Summary — Gujarati
AI-generated · not yet verified
The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.
വിദുരവാക്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥
വൈചിത്രവീര്യ പുരുഷാനാകാശം മുഷ്ടിഭിര്ഘ്നതഃ ॥ 1॥
vaicitravīrya puruṣānākāśaṃ muṣṭibhirghnataḥ || 1||
વિદુર બોલ્યા: હે રાજેન્દ્ર, આ સત્તર પુરુષો વિશે સ્વયંભુ મનુએ કહ્યું હતું — હે વૈચિત્રવીર્ય, જે લોકો આકાશને મુઠ્ઠીઓથી મારે છે (એટલે કે અશક્ય વસ્તુનો પ્રયત્ન કરે છે). AI
അഥോ മരീചിനഃ പാദാനനാമ്യാന്നമതസ്തഥാ ॥ 2॥
atho marīcinaḥ pādānanāmyānnamatastathā || 2||
તેમણે તેમને કહ્યું કે જે ઇન્દ્રના ધનુષને નમાવી શકાય તેમ માને છે, અને તેમજ જે મરીચિના પગ નમાવી શકાય તેમ માને છે. AI
യശ്ചാതിവേലം ഭജതേ ദ്വിഷന്തമ് ।
സ്ത്രിയശ്ച യോഽരക്ഷതി ഭദ്രമസ്തു തേ
യശ്ചായാച്യം യാചതി യശ് ച കത്ഥതേ ॥ 3॥
yaścātivelaṃ bhajate dviṣantam |
striyaśca yo'rakṣati bhadramastu te
yaścāyācyaṃ yācati yaś ca katthate || 3||
જે અશિક્ષણીયને શિક્ષા કરે છે, જે ક્રોધિત થાય છે, જે શત્રુનો અતિશય આશ્રય લે છે, જે સ્ત્રીઓનું રક્ષણ કરતો નથી — તારું કલ્યાણ થાઓ — અને જે માગવા યોગ્ય ન હોય તે માગે છે તથા જે શેખી મારે છે. AI
യശ്ചാബലോ ബലിനാ നിത്യവൈരീ ।
അശ്രദ്ദധാനായ ച യോ ബ്രവീതി
യശ്ചാകാമ്യം കാമയതേ നരേന്ദ്ര ॥ 4॥
yaścābalo balinā nityavairī |
aśraddadhānāya ca yo bravīti
yaścākāmyaṃ kāmayate narendra || 4||
હે નરેન્દ્ર, જે ઉચ્ચ કુળમાં જન્મ્યો હોવા છતાં અકાર્ય કરે છે, જે નિર્બળ હોવા છતાં બળવાન સાથે નિત્ય વૈર રાખે છે, જે શ્રદ્ધા ન ધરાવનારને ઉપદેશ આપે છે, અને જે ઇચ્છવા યોગ્ય ન હોય તે ઇચ્છે છે. AI
വധ്വാ വസന്നുത യോ മാനകാമഃ ।
പരക്ഷേത്രേ നിര്വപതി യശ്ച ബീജം
സ്ത്രിയം ച യഃ പരിവദതേഽതിവേലമ് ॥ 5॥
vadhvā vasannuta yo mānakāmaḥ |
parakṣetre nirvapati yaśca bījaṃ
striyaṃ ca yaḥ parivadate'tivelam || 5||
જે સાસરો પુત્રવધૂના હાસ્યને (હાસ્યરૂપે) ગણે છે, અથવા પુત્રવધૂ સાથે રહીને જે માનની કામના રાખે છે, જે પરાયા ખેતરમાં બીજ વાવે છે, અને જે સ્ત્રીની અતિશય નિંદા કરે છે. AI
യശ്ചാസതഃ സാന്ത്വമുപാസതീഹ
ഏതേഽനുയാന്ത്യനിലം പാശഹസ്താഃ ॥ 6॥
yaścāsataḥ sāntvamupāsatīha
ete'nuyāntyanilaṃ pāśahastāḥ || 6||
અને જે દાન આપીને શેખી મારે છે, જે માગ્યા પર શેખી મારે છે, અને જે અસાધુને પ્રિય વચનો કહે છે — આ સર્વ પાશ હાથમાં લઈને વાયુની પાછળ જાય છે (એટલે કે નાશ પામે છે). AI
തസ്മിംസ്തഥാ വര്തിതവ്യം സ ധര്മഃ ।
മായാചാരോ മായയാ വര്തിതവ്യഃ
സാധ്വാചാരഃ സാധുനാ പ്രത്യുദേയഃ ॥ 7॥
tasmiṃstathā vartitavyaṃ sa dharmaḥ |
māyācāro māyayā vartitavyaḥ
sādhvācāraḥ sādhunā pratyudeyaḥ || 7||
