Shrimadbhagavadgita Parayana - Chaturdasho'dhyayah — Gurmukhi Script

Meaning —

ੴ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ

ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ

Verse 1

ਪਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤੋ ਗਤਾਃ ॥1॥

paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||1||

Verse 2

ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਗਤਾਃ ।
ਸਰ੍ਗੇऽਪਿ ਨੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਨ ਵ੍ਯਥਨ੍ਤਿ ਚ ॥2॥

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||2||

Verse 3

ਮਮ ਯੋਨਿਰ੍ਮਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਰ੍ਭਂ ਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਸਮ੍ਭਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ ॥3॥

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||3||

Verse 4

ਸਰ੍ਵਯੋਨਿषੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਃ ।
ਤਾਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਹਦ੍ਯੋਨਿਃ ਅਹਂ ਬੀਜਪ੍ਰਦਃ ਪਿਤਾ ॥4॥

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |
tāsāṃ brahma mahadyoniḥ ahaṃ bījapradaḥ pitā ||4||

Verse 5

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਾਃ ।
ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੇਹੇ ਦੇਹਿਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥5॥

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||5||

Verse 6

ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮਨਾਮਯਮ੍ ।
ਸੁਖਸਙ੍ਗੇਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਗੇਨ ਚਾਨਘ ॥6॥

tatra sattvaṃ nirmalatvāt prakāśakamanāmayam |
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||6||

Verse 7

ਰਜੋ ਰਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤृष੍ਣਾਸਙ੍ਗਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ।
ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗੇਨ ਦੇਹਿਨਮ੍ ॥7॥

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||7||

Verse 8

ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਜਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੋਹਨਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਮਾਦਾਲਸ੍ਯਨਿਦ੍ਰਾਭਿਃ ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਭਾਰਤ ॥8॥

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |
pramādālasyanidrābhiḥ tannibadhnāti bhārata ||8||

Verse 9

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਖੇ ਸਞ੍ਜਯਤਿ ਰਜਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਭਾਰਤ ।
ਜ੍ਞਾਨਮਾਵृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਮਃ ਪ੍ਰਮਾਦੇ ਸਞ੍ਜਯਤ੍ਯੁਤ ॥9॥

sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||9||

Verse 10

ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਭਿਭੂਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ ।
ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਥਾ ॥10॥

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||10||

Verse 11

ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰੇषੁ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਜਾਯਤੇ ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਤ ॥11॥

sarvadvāreṣu dehe'smin prakāśa upajāyate |
jñānaṃ yadā tadā vidyāt vivṛddhaṃ sattvamityuta ||11||

Verse 12

ਲੋਭਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਾਰਮ੍ਭਃ ਕਰ੍ਮਣਾਮਸ਼ਮਃ ਸ੍ਪृਹਾ ।
ਰਜਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵृਦ੍ਧੇ ਭਰਤਰ੍षਭ ॥12॥

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||12||

Verse 13

ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋऽਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਮੋਹ ਏਵ ਚ ।
ਤਮਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵृਦ੍ਧੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ ॥13॥

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||13||

Verse 14

ਯਦਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੇ ਤੁ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਤਿ ਦੇਹਭृਤ੍ ।
ਤਦੋਤ੍ਤਮਵਿਦਾਂ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਮਲਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ॥14॥

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |
tadottamavidāṃ lokān amalānpratipadyate ||14||

Verse 15

ਰਜਸਿ ਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗਿषੁ ਜਾਯਤੇ ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰਲੀਨਸ੍ਤਮਸਿ ਮੂਢਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ ॥15॥

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||15||

Verse 16

ਕਰ੍ਮਣਃ ਸੁਕृਤਸ੍ਯਾਹੁਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਫਲਮ੍ ।
ਰਜਸਸ੍ਤੁ ਫਲਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਤਮਸਃ ਫਲਮ੍ ॥16॥

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |
rajasastu phalaṃ duḥkham ajñānaṃ tamasaḥ phalam ||16||

Verse 17

ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਰਜਸੋ ਲੋਭ ਏਵ ਚ ।
ਪ੍ਰਮਾਦਮੋਹੌ ਤਮਸਃ ਭਵਤੋऽਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਚ ॥17॥

sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |
pramādamohau tamasaḥ bhavato'jñānameva ca ||17||

Verse 18

ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਰਾਜਸਾਃ ।
ਜਘਨ੍ਯਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਃ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਮਸਾਃ ॥18॥

ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthāḥ madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |
jaghanyaguṇavṛttisthāḥ adho gacchanti tāmasāḥ ||18||

Verse 19

ਨਾਨ੍ਯਂ ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਯਦਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾऽਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਗੁਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਸੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥19॥

