ੴ ਸ਼੍ਰੀਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਅਥ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਿਭੂਤਿਯੋਗਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ
ਭੂਯ ਏਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ ।
ਯਤ੍ਤੇऽਹਂ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਾਯ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥1॥
ਨ ਮੇ ਵਿਦੁਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂ ਨ ਮਹਰ੍षਯਃ ।
ਅਹਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥2॥
ਯੋ ਮਾਮਜਮਨਾਦਿਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਅਸਮ੍ਮੂਢਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥3॥
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਸਮ੍ਮੋਹਃ ਕ੍षਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਃ ਸ਼ਮਃ ।
ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵੋऽਭਾਵਃ ਭਯਂ ਚਾਭਯਮੇਵ ਚ ॥4॥
ਅਹਿਂਸਾ ਸਮਤਾ ਤੁष੍ਟਿਃ ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਯਸ਼ੋऽਯਸ਼ਃ ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਤ੍ਤ ਏਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ ॥5॥
ਮਹਰ੍षਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ ।
ਮਦ੍ਭਾਵਾ ਮਾਨਸਾ ਜਾਤਾਃ ਯੇषਾਂ ਲੋਕ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥6॥
ਏਤਾਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਯੋਗਂ ਚ ਮਮ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਸੋऽਵਿਕਮ੍ਪੇਨ ਯੋਗੇਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥7॥
ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਃ ਮਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਬੁਧਾ ਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥8॥
ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣਾਃ ਬੋਧਯਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।
ਕਥਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਰਮਨ੍ਤਿ ਚ ॥9॥
ਤੇषਾਂ ਸਤਤਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਜਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ।
ਦਦਾਮਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਂ ਤਂ ਯੇਨ ਮਾਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥10॥
ਤੇषਾਮੇਵਾਨੁਕਮ੍ਪਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਹਮਜ੍ਞਾਨਜਂ ਤਮਃ ।
ਨਾਸ਼ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਥਃ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪੇਨ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ॥11॥
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ -
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਭਵਾਨ੍ ।
ਪੁਰੁषਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮ੍ ਆਦਿਦੇਵਮਜਂ ਵਿਭੁਮ੍ ॥12॥
ਆਹੁਸ੍ਤ੍ਵਾਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍षਿਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ ।
ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮੇ ॥13॥
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਵਦਸਿ ਕੇਸ਼ਵ ।
ਨ ਹਿ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾ ਨ ਦਾਨਵਾਃ ॥14॥
ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਤ੍ਮਨਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਤ੍ਥ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ।
ਭੂਤਭਾਵਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਦੇਵਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ॥15॥
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषੇਣ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ ।
ਯਾਭਿਰ੍ਵਿਭੂਤਿਭਿਰ੍ਲੋਕਾਨ੍ ਇਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ ॥16॥
ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਯੋਗਿਨ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।
ਕੇषੁ ਕੇषੁ ਚ ਭਾਵੇषੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਸਿ ਭਗਵਨ੍ਮਯਾ ॥17॥
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ।
ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇऽਮृਤਮ੍ ॥18॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ -
ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਦਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂਤਯਃ ।
ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤਃ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਯ ਮੇ ॥19॥
ਅਹਮਾਤ੍ਮਾ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਅਹਮਾਦਿਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤ ਏਵ ਚ ॥20॥
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਰਵਿਰਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ।
ਮਰੀਚਿਰ੍ਮਰੁਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨਕ੍षਤ੍ਰਾਣਾਮਹਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ॥21॥
ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਮਵੇਦੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸਵਃ ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਮਿ ਚੇਤਨਾ ॥22॥
ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ੋ ਯਕ੍षਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਵਸੂਨਾਂ ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਮੇਰੁਃ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਮਹਮ੍ ॥23॥
ਪੁਰੋਧਸਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਰ੍ਥ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍ ।
ਸੇਨਾਨੀਨਾਮਹਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਰਸਾਮਸ੍ਮਿ ਸਾਗਰਃ ॥24॥
ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਭृਗੁਰਹਂ ਗਿਰਾਮਸ੍ਮ੍ਯੇਕਮਕ੍षਰਮ੍ ।
ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜਪਯਜ੍ਞੋऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਾਂ ਹਿਮਾਲਯਃ ॥25॥
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਵृਕ੍षਾਣਾਂ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਨਾਰਦਃ ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਪਿਲੋ ਮੁਨਿਃ ॥26॥
ਉਚ੍ਚੈਃ ਸ਼੍ਰਵਸਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮਮृਤੋਦ੍ਭਵਮ੍ ।
ਐਰਾਵਤਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ ॥27॥
ਆਯੁਧਾਨਾਂ ਅਹਂ ਵਜ੍ਰਂ ਧੇਨੂਨਾਮਸ੍ਮਿ ਕਾਮਧੁਕ੍ ।
ਪ੍ਰਜਨਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਃ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਸ੍ਮਿ ਵਾਸੁਕਿਃ ॥28॥
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਵਰੁਣੋ ਯਾਦਸਾਮਹਮ੍ ।
ਪਿਤॄਣਾਮਰ੍ਯਮਾ ਚਾਸ੍ਮਿ ਯਮਃ ਸਂਯਮਤਾਮਹਮ੍ ॥29॥