મનુષ્ય જેવો વ્યવહાર બીજા સાથે કરે છે, તેવો જ વ્યવહાર તેની સાથે કરવો જોઈએ — એ જ ધર્મ છે. કપટી સાથે કપટથી વર્તવું, અને સાધુ સાથે સાધુતાથી પ્રતિસ્વાગતા કરવી. AI
നാപ്നോത്യഥ ച തത്സര്വമായുഃ കേനേഹ ഹേതുനാ ॥ 8॥
nāpnotyatha ca tatsarvamāyuḥ keneha hetunā || 8||
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા: બધા વેદોમાં મનુષ્યનું આયુષ્ય સો વર્ષ કહેવામાં આવ્યું છે, તો પછી તે આખું આયુષ્ય પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી — તેનું કારણ શું છે? AI
ക്രോധശ്ചാതിവിവിത്സാ ച മിത്രദ്രോഹശ്ച താനി ഷട് ॥ 9॥
krodhaścātivivitsā ca mitradrohaśca tāni ṣaṭ || 9||
અતિવાદ (બહુ બોલવું), અતિમાન (અહંકાર), અત્યાગ (વધુ પડતો ત્યાગ), ક્રોધ, અતિવિવિત્સા (વધુ પડતી લાલસા) અને મિત્રદ્રોહ — આ છ વસ્તુઓ માણસનો નાશ કરે છે. AI
ഏതാനി മാനവാന്ഘ്നന്തി ന മൃത്യുര്ഭദ്രമസ്തു തേ ॥ 10॥
etāni mānavānghnanti na mṛtyurbhadramastu te || 10||
આ જ છ વસ્તુઓ તીક્ષ્ણ તલવારો સમાન છે, જે દેહધારીઓનાં આયુષ્ય કાપી નાખે છે. આ જ મનુષ્યોને મારે છે, મૃત્યુ નહીં. તમારું ભલું થાઓ. AI
വൃഷലീ പതിര്ദ്വിജോ യശ്ച പാനപശ്ചൈവ ഭാരത ॥ 11॥
vṛṣalī patirdvijo yaśca pānapaścaiva bhārata || 11||
હે ભારત, જે વિશ્વાસપાત્ર માણસની પત્ની તરફ જાય છે, જે ગુરુની નિંદા કરે છે, જે દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) વૃષલી (શૂદ્ર સ્ત્રી)નો પતિ બને છે અને જે દારૂ પીનારો છે — આ બધા પણ એ જ ગણાય છે. AI
ഏതൈഃ സമേത്യ കര്തവ്യം പ്രായശ്ചിത്തമിതി ശ്രുതിഃ ॥ 12॥
etaiḥ sametya kartavyaṃ prāyaścittamiti śrutiḥ || 12||
શરણાગતની હત્યા કરનાર પણ બ્રહ્મહત્યારા સમાન છે. શ્રુતિ કહે છે કે આ બધા સાથે સંબંધ થવાથી પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ. AI
ശേഷാന്ന ഭോകാപ്യവിഹിംസകശ് ച ।
നാനര്ഥകൃത്ത്യക്തകലിഃ കൃതജ്ഞഃ
സത്യോ മൃദുഃ സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ॥ 13॥
śeṣānna bhokāpyavihiṃsakaś ca |
nānarthakṛttyaktakaliḥ kṛtajñaḥ
satyo mṛduḥ svargamupaiti vidvān || 13||
ગૃહસ્થ, દાનશીલ, જેનું વચન કદી નિષ્ફળ ન જાય, જે શેષ અન્ન ખાય છે (અન્યને પહેલાં જમાડે છે), જે હિંસક નથી, જે અનર્થ કરતો નથી, જેણે કલહ છોડી દીધો છે, જે કૃતજ્ઞ, સત્યવાદી અને મૃદુ છે — એવો વિદ્વાન સ્વર્ગમાં જાય છે. AI
അപ്രിയസ്യ തു പഥ്യസ്യ വക്താ ശ്രോതാ ച ദുര്ലഭഃ ॥ 14॥
apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ || 14||
હે રાજન, હંમેશાં પ્રિય વચન બોલનારા પુરુષો સહેલાઈથી મળી જાય છે; પરંતુ અપ્રિય હોવા છતાં હિતકારી વચન બોલનારો અને સાંભળનારો દુર્લભ છે. AI
അപ്രിയാണ്യാഹ പഥ്യാനി തേന രാജാ സഹായവാന് ॥ 15॥