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭā'nupaśyati |
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||19||

Verse 20

ਗੁਣਾਨੇਤਾਨਤੀਤ੍ਯ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੇਹੀ ਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨ੍ ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦੁਃਖੈਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਮृਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥20॥

guṇānetānatītya trīn dehī dehasamudbhavān |
janmamṛtyujarāduḥkhaiḥ vimukto'mṛtamaśnute ||20||

ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ

Verse 21

ਕੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨੇਤਾਨ੍ ਅਤੀਤੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ।
ਕਿਮਾਚਾਰਃ ਕਥਂ ਚੈਤਾਨ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ਗੁਣਾਨਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥21॥

kairliṅgaistrīnguṇānetān atīto bhavati prabho |
kimācāraḥ kathaṃ caitān trīnguṇānativartate ||21||

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ

Verse 22

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਮੋਹਮੇਵ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵ ।
ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਙ੍ਕ੍षਤਿ ॥22॥

prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||22||

Verse 23

ਉਦਾਸੀਨਵਦਾਸੀਨਃ ਗੁਣੈਰ੍ਯੋ ਨ ਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ ।
ਗੁਣਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਵ ਯੋऽਵਤਿष੍ਠਤਿ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ॥23॥

udāsīnavadāsīnaḥ guṇairyo na vicālyate |
guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate ||23||

Verse 24

ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ ।
ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੋ ਧੀਰਃ ਤੁਲ੍ਯਨਿਨ੍ਦਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਤੁਤਿਃ ॥24॥

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |
tulyapriyāpriyo dhīraḥ tulyanindātmasaṃstutiḥ ||24||

Verse 25

ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਃ ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਾਰਿਪਕ੍षਯੋਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਗੁਣਾਤੀਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥25॥

mānāpamānayostulyaḥ tulyo mitrāripakṣayoḥ |
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||25||

Verse 26

ਮਾਂ ਚ ਯੋऽਵ੍ਯਭਿਚਾਰੇਣ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਸੇਵਤੇ ।
ਸ ਗੁਣਾਨ੍ਸਮਤੀਤ੍ਯੈਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ॥26॥

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |
sa guṇānsamatītyaitān brahmabhūyāya kalpate ||26||

Verse 27

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾऽਹਮ੍ ਅਮृਤਸ੍ਯਾਵ੍ਯਯਸ੍ਯ ਚ ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸੁਖਸ੍ਯੈਕਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ ॥27॥

brahmaṇo hi pratiṣṭhā'ham amṛtasyāvyayasya ca |
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||27||

॥ ੴ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੁ ਉਪਨਿषਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ
ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਗਯੋਗੋ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ चतुर्दशोऽध्यायः

गुणत्रयविभागयोगः

श्री भगवानुवाच

परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।

यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥1॥

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।

सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥2॥

मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।

सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥3॥

सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।

तासां ब्रह्म महद्योनिः अहं बीजप्रदः पिता ॥4॥

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥5॥

तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात् प्रकाशकमनामयम् ।

सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥6॥

रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।

तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥7॥

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।

प्रमादालस्यनिद्राभिः तन्निबध्नाति भारत ॥8॥

सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।

ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥9॥

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।

रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥10॥

सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन् प्रकाश उपजायते ।

ज्ञानं यदा तदा विद्यात् विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥11॥

लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।

रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥12॥

अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।

तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥13॥

यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।

तदोत्तमविदां लोकान् अमलान्प्रतिपद्यते ॥14॥

रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।

तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥15॥

कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।

रजसस्तु फलं दुःखम् अज्ञानं तमसः फलम् ॥16॥

सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।

प्रमादमोहौ तमसः भवतोऽज्ञानमेव च ॥17॥

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्थाः मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।

जघन्यगुणवृत्तिस्थाः अधो गच्छन्ति तामसाः ॥18॥

नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टाऽनुपश्यति ।

गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥19॥

गुणानेतानतीत्य त्रीन् देही देहसमुद्भवान् ।

जन्ममृत्युजरादुःखैः विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥20॥

अर्जुन उवाच

कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतान् अतीतो भवति प्रभो ।

किमाचारः कथं चैतान् त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥21॥

श्री भगवानुवाच

प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।

न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥22॥

उदासीनवदासीनः गुणैर्यो न विचाल्यते ।

गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥23॥

समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।

तुल्यप्रियाप्रियो धीरः तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥24॥

मानापमानयोस्तुल्यः तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।

सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥25॥

मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।

स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥26॥

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहम् अमृतस्याव्ययस्य च ।

शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥27॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगो चतुर्दशोऽध्यायः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ਪਾਰਾਯਣ - ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