīyo vo garutmāniva haratu harīcchāvidheyapracāraḥ || 64 ||
ekāhenaiva dīrghāṃ tribhuvanapadavīṃ laṅghayan yo laghiṣṭhaḥ var kṛstnāṃ
pṛṣṭhe merorgarīyān dalitamaṇidṛṣattviṃṣi piṃṣañśirāṃsi |
sarvasyaivopariṣṭādatha ca punaradhastādivāstādrimūrndhi
bradhnasyāvyātsa evaṃ duradhigamaparispandanaḥ syandano vaḥ || 65 ||
dhūrdhvastāgryagrahāṇi dhvajapaṭapavanāndolitendūni dūraṃ var dūrāt
rāhau grāsābhilāṣādanusarati punardattacakravyathāni |
śrāntāśvaśvāsahelādhutavibudhadhunīnirjharāmbhāṃsi bhadraṃ
deyāsurvo davīyo divi divasapateḥ syandanaprasthitāni || 66 ||
akṣe rakṣāṃ nibadhya pratisaravalayairyojayantyo yugāgraṃ
dhūḥstambhe dagdhadhūpāḥ prahitasumanaso gocare kūbarasya |
carcāścakre carantyo malayajapayasā siddhavadhvastrisandhyaṃ var carcāṃ
vandante yaṃ dyumārge sa nudatu duritānyaṃśumatsyandano vaḥ || 67 ||
utkīrṇasvarṇareṇudrutakhuradalitā pārśvayoḥ śaśvadaśvai- var reṇurdruta
raśrāntabhrāntacakrakramanikhilamilanneminimnā bhareṇa |
merormūrdhanyaghaṃ vo vighaṭayatu raverekavīthī rathasya
svoṣmodaktāmburiktaprakaṭitapulinoddhūsarā svardhunīva || 68 || var svoṣmodastāmbu
nantuṃ nākālayānāmaniśamanuyatāṃ paddhatiḥ paṅktireva var upayatāṃ
kṣodo nakṣatrarāśeradayarayamilaccakrapiṣṭasya dhūliḥ |
heṣahlādo harīṇāṃ suraśikharidarīḥ pūrayanneminādo var nādo
yasyāvyāttīvrabhānoḥ sa divi bhuvi yathā vyaktacihno ratho vaḥ || 69 ||
niḥspandānāṃ vimānāvalivitatadivāṃ devavṛndārakāṇāṃ var valitadiśā
vṛndairānandasāndrodyamamapi vahatāṃ vindatāṃ vandituṃ no |
mandākinyāmamandaḥ pulinabhṛti mṛdurmandare mandirābhe var mandarābhe
mandārairmaṇḍitāraṃ dadhadari dinakṛtsyandanaḥ stānmude vaḥ || 70 ||
cakrī cakrārapaṅktiṃ harirapi ca harīn dhūrjaṭirdhūrdhvajāntā-
nakṣaṃ nakṣatranātho'ruṇamapi varuṇaḥ kūbarāgraṃ kuberaḥ |
raṃhaḥ saṅghaḥ surāṇāṃ jagadupakṛtaye nityayuktasya yasya
stauti prītiprasanno'nvahamahimaruceḥ so'vatātsyandano vaḥ || 71 || var ruca
netrāhīnena mūle vihitaparikaraḥ siddhasādhyairmarudbhiḥ
pādopānte stuto'laṃ baliharirabhasākarṣaṇābaddhavegaḥ |
bhrāmyanvyomāmburāśāvaśiśirakiraṇasyandanaḥ santataṃ vo
diśyāllakṣmīmapārāmatulitamahimevāparo mandarādriḥ || 72 || var atulyāṃ
|| iti rathavarṇanam ||
|| atha maṇḍalavarṇanam ||
yajjyāyo bījamahnāmapahatatimiraṃ cakṣuṣāmañjanaṃ ya- var jyāyo yadbījamahnāmapahṛta
ddvāraṃ yanmuktibhājāṃ yadakhilabhuvanajyotiṣāmekamokaḥ |
yadvṛṣṭyambhonidhānaṃ dharaṇirasasudhāpānapātraṃ mahadya-
ddiśyādīśasya bhāsāṃ tadadhīkalamalaṃ maṅgalaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 73 || var devasya