apriyāṇyāha pathyāni tena rājā sahāyavān || 15||
જે પુરુષ ધર્મનો આશ્રય લઈને સ્વામીના પ્રિય-અપ્રિયને છોડી દઈને અપ્રિય પણ હિતકારી વચનો કહે છે, તેનાથી રાજાને સહાય મળે છે. AI
ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത് ॥ 16॥
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 16||
કુળના અર્થે એક પુરુષનો ત્યાગ કરવો; ગામના અર્થે કુળનો ત્યાગ કરવો; જનપદના અર્થે ગામનો ત્યાગ કરવો; અને પોતાના અર્થે પૃથ્વીનો ત્યાગ કરવો. AI
ആത്മാനം സതതം രക്ഷേദ്ദാരൈരപി ധനൈരപി ॥ 17॥
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 17||
આપત્તિ માટે ધન સાચવવું જોઈએ; ધનથી પણ પત્નીનું રક્ષણ કરવું જોઈએ. પોતાનું રક્ષણ સતત પત્નીથી પણ અને ધનથી પણ કરવું જોઈએ. AI
നൈവം യുക്തം വചനം പ്രാതിപീയ ।
തദൌഷധം പഥ്യമിവാതുരസ്യ
ന രോചതേ തവ വൈചിത്ര വീര്യ ॥ 18॥
naivaṃ yuktaṃ vacanaṃ prātipīya |
tadauṣadhaṃ pathyamivāturasya
na rocate tava vaicitra vīrya || 18||
હે રાજન્, મેં દ્યૂતકાળમાં પણ કહ્યું હતું — હે પ્રાતિપીય, આવું વચન યોગ્ય ન હતું. હે વૈચિત્રવીર્ય, તે ઔષધ જેમ રોગીને પથ્ય લાગતું નથી, તેમ તે વચન તમને રુચતું નથી. AI
പരാജൈഷ്ഠാഃ പാണ്ഡവാന്ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ ।
ഹിത്വാ സിംഹാന്ക്രോഷ്ടു കാന്ഗൂഹമാനഃ
പ്രാപ്തേ കാലേ ശോചിതാ ത്വം നരേന്ദ്ര ॥ 19॥
parājaiṣṭhāḥ pāṇḍavāndhārtarāṣṭraiḥ |
hitvā siṃhānkroṣṭu kāngūhamānaḥ
prāpte kāle śocitā tvaṃ narendra || 19||
હે નરેન્દ્ર, તેં કાગડાઓ દ્વારા આ ચિત્રમય પીંછાવાળા મોરોને હરાવ્યા, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો દ્વારા પાંડવોને હરાવ્યા; સિંહોને છોડીને શિયાળોને સંતાડતાં, સમય આવ્યે તું શોક કરીશ. AI
ഭൃത്യസ്യ ഭക്തസ്യ ഹിതേ രതസ്യ ।
തസ്മിന്ഭൃത്യാ ഭര്തരി വിശ്വസന്തി
ന ചൈനമാപത്സു പരിത്യജന്തി ॥ 20॥
bhṛtyasya bhaktasya hite ratasya |
tasminbhṛtyā bhartari viśvasanti
na cainamāpatsu parityajanti || 20||
હે વત્સ, જે સ્વામી પોતાના ભક્ત અને હિતમાં રત ભૃત્ય પર કદી ક્રોધ કરતો નથી, તે સ્વામી પર ભૃત્યો વિશ્વાસ રાખે છે અને આપત્તિમાં તેને છોડતા નથી. AI
ബാഹ്യം ജനം സഞ്ജിഘൃക്ഷേദപൂര്വമ് ।
ത്യജന്തി ഹ്യേനമുചിതാവരുദ്ധാഃ
സ്നിഗ്ധാ ഹ്യമാത്യാഃ പരിഹീനഭോഗാഃ ॥ 21॥
bāhyaṃ janaṃ sañjighṛkṣedapūrvam |
tyajanti hyenamucitāvaruddhāḥ
snigdhā hyamātyāḥ parihīnabhogāḥ || 21||
ભૃત્યોની જીવિકા રોકીને બહારના નવા લોકોને પકડવાની ઇચ્છા ન કરવી જોઈએ. કારણ કે યોગ્ય રીતે રોકાયેલા, સ્નેહવાળા અને ભોગથી વંચિત થયેલા અમાત્યો તેને છોડી દે છે. AI
ആയവ്യയാവനുരൂപാം ച വൃത്തിമ് ।
സങ്ഗൃഹ്ണീയാദനുരൂപാന്സഹായാന്
