Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 59 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Kannada meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Kannada

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ 59ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಗೃಧ್ರರಾಜನು ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕಪಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪುತ್ರನಾದ ಸುಪಾರ್ಶ್ವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆ ಬದುಕಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದರೆಂದೂ, ರಾವಣನೇ ಅಪಹರಣಕಾರನೆಂದೂ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದ ತಾನು ಮಾತು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಕಪಿಗಳು ರಾಮನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

AI-generated · not yet verified

The Kannada meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధకాండ 59వ సర్గలో, గృధ్రరాజు తన కుమారుడు సుపార్శ్వుడు తెలియజేసిన సీతాపహరణ వార్తను వానరులకు వివరిస్తాడు. రావణుడు సీతను అపహరించి తీసుకుపోతున్నప్పుడు తాను చూశానని, సిద్ధుల ద్వారా సీత బ్రతికి ఉందని తెలిసిందని చెబుతాడు. రెక్కలు లేని తాను శరీరంతో సహాయం చేయలేకపోయినా, వాక్కు మరియు బుద్ధి ద్వారా రాముని కార్యానికి తోడ్పడతానని పలుకుతాడు. రామలక్ష్మణుల బాణాల శక్తిని గుర్తుచేస్తూ, సమర్థులైన వానరులకు ఏదీ దుష్కరం కాదని, కాలయాపనం చేయకుండా నిశ్చయించుకోవాలని హితవు చెబుతాడు.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Hindi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Hindi

किष्किन्धाकाण्ड के इस सर्ग में गृध्रराज (सम्पाति) वानरों को बताते हैं कि उन्होंने सीता को ले जाते हुए रावण को देखा था और सिद्धों से सुना था कि सीता जीवित है। वे कहते हैं कि उनका पुत्र सुपार्श्व ने उन्हें यह समाचार दिया था, जब उसने महेंद्र पर्वत के पास एक स्त्री को ले जाते हुए पुरुष को देखा। पंखहीन होने के कारण वे स्वयं कुछ नहीं कर सकते, परंतु वाणी और बुद्धि से वानरों की सहायता करने का वचन देते हैं। वे कहते हैं कि राम का कार्य उनका ही कार्य है और वानर समर्थ हैं, अतः उन्हें समय बिताना छोड़कर बुद्धि से निश्चय करना चाहिए।

AI-generated · not yet verified

The Hindi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।

Shloka 1

ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥

tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||

तब गृध्रराज द्वारा कहे गए उस अमृत के समान स्वाद वाले वचन को सुनकर वे वानरश्रेष्ठ अत्यंत प्रसन्न और हर्षित हुए ॥ 1 ॥ ^AI

ಆಗ ಆ ಅಮೃತದಂತಿರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗೃಧ್ರರಾಜನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಹರ್ಷಚಿತ್ತರಾದರು. ^AI

అప్పుడు గృధ్రరాజు (జటాయువు) చెప్పిన ఆ అమృతమువంటి మాటలను విని, ఆ వానరశ్రేష్ఠులు సంతోషించి ఉల్లాసముతో నిండారు. ^AI

Shloka 2

जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥

jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||

वानरश्रेष्ठ जाम्बवान् सभी वानरों के साथ अचानक भूतल से उठकर गृध्रराज से बोले ॥ 2 ॥ ^AI

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಜಾಂಬವಾನನು ಎಲ್ಲ ಕಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಗೃಧ್ರರಾಜನನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಿದನು. ^AI

వానరశ్రేష్ఠుడైన జాంబవంతుడు, సమస్త వానరులతో కలిసి, భూమి నుండి అకస్మాత్తుగా లేచి గృధ్రరాజును ఇలా పలికాడు. ^AI

Shloka 3

क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥

kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||

सीता कहाँ है, किसने उसे देखा है, और मैथिली को कौन हर ले गया है? यह सब आप बताइए और वनवासियों के लिए मार्गदर्शक बनिए ॥ 3 ॥ ^AI

ಸೀತೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ? ಯಾರಿಂದ ಅವಳು ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಳು? ಅಥವಾ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಯಾರು ಅಪಹರಿಸಿದರು? ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನು ಹೇಳು. ವನವಾಸಿಗಳಾದ ನಮಗೆ ನೀನೇ ಆಶ್ರಯನಾಗು. ^AI

సీత ఎక్కడ ఉంది? ఎవరు ఆమెను చూశారు? మైథిలిని ఎవరు అపహరించారు? దయచేసి ఆ సమాచారమంతా తెలియజేయండి; వనవాసులకు మార్గదర్శకుడు అవ్వండి. ^AI