bhānoḥ tadadhikamamalaṃ maṇḍalaṃ maṅgalaṃ
velāvardhiṣṇu sindhoḥ paya iva khamivārdhodgatāgyragrahoḍu
stokodbhinnasvacihnaprasavamiva madhorāsyamasyanmanāṃsi | var mahāṃsi
prātaḥ pūṣṇo'śubhāni praśamayatu śiraḥśekharībhūtamadreḥ
paurastyasyodgabhastistimitatamatamaḥkhaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 74 ||
pratyuptastaptahemojjvalaruciracalaḥ padmarāgeṇa yena
jyāyaḥ kiñjalkapuñjo yadalikulaśiterambarendīvarasya |
kālavyālasya cihnaṃ mahitatamamahomūrndhi ratnaṃ mahadya-
ddīptāṃśoḥ prātaravyāttadavikalajaganmaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 75 ||
kastrātā tārakāṇāṃ patati tanuravaśyāyabinduryathendu-
rvidrāṇā dṛksmarārerurasi muraripoḥ kaustubho nodgabhastiḥ |
vahneḥ sāpahnaveva dyutirudayagate yatra tanmaṇḍalaṃ vo
mārtaṇḍīyaṃ punītāddivi bhuvi ca tamāṃsīva mṛṣṇanmahāṃsi || 76 ||
yatprācyāṃ prākcakāsti prabhavati ca yataḥ prācyasāvujjihānā-
diddhaṃ madhye yadahno bhavati tatarucā yena cotpādyate'haḥ |
yatparyāyeṇa lokānavati ca jagatāṃ jīvitaṃ yacca tadvo
viśvānugrāhi viśvaṃ sṛjadapi ca ravermaṇḍalaṃ muktaye'stu || 77 ||
śuṣyantyūḍhānukārā makaravasatayo māravīṇāṃ sthalīnāṃ
yenottaptāḥ sphuṭantastaḍiti tilatulāṃ yāntyagendrā yugānte | var caṭiti
taccaṇḍāṃśorakāṇḍatribhuvanadahanāśaṅkayā dhāma kṛcchāt var kṛtsnaṃ
saṃhṛtyālokamātraṃ pralaghu vidadhataḥ stānmude maṇḍalaṃ vaḥ || 78 || var āhṛtyālokamātraṃ pratanu
udyaddyūdyānavāpyāṃ bahulatamatamaḥpaṅkapūraṃ vidārya var bahala
prodbhinnaṃ patrapārśveṣvaviralamaruṇacchāyayā visphurantyā |
kalyāṇāni kriyādvaḥ kamalamiva mahanmaṇḍalaṃ caṇḍabhāno- var caṇḍaraśmeḥ
ranvītaṃ tṛptihetorasakṛdalikulākāriṇā rāhuṇā yat || 79 ||
cakṣurdakṣadviṣo yanna tu dahati puraḥ pūrayatyeva kāmaṃ var na dahati nitarāṃ punaḥ
nāstaṃ juṣṭaṃ marudbhiryadiha niyamināṃ yānapātraṃ bhavābdhau |
yadvītaśrānti śaśvadbhramadapi jagatāṃ bhrāntimabhrānti hanti
bradhnasyākhyādviruddhakriyamatha ca hitādhāyi tanmaṇḍalaṃ vaḥ || 80 ||
|| iti maṇḍalavarṇanam ||
|| atha sūryavarṇanam |
siddhaiḥ siddhāntamiśraṃ śritavidhi vibudhaiścāraṇaiścāṭugarbhaṃ
gītyā gandharvamukhyairmuhurahipatibhiryātudhānairyatātma |
sārdhaṃ sādhyairmunīndrairmuditamatamano mokṣibhiḥ pakṣapātā- var mokṣubhiḥ
tprātaḥ prārabhyamāṇastutiravatu ravirviśvavandyodayo vaḥ || 81 ||
bhāsāmāsannabhāvādadhikatarapaṭoścakravālasya tāpā-
cchedādacchinnagacchatturagakhurapuṭanyāsaniḥśaṅkaṭaṅkaiḥ | var nyasta
niḥsaṅgasyandanāṅgabhramaṇanikaṣaṇātpātu vastriprakāraṃ var triprakāraiḥ