സഹായസാധ്യാനി ഹി ദുഷ്കരാണി ॥ 22॥
āyavyayāvanurūpāṃ ca vṛttim |
saṅgṛhṇīyādanurūpānsahāyān
sahāyasādhyāni hi duṣkarāṇi || 22||
પહેલાં બધાં કાર્યોનો વિચાર કરીને, આવક અને ખર્ચને અનુરૂપ જીવનવૃત્તિ રાખીને, અનુરૂપ સહાયકોને સંગ્રહ કરવા જોઈએ; કારણ કે સહાયકોથી સિદ્ધ થતાં કાર્યો દુષ્કર હોય છે. AI
സര്വാണി കാര്യാണി കരോത്യതന്ദ്രീഃ ।
വക്താ ഹിതാനാമനുരക്ത ആര്യഃ
ശക്തിജ്ഞ ആത്മേവ ഹി സോഽനുകമ്പ്യഃ ॥ 23॥
sarvāṇi kāryāṇi karotyatandrīḥ |
vaktā hitānāmanurakta āryaḥ
śaktijña ātmeva hi so'nukampyaḥ || 23||
જે સ્વામીનો અભિપ્રાય જાણીને આળસ વિના બધાં કાર્યો કરે છે, જે હિતની વાતો કહેનારો, અનુરક્ત, આર્ય અને શક્તિનો જાણનારો છે, તે ભૃત્ય પોતાના જેવો જ અનુકંપ્ય છે. AI
പ്രത്യാഹ യശ്ചാപി നിയുജ്യമാനഃ ।
പ്രജ്ഞാഭിമാനീ പ്രതികൂലവാദീ
ത്യാജ്യഃ സ താദൃക്ത്വരയൈവ ഭൃത്യഃ ॥ 24॥
pratyāha yaścāpi niyujyamānaḥ |
prajñābhimānī pratikūlavādī
tyājyaḥ sa tādṛktvarayaiva bhṛtyaḥ || 24||
જે શિખામણ મળ્યા પછી પણ વચનને માન આપતો નથી, અને નિયુક્ત કરાયેલા હોવા છતાં જે પ્રતિવચન આપે છે, જે પ્રજ્ઞાનો અભિમાની અને પ્રતિકૂળ બોલનારો છે, તેવો ભૃત્ય તરત જ ત્યાજ્ય છે. AI
സാനുക്രോശം ശ്ലക്ഷ്ണമഹാര്യമന്യൈഃ ।
അരോഗ ജാതീയമുദാരവാക്യം
ദൂതം വദന്ത്യഷ്ട ഗുണോപപന്നമ് ॥ 25॥
sānukrośaṃ ślakṣṇamahāryamanyaiḥ |
aroga jātīyamudāravākyaṃ
dūtaṃ vadantyaṣṭa guṇopapannam || 25||
જે ગર્વિલ ન હોય, કાયર ન હોય, લાંબી દોર ખેંચનારો ન હોય, દયાળુ હોય, મૃદુ વાણીવાળો હોય, બીજાઓ દ્વારા લલચાવી ન શકાય, નિરોગી અને કુળીન હોય તથા ઉદાર વચન બોલનારો હોય — એવા આઠ ગુણોથી યુક્ત પુરુષને દૂત કહે છે. AI
ഗച്ഛേന്നരശ്ചേതയാനോ വികാലേ ।
ന ചത്വരേ നിശി തിഷ്ഠേന്നിഗൂഢോ
ന രാജന്യാം യോഷിതം പ്രാര്ഥയീത ॥ 26॥
gacchennaraścetayāno vikāle |
na catvare niśi tiṣṭhennigūḍho
na rājanyāṃ yoṣitaṃ prārthayīta || 26||
વિચારશીલ મનુષ્યે વિશ્વાસને કારણે કદી પરાએ ઘેર અયોગ્ય સમયે ન જવું; રાત્રે ચોકમાં છુપાઈને ન ઊભા રહેવું; અને રાજાની સ્ત્રીની કામના ન કરવી. AI
സംസൃഷ്ട മന്ത്രസ്യ കുസങ്ഗതസ്യ ।
ന ച ബ്രൂയാന്നാശ്വസാമി ത്വയീതി
സ കാരണം വ്യപദേശം തു കുര്യാത് ॥ 27॥
saṃsṛṣṭa mantrasya kusaṅgatasya |
na ca brūyānnāśvasāmi tvayīti
sa kāraṇaṃ vyapadeśaṃ tu kuryāt || 27||
યજ્ઞમાં ગયેલા માણસની ગુપ્ત વાત ન કરવી; જેની સાથે મંત્રણા થઈ હોય તેવા અને કુસંગતમાં પડેલા માણસ સાથે પણ ગુપ્ત વાત ન કરવી; અને 'હું તારા પર વિશ્વાસ નથી કરતો' એમ ન કહેવું, પરંતુ કોઈ નિમિત્ત કે બહાનું કરવું. AI
പുത്രോ ഭ്രാതാ വിധവാ ബാല പുത്രാ ।
സേനാ ജീവീ ചോദ്ധൃത ഭക്ത ഏവ
വ്യവഹാരേ വൈ വര്ജനീയാഃ സ്യുരേതേ ॥ 28॥
putro bhrātā vidhavā bāla putrā |