Shloka 4

को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥

ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||

वज्र के समान वेग से गिरने वाले, स्वयं लक्ष्मण द्वारा छोड़े गए दशरथ-पुत्र के बाणों के पराक्रम की चिंता कौन नहीं करता? ॥ 4 ॥ ^AI

ವಜ್ರದ ವೇಗದಿಂದ ಬೀಳುವ, ದಾಶರಥಿಯ ಬಾಣಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಾಣಗಳ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ಯಾರು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ^AI

వజ్రవేగంతో పడే దశరథుని బాణాలను, లక్ష్మణుడు స్వయంగా వదిలిన వాటి పరాక్రమాన్ని ఎవరు లెక్కించకుండా ఉంటారు? (అనగా ఎవరూ వాటిని తృణీకరించలేరు) ^AI

Shloka 5

स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।
पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥

sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||

वे प्रसन्न होकर सीता के समाचार में तत्पर और प्रीति से युक्त उन वानरों को फिर से आश्वस्त करते हुए यह वचन बोले ॥ 5 ॥ ^AI

ಅವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸೀತೆಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಆಸಕ್ತರಾದ ಆ ಕಪಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸಂತೈಸುತ್ತಾ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ^AI

అతను ప్రీతితో నిండిన వానరులను, సీత వార్తను వినడానికి ఏకాగ్రతతో ఉన్న వారిని, సంతోషంగా మళ్లీ ఊరడిస్తూ ఈ మాటలు పలికాడు. ^AI

Shloka 6

श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।
येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥

śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||

यहाँ सुनिए कि वैदेही का हरण मैंने कैसे सुना, और जिसने मुझे यह बताया तथा जहाँ वह कमलनयनी थी ॥ 6 ॥ ^AI

ವೈದೇಹಿಯ ಅಪಹರಣವು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಕೇಳಿಸಿತೋ, ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ. ಯಾರಿಂದ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಆ ವಾಯುನೇತ್ರೆಯಿದ್ದಾಳೋ ಅದನ್ನೂ ಕೇಳಿ. ^AI

ఇక్కడ వినండి — వైదేహి (సీత) అపహరణం నేను ఎలా విన్నానో, ఎవరు నాకు తెలియజేశారో, ఆ విశాలమైన కన్నులు గల ఆమె ఎక్కడ ఉందో. ^AI

Shloka 7

अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥

ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||

मैं इस दुर्गम पर्वत पर, जो अनेक योजन विस्तृत है, बहुत समय से गिरा पड़ा हूँ — वृद्ध हूँ और मेरे प्राणों का पराक्रम क्षीण हो गया है ॥ 7 ॥ ^AI

ನಾನು ಅನೇಕ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಈ ದುರ್ಗಮ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ವೃದ್ಧನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ^AI

నేను ఈ దుర్గమమైన, అనేక యోజనాల పొడవైన పర్వతంపై చాలా కాలం క్రితం పడిపోయి, వృద్ధుడనై, ప్రాణశక్తి క్షీణించినవాడనై ఉన్నాను. ^AI

Shloka 8

तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥

taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||

उस दशा में पड़े हुए मुझे पक्षियों में श्रेष्ठ सुपार्श्व नामक मेरा पुत्र समय-समय पर आहार देकर पालता है ॥ 8 ॥ ^AI

ಹಾರುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಸುಪಾರ್ಶ್ವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನನ್ನ ಪುತ್ರನು, ಈ ರೀತಿ ಇರುವ ನನಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ^AI

ఇలా ఉన్న నన్ను, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన సుపార్శ్వుడు అనే పేరుగల నా కుమారుడు, సమయానికి ఆహారంతో పోషిస్తున్నాడు. ^AI

Shloka 9

तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥

tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||

गंधर्वों की कामना तीक्ष्ण होती है, सर्पों का क्रोध तीक्ष्ण होता है, मृगों का भय तीक्ष्ण होता है, और हम पक्षियों की भूख तीक्ष्ण होती है ॥ 9 ॥ ^AI

ಗಂಧರ್ವರಿಗೆ ಕಾಮವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು; ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಕೋಪವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು; ಮೃಗಗಳಿಗೆ ಭಯವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ಹಸಿವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು. ^AI

గంధర్వులకు కామము తీక్ష్ణమైనది; సర్పములకు కోపము తీక్ష్ణము; మృగములకు భయము తీక్ష్ణము; అటుపై మాకు ఆకలి తీక్ష్ణము. ^AI

