ଓଁ ଶ୍ରୀପରମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଅଥ ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଵିଭୂତିଯୋଗଃ
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ
ଭୂଯ ଏଵ ମହାବାହୋ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ ।
ଯତ୍ତେଽହଂ ପ୍ରୀଯମାଣାଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତକାମ୍ଯଯା ॥1॥
ନ ମେ ଵିଦୁଃ ସୁରଗଣାଃ ପ୍ରଭଵଂ ନ ମହର୍ଷଯଃ ।
ଅହମାଦିର୍ହି ଦେଵାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥2॥
ଯୋ ମାମଜମନାଦିଂ ଚ ଵେତ୍ତି ଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଅସମ୍ମୂଢଃ ସ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥3॥
ବୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନମସମ୍ମୋହଃ କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଃ ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋଽଭାଵଃ ଭଯଂ ଚାଭଯମେଵ ଚ ॥4॥
ଅହିଂସା ସମତା ତୁଷ୍ଟିଃ ତପୋ ଦାନଂ ଯଶୋଽଯଶଃ ।
ଭଵନ୍ତି ଭାଵା ଭୂତାନାଂ ମତ୍ତ ଏଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ॥5॥
ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରୋ ମନଵସ୍ତଥା ।
ମଦ୍ଭାଵା ମାନସା ଜାତାଃ ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥6॥
ଏତାଂ ଵିଭୂତିଂ ଯୋଗଂ ଚ ମମ ଯୋ ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ସୋଽଵିକମ୍ପେନ ଯୋଗେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥7॥
ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵଃ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ।
ଇତି ମତ୍ଵା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ବୁଧା ଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ ॥8॥
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣାଃ ବୋଧଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।
କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ ॥9॥
ତେଷାଂ ସତତଯୁକ୍ତାନାଂ ଭଜତାଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ ।
ଦଦାମି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗଂ ତଂ ଯେନ ମାମୁପଯାନ୍ତି ତେ ॥10॥
ତେଷାମେଵାନୁକମ୍ପାର୍ଥମ୍ ଅହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ ।
ନାଶଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାଵସ୍ଥଃ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଭାସ୍ଵତା ॥11॥
ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ -
ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ଭଵାନ୍ ।
ପୁରୁଷଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଦିଵ୍ଯମ୍ ଆଦିଦେଵମଜଂ ଵିଭୁମ୍ ॥12॥
ଆହୁସ୍ତ୍ଵାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଥା ।
ଅସିତୋ ଦେଵଲୋ ଵ୍ଯାସଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ବ୍ରଵୀଷି ମେ ॥13॥
ସର୍ଵମେତଦୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମାଂ ଵଦସି କେଶଵ ।
ନ ହି ତେ ଭଗଵନ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ନ ଦାନଵାଃ ॥14॥
ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ଭୂତଭାଵନ ଭୂତେଶ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ ॥15॥
ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷେଣ ଦିଵ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମଵିଭୂତଯଃ ।
ଯାଭିର୍ଵିଭୂତିଭିର୍ଲୋକାନ୍ ଇମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ॥16॥
କଥଂ ଵିଦ୍ଯାମହଂ ଯୋଗିନ୍ ତ୍ଵାଂ ସଦା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍ ।
କେଷୁ କେଷୁ ଚ ଭାଵେଷୁ ଚିନ୍ତ୍ଯୋଽସି ଭଗଵନ୍ମଯା ॥17॥
ଵିସ୍ତରେଣାତ୍ମନୋ ଯୋଗଂ ଵିଭୂତିଂ ଚ ଜନାର୍ଦନ ।
ଭୂଯଃ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ହି ଶୃଣ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ମେଽମୃତମ୍ ॥18॥
ଶ୍ରୀ ଭଗଵାନୁଵାଚ -
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମଵିଭୂତଯଃ ।
ପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ତୋ ଵିସ୍ତରସ୍ଯ ମେ ॥19॥
ଅହମାତ୍ମା ଗୁଡାକେଶ ସର୍ଵଭୂତାଶଯସ୍ଥିତଃ ।
ଅହମାଦିଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଭୂତାନାମନ୍ତ ଏଵ ଚ ॥20॥
ଆଦିତ୍ଯାନାମହଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ରଵିରଂଶୁମାନ୍ ।
ମରୀଚିର୍ମରୁତାମସ୍ମି ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମହଂ ଶଶୀ ॥21॥
ଵେଦାନାଂ ସାମଵେଦୋଽସ୍ମି ଦେଵାନାମସ୍ମି ଵାସଵଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ମନଶ୍ଚାସ୍ମି ଭୂତାନାମସ୍ମି ଚେତନା ॥22॥
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଶଙ୍କରଶ୍ଚାସ୍ମି ଵିତ୍ତେଶୋ ଯକ୍ଷରକ୍ଷସାମ୍ ।
ଵସୂନାଂ ପାଵକଶ୍ଚାସ୍ମି ମେରୁଃ ଶିଖରିଣାମହମ୍ ॥23॥
ପୁରୋଧସାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପାର୍ଥ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।
ସେନାନୀନାମହଂ ସ୍କନ୍ଦଃ ସରସାମସ୍ମି ସାଗରଃ ॥24॥
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଭୃଗୁରହଂ ଗିରାମସ୍ମ୍ଯେକମକ୍ଷରମ୍ ।
ଯଜ୍ଞାନାଂ ଜପଯଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ହିମାଲଯଃ ॥25॥
ଅଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵର୍ଷୀଣାଂ ଚ ନାରଦଃ ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚିତ୍ରରଥଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ କପିଲୋ ମୁନିଃ ॥26॥
ଉଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମମୃତୋଦ୍ଭଵମ୍ ।
ଐରାଵତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ନରାଣାଂ ଚ ନରାଧିପମ୍ ॥27॥
ଆଯୁଧାନାଂ ଅହଂ ଵଜ୍ରଂ ଧେନୂନାମସ୍ମି କାମଧୁକ୍ ।
ପ୍ରଜନଶ୍ଚାସ୍ମି କନ୍ଦର୍ପଃ ସର୍ପାଣାମସ୍ମି ଵାସୁକିଃ ॥28॥
ଅନନ୍ତଶ୍ଚାସ୍ମି ନାଗାନାଂ ଵରୁଣୋ ଯାଦସାମହମ୍ ।
ପିତୄଣାମର୍ଯମା ଚାସ୍ମି ଯମଃ ସଂଯମତାମହମ୍ ॥29॥
ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚାସ୍ମି ଦୈତ୍ଯାନାଂ କାଲଃ କଲଯତାମହମ୍ ।
ମୃଗାଣାଂ ଚ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋଽହଂ ଵୈନତେଯଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥30॥
ପଵନଃ ପଵତାମସ୍ମି ରାମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାମହମ୍ ।
ଝଷାଣାଂ ମକରଶ୍ଚାସ୍ମି ସ୍ରୋତସାମସ୍ମି ଜାହ୍ନଵୀ ॥31॥
ସର୍ଗାଣାମାଦିରନ୍ତଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚୈଵାହମର୍ଜୁନ ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଵାଦଃ ପ୍ରଵଦତାମହମ୍ ॥32॥
ଅକ୍ଷରାଣାମକାରୋଽସ୍ମି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଃ ସାମାସିକସ୍ଯ ଚ ।
ଅହମେଵାକ୍ଷଯଃ କାଲଃ ଧାତାଽହଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ ॥33॥
ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ଵହରଶ୍ଚାହମ୍ ଉଦ୍ଭଵଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତାମ୍ ।
କୀର୍ତିଃ ଶ୍ରୀର୍ଵାକ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା ଧୃତିଃ କ୍ଷମା ॥34॥
ବୃହତ୍ସାମ ତଥା ସାମ୍ନାଂ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦସାମହମ୍ ।
ମାସାନାଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୋଽହମ୍ ଋତୂନାଂ କୁସୁମାକରଃ ॥35॥
ଦ୍ଯୂତଂ ଛଲଯତାମସ୍ମି ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନାମହମ୍ ।
ଜଯୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯଵସାଯୋଽସ୍ମି ସତ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵଵତାମହମ୍ ॥36॥
ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ଵାସୁଦେଵୋଽସ୍ମି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ ।
ମୁନୀନାମପ୍ଯହଂ ଵ୍ଯାସଃ କଵୀନାମୁଶନା କଵିଃ ॥37॥
ଦଣ୍ଡୋ ଦମଯତାମସ୍ମି ନୀତିରସ୍ମି ଜିଗୀଷତାମ୍ ।
ମୌନଂ ଚୈଵାସ୍ମି ଗୁହ୍ଯାନାଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଵତାମହମ୍ ॥38॥
ଯଚ୍ଚାପି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବୀଜଂ ତଦହମର୍ଜୁନ ।
ନ ତଦସ୍ତି ଵିନା ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ ମଯା ଭୂତଂ ଚରାଚରମ୍ ॥39॥
ନାନ୍ତୋଽସ୍ତି ମମ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଵିଭୂତୀନାଂ ପରନ୍ତପ ।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଵିଭୂତେର୍ଵିସ୍ତରୋ ମଯା ॥40॥
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା ।
ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମମ ତେଜୋଽମ୍ଶସମ୍ଭଵମ୍ ॥41॥
ଅଥଵା ବହୁନୈତେନ କିଂ ଜ୍ଞାତେନ ତଵାର୍ଜୁନ ।
ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯାହମିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଏକାଂଶେନ ସ୍ଥିତୋ ଜଗତ୍ ॥42॥
॥ ଓଁ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତାସୁ ଉପନିଷତ୍ସୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଯାଂ
ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଵିଭୂତିଯୋଗୋ ନାମ ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrīparamātmane namaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
vibhūtiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||
ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||
maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||
teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||
arjuna uvāca -
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||
svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||
kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||
śrī bhagavānuvāca -
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||
ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||
vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||
uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||
āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||
pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |
jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||
sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |
ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||
mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |
kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||
bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |
māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||
dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |
jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||
vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |
munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||
daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |
maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||
yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |
na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||
nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |
eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||
athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |
viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
ॐ श्रीपरमात्मने नमः
अथ दशमोऽध्यायः
विभूतियोगः
श्री भगवानुवाच
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥1॥
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥2॥
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥3॥
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावः भयं चाभयमेव च ॥4॥