senā jīvī coddhṛta bhakta eva
vyavahāre vai varjanīyāḥ syurete || 28||
દયાળુ રાજા, વ્યભિચારિણી સ્ત્રી, રાજાનો સેવક, પુત્ર, ભાઈ, વિધવા, બાળપુત્રવાળી સ્ત્રી, સૈનિકો પર જીવનારો અને ઉછીનું ધન લેનારો — આ લોકો વ્યવહારમાં ટાળવા યોગ્ય છે. AI
ബലം രൂപം സ്വരവര്ണപ്രശുദ്ധിഃ ।
സ്പര്ശശ്ച ഗന്ധശ്ച വിശുദ്ധതാ ച
ശ്രീഃ സൌകുമാര്യം പ്രവരാശ്ച നാര്യഃ ॥ 29॥
balaṃ rūpaṃ svaravarṇapraśuddhiḥ |
sparśaśca gandhaśca viśuddhatā ca
śrīḥ saukumāryaṃ pravarāśca nāryaḥ || 29||
સ્નાન કરવાના શીલવાળા માણસને દશ ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે — બળ, રૂપ, સ્વર અને વર્ણની પ્રશુદ્ધિ, સ્પર્શ, ગંધ, વિશુદ્ધતા, શોભા, સૌકુમાર્ય અને ઉત્તમ સ્ત્રીઓ. AI
ആരോഗ്യമായുശ്ച സുഖം ബലം ച ।
അനാവിലം ചാസ്യ ഭവേദപത്യം
ന ചൈനമാദ്യൂന ഇതി ക്ഷിപന്തി ॥ 30॥
ārogyamāyuśca sukhaṃ balaṃ ca |
anāvilaṃ cāsya bhavedapatyaṃ
na cainamādyūna iti kṣipanti || 30||
મિતાહારી માણસને છ ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે — આરોગ્ય, આયુષ્ય, સુખ અને બળ; તેનું સંતાન નિર્મળ રહે છે; અને 'આ ઓછું ખાનારો છે' એમ કહીને લોકો તેની નિંદા કરતા નથી. AI
ലോകദ്വിഷ്ടം ബഹു മായം നൃശംസമ് ।
അദേശകാലജ്ഞമനിഷ്ട വേഷമ്
ഏതാന്ഗൃഹേ ന പ്രതിവാസയീത ॥ 31॥
lokadviṣṭaṃ bahu māyaṃ nṛśaṃsam |
adeśakālajñamaniṣṭa veṣam
etāngṛhe na prativāsayīta || 31||
આળસુ, ખૂબ ખાનારો, લોકોને દ્વેષપાત્ર, અતિ કપટી, નૃશંસ, દેશ અને કાળ ન જાણનારો તથા અનિષ્ટ વેશવાળો — આવા લોકોને ઘરમાં રહેવા ન દેવા. AI
വരാക സമ്ഭൂതമമാന്യ മാനിനമ് ।
നിഷ്ഠൂരിണം കൃതവൈരം കൃതഘ്നമ്
ഏതാന്ഭൃതാര്തോഽപി ന ജാതു യാചേത് ॥ 32॥
varāka sambhūtamamānya māninam |
niṣṭhūriṇaṃ kṛtavairaṃ kṛtaghnam
etānbhṛtārto'pi na jātu yācet || 32||
કંજૂસ, ગાળો દેનારો, અશિક્ષિત, તુચ્છ કુળમાં જન્મેલો, અપમાનિત થયેલો પણ પોતાને માન આપનારો, કઠોર વાણીવાળો, વેર બાંધેલો અને કૃતઘ્ની — આવા લોકો પાસે ભારે જરૂર પડ્યે પણ કદી યાચના ન કરવી. AI
നിത്യാനൃതം ചാദൃഢ ഭക്തികം ച ।
വികൃഷ്ടരാഗം ബഹുമാനിനം ചാപ്യ്
ഏതാന്ന സേവേത നരാധമാന്ഷട് ॥ 33॥
nityānṛtaṃ cādṛḍha bhaktikaṃ ca |
vikṛṣṭarāgaṃ bahumāninaṃ cāpy
etānna seveta narādhamānṣaṭ || 33||
જેના કર્મો કલુષિત હોય, જે અતિશય નિંદાપ્રિય હોય, જે નિત્ય જૂઠું બોલે, જેની ભક્તિ દૃઢ ન હોય, જેનો રાગ ખેંચાયેલો અને ઢીલો હોય તથા જે પોતાને ઘણો માન આપે — આ છ નરાધમોની સેવા કોઈ ન કરે. AI
അന്യോന്യബന്ധനാവേതൌ വിനാന്യോന്യം ന സിധ്യതഃ ॥ 34॥
anyonyabandhanāvetau vinānyonyaṃ na sidhyataḥ || 34||
ધન સહાયનું બંધન છે અને સહાય ધનનું બંધન છે; આ બંને એકબીજાને બંધનરૂપ છે, એકબીજા વિના તે સિદ્ધ થતા નથી. AI