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕਾਲਃ ਕਲਯਤਾਮਹਮ੍ ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਚ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਹਂ ਵੈਨਤੇਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍षਿਣਾਮ੍ ॥30॥
ਪਵਨਃ ਪਵਤਾਮਸ੍ਮਿ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਮਹਮ੍ ।
ਝषਾਣਾਂ ਮਕਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਸ੍ਮਿ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ॥31॥
ਸਰ੍ਗਾਣਾਮਾਦਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚੈਵਾਹਮਰ੍ਜੁਨ ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਦਃ ਪ੍ਰਵਦਤਾਮਹਮ੍ ॥32॥
ਅਕ੍षਰਾਣਾਮਕਾਰੋऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ ਸਾਮਾਸਿਕਸ੍ਯ ਚ ।
ਅਹਮੇਵਾਕ੍षਯਃ ਕਾਲਃ ਧਾਤਾऽਹਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ ॥33॥
ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਹਰਸ਼੍ਚਾਹਮ੍ ਉਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਾਕ੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਧृਤਿਃ ਕ੍षਮਾ ॥34॥
ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦਸਾਮਹਮ੍ ।
ਮਾਸਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੋऽਹਮ੍ ऋਤੂਨਾਂ ਕੁਸੁਮਾਕਰਃ ॥35॥
ਦ੍ਯੂਤਂ ਛਲਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮਹਮ੍ ।
ਜਯੋऽਸ੍ਮਿ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋऽਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮਹਮ੍ ॥36॥
ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਧਨਞ੍ਜਯਃ ।
ਮੁਨੀਨਾਮਪ੍ਯਹਂ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕਵੀਨਾਮੁਸ਼ਨਾ ਕਵਿਃ ॥37॥
ਦਣ੍ਡੋ ਦਮਯਤਾਮਸ੍ਮਿ ਨੀਤਿਰਸ੍ਮਿ ਜਿਗੀषਤਾਮ੍ ।
ਮੌਨਂ ਚੈਵਾਸ੍ਮਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਹਮ੍ ॥38॥
ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਬੀਜਂ ਤਦਹਮਰ੍ਜੁਨ ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਮਯਾ ਭੂਤਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ ॥39॥
ਨਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਤਿ ਮਮ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਭੂਤੀਨਾਂ ਪਰਨ੍ਤਪ ।
ਏष ਤੂਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਵਿਭੂਤੇਰ੍ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਮਯਾ ॥40॥
ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਿਭੂਤਿਮਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦੂਰ੍ਜਿਤਮੇਵ ਵਾ ।
ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਵਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਤੇਜੋऽਮ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਵਮ੍ ॥41॥
ਅਥਵਾ ਬਹੁਨੈਤੇਨ ਕਿਂ ਜ੍ਞਾਤੇਨ ਤਵਾਰ੍ਜੁਨ ।
ਵਿष੍ਟਭ੍ਯਾਹਮਿਦਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ਏਕਾਂਸ਼ੇਨ ਸ੍ਥਿਤੋ ਜਗਤ੍ ॥42॥
॥ ੴ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੁ ਉਪਨਿषਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ
ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਵਿਭੂਤਿਯੋਗੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
oṃ śrīparamātmane namaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
vibhūtiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||
ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||
maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||
teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||
arjuna uvāca -
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||
svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||
kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||
śrī bhagavānuvāca -
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||
ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||
vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||
uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||
āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||
pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |
jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||
sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |
ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||
mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |
kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||
bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |
māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||
dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |
jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||
vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |
munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||
daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |
maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||
yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |
na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||
nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |
eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||
athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |
viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
ॐ श्रीपरमात्मने नमः
अथ दशमोऽध्यायः
विभूतियोगः
श्री भगवानुवाच
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥1॥
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥2॥
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥3॥
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावः भयं चाभयमेव च ॥4॥
अहिंसा समता तुष्टिः तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥5॥
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाताः येषां लोक इमाः प्रजाः ॥6॥
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥7॥
अहं सर्वस्य प्रभवः मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥8॥
मच्चित्ता मद्गतप्राणाः बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥9॥
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥10॥
तेषामेवानुकम्पार्थम् अहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थः ज्ञानदीपेन भास्वता ॥11॥
अर्जुन उवाच -
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदिदेवमजं विभुम् ॥12॥
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥13॥
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥14॥
स्वयमेवात्मनाऽऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥15॥
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकान् इमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥16॥