Shloka 10

स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥

sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||

वह मेरा पुत्र, जो प्रीति बढ़ाने वाला है, किसी समय सूर्य के अस्त हो जाने पर, भूख से पीड़ित और आहार की इच्छा करने वाले मेरे पास बिना मांस लिए आया ॥ 10 ॥ ^AI

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ, ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ದಿನದಂದು, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ಬಂದನು. ^AI

ఒకప్పుడు ఆకలిచే బాధపడుతూ ఆహారమును కాంక్షిస్తున్న నాకు, సూర్యుడు అస్తమించిన సమయమున నా కుమారుడు మాంసము లేకుండా వచ్చాడు. ^AI

Shloka 11

स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥

sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||

वह प्रीति बढ़ाने वाला पुत्र आहार के अभाव से पीड़ित मुझे यथार्थ रूप से समझाकर यह वचन बोला ॥ 11 ॥ ^AI

ಆಹಾರದ ನಿರೋಧದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು, ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನಾದ ಅವನು, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ^AI

ఆ ప్రీతిని పెంచేవాడు, ఆహార నిరోధముచే పీడితుడనైన నన్ను ఓదార్చి, యథార్థముగా ఈ మాటను పలికాడు. ^AI

Shloka 12

अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥

ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||

हे तात! मैं समय पर मांस की खोज में आकाश में उड़कर महेंद्र पर्वत के द्वार को रोककर अच्छी तरह स्थित हुआ ॥ 12 ॥ ^AI

ಎಲೈ ತಂದೆಯೇ, ನಾನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಯಸಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ, ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದ ದ್ವಾರವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೆ. ^AI

'తండ్రీ, నేను సమయానుసారము మాంసమును కోరి ఆకాశమున ఎగిరి, మహేంద్ర పర్వత ద్వారమును ఆవరించి చక్కగా నిలిచి ఉన్నాను. ^AI

Shloka 13

तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।
पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥

tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||

वहाँ मैंने समुद्र के भीतर विचरने वाले हजारों प्राणियों के मार्ग को अकेले ही रोकने के लिए मुख नीचे किए हुए डेरा डाला ॥ 13 ॥ ^AI

ಅಲ್ಲಿ ಸಾಗರದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ನಾನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಲು ಮುಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ ನಿಂತಿದ್ದೆ. ^AI

అక్కడ సముద్రమధ్యమున సంచరించే వేలకొలది జంతువుల మార్గమును ఒంటరిగా నిరోధించుటకు ముఖమును క్రిందకు త్రిప్పి నిలిచాను. ^AI

Shloka 14

तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥

tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||

वहाँ मैंने सूर्योदय के समान कांति वाली, काजल के ढेर के समान श्याम वर्ण वाली एक स्त्री को लेकर जाते हुए किसी पुरुष को देखा ॥ 14 ॥ ^AI

ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಒಡೆದ ಕಾಡಿಗೆಯ ರಾಶಿಯಂತಹ ಬಣ್ಣವುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ. ^AI

అక్కడ నేను సూర్యోదయముతో సమానమైన కాంతి గల స్త్రీని తీసుకొని వెళ్ళుచున్న, చీకటి కజ్జల రాశి వంటి కాంతి గల ఒక పురుషుని చూచాను. ^AI

Shloka 15

सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥

so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||

मैं भोजन की इच्छा से उन दोनों को देखकर निश्चय करके, उस विनम्र वचन से उससे मार्ग माँगा ॥ 15 ॥ ^AI

ಆಹಾರವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದ ಆ ನಾನು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾದ ಮಧುರ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿದೆ. ^AI

ఆహారమును కోరే నేను వారిని చూచి నిశ్చయించుకొని, అతడు వినయముతో కూడిన సామముతో నన్ను మార్గమును అడిగాడు. ^AI

Shloka 16

न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥

na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||

जो विनम्र वचनों से युक्त हैं, उन पर कहीं कोई आक्रमण नहीं करता; नीचों पर भी कोई क्यों आक्रमण करेगा, फिर मेरे जैसे पर तो कहना ही क्या है ॥ 16 ॥ ^AI

ಮಧುರವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವರ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರೂ ಎರಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೀಳಾದವರಲ್ಲೂ ಯಾರಾದರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನಂತಹವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನು? ^AI

సామముతో కూడిన వారిపై ఎక్కడా ఎవరూ దాడి చేయరు; నీచులలో కూడా కొందరు అలా ఉంటారు; మరి నా వంటి వారి విషయములో చెప్పనవసరమా! ^AI