വൃത്തിം ച തേഭ്യോഽനുവിധായ കാം ചിത് ।
സ്ഥാനേ കുമാരീഃ പ്രതിപാദ്യ സര്വാ
അരണ്യസംസ്ഥോ മുനിവദ്ബുഭൂഷേത് ॥ 35॥
vṛttiṃ ca tebhyo'nuvidhāya kāṃ cit |
sthāne kumārīḥ pratipādya sarvā
araṇyasaṃstho munivadbubhūṣet || 35||
પુત્રોને ઉત્પન્ન કરી, તેમને ઋણમુક્ત કરી, તેમને યોગ્ય જીવિકા આપી, કન્યાઓને યોગ્ય સ્થાને પરણાવી, પછી વનમાં રહી મુનિની જેમ રહેવાની ઇચ્છા કરે. AI
തത്കുര്യാദീശ്വരോ ഹ്യേതന്മൂലം ധര്മാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 36॥
tatkuryādīśvaro hyetanmūlaṃ dharmārthasiddhaye || 36||
જે સર્વ પ્રાણીઓનું હિતકર હોય અને પોતાને સુખ પહોંચાડનારું હોય તે જ કરવું જોઈએ; સમર્થ પુરુષે આ જ ધર્મ અને અર્થની સિદ્ધિનું મૂળ છે. AI
വ്യവസായശ്ച യസ്യ സ്യാത്തസ്യാവൃത്തി ഭയം കുതഃ ॥ 37॥
vyavasāyaśca yasya syāttasyāvṛtti bhayaṃ kutaḥ || 37||
જેનામાં બુદ્ધિ, પ્રભાવ, તેજ, સત્ત્વ, ઉત્થાન અને દૃઢ નિશ્ચય હોય, તેને પાછા વળવાનો ભય ક્યાંથી હોય? AI
യത്ര വ്യഥേരന്നപി ദേവാഃ സ ശക്രാഃ ।
പുത്രൈര്വൈരം നിത്യമുദ്വിഗ്നവാസോ
യശഃ പ്രണാശോ ദ്വിഷതാം ച ഹര്ഷഃ ॥ 38॥
yatra vyatherannapi devāḥ sa śakrāḥ |
putrairvairaṃ nityamudvignavāso
yaśaḥ praṇāśo dviṣatāṃ ca harṣaḥ || 38||
પાંડવો સાથે વિગ્રહમાં તું દોષો જો — જેમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવો પણ વ્યથિત થાય. પુત્રો સાથે નિત્ય વૈર રાખવાથી ભયભીત રહેવું પડે, યશનો નાશ થાય અને શત્રુઓને હર્ષ થાય. AI
ദ്രോണസ്യ രാജ്ഞശ്ച യുധിഷ്ഠിരസ്യ ।
ഉത്സാദയേല്ലോകമിമം പ്രവൃദ്ധഃ
ശ്വേതോ ഗ്രഹസ്തിര്യഗിവാപതന്ഖേ ॥ 39॥
droṇasya rājñaśca yudhiṣṭhirasya |
utsādayellokamimaṃ pravṛddhaḥ
śveto grahastiryagivāpatankhe || 39||
હે ઇન્દ્ર જેવા રાજન્, ભીષ્મનો ક્રોધ, તારો ક્રોધ, દ્રોણનો ક્રોધ અને રાજા યુધિષ્ઠિરનો ક્રોધ — વૃદ્ધિ પામેલો આ ક્રોધ આખા લોકનો નાશ કરી નાખે, જેમ આકાશમાં તિર્યક્ પડતો શ્વેત ગ્રહ સર્વનો નાશ કરે. AI
പൃഥിവീമനുശാസേയുരഖിലാം സാഗരാമ്ബരാമ് ॥ 40॥
pṛthivīmanuśāseyurakhilāṃ sāgarāmbarām || 40||
તારા સો પુત્રો અને કર્ણ તથા પાંચ પાંડવો — આ સર્વે સાગર પર્યંત આખી પૃથ્વીનું શાસન કરી શકે. AI
മാ വനം ഛിന്ധി സ വ്യാഘ്രം മാ വ്യാഘ്രാന്നീനശോ വനാത് ॥ 41॥
mā vanaṃ chindhi sa vyāghraṃ mā vyāghrānnīnaśo vanāt || 41||
હે રાજન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો વન છે અને પાંડુપુત્રો વાઘ મનાયા છે. તેથી વનને કાપી નાખ નહીં, તે વાઘને પણ નહીં, અને વાઘોને વનમાંથી નષ્ટ પણ ન કર. AI
വനം ഹി രക്ഷ്യതേ വ്യാഘ്രൈര്വ്യാഘ്രാന്രക്ഷതി കാനനമ് ॥ 42॥
vanaṃ hi rakṣyate vyāghrairvyāghrānrakṣati kānanam || 42||