कथं विद्यामहं योगिन् त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥17॥
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥18॥
श्री भगवानुवाच -
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥19॥
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥20॥
आदित्यानामहं विष्णुः ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥21॥
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥22॥
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥23॥
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥24॥
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥25॥
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥26॥
उच्चैः श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥27॥
आयुधानां अहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥28॥
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥29॥
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥30॥
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥31॥
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥32॥
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालः धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥33॥
मृत्युः सर्वहरश्चाहम् उद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥34॥
बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहम् ऋतूनां कुसुमाकरः ॥35॥
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥36॥
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥37॥
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥38॥
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यात् मया भूतं चराचरम् ॥39॥
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तः विभूतेर्विस्तरो मया ॥40॥
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोऽम्शसम्भवम् ॥41॥
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नम् एकांशेन स्थितो जगत् ॥42॥
॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥
oṃ śrīparamātmane namaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
vibhūtiyogaḥ
śrī bhagavānuvāca
bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||1||
na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||2||
yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||3||
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvaḥ bhayaṃ cābhayameva ca ||4||
ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ tapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||5||
maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātāḥ yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||6||
etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||7||
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||8||
maccittā madgataprāṇāḥ bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||9||
teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||10||
teṣāmevānukampārtham ahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvasthaḥ jñānadīpena bhāsvatā ||11||
arjuna uvāca -
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevamajaṃ vibhum ||12||
āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||13||
sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||14||
svayamevātmanā''tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||15||
vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokān imāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||16||
kathaṃ vidyāmahaṃ yogin tvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||17||
vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam ||18||
śrī bhagavānuvāca -
hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||19||
ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||20||
ādityānāmahaṃ viṣṇuḥ jyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||21||
vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||22||
rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||23||
purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||24||
maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||25||
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||26||
uccaiḥ śravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||27||
āyudhānāṃ ahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||28||
anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||29||
prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||30||
pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |
jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī ||31||
sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |
adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham ||32||
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |
ahamevākṣayaḥ kālaḥ dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ ||33||
mṛtyuḥ sarvaharaścāham udbhavaśca bhaviṣyatām |
kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā ||34||
bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |
māsānāṃ mārgaśīrṣo'ham ṛtūnāṃ kusumākaraḥ ||35||
dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |
jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham ||36||
vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |
munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ ||37||
daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |
maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham ||38||
yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |
na tadasti vinā yatsyāt mayā bhūtaṃ carācaram ||39||
nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |
eṣa tūddeśataḥ proktaḥ vibhūtervistaro mayā ||40||
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |
tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejo'mśasambhavam ||41||
athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |
viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ||42||
|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ
yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.