Shloka 17

स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।
अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥

sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||

वे वेग से आकाश को सिकोड़ते हुए-से चले गए। तब मैं आकाशचारी प्राणियों द्वारा समीप आकर सम्मानित किया गया। ^AI

ಅವನು ತನ್ನ ವೇಗದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಸಂಕುಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟನು. ಆಗ ನಾನು ಆಕಾಶಚರರಾದ ಭೂತಗಳಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆನು. ^AI

ఆ రావణుడు తన తేజస్సుతో ఆకాశాన్ని సంకోచింపజేస్తున్నట్లుగా వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు. అప్పుడు నేను ఆకాశచరులైన భూతాలచే సమీపించి సత్కరింపబడ్డాను. ^AI

Shloka 18

दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।
कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥

diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||

'भाग्य से सीता जीवित है' — ऐसा महर्षियों ने मुझसे कहा। 'किसी प्रकार वह अपनी पत्नी के साथ चला गया; तुम्हारा कल्याण हो, इसमें संदेह नहीं।' ^AI

ದೇವರ ದಯೆಯಿಂದ ಸೀತೆಯು ಬದುಕಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಿದರು. ಹೇಗೋ ಆ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ; ನಿನಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ^AI

'దైవానుగ్రహం వల్ల సీత బ్రతికి ఉంది' అని మహర్షులు నాతో అన్నారు. 'ఏదో విధంగా ఆమె భర్తతో కూడిన ఆ రావణుడు వెళ్ళాడు; నీకు మేలు కలుగుగాక, సందేహం లేదు.' ^AI

Shloka 19

एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥

eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||

इस प्रकार उन परम सुंदर सिद्धों द्वारा मैं वहाँ से छोड़ दिया गया। और मुझे वह राक्षसों का राजा रावण बताया गया। ^AI

ಹೀಗೆ ಆ ಪರಮ ಶೋಭನರಾದ ಸಿದ್ಧರಿಂದ ನಾನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆನು. ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನಾದ ಆ ರಾವಣನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ^AI

అలా ఆ పరమ శోభనులైన సిద్ధులచే నేను విడుదల చేయబడ్డాను. రాక్షసుల రాజు అయిన ఆ రావణుడు నాకు తెలియజేయబడ్డాడు. ^AI

Shloka 20

हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥

harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||

जो दशरथ-पुत्र राम की जनक-पुत्री पत्नी को हर ले गया, जो आभूषणों और रेशमी वस्त्रों से रहित थी और शोक के वेग से पराजित थी। ^AI

ದಶರಥ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಜನಕಾತ್ಮಜೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾ, ಆಭರಣ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಶೋಕದ ವೇಗದಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳನ್ನು. ^AI

దశరథుని కుమారుడైన రాముని భార్యను, జనకుని కుమార్తెను, ఆభరణాలు మరియు పట్టువస్త్రాలు పోగొట్టుకొని, శోకవేగంచే ఓడిపోయిన ఆమెను అతడు అపహరించాడు. ^AI

Shloka 21

रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।
एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥

rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||

जो राम और लक्ष्मण का नाम पुकार रही थी और जिसके बाल बिखरे हुए थे; 'अब तक यह काल का व्यतीत होना है' — ऐसा काल के ज्ञाताओं में श्रेष्ठ ने कहा। ^AI

ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ, ಕೆದರಿದ ಕೂದಲಿನವಳನ್ನು, 'ಇದು ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮ' ಎಂದು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು ಹೇಳಿದನು. ^AI

రామలక్ష్మణుల నామాలను కేకలు వేస్తూ, జుట్టు విరిసిన ఆమెను గురించి, కాలజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు 'ఇది ఇప్పటివరకు కాలాతిక్రమం' అని చెప్పాడు. ^AI

Shloka 22

एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥

etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||

यह पूरी बात सुपार्श्व ने मुझे बताई। उसे सुनकर भी मेरी बुद्धि में किसी पराक्रम का विचार नहीं आया। ^AI

ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಸುಪಾರ್ಶ್ವನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಸಹ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ^AI

ఈ విషయమంతా సుపార్శ్వుడు నాకు తెలియజేశాడు. అది విన్నప్పటికీ పరాక్రమంలో నాకు ఏ విధమైన బుద్ధి కలుగలేదు. ^AI

Shloka 23

अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥

apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||

क्योंकि पंखों से रहित पक्षी किसी कार्य का आरंभ कैसे कर सकता है? जो कुछ मैं वाणी और बुद्धि के गुणों से कर सकता हूँ, वही करूँगा। ^AI

ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪಕ್ಷಿಯು ಹೇಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿಯಾಳು? ಆದರೆ ಮಾತು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಾನು ಏನನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ^AI

రెక్కలు లేని పక్షినైన నేను ఏ కార్యమైనా ఎలా ఆరంభించగలను? అయితే వాక్కు మరియు బుద్ధి గుణాలలో నిమగ్నుడనైన నేను ఏమి చేయగలనో అది చేస్తాను. ^AI

Shloka 24

श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।
वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥

śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||

सुनिए, मैं वह बताऊँगा जो आपके पौरुष पर आधारित है। मैं वाणी और बुद्धि से आप सबका प्रिय करूँगा। ^AI

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ; ನಿಮ್ಮ ಪೌರುಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮಾತು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ^AI

వినండి, మీ పౌరుషానికి ఆధారమైన దానిని చెబుతాను. వాక్కు మరియు మనస్సుల ద్వారా మీ అందరికీ ప్రియమైనది చేస్తాను. ^AI

Shloka 25

यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।
ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥

yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||

दशरथ-पुत्र राम का जो कार्य है, वह मेरा ही कार्य है, इसमें कोई संशय नहीं। तुम लोग बुद्धि में श्रेष्ठ, बलवान और मनस्वी हो। ^AI

ದಾಶರಥಿಯಾದ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯವು ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನೀವು ಬುದ್ಧಿಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಬಲವಂತರು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು. ^AI

దశరథుని కుమారుడైన రాముని పని ఏదైతే ఉందో అది నా పనియే, ఇందులో సందేహం లేదు. బుద్ధిలో శ్రేష్ఠులైన, బలవంతులైన, ధైర్యశాలులైన మీరు (అందుకు తగినవారు). ^AI

Shloka 26

प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।
रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥

preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||

कपिराज (सुग्रीव) ने तुम्हें भेजा है; तुम देवताओं के लिए भी दुर्लभ हो। राम और लक्ष्मण के बाण भी नुकीले और कंक-पंख वाले हैं। ^AI

ಕಪಿರಾಜನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಮೀಪಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯರಾದವರು. ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಬಾಣಗಳು ಹರಿತವಾದವು, ಕಂಕಪಕ್ಷಿಗಳ ಗರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವು. ^AI

వానరరాజు (సుగ్రీవుడు) చేత పంపబడిన మీరు దేవతలకు కూడా చేరరానివారు. రామలక్ష్మణుల బాణాలు కూడా వాడిగలవి, కంకపత్రాలతో కూడినవి. ^AI

Shloka 27

त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।
कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥

trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||

वे बाण तीनों लोकों के शत्रुओं का निग्रह करने में समर्थ हैं। दशग्रीव (रावण) निश्चय ही तेज और बल से युक्त है। ^AI

ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಶತ್ರುನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾದವು. ದಶಗ್ರೀವನಾದ ರಾವಣನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ^AI

ఆ బాణాలు మూడు లోకాలను కూడా శత్రువులను అణచివేయడానికి సమర్థమైనవి. దశగ్రీవుడు (రావణుడు) నిజంగా తేజస్సుతో, బలంతో కూడినవాడే. ^AI

Shloka 28

भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥

bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||

परंतु तुम लोग समर्थ हो, तुम्हारे लिए कुछ भी दुष्कर नहीं है। इसलिए समय बिताना छोड़ो और बुद्धि से निश्चय करो। ^AI

ಸಮರ್ಥರಾದ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೂ ದುಷ್ಕರವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲವಿಳಂಬವು ಸಾಕು; ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ. ^AI

సమర్థులైన మీకు ఏదీ కొంచెమైనా దుష్కరం కాదు. కాబట్టి కాలయాపనం చాలు; బుద్ధితో నిశ్చయం చేయండి. ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।

ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।

निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥

जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।

भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥

क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।

तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥

को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।

स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥

स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।

पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥

श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।

येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥

अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।

चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥

तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।

आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥

तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।

मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥

स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।

गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥

स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।

अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥

अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।

महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥

तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।

पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥

तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।

स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥

सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।

तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥

न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।

नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥

स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।

अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥

दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।

कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥

एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।

स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥

हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।

भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥

रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।

एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥

एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।

तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥

अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।

यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥

श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।

वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥

यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।

ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥

प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।

रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥

त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।

कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥

भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।

तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.59 किष्किन्धाकाण्ड - एकोनषष्टितम सर्गः