taptāṃśustatparīkṣāpara iva paritaḥ paryaṭanhāṭakādrim || 82 ||
no śuṣkaṃ nākanadyā vikasitakanakāmbhojayā bhrājitaṃ tu var kanakāmbhoruhā
pluṣṭā naivopabhogyā bhavati bhṛśataraṃ nandanodyānalakṣmīḥ |
no śṛṅgāṇi drutāni drutamamaragireḥ kāladhautāni dhautā-
nīddhaṃ dhāma dyumārge mradayati dayayā yatra so'rko'vatādvaḥ || 83 ||
dhvāntasyaivāntaheturna bhavati malinaikātmanaḥ pāpmano'pi
prākpādopāntabhājāṃ janayati na paraṃ paṅkajānāṃ prabodham |
kartā niḥśreyasānāmapi na tu khalu yaḥ kevalaṃ vāsarāṇāṃ
so'vyādekodyamecchāvihitabahubṛhadviśvakāryo'ryamā vaḥ || 84 ||
loṭa~lloṣṭāviceṣṭaḥ śritaśayanatalo niḥsahībhūtadehaḥ
sandehī prāṇitavye sapadi daśa diśaḥ prekṣamāṇo'ndhakārāḥ |
niḥśvāsāyāsaniṣṭhaḥ paramaparavaśo jāyate jīvalokaḥ var cirataravaśo
śokenevānyalokānudayakṛti gate yatra so'rko'vatādvaḥ || 85 || var lokābhyudaya
krāma~llolo'pi lokā~stadupakṛtikṛtāvāśritaḥ sthairyakoṭiṃ
nṝṇāṃ dṛṣṭiṃ vijihmāṃ vidadhadapi karotyantaratyantabhadrām |
yastāpasyāpi heturbhavati niyamināmekanirvāṇadāyī
bhūyātsa prāgavasthādhikatarapariṇāmodayo'rkaḥ śriye vaḥ || 86 ||
vyāpannarturna kālo vyabhicarati phalaṃ nauṣadhīrvṛṣṭiriṣṭā
naiṣṭaistṛpyanti devā na hi vahati marunnirmalābhāni bhāni |
āśāḥ śāntā na bhindantyavadhimudadhayo bibhrati kṣmābhṛtaḥ kṣmāṃ
yasmiṃstrailokyamevaṃ na calati tapati stātsa sūryaḥ śriye vaḥ || 87 ||
kailāse kṛttivāsā viharati virahatrāsadehoḍhakāntaḥ
śrāntaḥ śete mahāhāvadhijaladhi vinā chadmanā padmanābhaḥ |
yogodyogaikatāno gamayati sakalaṃ vāsaraṃ svaṃ svayambhū-
rbhūritrailokyācintābhṛti bhuvanavibhau yatra bhāsvānsa vo'vyāt || 88 ||
etadyanmaṇḍalaṃ khe tapati dinakṛtastā ṛco'rcīṃṣi yāni
dyotante tāni sāmānyayamapi puruṣo maṇḍale'ṇuryajūṃṣi |
evaṃ yaṃ veda vedatritayamayamayaṃ vedavedī samagro
vargaḥ svargāpavargaprakṛtiravikṛtiḥ so'stu sūryaḥ śriye vaḥ || 89 ||
nākaukaḥpratyanīkakṣatipaṭumahasāṃ vāsavāgresarāṇāṃ
sarveṣāṃ sādhu pātāṃ jagadidamaditerātmajatve same'pi |
yenādityābhidhānaṃ niratiśayaguṇairātmani nyastamastu var guṇenātmani
stutyastrailokyavandyaistridaśamunigaṇaiḥ soṃ'śumān śreyase vaḥ || 90 ||
bhūmiṃ dhāmno'bhivṛṣṭyā jagati jalamayīṃ pāvanīṃ saṃsmṛtāva- var dhāmno'tha
pyāgneyīṃ dāhaśaktyā muhurapi yajamānāṃ yathāprārthitārthaiḥ | var yajamānātmikāṃ
līnāmākāśa evāmṛtakaraghaṭitāṃ dhvāntapakṣasya parva-
ṇvevaṃ sūryo'ṣṭabhedāṃ bhava iva bhavataḥ pātu bibhratsvamūrtim || 91 ||
prākkālonnidrapadmākaraparimalanāvirbhavatpādaśobho
bhaktyā tyaktorukhedodgati divi vinatāsūnunā nīyamānaḥ |