વાઘો વિના વન હોઈ ન શકે અને વન વિના વાઘ હોઈ ન શકે. વનનું રક્ષણ વાઘ કરે છે અને વાઘનું રક્ષણ વન કરે છે. AI
യഥൈഷാം ജ്ഞാതുമിച്ഛന്തി നൈര്ഗുണ്യം പാപചേതസഃ ॥ 43॥
yathaiṣāṃ jñātumicchanti nairguṇyaṃ pāpacetasaḥ || 43||
અકલ્યાણકારી લોકો બીજાઓના ગુણ જાણવાની જેટલી ઇચ્છા રાખતા નથી, તેટલી પાપબુદ્ધિવાળા લોકો તેમના ગુણહીનતાને જાણવાની ઇચ્છા રાખે છે. AI
ന ഹി ധര്മാദപൈത്യര്ഥഃ സ്വര്ഗലോകാദിവാമൃതമ് ॥ 44॥
na hi dharmādapaityarthaḥ svargalokādivāmṛtam || 44||
ઉત્તમ અર્થસિદ્ધિ ઇચ્છનારે પહેલાં ધર્મનું જ આચરણ કરવું જોઈએ; કારણ કે ધર્મથી અર્થ કદી દૂર જતો નથી, જેમ સ્વર્ગલોકથી અમૃત દૂર જતું નથી. AI
തേന സര്വമിദം ബുദ്ധം പ്രകൃതിര്വികൃതിര്ശ്ച യാ ॥ 45॥
tena sarvamidaṃ buddhaṃ prakṛtirvikṛtirśca yā || 45||
જેનો આત્મા પાપથી નિવૃત્ત થયો છે અને કલ્યાણમાં સ્થિર થયો છે, તેણે આ સર્વ પ્રકૃતિ અને વિકૃતિ જે છે તે જાણી લીધું છે. AI
ധര്മാര്ഥകാമസംയോഗം യോഽമുത്രേഹ ച വിന്ദതി ॥ 46॥
dharmārthakāmasaṃyogaṃ yo'mutreha ca vindati || 46||
જે યથાકાળ ધર્મ, અર્થ અને કામનું સેવન કરે છે, તે પરલોકમાં અને આ લોકમાં ધર્મ, અર્થ અને કામનો સંયોગ મેળવે છે. AI
സ ശ്രിയോ ഭാജനം രാജന്യശ്ചാപത്സു ന മുഹ്യതി ॥ 47॥
sa śriyo bhājanaṃ rājanyaścāpatsu na muhyati || 47||
હે રાજન, જે ક્રોધ અને હર્ષના ઉદય થયેલા વેગને સંયમમાં રાખે છે અને જે આપત્તિમાં મૂંઝાતો નથી, તે લક્ષ્મીનો ભાજન છે. AI
യത്തു ബാഹുബലം നാമ കനിഷ്ഠം ബലമുച്യതേ ॥ 48॥
yattu bāhubalaṃ nāma kaniṣṭhaṃ balamucyate || 48||
પુરુષોના પાંચ પ્રકારના બળ હંમેશા હોય છે, તે મારી પાસેથી જાણ. જેને બાહુબળ કહે છે તે સૌથી નિમ્ન બળ કહેવાય છે. AI
ധനലാഭസ്തൃതീയം തു ബലമാഹുര്ജിഗീഷവഃ ॥ 49॥
dhanalābhastṛtīyaṃ tu balamāhurjigīṣavaḥ || 49||
હે ભદ્ર! અમાત્યોની પ્રાપ્તિ એ બીજું બળ કહેવાય છે. જિગીષુઓ (વિજયની ઇચ્છા રાખનારા) ધનની પ્રાપ્તિને ત્રીજું બળ કહે છે. AI
അഭിജാത ബലം നാമ തച്ചതുര്ഥം ബലം സ്മൃതമ് ॥ 50॥
abhijāta balaṃ nāma taccaturthaṃ balaṃ smṛtam || 50||
હે રાજન! જે પિતૃ-પિતામહોનું સહજ બળ છે, તેને અભિજાત બળ કહેવાય છે અને તે ચોથું બળ ગણાય છે. AI
യദ്ബലാനാം ബലം ശ്രേഷ്ഠം തത്പ്രജ്ഞാ ബലമുച്യതേ ॥ 51॥
yadbalānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ tatprajñā balamucyate || 51||
હે ભારત! જેનાથી આ બધાં બળો સંગ્રહિત (વશ) થાય છે અને જે બળોમાં શ્રેષ્ઠ બળ છે, તેને પ્રજ્ઞાબળ કહેવાય છે. AI
തേന വൈരം സമാസജ്യ ദൂരസ്ഥോഽസ്മീതി നാശ്വസേത് ॥ 52॥
tena vairaṃ samāsajya dūrastho'smīti nāśvaset || 52||
જે મનુષ્ય બીજા મનુષ્યના મોટા અપકાર કરવા સમર્થ હોય, તેની સાથે વૈર બાંધીને 'હું દૂર છું' એમ કોઈ નિશ્ચિંત ન રહે. AI