अहिंसा समता तुष्टिः तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥5॥
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाताः येषां लोक इमाः प्रजाः ॥6॥
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥7॥
अहं सर्वस्य प्रभवः मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥8॥
मच्चित्ता मद्गतप्राणाः बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥9॥
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥10॥
तेषामेवानुकम्पार्थम् अहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थः ज्ञानदीपेन भास्वता ॥11॥
अर्जुन उवाच -
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदिदेवमजं विभुम् ॥12॥
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥13॥
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥14॥
स्वयमेवात्मनाऽऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥15॥
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकान् इमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥16॥
कथं विद्यामहं योगिन् त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥17॥
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥18॥
श्री भगवानुवाच -
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥19॥
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥20॥
आदित्यानामहं विष्णुः ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥21॥
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥22॥
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥23॥
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥24॥
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥25॥
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥26॥
उच्चैः श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥27॥
आयुधानां अहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥28॥
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥29॥
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥30॥
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥31॥
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥32॥
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालः धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥33॥
मृत्युः सर्वहरश्चाहम् उद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥34॥
बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहम् ऋतूनां कुसुमाकरः ॥35॥
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥36॥
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥37॥
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥38॥
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यात् मया भूतं चराचरम् ॥39॥
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तः विभूतेर्विस्तरो मया ॥40॥
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोऽम्शसम्भवम् ॥41॥
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नम् एकांशेन स्थितो जगत् ॥42॥
॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥
oṃ śrīparamātmane namaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
vibhūtiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||
ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||
maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||
teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||
arjuna uvāca -
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||
svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||
kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||
śrī bhagavānuvāca -
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||
ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||
vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||
uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||
āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||
pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |
jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||
sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |
ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||
mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |
kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||
bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |
māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||
dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |
jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||
vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |
munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||
daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |
maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||
yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |
na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||
nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |
eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||
athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |
viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.