saptāśvāptāparāntānyadhikamadharayanyo jaganti stuto'laṃ
devairdevaḥ sa pāyādapara iva murārātirahnāṃ patirvaḥ || 92 ||
yaḥ sraṣṭā'pāṃ purastādacalavarasamabhyunnaterhetureko
lokānāṃ yastrayāṇāṃ sthita upari paraṃ durvilaṅghyena dhāmnā | var ca trayāṇāṃ
sadyaḥ siddhyai prasannadyutiśubhacaturāśāmukhaḥ stādvibhakto var śuci
dvedhā vedhā ivāviṣkṛtakamalaruciḥ so'rciṣāmākaro vaḥ || 93 ||
sādridyūrvīnadīśā diśati daśa diśo darśayanprāgdṛśo yaḥ var drāk dṛśo
sādṛśyaṃ dṛśyate no sadaśaśatadṛśi traidaśe yasya deśe |
dīptāṃśurvaḥ sa diśyādaśivayugadaśādarśitadvādaśātmā
śaṃ śāstyaśvāṃśca yasyāśayavidatiśayāddandaśūkāśanādyaḥ || 94 ||
tīrthāni vyarthakāni hṛdanadasarasīnirjharāmbhojinīnāṃ
nodanvanto nudanti pratibhayamaśubhaśvabhrapātānubandhi |
āpo nākāpagāyā api kaluṣamuṣo majjatāṃ naiva yatra var svargāpagāyāḥ
trātuṃ yāte'nyalokān sa diśatu divasasyaikaheturhitaṃ vaḥ || 95 || var lokaṃ
etatpātālapaṅkaplutamiva tamasaivaikamudgāḍhamāsī-
daprajñātāpratarkyaṃ niravagati tathālakṣaṇaṃ suptamantaḥ |
yādṛksṛṣṭeḥ purastānniśi niśi sakalaṃ jāyate tādṛgeva
trailokyaṃ yadviyogādavatu ravirasau sargatulyodayo vaḥ || 96 ||
dvīpe yo'stācalo'sminbhavati khalu sa evāparatrodayādri-
ryā yāminyujjvalendudyutiriha divaso'nyatra tīvrātapaḥ sā |
yadvaśyau deśakālāviti niyamayato no tu yaṃ deśakālā- var nu
vavyātsa svaprabhutvāhitabhuvanahito heturahnāmino vaḥ || 97 ||
vyagrairagryagrahendugrasanaguru bharairno samagrairudagraiḥ var gurutaraiḥ
pratyagrairīṣadugrairudayagirigato gogaṇairgaurayan gām |
udgāḍhārcirvilīnāmaranagaranagagrāvagarbhāmivāhnā-
magre śreyo vidhatte glapayatu gahanaṃ sa grahagrāmaṇīrvaḥ || 98 ||
yoniḥ sāmnāṃ vidhātā madhuripurajito dhūrjaṭiḥ śaṅkaro'sau
mṛtyuḥ kālo'lakāyāḥ patirapi dhanadaḥ pāvako jātavedāḥ |
itthaṃ sañjñā ḍavitthādivadamṛtabhujāṃ yā yadṛcchāpravṛttā-
stāsāmeko'bhidheyastadanuguṇaguṇairyaḥ sa sūryo'vatādvaḥ || 99 || var gaṇaiḥ
devaḥ kiṃ bāndhavaḥ syātpriyasuhṛdathavā''cārya āhosvidaryo var āryaḥ
rakṣā cakṣurnu dīpo gururuta janako jīvitaṃ bījamojaḥ |
evaṃ nirṇīyate yaḥ ka iva na jagatāṃ sarvathā sarvadā'sau var sarvadāḥ
sarvākāropakārī diśatu daśaśatābhīṣurabhyarthitaṃ vaḥ || 100 ||
ślokā lokasya bhūtyai śatamiti racitāḥ śrīmayūreṇa bhaktyā
yuktaścaitānpaṭhedyaḥ sakṛdapi puruṣaḥ sarvapāpairvimuktaḥ |
ārogyaṃ satkavitvaṃ matimatulabalaṃ kāntimāyuḥprakarṣaṃ
vidyāmaiśvaryamarthaṃ sutamapi labhate so'tra sūryaprasādāt || 101 ||
iti śrīmayūrakavipraṇītaṃ sūryaśatakaṃ samāptam |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.