ഭോഗേ ചായുഷി വിശ്വാസം കഃ പ്രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ॥ 53॥
bhoge cāyuṣi viśvāsaṃ kaḥ prājñaḥ kartumarhati || 53||
સ્ત્રીઓ, રાજાઓ, સર્પો, સ્વાધ્યાય, શત્રુની સેવા કરનારાઓ, ભોગ અને આયુષ્ય — આમાં વિશ્વાસ કરવાનું કયો પ્રાજ્ઞ માણસને યોગ્ય ગણાય? AI
ചികിത്സകാഃ സന്തി ന ചൌഷധാനി ।
ന ഹോമമന്ത്രാ ന ച മങ്ഗലാനി
നാഥര്വണാ നാപ്യഗദാഃ സുസിദ്ധാഃ ॥ 54॥
cikitsakāḥ santi na cauṣadhāni |
na homamantrā na ca maṅgalāni
nātharvaṇā nāpyagadāḥ susiddhāḥ || 54||
પ્રજ્ઞાના બાણથી વીંધાયેલા જીવ માટે વૈદ્યો રહે છે, પણ ઔષધો નહીં; હોમ-મંત્રો નહીં, મંગળ કર્મો નહીં, અથર્વવેદના મંત્રો નહીં અને સુસિદ્ધ ઔષધો પણ નહીં. AI
നാവജ്ഞേയാ മനുഷ്യേണ സര്വേ തേ ഹ്യതിതേജസഃ ॥ 55॥
nāvajñeyā manuṣyeṇa sarve te hyatitejasaḥ || 55||
હે ભારત! સર્પ, અગ્નિ, સિંહ અને કુલપુત્ર — આ બધાનું મનુષ્યે અવજ્ઞાન ન કરવું; કારણ કે તે સર્વે અતિ તેજસ્વી છે. AI
ന ചോപയുങ്ക്തേ തദ്ദാരു യാവന്നോ ദീപ്യതേ പരൈഃ ॥ 56॥
na copayuṅkte taddāru yāvanno dīpyate paraiḥ || 56||
અગ્નિનું મોટું તેજ લોકમાં કાષ્ઠમાં ગૂઢ રહેલું હોય છે; અને જ્યાં સુધી બીજાઓ તે કાષ્ઠને પ્રજ્વલિત કરતા નથી, ત્યાં સુધી તે તે કાષ્ઠનો ઉપયોગ કરતું નથી. AI
തദാ തച്ച വനം ചാന്യന്നിര്ദഹത്യാശു തേജസാ ॥ 57॥
tadā tacca vanaṃ cānyannirdahatyāśu tejasā || 57||
જ્યારે તે જ અગ્નિ લાકડાંને ઘસીને પ્રગટાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે પોતાના તેજથી તે લાકડાને અને બીજા વનને પણ તરત જ બાળી નાખે છે. AI
ക്ഷമാവന്തോ നിരാകാരാഃ കാഷ്ഠേഽഗ്നിരിവ ശേരതേ ॥ 58॥
kṣamāvanto nirākārāḥ kāṣṭhe'gniriva śerate || 58||
એ જ પ્રમાણે, કુળમાં જન્મેલા, અગ્નિ જેવા તેજવાળા, ક્ષમાશીલ અને બહારથી શાંત દેખાતા પુરુષો લાકડામાં રહેલા અગ્નિની જેમ સુપ્ત રહે છે. AI
ന ലതാ വര്ധതേ ജാതു മഹാദ്രുമമനാശ്രിതാ ॥ 59॥
na latā vardhate jātu mahādrumamanāśritā || 59||
હે રાજન્, તમે પુત્રો સાથે વેલા સમાન છો અને પાંડુપુત્રો શાલ વૃક્ષો સમાન મનાયા છે. વેલા કદી પણ મોટા વૃક્ષનો આશ્રય લીધા વિના વધતી નથી. AI
സിംഹാന്വനേ പാണ്ഡവാംസ്താത വിദ്ധി ।
സിംഹൈര്വിഹീനം ഹി വനം വിനശ്യേത്
സിംഹാ വിനശ്യേയുരൃതേ വനേന ॥ 60॥
siṃhānvane pāṇḍavāṃstāta viddhi |
siṃhairvihīnaṃ hi vanaṃ vinaśyet
siṃhā vinaśyeyurṛte vanena || 60||
હે રાજન્, અંબિકાપુત્ર, તમે પુત્રો સાથે વન સમાન છો અને હે વત્સ, પાંડવોને તે વનમાં રહેલા સિંહો સમાન જાણો. સિંહો વિનાનું વન નષ્ટ થાય છે, અને વન વિનાના સિંહો પણ નષ્ટ થાય છે. AI
വിദുരവാക്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 37॥